Ὅσιος ἐπίσκοπος εἶπεν· Καί τοῦτο προστεθῆναι ἀναγκαῖον, ἵνα μηδείς ἐπισκόπων ἀπό τῆς ἑαυτοῦ ἐπαρχίας εἰς ἑτέραν ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ τυγχάνουσιν ὄντες ἐπίσκοποι, διαβαίνοι, εἰ μή τοι παρά τῶν ἀδελφῶν τῶν ἑαυτοῦ κληθείη· διά τό μή δοκεῖν ἡμᾶς τάς τῆς ἀγάπης ἀποκλείειν πύλας. Καί τοῦτο δέ ὡσαύτως προνοητέον, ὥστε, ἐάν ἔν τινι ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων τις ἄντικρυς ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ καί συνεπισκόπου πρᾶγμα σχοίη, μηδένα ἕτερον ἐκ τούτων ἀπό ἑτέρας ἐπαρχίας ἐπισκόπους ἐπιγνώμονας ἐπικαλεῖσθαι. Εἰ δέ ἆρά τις ἐπισκόπων ἔν τινι πράγματι δόξῃ κατακρίνεσθαι, καί ὑπολαμβάνει ἑαυτόν μή σαθρόν ἀλλά καλόν ἔχειν τό πρᾶγμα, ἵνα καί αὖθις ἡ κρίσις ἀνανεωθῇ, εἰ δοκεῖ ὑμῶν τῇ ἀγάπῃ, Πέτρου τοῦ Ἀποστόλου τήν μνήμην τιμήσωμεν, καί γραφῆναι παρά τούτων τῶν κρινάντων Ἰουλίῳ τῷ ἐπισκόπῳ Ῥώμης, ὥστε διά τῶν γειτνιώντων τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων, εἰ δέοι, ἀνανεωθῆναι τό δικαστήριον, καί ἐπιγνώμονας αὐτός παράσχοι. Εἰ δέ μή συστῆναι δύναται τοιοῦτον αὐτοῦ εἶναι τό πρᾶγμα, ὡς παλινδικίας χρῄζειν, τά ἅπαξ κεκριμένα μή ἀναλύεσθαι, τά δέ ὄντα, βέβαια τυγχάνειν.
Οὐ μόνον μεταμείβειν τάς πόλεις κωλύονται οἱ ἐπίσκοποι, καί ἀπό ἐλάττονος εἰς μείζονα μετατίθεσθαι, ἀλλ’ οὐδέ ἀπιέναι ἀπό ἐπαρχίας εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ εἰσιν ἐπίσκοποι συγχωροῦνται, ὥς τι τελέσοντες ἐκκλησιαστικόν δίκαιον, εἰ μή οἱ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ ἐπίσκοποι αὐτούς προσκαλέσωνται. Καί τοῦτο δέ ἐπιτρέπομεν, φησίν ὁ κανών, τό ἀπιέναι καλουμένους, διά τό φιλάδελφον, ἵνα μή δόξωμεν κλείειν τάς τῆς ἀγάπης πύλας. Εἰ δέ καί πρᾶγμα, ἤγουν ὑπόθεσιν, δίκην, σχοίη ἐπίσκοπος μετά ἀδελφοῦ αὐτοῦ καί συνεπισκόπου, μηδένα ἐκ τούτων τῶν τήν δίκην ἐχόντων ἐξ ἑτέρας ἐπαρχίας ἐπισκόπους μετακαλεῖσθαι ἐπιγνώμονας, τοὐτέστι διαγνώμονας δικαστάς, ἀλλά παρά τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπισκόπων δικάζεσθαι. Εἰ δέ παρ’ ἐκείνοις δικασθείς τις καταδικάζεται, καί ὑπολαμβάνει μή σαθρόν ἔχειν τό πρᾶγμα, μή ἀσθενῆ δηλονότι ὑπόθεσιν, ἀλλά καλήν, ἤγουν δυναμένην αὐτόν δικαιῶσαι, ἵνα καί αὖθις ἡ κρίσις ἀνανεωθῇ, ἤγουν ἐκ νέου ζητηθῇ, τηρηθῇ, εἰ δοκεῖ ὑμῶν τῇ ἀγάπῃ, Πέτρου τοῦ Ἀποστόλου τήν μνήμην τιμήσωμεν, τοὐτέστι τῷ θρόνῳ τῆς Ῥωμαίων ἐκκλησίας ἀναθώμεθα τήν ἐξουσίαν, ἵνα οἱ κρίναντες τήν ὑπόθεσιν γράψωσι τῷ πάπα Ἰουλίῳ, ὃς ἦν τότε τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπος, ἀναδιδάσκοντες τήν ὑπόθεσιν, καί ὅτι ὁ καταδικαζόμενος ὑπ’ αὐτῶν, ἀπαρέσκεται, ὥστε τόν πάπαν ἐκ τῶν πλησιαζόντων τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ ἐπισκόπων, παρασχεῖν διαγνώμονα∙ εἰ διαγνοίη ἐκεῖνος, ὅτι δεῖ ἀνανεωθῆναι τό δικαστήριον, καί πάλιν ζητηθῆναι τήν ὑπόθεσιν εἰ δέ μή διαγνοίη ὁ πάπας ὅτι παλινδικίας χρήζει ἡ ὑπόθεσις, τοὐτέστι δευτέρου δικαστηρίου, τά ἅπαξ κεκριμένα μή ἀναλύεσθαι, ἤγουν τά ἤδη κεκριμένα καί τήν πρώτην ἀπόφασιν μή ἀνατρέπεσθαι, τά δέ ὄντα, βέβαια τυγχάνειν∙ τά ἐψηφισμένα δηλαδή καί γενόμενα, βέβαια τυγχάνειν. Ὁροθετήσαντες οἱ ἅγιοι Πατέρες, τί ὀφείλει γίνεσθαι εἰς τούς ἀπό πόλεως εἰς πόλιν μεθισταμένους ἐπισκόπους, ἄρτι διορίζονται, τό αὐτό γίνεσθαι καί εἰς τούς ἀπό ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν μεταβαίνοντες, εἰ μήπω, φασί, μετάκλητοι γένωνται παρά τῶν ἐγχωρίων ἐπισκόπων καί συναδελφῶν αὐτῶν∙ τότε γάρ δεχθήσονται διά τό τῆς φιλαδελφίας καλόν, καί ἀπροκριματίστως παρ’ ἐνορίαν ἀρχιερατικά τινα ἐνεργήσουσιν. Εἴρηται δέ τό περί τῆς ἐπαρχίας, διά τούς λέγοντας, τό μέν μεταβαίνειν ἀπό πόλεως εἰς πόλιν ἐν τῇ αὐτῇ ἐπαρχίᾳ οὖσαν, πλεονεξίαν ἤ ἀλαζονείαν τοῦ ἐπισκόπου κατηγορεῖ, κἀντεῦθεν καί τιμωρητέον ἐστί∙ τό δέ μεθίστασθαι ἀπό ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν περιελείφθη ἀκόλαστον, ὡς ἐντεῦθεν μή ἀναφαινομένου φαύλου τινός, διά τό τάς ἐπαρχίας ἐξ ἀλλήλων πόῤῥω ἀποδιΐστασθαι, καί μή διδόναι πάροδον τοῖς ἐν αὐταῖς ἐπισκόποις γινώσκειν τάς τῶν ἑκατέρων ἐκκλησιῶν εἰσόδους, καί τά πλήθη τοῦ ἐν ταύταις λαοῦ. Ταῦτα γοῦν μή παραδεξαμένη ἡ σύνοδος, παρομοίως καί τούτους κολάζεσθαι διωρίσατο. Ἀκούων δέ τοῦ κανόνος διοριζομένου τιμωρεῖσθαι τούς μεταβαίνοντας ἀκλητί ἐπισκόπους ἀπό ἐπαρχίας εἰς ἑτέραν ἐπαρχίαν ἔχουσαν ἐπίσκοπον, μή εἴπῃς ἀνευθύνους εἶναι τούς ἱερουργοῦντας εἰς ἑτέρας ἐπαρχίας μή ἐχούσας ἐπισκόπους, καί οὗτοι γάρ ὁμοίως ὑπό τῶν κανόνων εὐθύνονται∙ προσετέθη δέ τό, ἐν ᾗ τυγχάνουσιν ἐπίσκοποι, διά τούς ἐπισκόπους τούς ἔχοντας ἐνορίας εἰς δύο ἤ καί τρεῖς πολλάκις ἐπαρχίας. Ἔτι ἐπήγαγεν ὁ κανὼν καί ἕτερον κεφάλαιον, καί εἶπεν∙ Εἰ δέ πρᾶγμα, ἤγουν ὑπόθεσιν ἔχει ἐπίσκοπος μετά συνεπισκόπου αὐτοῦ, τίς ὀφείλει τήν ὑπόθεσιν δικάζειν; Ὥρισεν οὖν ὑπό τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων τούτους δικάζεσθαι, καί μή τινα τῶν δικαζομένων ἄλλης ἐπαρχίας μετακαλεῖσθαι συνδιαγνώμονα ἐπίσκοπον∙ καταγινώσκει γάρ ἀμαθίας ἤ ἀδικίας τῶν ἐπαρχιωτῶν. Ὡς δέ τινος εἰπόντος, εἰ δέ τις ἐκ τούτων κατακρινόμενος νομίσει βαρύνεσθαι, καί ἐκκαλέσεται, εἰς οὐδέν αὐτῷ τά τῆς ἐκκλήτου ἀποτελευτήσουσι, ὡς μή δυναμένων ἑτέρων ἐπισκόπων ἐπαρχιωτῶν ἀνακαλεῖσθαι διάγνωσιν κατά τήν ῥήθεῖσαν διάστιξιν, προσέθετο μή εἶναι ἀπαράδεκτον τόν ἐκκαλούμενον κατά τῆς κρίσεως τῶν ἐπαρχιωτῶν, ἀλλ’ ὀφείλειν τούς ἐπαρχιώτας, διά τιμήν τοῦ ἀποστολικοῦ θρόνου, γράφειν τά ἀνενεχθέντα τῷ πάπα Ῥώμης, (ἦν δέ τότε Ἰούλιός τις ἐπίσκοπος ταύτης), καί παρά τῇ ἐξουσίᾳ ἐκείνου ἀνηρτῆσθαι τά τῆς ἐκκλήτου∙ ἐφ ᾧ, εἰ μέν διαγνοίη ἄξιον εἶναι τό πρᾶγμα δευτέρας κατεξετάσεως, ὁρίσαι παρά τῶν γειτνιαζόντων ἐπισκόπων ἀνανεωθῆναι τό δικαστήριον, καί σκοπηθῆναι τήν προγενομένην ἀπόφασιν∙ εἰ δέ καταλάβῃ καλῶς τήν ὑπόθεσιν κριθῆναι, καί μή δεῖσθαι ταύτην δευτέρας συζητήσεως, ὁρίσαι μένειν τά ἅπαξ προκεκριμένα ἀναλλοίωτά τε καί βέβαια. Καί τά μέν τοῦ κανόνος ἐν τούτοις. Ἐρωτήσει δέ τις, ὡς τοῦ ιε΄ κανόνος τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου διοριζομένου τά κεκριμένα ὑπό πάντων τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐπισκόπων ὁμογνωμονησάντων μή ἀνακρίνεσθαι παρ’ ἑτέρων τινῶν, καί τοῦ παρόντος κανόνος ἐκκλήτῳ ὑποκεῖσθαι τήν τοιαύτην ἀπόφασιν διοριζομένου, τίνι προσέχειν ὀφείλομεν; Λύσις. Τινές μέν εἶπον, μή ὁμοφωνῆσαι ἐνταῦθα τούς ἐπαρχιώτας ἐπισκόπους, ἀλλά διαιρεθῆναι εἰς διαφόρους γνώμας, καί διά τοῦτο ἔχειν χώραν τά τῆς ἐκκλήτου∙ ἄλλοι δέ εἶπον, ὡς ἐπεί μεταγενέστερός ἐστιν, ὁ παρὼν κανών, ὀφείλουσι τά τούτῳ περιεχόμενα μᾶλλον κρατεῖν∙ ἀρέσκει οὖν τοῦτο κἀμοί, ὡς καί νομίμου ἀκριβείας ἐχόμενον∙ νενομοθέτηται γάρ μή ἅπαξ, ἀλλά καί δίς ἐκκαλεῖσθαι τόν νομίζοντα ἀδικεῖσθαι. Τό μέντοι ὑπό τήν ἐξουσίαν εἶναι τοῦ πάπα τηρηθῆναι ἤ μή τηρηθῆναι τήν ἔκκλητον, ἰδικόν ἐστιν εἰς τά ἐκκλησιαστικά∙ οἱ γάρ νόμοι, ἄνευ ῥητῶν ὀλίγων θεμάτων, διορίζονται πᾶσαν ἔκκλητον δέχεσθαι, οὐ μόνον ἅπαξ, ἀλλά καί δίς. Τά μέντοι ὁρισθέντα περί τοῦ πάπα, ἐκληπτέον καί εἰς τόν πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως, διά τό ἐπί πᾶσιν ὁμοίως καί τοῦτον τῷ πάπᾳ τιμηθῆναι ἀπό διαφόρων κανόνων. Δίδοσθαι δέ ὡρίσθη γειτνιάζοντας ἐπισκόπους παρά τοῦ πάπα χάριν κατεξετάσεως τῆς ἐκκλήτου, καί μή τοῦτον τηρεῖν τήν ὑπόθεσιν, ἵνα μή ὁ καταδικάσας ἀναγκασθῇ διάξιμος εἰς Ῥώμην γενέσθαι, ἀπό Θεσσαλονίκης τυχόν, καί ταῦτα, νικήσας τό δικαστήριον. Εἰ γάρ τοῦτο οὐκ ἔστιν, ἀλλά πλησίον τοῦ καταδικάσαντος ἡ ἐπισκοπή διάκειται, οὐ τηρηθήσεται ἡ ἔκκλητος διά γειτνιαζόντων ἐπισκόπων, ὡς ἐμοί δοκεῖ, ἀλλά παρά τοῦ πατριάρχου, κατά τούς νόμους τούς λέγοντας, ἐπί μείζονας δικαστάς ἀνατρέχειν τήν ἔκκλητον, οὐ μήν ἐπί ἴσους, ἤ ἥττονας∙ καί τούς ἑτέρους νόμους τούς διοριζομένους τόν ἐκκλητάριον μή παραπέμπειν πρός ἕτερον τήν τῆς ἐκκλήτου τήρησιν. Εἰ δέ καί τοῦτο ὡς προνόμιον εἴπῃς δοθῆναι τῷ πάπᾳ, καινόν οὐδέν. Μηδείς ἐπισκόπων, ἄκλητος εἰς πόλιν, διαβαινέτω∙ καί ὁ ἐπαρχιώτης, εἰ ἐπί τι δικάζοιντο, ἀλλοτρίους ἐπισκόπους οὐκ ἐπικαλέσεται. Εἰ δέ ἐπικρίνοι ὁ Ῥώμης, παρέσονται καί ἀλλότριοι. Ἐν διαφόροις κανόσιν εἴρηται, τό μηδένα τολμᾷν ἀπό τῆς ἑαυτοῦ παροικίας εἰς ἑτέραν μεταβαίνειν, εἰ μή παρά τοῦ μητροπολίτου καί τῶν σύν αὐτῷ ἐπισκόπων κληθῇ∙ τοῦτο γάρ καί ἡ σύνοδος αὕτη προστάττει. Ἀλλά καί εἴ τις τῶν ἐπισκόπων μετά συνεπισκόπου περί τινος πράγματος ἀμφιβολίαν τινά σχοίη, καί μετ’ αὐτοῦ εἰς τήν σύνοδον τῆς ἐπαρχίας αὐτοῦ δικάζοιτο, οὐκ ὀφείλει καί ἀπό ἑτέρας ἐπαρχίας διαγνώμονάς τινας τῶν ἐπισκόπων ἐπικαλεῖσθαι, ἀλλά παρά μόνοις τοῖς ἐπαρχιώταις κριθῆναι. Καί εἰ ἀπαρέσκοι αὐτῷ ἡ κρίσις, καί οἴεται ἀδικηθῆναι, ἐκκαλεῖσθαι, καί τῷ Ῥώμης, ὡς ἡ τοιαύτη ὑπόκειται ἐπαρχία, προσέρχεσθαι∙ καί αὐτός, ἤ δι’ ἑαυτοῦ τηρήσει τήν ἀπόφασιν, ἤ τοῖς γειτνιῶσιν ἐπισκόποις τῇ ἐπαρχίᾳ τό τῆς ἐκκλήτου δικαστήριον ἀναθήσει. Ὄχι μόνον ἐμποδίζονται οἱ Ἐπίσκοποι ἀπό τό νά ἀφίνωσι τήν μικροτέραν ἐπαρχίαν, καί νά παίρνωσι τήν μεγαλητέραν, ἀλλά ἀκόμη δέν συγχωροῦνται οὔτε νά πηγαίνουν ὁλότελα ἀπό τήν ἐπαρχίαν αὐτῶν εἰς ἄλλων ἐπαρχίαν Ἐπισκόπων, διά νά ἐνεργήσουν τι Ἀρχιερατικόν, χωρίς νά προσκαλεσθοῦν ἀπό αὐτούς κατά τόν παρόντα κανόνα. Πλήν καί τοῦτο τό νά πηγαίνουν προσκαλεσμένοι συγχωρεῖ ὁ κανών, διά νά μήν ἀποκλείεται ἡ ἀγάπη, καί ἡ πρός ἀλλήλους φιλαδελφία τῶν Ἐπισκόπων. Ἐάν δέ δύω τινές Ἐπίσκοποι ἔχωσι πρός ἀλλήλους κᾀμμίαν κρίσιν, οὗτοι δέν πρέπει νά ζητοῦν Ἐπισκόπους ἀπό ξένην ἐπαρχίαν διά νά κρίνουν αὐτούς, ἀλλά τούς Ἐπισκόπους τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ἀπό τήν ὁποίαν εἶναι καί αὐτοί. Ἐάν δέ ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν κατακριθῇ ἀπό τούς ἐπαρχιώτας Ἐπισκόπους, στοχασθῇ δέ, ὅτι ἡ ὑπόθεσίς του δέν εἶναι ἄδικος, καί ἀσθενής, ἀλλά δυνατή εἰς τό νά τόν δικαιώσῃ, ἐάν ἀπό ἄλλους μεταθεωρηθῇ. Εἰς ταύτην, λέγω, περίστασιν, πρέπει ἐξ ἀγάπης νά τιμήσωμεν τήν μνήμην τοῦ ἀποστόλου Πέτρου, ἤτοι πρέπει οἱ κρίναντες τήν ὑπόθεσιν ταύτην Ἐπίσκοποι, νά γράφουν εἰς τόν θρόνον τῆς Ῥώμης (ὅπου τότε ὁ Ἰούλιος ἐπεσκόπευεν) ὅτι ὁ κριθείς ἐπίσκοπος παρ’ αὐτῶν δέν ἀρέσκεται εἰς τήν κρίσιν των, ἵνα ὁ Ῥώμης, ἐάν στοχασθῇ ὅτι χρειάζεται ἡ ὑπόθεσις νά μεταθεωρηθῇ, διορίσῃ νά κρίνουν αὐτήν οἱ πλησιόχωροι τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης Ἐπίσκοποι. Ἐάν δέ στοχασθῇ ὅτι αὐτή δέν χρειάζεται δεύτερον νά κριθῇ, πρέπει νά μένῃ βεβαία καί κεκυρωμένη ἡ προγενομένη τῶν Ἐπισκόπων ἀπόφασις. Σημείωσαι ὅτι ὁ κανὼν οὗτος ἐννοεῖται οὐχί περί τῶν μή ὑποκειμένων εἰς τόν Πάπαν ἐπαρχιῶν, ἀλλά περί μόνων τῶν ὑποκειμένων αὐτῷ κατά τόν Ζωναρᾶν.1 Ὅρα καί τόν λε΄ Ἀποστολικόν. 1Ἐπειδή τότε καί ἡ Σαρδική, μέρος οὖσα τῆς Μοισίας, τῷ Πάπᾳ ὑπέκειτο. Ὑπέκειντο γάρ τῷ Πάπα τότε αἱ δυτικαί πᾶσαι σχεδόν ἐκκλησίαι, ἤτοι αἱ Μακεδονικαί, αἱ Θετταλικαί, αἰ τοῦ Ἰλλυρικοῦ, αἱ τῆς Ἑλλάδος, αἱ τῆς λεγομένης Ἠπείρου, αἵτινες ὕστερον τῷ Κωνσταντινουπόλεως ὑπετέθησαν, κατά τόν αὐτόν Ζωναρᾶν. Καί ὅρα εἰς τήν ἑρμηνείαν τοῦ κη΄ τῆς δ΄ καί εἰς τά προλεγόμενα τῆς παρούσης.
