Ὁμοίως ἤρεσεν, ἵνα οἱοιδήποτε κληρικοί καί διάκονοι, ἐάν μή πειθαρχῶσι τοῖς ἐπισκόποις αὐτῶν, βουλομένοις διά τινας ἀναγκαστικάς αἰτίας τῶν ἐκκλησιῶν αὐτῶν τούτους πρός μείζονας ἀναβιβάζειν τιμάς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ αὐτῶν, μηδέ ἐν ἐκείνῳ τῷ βαθμῷ διακονήσωσιν, ἐξ οὗ ἀναχωρῆσαι οὐκ ἠθέλησαν.
Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καί ὑπείκετε, φησίν ὁ θεῖος Ἀπόστολος. Ἐάν οὖν κληρικός οἰοσδήποτε καί διάκονος, (διάκονον δ’ ἐνταῦθα οὐ τόν διακόνου ἔχοντα χειροτονίαν φησίν, ἀλλ’ ἅπαντα κληρικόν, διάκονον ὠνόμασεν, ὡς διακονίαν τινά, ἤγουν ὑπηρεσίαν, ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ πληροῦντα∙ καί τοῦτο δῆλον ἐκ τοῦ εἰπεῖν, μηδέ ἐν ἐκείνῳ τῷ βαθμῷ διακονήσωσι, καί τούς ἀναγνώστας γάρ καί λοιπούς ἐν τῷ οἰκείῳ βαθμῷ διακονεῖν λέγει∙) ἐάν οὖν μή πειθαρχῇ κληρικός τῷ ἐπισκόπῳ αὐτοῦ, θέλοντι προβιβάσει αὐτόν εἰς μείζονα βαθμόν, οἷον διάκονον εἰς πρεσβύτερον, ἤ ὑποδιάκονον εἰς διάκονον, καί καθεξῆς, μηδέ ἐν ἐκείνῳ τῷ βαθμῷ μενέτω, ἐν ᾧ ἦν, καί οὐ ἀποστῆναι οὐκ ἠθέλησεν. Τινάς, ὡς ἔοικε, κληρικοί, μετακαλούμενοι παρά τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν πρός μείζονας βαθμούς διά χρησιμότητα τῶν ἐκκλησιῶν, οὐκ ἐπείθοντο τοῦτο ποιῆσαι, διά τό ἀναπαύεσθαι ἐπί τοῖς κατεχομένοις παρά τούτων βαθμοῖς, ἀπό κέρδους ἴσως, ἤ καί σωματικῆς ἀναπαύσεως. Ὥρισαν οὖν οἱ Πατέρες, ἵνα, ἐάν τινες κληρικοί οἱανδήτινα διακονίαν ἱερατικήν ἐνεργοῦντες, (οὐδέ γάρ ἐκλαμβάνονται ἐνταῦθα οἱ διάκονοι εἰς τούς ἐν τῷ ἁγίῳ βήματι διακονοῦντας, ἀλλ’ εἰς τούς ἐνεργοῦντας οἱανδήτινα διακονίαν ἐκκλησιαστικήν), οὐ πείθωνται τοῖς ἐπισκόποις τούτων, βουλομένοις προαναβιβάζειν αὐτούς εἰς μείζονας βαθμούς δι’ ἀναγκαστικήν αἰτίαν τῶν ἐκκλησιῶν, ἀλλ’ ἐξέχωνται ὧν κατέχουσι βαθμῶν ἤ τόπων, μηδέ ἐν ἐκείνῳ τῷ βαθμῷ εἶναι αὐτούς καί διακονεῖν, ἐξ οὗ ἀναχωρῆσαι οὐκ ἠθέλησαν. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου, λέγουσί τινες, ὡς ἐκ τούτου δέδοται ἄδεια τοῖς πατριάρχαις καί τοῖς λοιποῖς ἐπισκόποις μεθιστᾷν τούς ὑπ’ αὐτούς ἄρχοντας καί τούς ἄλλους ἱερατικούς ἀπό τῶν ὀφφικίων αὐτῶν, μάλιστα δ’ εἰπεῖν, καθαιρεῖν τούτους ψηφιζομένους εἰς ἐκκλησίας οἱασδήτινας καί μή καταδεχομένους τήν ψῆφον. Ἐμοί δέ δοκεῖ, ὡς ἀπό τοῦ κανόνος τούτου οὐκ ἀναγκάζονται οἱ τῶν ἐκκλησιῶν ἄρχοντες, ἤ ἕτεροι κληρικοί, καταδέχεσθαι καί ἄκοντες τάς διά ψήφου ἐπισκοπικῆς διδομένας τούτοις ἐκκλησίας, ἀλλ’ ἐκλαμβάνεσθαι τόν κανόνα εἰς τούς ἐνεργοῦντας ἐκκλησιαστικάς οἱασδήτινας διακονίας, καί εἰς μείζονας τιμάς ἤ βαθμούς μετακαλουμένους, καί μή πειθομένους τῇ ἐπισκοπικῇ μετακλήσει, καί μᾶλλον ὅτε διά χρησιμότητα τῆς ἐκκλησίας αὕτη γένηται. Τό μέν γάρ ἄκοντά τινα μή ἀναδέχεσθαι χειροτονίαν ἐπισκοπικοῦ ἀξιώματος, συγγνωστέον ἐστίν, ἴσως τήν χειροτονίαν εὐλαβούμενον διά οἱονδήτινα τρόπον ἐπαινετόν∙ τό δέ μή ἀκούειν τοῦ ἐπισκόπου τούς κληρικούς, ἤ καί τούς ἄρχοντας, μετακαλουμένους τούτους εἰς μείζονα ὀφφίκια, οὐ μόνον οὐκ ἔστι συγγνωστέον, ἀλλά καί κολάσεως ἄξιον. Εἰ γάρ τις τυχόν ἐν διακόνοις ὤν, οὐ πείθεται σφραγισθῆναι ῥαιφερενδάριος ἤ διδάσκαλος διά τόν κόπον, καί δουλεῦσαι τῇ ἐκκλησίᾳ, κολασθήσεται∙ καί εἴ τις, πρωτέκδικος ὤν, οὐ θέλει προβιβασθῆναι εἰς ἱερομνήμονα διά τό ἀκερδές τοῦ ὀφφικίου, ἐκβληθήσεται καί ἀπό τοῦ πρωτεκδίκου∙ καί εἴ τις ἀναγνώστης ὤν, οὐ θέλει προαναβιβασθῆναι εἰς μεῖζον ὀφφίκιον, ὡς κοπηρόν, καθαιρεθήσεται. Καί δῆλον τούτου ἀπό τοῦ μή ψηφίζεσθαι παρά παντός ἐπισκόπου κληρικόν εἰς ἐπισκοπικόν ἀξίωμα, ἀλλά παρά μόνων τῶν ἐχόντων ἐπισκοπάς∙ οἱ γάρ μητροπολῖται, οἱ μή ἔχοντες ἐπισκοπάς, ὡσαύτως καί οἱ ἐπίσκοποι, οἱ ὑπό μητροπολίτην ὄντες, οὔτε ψηφίζεσθαι κληρικούς αὐτῶν δύνανται, οὔτε κατά κανόνας κολάζουσιν αὐτούς ἀπειθοῦντας. Ἄραρεν οὖν τόν κανόνα ἐκληφθῆναι εἰς τούς μή πειθομένους προαναβιβασθῆναι εἰς ἐκκλησιαστικόν ὀφφίκιον, καί οὕτως ἔχειν χώραν εἰς πάντας τούς ἐπισκόπους, καί εἰς πάντας τούς κληρικούς. Ἀκούων δέ τοῦ κανόνος λέγοντος, μετακινεῖσθαι ἀπό τῶν οἰκείων βαθμῶν τούς κληρικούς, μή πειθομένους τοῖς ἐπισκόποις προσκαλουμένοις τούτους εἰς μείζονας τιμάς διά τινας ἀναγκαστικάς αἰτίας τῶν ἐκκλησιῶν αὐτῶν, μή εἴπῃς, ὡς, αἰτίας ἀναγκαστικῆς μή οὔσης, οὐκ ἔχουσιν ἄδειαν οἱ ἐπίσκοποι προαναβιβάζειν τούς κληρικούς αὐτῶν∙ καί αἰτίας γάρ τοιαύτης μή προκειμένης, ἐνδυνάμως ὁ ἐπίσκοπος τούς κληρικούς αὐτοῦ ἀπό τοῦδε τοῦ βαθμοῦ εἰς μείζονα τόπον προαναβιβάσει καί ἄκοντας, κατά τήν ἐκκλησιαστικήν τάξιν. Καί σημείωσαι, ὅτι πρός μείζονας τόπους μετακινεῖν τούς κληρικούς ἐνεδόθη τοῖς ἐπισκόποις, οὐ μήν καί πρός ἥττονας∙ ὥσπερ οὐδέ ὑβρίζειν καί ἀτιμοῦν αὐτούς διά τοῦ συγχέειν τάς τάξεις τῶν ἱερῶν βαθμίδων, καί τόν χθές γεγονότα ἴσως ἄρχοντα, ἐπάνω τῶν προγενεστέρων ἀρχόντων ἱστᾷν, ἤ καί τόν μηδέ ὅλως ὄντα ἄρχοντα, διά περικοπῆς εἰς μείζονα τόπον καθιστᾷν. Ὡσαύτως σημείωσαι, ὅτι καί τά ἐκκλησιαστικά ὀφφίκια, ἤγουν τά ἀρχοντίκια, οὐκ εἰσί τῆς ἐξουσίας τῶν ἐπισκόπων, ὥς τινες λέγουσιν, ἀλλά τῆς τῶν κανόνων αὐθεντίας καί φιλοτιμίας, ὥσπερ οὐδέ τά τῶν λοιπῶν ταγμάτων δίκαια, ἤγουν τῶν διακόνων, τῶν ἱερέων, καί τῶν λοιπῶν∙ εἰ μή γάρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν μετά διαστίξεως, ἤγουν ἐξ ἀπειθείας ἐξέπιπτον ἐκ τῶν οἰκείων βαθμῶν οἱ κληρικοί, ἀλλ’ εὐκαίρως ἤ ἀκαίρως καί ὅτε θελήσεως εἶχον οἱ ἐπίσκοποι τοῦτο γενέσθαι∙ τοῦτο δέ οὐκ ἔδοξε τοῖς θείοις Πατράσιν. Ἔτι σημείωσαι, ὅτι οὐδεμία ἐστί διαφορά κληρικάτου καί ἀρχοντικίου∙ ἀπό γάρ τῆς αὐτῆς αἰτίας μετακινεῖται καί ὁ ἄρχων ἀπό τοῦ ἀρχοντικίου αὐτοῦ, ἀφ’ ἧς καί ὁ ἱερεύς καί ὁ διάκονος. Ἔτι σημείωσαι, ὅτι ἐπεί τῷ ὀνόματι τῶν κληρικῶν καί οἱ μοναχοί περιέχονται, καλῶς ἐκληφθήσονται τά τοῦ κανόνος καί εἰς τούς διακονητάς τῶν μοναστηρίων. Ὁ μείζω τιμήν ἀπωθούμενος, καί ἣν ἔχει προσαπολέσει. Ὁ τιμῆς μείζονος κρινόμενος ἄξιος παρά τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, καί δι’ ἀναγκαίαν αἰτίαν τῆς ἐκκλησίας εἰς ταύτην προβιβαζόμενος, καί μή πειθαρχῶν, οὐ δι’ εὐλάβειαν, ἀλλά διά καταφρόνησιν, μετακινηθήσεται καί τοῦ βαθμοῦ ἐν ᾧ διακονεῖ, καί προσαπολέσει τοῦτον. Τυχόν γάρ ὑποδιάκονος ἦν, καί ἐκρίνετο ἄξιος τοῦ γενέσθαι διάκονος, καί ἦν τοῦτο ἀναγκαῖον γενέσθαι τῷ ἐπισκόπῳ, διά τό μή ἔχειν ἀρκοῦντας διακόνους, μήτε εὑρίσκειν τινάς, κατ’ αὐτόν ὄντας καί τόν βίον ἀνεπιλήπτους, καί τόν λόγον δοκίμους. *Στο Πηδάλιο, ο 31ος κανόνας αντιστοιχεί στον 39ο κανόνα (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Ὅσοι γίνονται Ἀναγνῶσται, Ψάλται, Ὑποδιάκονοι, καί ἁπλῶς Κληρικοί, καί ὑπηρέται τῆς ἐκκλησίας, πρέπει νά ᾖναι τόσον ἄξιοι, ὥστε ὁποῦ, χρείας καλούσης, νά προβιβάζωνται καί εἰς τούς ἀνωτέρους βαθμούς τῆς ἱερωσύνης. Καθὼς φανερόνει τοῦτο ὁ μέγας Βασίλειος, ἐν τῇ πρός τούς Χωρεπισκόπους κανονικῇ αὐτοῦ ἐπιστολῇ. Ἥτις ἐστί Κανών πθ΄. Διά τοῦτο καί ὁ παρών Κανών διορίζει. Ὅτι ὅσοι κληρικοί καί διάκονοι, ἤτοι ὑπηρέται, (γενικῶς γάρ λαμβάνεται ἐδῶ τό ὄνομα τῶν Διακόνων ἐπί πάντων τῶν ὑπηρετῶν, κατά τόν Ζωναρᾶν, καί ὄχι ἐπί τοῦ ἔχοντος μόνον τήν χειροτονίαν τοῦ διακόνου, καί δῆλον ἀπό τό Διακονήσω ῥῆμα, ὁποῦ ἐπιφέρεται παρακάτω), ὅσοι, λέγω, Κληρικοί καί ὑπηρέται δέν κάμνουσιν ὑπακοήν εἰς τούς Ἐπισκόπους αὐτῶν, οἵτινες διά ἀνάγκην καί ἔνδειαν τῶν ἐκκλησιῶν τούς ζητοῦν νά τούς προβιβάσουν εἰς μεγαλητέρους βαθμούς, θετέον, τούς μέν Ὑποδιακόνους εἰς Διακόνους, καί τούς Διακόνους εἰς Πρεσβυτέρους, οὗτοι, λέγω, μήτε εἰς ἐκεῖνον τόν κατώτερον βαθμόν νά μένουν, τόν ὁποῖον νά ἀφήσουν δέν ἠθέλησαν, οὐ δι’ εὐλάβειαν, κατά τόν ἀνώνυμον ἑρμηνευτήν, ἤ διά ἀναξιότητα, ἀλλά διά καταφρόνησιν καί ἀπείθειαν, ἤ καί διά τό κοπιαστικόν τοῦ μεγαλητέρου βαθμοῦ, ταὐτόν εἰπεῖν νά καθῄρωνται τῆς ὑπηρεσίας.1 1Παραπονοῦνται δέ καί οἱ Χωρεπίσκοποι ἐν τῷ ῥηθέντι πθ΄ τοῦ μεγάλου Βασιλείου, ὅτι ἀπό τόσους ὑπηρέτας ὁποῦ εὑρίσκονται εἰς τάς ἐκκλησίας τῶν χωρίων, κᾀνένας δέν εἶναι ἄξιος νά λάβῃ λειτουργίαν θυσιαστηρίου, ἤτοι νά γένῃ Διάκονος καί Ἱερεύς.
