Ἄρχοντας μέν τοι ὀμνύειν ἐπί τό κακοποιεῖν τούς ἀρχομένους καί πάνυ θεραπεύεσθαι προσῆκε. Θεραπεία δέ τούτων διττή· μία μέν, μή ὀμνύειν αὐτούς διδάσκεσθαι προχείρως, ἑτέρα δέ, μή ἐπιμένειν ἐν ταῖς πονηραῖς κρίσεσιν. Ὥστε ὅρκῳ προληφθείς τις εἰς κακοποιΐαν ἕτερου, τήν μέν ἐπί τῇ προπετείᾳ τοῦ ὅρκου μετάνοιαν ἐπιδεικνύσθω, μή μέντοι προσχήματι εὐλαβείας τήν πονηρίαν ἑαυτοῦ βεβαιούτω. Οὐδέ γάρ Ἡρώδῃ συνήνεγκεν εὐορκήσαντι, ὅς, ἵνα μή ἐπιορκήσῃ δῆθεν, φονεύς ἐγένετο τοῦ Προφήτου. Ἅπαξ μέν ὁ ὅρκος ἀπηγόρευται, πολλῷ δέ δήπου εἰκός τόν ἐπί κακῷ γινόμενον κατακεκρίσθαι. Ὥστε μεταφρονεῖν χρή τόν ὀμνύοντα, οὐχί σπουδάζειν βεβαιοῦν ἐαυτοῦ τό ἀνόσιον. Ἐξέτασον γάρ πλατύτερον τήν ἀτοπίαν· εἴ τις ὀμόσειεν ἐξορύξειν τούς ὀφθαλμούς τοῦ ἀδελφοῦ, εἰ καλόν τό τοιοῦτον εἰς ἔργον ἀγαγεῖν αὐτῷ; εἴ τις φονεύσειν; εἴ τις ὅλως δι᾿ ὅρκου ἐντολήν τινα παραβήσεσθαι. Ὤμοσα γάρ καί ἔστησα, οὐχί τήν ἁμαρτίαν, ἀλλά τοῦ φυλάξασθαι τά κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου. Ὥσπερ δέ τήν ἐντολήν ἀμεταθέτοις κρίμασι προσῆκε βεβαιοῦσθαι, οὕτω τήν ἁμαρτίαν παντοίως καθήκει ἀκυροῦσθαι καί ἀφανίζεσθαι.
Ἐάν ἄρχων, φησίν, ὀμόσῃ κακῶσαι τούς ὑπό χεῖρα, δεῖ τόν τοιοῦτον πρῶτον μέν διδάσκεσθαι μή ἕτοιμον εἶναι πρός ὅρκους∙ εἰ δέ ἀπροσέκτως ὀμόσει, μή φυλάξαι τόν ὅρκον ἐπί κακοποιΐᾳ ἑτέρων, ἀλλά μετάνοιαν ἐπεδείκνυσθαι διά τήν προπέτειαν τοῦ ὅρκου∙ μή σχηματίζεσθαι δέ καί ὑποκρίνεσθαι, ὅτι εὐλαβεῖται τόν ὅρκον, ἀντί τοῦ, δειλιᾷ, καί φοβεῖται τήν ἐπιορκίαν, καί βεβαιοῦν τήν ἑαυτοῦ κακίαν, ἤγουν δι’ ἀπήνειαν κολάζειν ἄλλους, ἵνα μή δοκῇ παραβῆναι τόν ὅρκον. Καί ἐπί τούτοις ἅγει πρός παράδειγμα τόν τετράρχην Ἡρώδην, λέγων, ὅτι συνέφερε τῷ Ἡρώδῃ μή εὐορκῆσαι, ἀντί τοῦ, μή εὖ διατεθῆναι πρός τόν ὅρκον καί φυλάξαι αὐτόν, καί φονεῦσαι τόν βαπτιστήν. Καί πᾶς μέν, φησίν, ὅρκος καθάπαξ, ἤγουν ἀπαραιτήτως, τελείως ἀπηγόρευται∙ πλέον δέ ἐνδέχεται ἀπηγορευμένον εἶναι καί κατακεκριμένον τόν ἐπί κακῷ ὀμνυόμενον. Ὥστε τόν τοιοῦτον ὅρκον ὀμόσαντα μεταφρονεῖν δεῖ, ἀντί τοῦ, μεταβουλεύεσθαι καί τἀναντία φρονεῖν, ἤ μετανοεῖν. Ὤμοσε γάρ τις ἀποκτεῖναι∙ δεῖ οὖν μεταφρονῆσαι, ἤγουν ἕτερα φρονῆσαι καί μεταγνῶναι, δηλαδή μή φονεῦσαι∙ ἀλλ᾽ οὐχί διά τῆς πράξεως βεβαιῶσαι δεῖ τό ἀνόσιον. Εἰ γάρ τις, φησίν, ὤμοσεν ἐξορύξαι τούς ὀφθαλμούς τοῦ ἀδελφοῦ, ἐξεταστέον τί ἄρα βέλτιον, παριδεῖν τόν ὅρκον, ἤ εἰς ἔργον τό κακόν ἀγαγεῖν. Καί εἰ ὤμοσέ τις ἐντολήν παραβῆναι, τί κρεῖσσον παραβῆναι, τόν ὅρκον, ἤ τήν ἐντολήν. Ὤμοσα γάρ, φησί Δαβίδ, καί ἔστησα τοῦ φυλάξασθαι τά κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου, οὐχί τήν ἁμαρτίαν. Οἱ παρόντες δύο κανόνες παρακελεύονται ἀθετεῖσθαι τούς γενομένους ὅρκους παρά τινων χάριν τοῦ γενέσθαι κακόν τι, ἤ καί γέλωτος ἄξιον∙ φασί γάρ τόν εὐξάμενον, ἤτοι ὀμόσαντα μή φαγεῖν κρέας χοίρεον, ἤ κακοποιῆσαι τούς ὑπ᾽ αὐτόν, διδάσκεσθαι τῶν ἀλογίστων τοιούτων καί ἀπαιδεύτων ὅρκων ἀπέχεσθαι∙ καί ὅτι καθάπαξ τό ὀμνύειν ἀπηγορευμένον ἐστίν∙ ἐκχωρεῖσθαι δέ τό χοίρεον κρέας ἐσθίειν, καί παραβαίνειν τόν ὅρκον, καί μή ποιεῖν τό κακόν προφάσει τοῦ μή ἐπιορκῆσαι. Ἐχρήσατο δέ καί παραδείγματι τῷ Ἡρώδῃ, τῷ ὀμόσαντι φονεῦσαι τόν Βαπτιστήν, καί διά τό μή ἐπιορκῆσαι, ποιήσαντι φόνον. Ἔδει γάρ, φησίν, αὐτόν μεταφρονῆσαι, ἤγουν μεταγνῶναι, καί καταφρονῆσαι τοῦ ἀδίκου ὅρκου, ἀλλ᾽ οὐχί διά τῆς πράξεως βεβαιῶσαι τό ἀνόσιον. Ἀνάγνωθι τό ιη΄ κεφάλαιον, τοῦ ιγ΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καί τά ἐν αὐτῷ. Τοῦ δέ ι΄ κανόνος τοῦ ἁγίου Βασιλείου, τοῦ ξδ΄ καί τοῦ πβ΄ κολαζόντων τούς ἐπιόρκους, ἑτέρων δέ κανόνων περιεχομένων τῷ διαληφθέντι ιη΄ κεφ. διοριζομένων τούς ἐπιορκήσαντας μή τιμωρεῖσθαι καθὼς τοῦτο καί οἱ προκείμενοι κανόνες παρακελεύονται, εἴποι τις ἐναντιοῦσθαι ἀλλήλοις τούς κανόνας∙ ἐμοί δέ οὐ δοκεῖ, ἀλλ᾽ ὅταν μέν ἀθετήσῃ τις ἔννομον ὅρκον χωρίς ἀνάγκης τινός, ἤ ψευδῶς ὀμόσῃ, τιμωρηθήσεται πλέον∙ ὅταν δέ κατά βίαν ποιήσῃ τοῦτο, κουφότερον κολασθήσεται κατά τόν πβ΄ κανόνα τοῦ παρόντος ἁγίου Πατρός∙ εἰ δέ οὐκ ἔστιν ἔννομος ὁ ὅρκος, ἀλλά διά τό γενέσθαι τι ἄτοπον προέβη, ἤ μή γενέσθαι ἀγαθόν τι, ἤ ὤμοσέ τις πρᾶγμα μή ὃν ἄξιον εἰς ὅρκον κατάγεσθαι, τότε ἡ ἀθέτησις τούτου ἀκόλαστος ἐστί. Πλήν ἀκούων τοῦ ἁγίου λέγοντος ὀφείλειν καί τούς τοιούτους ἀναδιδάσκεσθαι μή εἶναι προχείρους εἰς τό ὀμνύειν, καί ὅτι καθάπαξ τό ὀμνύειν ἀπηγόρευται, λέγω, ὅτι καί οἱ τούς τοιούτους ὅρκους ποιοῦντες, κᾂν ἀκινδύνως ἐπιορκῶσιν, ἀλλά παντελῶς οὐκ ἔσονται ἀτιμώρητοι, μετρίως δέ κατά τό δοκοῦν τῷ ἐπισκόπῳ ἐπιτιμηθήσονται. Ἐπεί δέ ἐκ τοῦ διορίζεσθαι τούς κανόνας κολάζεσθαι τούς ἐπιόρκους, ἀναφαίνεται μή τιμωρεῖσθαι τούς μή παραβαίνοντας αὐτούς, κἀντεῦθεν συναναδείκνυται καί τό ἐπιτρέπεσθαι τήν τῶν ἐννόμων ὅρκων τελεσιουργίαν, μή εἴπης ταῦτα διορισθῆναι ὑπεναντίως τῇ εὐαγγελικῇ ἐντολῇ, τῇ λεγούσῃ, Μή ὀμνύειν ἡμᾶς, μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὁ οὐρανός θρόνος ἐστί τοῦ Θεοῦ, καί ἡ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ, εἶναι δέ ἡμῖν τό ναί, ναί, καί τό οὔ, οὔ∙ τοῦτο μέν γάρ ἐστι τῶν ἄγαν τελείων∙ ἐκεῖνο δέ δεύτερον καί οὐκ ἀπόβλητον, ὡς ἔννομον∙ οἷόν ἐστι καί τό, Πώλησόν σου τά ὑπάρχοντα, καί δός πτωχοῖς, καί ἀκολούθει μοι∙ εἰ γάρ πάντες ἀναγκάζονται τοῦτο ποιῆσαι, ποῖος ἀγοράσει αὐτά; Ἄλλως τε, εἰ ἅπας ὅρκος ἐκωλύετο, οὐδέ ὁ Προφήτης εἶπεν ἂν, Ὤμοσα καί ἔστησα τοῦ φυλάξασθαι τάς ἐντολάς σου∙ οὐδέ οἱ τούς νόμους συνθέμενοι ὀρθοδοξοι βασιλεῖς ἵνα ἐξέθεντο νόμους ἐπιτρέποντας ὅρκων τελεσιουργίας∙ ὥστε, οὐχί πᾶς ὅρκος ἔννομός τε καί παράνομος κεκωλυμένος ἐστίν, ἀλλ’ ὁ παράνομος καί ἀπαίδευτος. Τινός δέ εὐγενοῦς ἐν ἡμέρᾳ τρίτῃ μιᾶς ἐβδομάδος εἰπόντος πρός τόν κραταιόν καί ἅγιον ἡμῶν βασιλέα μή ὀφείλειν κρεωφαγῆσαι, τελουμένης καί ταῦτα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ καί Θεοῦ ἡμῶν, διά τό ἐπομόσασθαι νηστεύειν τάς τρίτας ἡμέρας τῶν ὅλων ἑβδομάδων τοῦ χρόνου, εἰς τιμήν τοῦ τιμίου Προδρόμου, ὥρισεν ὁ θεοστεφής ἡμῶν αὐτοκράτωρ συνοδικῶς ἐρωτηθῆναι, εἰ κανονικόν ἐστι τόν ὅρκον τοῦτον φυλαχθῆναι, καί τήν ἐορτήν πασχάλιον οὖσαν, ἀπανηγύριστον ἐαθῆναι. Καί γενομένης τῆς ἐρωτήσεως, ὁ ἁγιώτατος ἐκεῖνος πατριάρχης κυρός Λουκᾶς μετά τῆς παρατυχούσης συνόδου εἰπὼν ἀγαθόν εἶναι καί τό νηστεύειν ἐν παντί καιρῷ, ἐπήγαγεν, ὡς οὐ χρή τόν τοιοῦτον ὅρκον προτιμηθῆναι τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ ἡμῶν. Εἰ γάρ οἱ ἀποστολικοί κανόνες κολάζουσι τόν ἐν τῷ τυχόντι σαββάτῳ, ἤ τῇ Κυριακῇ γονυκλιτοῦντα, ἤ νηστεύοντα, πολλῷ πλέον κολασθήσεται ὁ νηστεύων κατά τήν πασχάλιον τοῦ Χριστοῦ ἑορτήν, διά τό μή παροραθῆναι τόν αὐθαίρετον ὅρκον αὐτοῦ, καί ἐξεχώρησε τῷ εὐγενεῖ κρεωφαγῆσαι. Ὁ αὐτός δέ πατριάρχης καί τόν Τζίταν τόν εὐνοῦχον ὀμόσαντα εἰς προσκύνησιν ἀπελθεῖν τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις ἁγίων τόπων, καί μή ἀπελθόντα, ὡς μεταμεληθέντα, συνοδικῶς ἐκ τῆς ἐπιορκίας ἀπέλυσε, διά μετρίου ἐπιτιμίου θεραπεύσας αὐτόν. Ἀπό μέν τοι τῶν ῥημάτων τοῦ κανόνος τῶν οὕτως ἐχόντων, Οὐδέν γάρ κτίσμα Θεοῦ ἀπόβλητον, μετ᾽ εὐχαριστίας λαμβανόμενον, μή εἴπῃς, ὡς ἐνεδόθη πάντα τά κτήνη ἐσθίειν ἡμᾶς, ἀλλά λέγε περί ἐκείνων διαλέγεσθαι τόν κανόνα, τῶν ἐσθιομένων παρά τῶν ὀρθοδόξων ἀπό συνηθείας καί παραδόσεως ἐκκλησιαστικῆς. Εἰ ἀπηγόρευται τό ὀμνύειν, τό ἐπί τῷ κακῶσαι μᾶλλον∙ ὥστε μή μόνον τό ἔργον κωλύσῃς, ἀλλά καί αὐτόν ὃν ἀπερεύγεται ὅρκον. Θεραπεία δέ τούτου διττή, νουθεσία τοῦ μή ὀμνύειν, καί κώλυσις τοῦ προσχήματι ὅρκου∙ πράττειν τό ὀμοθέν, ἄτοπον. Μή πρόφασιν τοῦ κακοποιεῖν τούς ἀρχομένους εὑρισκέτωσαν τόν ὅρκον οἱ ἄρχοντες. Τί γάρ; Ὤμοσέ τις κακῶσαί τινα τῶν ὑπό χεῖρα, καί προσχήματι εὐλαβείας τήν πονηρίαν αὐτοῦ βούλεται βεβαιῶσαι. Θεράπευσον γοῦν τόν τοιοῦτον διττῶς∙ καθ᾽ ἕνα μέν τρόπον, δίδαξον αὐτόν μή ὀμνύειν προχείρως∙ καθ’ ἕτερον δέ, μή ἐπιμένειν ἐν ταῖς πρός τό κακόν εὐορκίαις∙ ὅτι μηδέ Ἡρώδῃ συνέφερεν εὐορκήσαντι∙ διά γάρ τό μή ἐπιορκῆσαι, φονεύς ἐγένετο τοῦ Προφήτου. Ἐκεῖνον γάρ τις τόν ὅρκον ὀφείλει ἀμετάτρεπτον φυλάττειν, ὃν ὤμοσεν ἐπί τῷ φυλάξαι τά κρίματα τῆς τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνης∙ τόν δέ ἐπί τῇ ἁμαρτίᾳ προβάντα, καί κακώσει τινός, παντοίως ἀκυροῦσθαι προσήκει, καί ἀφορίζεσθαι. Διορίζει ὁ παρών κανών, ὅτι, ἀνίσως κᾀνένας ἄρχωντας ὀμόσῃ διά νά κακοποιήσῃ τινά, αὐτός πρῶτον μέν πρέπει νά διδάσκεται νά μήν ὀμνύῃ εὐκόλως, καί πρός τούτοις νά μετανοῇ διά τόν προπετῆ αὐτόν ὅρκον ὁποῦ ἔκαμε. Δεύτερον δέ, νά μήν μείνῃ εἰς τήν κακήν αὐτήν ἀπόφασιν, ὁποῦ ἔκαμε νά κακοποιήσῃ, θέλωντας τάχα νά φυλάξῃ τόν ὅρκον ἀπό εὐλάβειαν. Διότι οὐδέ τόν Ἡρῴδην ὠφέλησε τίποτε ἡ φύλαξις τοῦ ὅρκου, ὅστις διά νά μήν παραβῇ τάχα τόν ὅρκον του, ἐφόνευσε τόν Ἰωάννην. Μᾶλλον γάρ ἤθελεν ὠφελήσει αὐτόν, τό νά παραβῇ τόν ὅρκον, καί νά μή κάμῃ τοιοῦτον ἄδικον φόνον. Καί κάθε μέν ὅρκος ἁπλῶς καθάπαξ, ἤγουν τελείως, καί ὁλοτελῶς, εἶναι ἐμποδισμένος ἀπό τό ἱερόν Εὐαγγέλιον, εἴτε διά καλόν γένη, εἴτε διά κακόν. Πολλῷ δέ περισσότερον εἶναι κατακεκριμένος ἐκεῖνος, ὁποῦ γένῃ διά κακόν. Ὥστε, καί ἐκεῖνος ὁποῦ ὀμόσει διά νά κακοποιήσῃ τινά, δέν πρέπει νά βεβαιώσῃ τό κακόν αὐτό διά τόν ὅρκον, ἀλλά νά μετανοῇ, διά τί ὅλως ἔκαμε τοιοῦτον ὅρκον. Καθὼς καί ἄν τινας, λόγου χάριν, ἤθελεν ὀμόσει νά εὐγάλῃ τά ὀμμάτια τοῦ ἀδελφοῦ του, ἤ νά φονεύσῃ, ἤ νά παραβῇ κᾀμμίαν ἐντολήν τοῦ Κυρίου, δέν ἦτον καλόν νά φέρῃ εἰς ἔκβασιν ταῦτα διά τόν ὅρκον. Ἐπειδή λέγει ὁ Δαβίδ πρό τοῦ Θεόν «Ὤμοσα, καί ἐστερέωσα τόν ὅρκον μου, ὄχι διά νά ἁμαρτήσω, ἀλλά διά νά φυλάξω τά κρίματα τῆς δικαιοσύνης σου». Καί λοιπόν, καθὼς εἶναι πρέπον νά βεβαιώνωμεν τάς ἐντολάς τοῦ Κυρίου μέ ἀποφάσεις στερεάς, ἔτζι ἐξ ἐναντίας εἶναι πρέπον νά ἀκυρώνωμεν κάθε ἀπόφασιν ὁποῦ κάμομεν, διά νά ἁμαρτήσωμεν. Ὅρα καί τόν Ϟδ΄ τῆς στ΄.
