Ὁ τῶν ἐν Καρθαγένῃ διαγορεύει κανών, ὥστε, ἅγια θυσιαστηρίου, εἰ μή ὑπό νηστικῶν ἀνθρώπων, μή ἐπιτελεῖσθαι, ἐξῃρημένης μιᾶς ἐτησίας ἡμέρας, ἐν ᾖ τό Κυριακόν δεῖπνον ἐπιτελεῖται, ἴσως τηνικαῦτα, διά τινας κατά τούς τόπους προφάσεις τῇ ἐκκλησίᾳ λυσιτελεῖς, τῶν θείων ἐκείνων Πατέρων τοιαύτῃ χρησαμένων οἰκονομίᾳ. Μηδένός οὖν ἡμᾶς ἐνάγοντος καταλιπεῖν τήν ἀκρίβειαν, ὁρίζομεν, ἀποστολικαῖς καί πατρικαῖς ἑπόμενοι παραδόσεσι, μή δεῖν ἐν Τεσσαρακοστῇ τῇ ὑστέρᾳ ἑβδομάδι τήν πέμπτην λύειν, καί ὅλην τήν Τεσσαρακοστήν ἀτιμάζειν.
Οἱ μέν ἐν Καρθαγένῃ Πατέρες νήστεις τόν ἄλλον ὅλον χρόνον τούς τά ἅγια τοῦ θυσιαστηρίου ἐπιτελοῦντας, ἤγουν ἱερουργοῦντας, διετάξαντο εἶναι, ἄνευ τῆς μεγάλης πέμπτης· ἐν ταύτῃ γάρ τό Κυριακόν δεῖπνον ἐπιτελεῖται. Οἱ δέ τῆς ἕκτης ταύτης συνόδου, καί τότε νήστεις εἶναι δεῖν διά τοῦ κανόνος τούτου ὡρίσαντο, τούς τά ἅγια χειρίζοντας καί τελοῦντας, εἰπόντες, ὡς, ἴσως οἱ θεῖοι Πατέρες ἐκεῖνοι ᾠκονόμησαν τότε τοῦτο, διά τινας αἰτίας τῇ ἐκκλησίᾳ κατά τούς τόπους ἐκείνους λυσιτελεῖς· νῦν δέ, μηδένός ἀναγκαίου κατεπείγοντος, παριδεῖν τήν ἀκρίβειαν, καί τάς ἀποστολικάς καί πατρικάς παραδόσεις οὐ χρή· καί ἐν τῇ Τεσσαρακοστῇ λύειν τήν πέμπτην κατά τήν ὑστέραν ἑβδομάδα, κἀντεῦθεν ἀτιμάζειν καί ἀχρειοῦν ὅλην τήν Τεσσαρακοστήν· ἀποστολικάς δέ καί πατρικάς παραδόσεις τόν ἑξηκοστόν ἔννατον κανόνα τῶν ἁγίων Ἀποστόλων ὠνόμασαν οἱ θεῖοι Πατέρες οὗτοι, καί τόν πεντηκοστόν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου· ὁ μέν γάρ τούς μή νηστεύοντας τήν ἁγίαν Τεσσαρακοστήν τοῦ Πάσχα, εἰ μή δι’ ἀσθένειαν σωματικήν ἐμποδίζοιντο, ἱερωμένους ὄντας, καθαιρεῖ, λαϊκούς δέ, ἀφορίζει· ὁ δέ τῶν ἐν Λαοδικείᾳ οὐ δεῖ, φησί, τῇ Τεσσαρακοστῇ ἐν τῇ ὑστέρᾳ ἑβδομάδι τήν πέμπτην λύειν, καί ὅλην τήν Τεσσαρακοστήν ἀτιμάζειν, ἀλλά δεῖ πᾶσαν ξηροφαγοῦντας νηστεύειν. Λέγεται δέ τούς ἐν Καρθαγένῃ Πατέρας, τό μή ὑπό νηστικῶν ἐπιτελεῖσθαι τά ἅγια ἐν τῇ μεγάλῃ Πέμπτῃ ὁρίσαι, ὅτι ὁ Κύριος τότε πρότερον μέν τό νομικόν Πάσχα ἐπιτελέσαι μετά τῶν μαθητῶν νομίζεται, εἶτα τό οἰκεῖον παραδοῦναι τό μυστικόν, καί μή νήστεις εἶναι τούς Ἀποστόλους ὅτε ἐκεῖνο ἔφαγον, ὡς πρό ἐκείνου φαγόντας τό νομικόν· κατά γοῦν τόν τύπον τοῦτον ὁρίσαι καί τούς ἐν Καρθαγένῃ οὕτω τελεῖν τά ἅγια ἐν τῇ μεγάλῃ πέμπτῃ. Οἱ ἐν Καρθαγένῃ συνελθόντες ἅγιοι Πατέρες, εἰδότες ὅτι ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, μετά τό ποιῆσαι τό νομικόν Πάσχα σύν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καί φαγεῖν, ἐτέλεσε καί τό μυστικόν Πάσχα, καί την ἀναίμακτον θυσίαν παρέδωκε, παρεκελεύσαντο, κατά μέν τόν ἄλλον χρόνον, νήστεις εἶναι τούς τά ἅγια μεταχειριζομένους διακόνους καί ἱερεῖς· κατά δέν τήν μεγάλην πέμπτην, μετά τό φαγεῖν, ἱερουργεῖν. Τοῦτο οὖν μή γίνεσθαι διωρίσαντο οἱ τῆς στ΄ συνόδου Πατέρες, εἰπόντες, ὅτι τότε μέν ἴσως διά τινα εὔλογον αἰτίαν καί λυσιτελῆ ταῖς ἐκκλησίαις, τοῦτο οὕτω γίνεσθαι οἰκονομικῶς διωρίσθη· ἀρτίως δέ μηδένός ἀναγκαίου κατεπείγοντος, οὐ χρή τάς ἀποστολικάς καί πατρικάς παραδόσεις παραβαίνεσθαι· εἰσί δέ αὗται, ὁ ξθ΄ κανών τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, ὁ ν΄ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου, καί ἕτεροι. Τινές τῶν Πατέρων τῇ ἡμέρᾳ τοῦ θείου δείπνου μετά τό δειπνῆσαι προσῆγον. Ἔδοξε τοίνυν τῇ συνόδῳ τοῦτο μή γίνεσθαι· μηδ’ ἐν τῇ Τεσσαρακοστῇ, τῇ ὑστέρᾳ ἑβδομάδι, τήν πέμπτην λύειν, καί ὅλην τήν Τεσσαρακοστήν ἀτιμάζειν. Ἡ μέν ἐν Καρθαγένῃ σύνοδος ὥρισεν ἐν τῷ τεσσαρακοστῶ πρώτῳ κανόνι, ἀπό νηστικῶν ἀνθρώπων τελεῖσθαι τά ἅγια, ἄνευ μιᾶς ἐτησίου ἡμέρας, ἐν ᾗ τό Κυριακόν δεῖπνον ἐπιτελεῖται. Ὁ δέ κανών οὗτος φυλάττων τό ἀκριβές, οὐδέ ταύτην τήν ἡμέραν ὑπεξαιρεῖ· ἀλλά προστάττει καί ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ, ἤγουν τῇ μεγάλῃ Πέμπτῃ, καί τούς ἱερεῖς νηστικούς ὄντας τήν ἀναίμακτον θυσίαν ἐπιτελεῖν· ἵνα μή διά τήν παράβασιν τῆς μιᾶς ἡμέρας ὅλην τήν Τεσσαρακοστήν ἀτιμάζωμεν. Καθὼς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός κατά τό ἑσπέρας τῆς μεγάλης πέμπτης ἔφαγε πρῶτον δεῖπνον κοινόν, καί μετά ταῦτα παρέδωκε τά θεῖα μυστήρια εἰς τούς Ἀποστόλους, τοιουτοτρόπως ἐπεκράτησε συνήθεια εἰς τούς τόπους τῆς Ἀφρικῆς, πρῶτον νά τρώγουν οἱ ἐκεῖσε τῇ μεγάλῃ πέμπτῃ κᾂποιά τινα τρυφηλότερα βρώματα, κατά τόν Ζωναρᾶν, λυτικά ὄντα τῆς συνήθους ξηροφαγίας τῆς γινομένης εἰς τάς ἄλλας ἡμέρας τῆς μ΄ καί ἔπειτα νά ἐπιτελοῦν καί νά μεταλαμβάνουν τά θεῖα μυστήρια. Ἡ παροῦσα λοιπόν σύνοδος τόν μη΄ βελτιοῦσα Κανόνα τῆς ἐν Καρθ. τόν τήν συνήθειαν ταύτην περιέχοντα, διορίζει, ὅτι οἱ μέν Πατέρες ἐκεῖνοι, ἴσως ἐμεταχειρίσθησαν τήν οἰκονομίαν αὐτήν διά κᾂποιας αἰτίας ὠφελίμους εἰς τούς τόπους ἐκείνους, ἡμεῖς δέ, ἐπειδή δέν ἔχομεν κᾀμμίαν αἰτίαν, ὁποῦ νά μᾶς ἀναγκάζῃ νά ἀφίνωμεν τήν ἀκρίβειαν τῶν Κανόνων, ἀκολουθοῦμεν τόσον εἰς τάς παραδόσεις τῶν Ἀποστόλων, εἰς τόν ξθ΄ δηλ. Κανόνα αὐτῶν, τόν διορίζοντα, ὅτι ἅπαντες νά νηστεύωσι τήν ἁγίαν μ΄ (ἐν δέ τῇ μ΄ συμπεριλαμβάνεται καί ἡ μεγάλη ε΄ καί ὅλη ἡ μεγάλη ἑβδομάς), ὅσον καί εἰς τάς τῶν Πατέρων, δηλ. εἰς τόν ν΄ Κανόνα τῶν ἐν Λαοδ. Πατέρων, ὅς τις διορίζει, ὅτι δέν πρέπει τινάς νά λύῃ τήν νηστείαν τῆς ε΄ τῆς ὑστέρας ἑβδομάδος τῆς μ΄ (δηλαδή τῆς μεγάλης πέμπτης), καί διά τῆς λύσεως ταύτης νά ἀτιμάζῃ, καί νά ἀχρειοῖ τήν νηστείαν ὅλης τῆς μ΄ ἀλλά πρέπει ὅλην τήν μ΄ νά νηστεύῃ μετά ξηροφαγίας, σύν αὐτῇ δηλ. τῇ μεγάλῃ ε΄.1 1Ἐντεῦθεν συμπεραίνομεν, ὅτι ἡ συνήθεια αὕτη τῆς λύσεως τῆς μεγάλης ε΄ ἐπεκράτησεν εἰς τήν Ἀφρικήν, ἤ καί εἰς ἄλλα μέρη, ἀκόμη πρό τῆς β΄ συνόδου. Ἐπειδή ἐλέγχει αὐτήν διά τοῦ Κανόνος τούτου ἡ πρό τῆς β΄ Οἰκουμενικῆς συγγκροτηθεῖσα ἐν Λαοδικείᾳ σύνοδος. Ἤθελε δέ ἀπορήσει τινάς, διά τί ὁ μέν πθ΄ τῆς στ΄ λέγει νά ἐπιτελοῦμεν τήν μεγάλην ἑβδομάδα μέ νηστείαν. Καί ὁ πρῶτος Διονυσίου λέγει, ὅτι ἄλλοι μέν Χριστιανοί τάς ἕξ ταύτας ἡμέρας διαπερνοῦσι τελείως χωρίς τροφήν, ἄλλοι δέ τάς τέσσαρας, ἄλλοι τάς τρεῖς, καί ἄλλοι τάς δύω. Ἀλλά καί αἱ Διαταγαί τῶν Ἀποστόλων βιβλ. ε΄ κεφ. η΄ λέγουσιν, ὅτι τάς ἕξ ταύτας τοῦ πάθους, ἡμέρας νά μήν τρώγῃ τινάς ἄλλο, εἰ μή ψωμί, νερόν, ἅλας, καί λάχανα, χωρίς νά γευθῇ οἶνον, ἤ κρέας. Τοῦτο δέ προβεβαιοῦσι καί ὁ ν΄ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ, καί ὁ κθ΄ τῆς στ΄ ὡς εἴπομεν. Διά τί, λέγω, οὗτοι μέν ταῦτα λέγουσι, τά δέ τυπικά συγχωροῦσι νά καταλύῃ τινάς τῇ μεγάλῃ ε΄ ἔλαιον καί οἶνον; (ἀγκαλά καί τά ἀκριβέστερα χειρόγραφα τυπικά τῶν βασιλικῶν, καί μεγάλων μοναστηρίων τοῦ ἁγίου Ὅρους εἰς οἶνον μόνον συγχωροῦσι νά καταλύεται ἡ μεγάλη ε΄ ἀλλ’ οὐχί καί εἰς ἔλαιον, εἰς τά ὁποῖα πρέπει καί νά ἀκολουθοῦμεν. Οὕτω γάρ γέγραπται ἐν αὐτοῖς, μεταλαμβάνομεν οἴνου, καί ἐψήματος ἄνευ ἐλαίου) ἐμοί δοκεῖ, ὅτι μέ τό νά ἐστάθησαν περί τῆς μεγάλης ε΄ δύο γνῶμαι ἀντικείμεναι. Καί οἱ μέν ἐν Καρθ. ἔλυον ἐν αὐτῇ τήν ξηροφαγίαν∙ οὗτοι δέ πάντες, ὡς εἴπομεν, διορίζουσι νά ξηροφαγῶσιν ἐν αὐτῇ. Διά τοῦτο οἱ Θεοφόροι Πατέρες οἱ τά τυπικά συγγραψάμενοι, οἷον τήν μέσην στράταν τῶν δύο τούτων γνωμῶν βαδίσαντες, ἐδιώρισαν νά γίνεται κατάλυσις ἐν αὐτῇ εἰς οἶνον μόνον, ποιήσαντες συγκατάβασιν διά τήν τιμήν τοῦ Κυριακοῦ δείπνου ὁποῦ εἰς αὐτήν ἔγεινε. Πλήν κάλλιον κάμνει ἐκεῖνος ὁποῦ νηστεύει καί τῇ μεγάλῃ ε΄ καί ἀπό οἶνον καί ἀπό ἔλαιον. Ἐκεῖνοι ὅμως ὁποῦ μετά τήν λειτουργίαν τοῦ μεγάλου Σαββάτου καταλύουσιν οἶνον, καί ἔλαιον, προφανῶς παρανομοῦσιν. Οἱ γάρ θεῖοι Ἀπόστολοι ἐν ταῖς διαταγαῖς βιβλ. ε΄, κεφ. ιη΄, ιθ΄ προστάζουσι τούς Χριστιανούς νά νηστεύουν ὁλόκληρον τήν μεγάλην παρασκευήν, καί τό μέγα Σάββατον, καθὼς καί αὐτοί νηστεύουσιν αὐτάς, ἐπειδή ἡ νηστεία τῶν δυτούτων ἡμερῶν εἶναι νομοθετημένη ἀπό αὐτόν τόν ἴδιον Χριστόν. Ὅς τις εἶπεν∙ ἐλεύσονται ἡμέραι, ὅταν ἀπαρθῇ ἀπ’ αὐτῶν ὁ νυμφίος, καί τότε νηστεύσουσι (Ματθ. θ΄, ιστ΄)∙ εἰς τήν μεγάλην δέ παρασκευήν, καί μέγα Σάββατον ἐπάρθη ὁ Κύριος ἀπό τούς Ἰουδαίους, καί ἐσταυρώθη, καί ἐτάφη, διά τήν ἡμετέραν σωτηρίαν. Εἰ δέ καί προβάλλοι τινάς ἐκεῖνος ὁποῦ λέγει τό Τυπικόν, ὅτι κατά τό ἑσπέρας τοῦ μεγάλου Σαββάτου ἔρχεται ὁ Κελλαρίτης, καί δίδωσιν ἕνα κλάσμα τοῦ ἄρτου, καί ἕν κρασοβόλιον, πρός τοῦτο ἀποκρινόμεθα, ὅτι τό κρασοβόλιον τοῦτο, καί τό κλάσμα τοῦ ἄρτου δέν εἶναι οἶνος κοινός, καί ἄρτος κοινός. Ἀλλά ὁ εὐλογηθείς ἄρτος, καί οἶνος ὑπό τοῦ ἱερέως∙ α΄. Διά τί ἀνωτέρω λέγει νά γίνεται ἡ εὐλόγησις τῶν ἄρτων, καί παρακάτω ἀναφέρει τοῦτο. β΄. Διά τί εἰς τούς περισσοτέρους εὑρίσκεται οὕτω γεγραμμένον. Ἀνά κλάσμα ὄχι ἄρτου ἀορίστως, ἀλλά τοῦ ἄρτου ὡρισμένως, καί ἀναφορικῶς, τοῦ ἀνωτέρω εὐλογηθέντος δηλ. καί γ΄. διά τί τό κρασοβόλιον τοῦτο ἦτον ὁ εὐλογηθείς οἶνος, ὅς τις μέ νερόν μεμιγμένος, ἐδίδετο εἰς τούς ἀδελφούς πρός ἁγιασμόν. Καί μάλιστα εἰς τούς κοινωνήσαντας διά νά διακλύσουν, ἤτοι νά πλύνουν τό στόμα των, καθὼς εἶναι συνήθεια νά γίνεται μετά τήν θείαν μετάληψιν. Πολλοί νηστεύουσι τριήμερα ἐν τῇ ἁγίᾳ μ΄ καί διά τί νά μή νηστεύουσι καί τό δίμερον τῆς μεγάλης στ΄ καί τοῦ μεγάλου Σαββάτου, ὁποῦ εἶναι πλέον ἀναγκαιότερα; ὄχι καί δέν ἠμποροῦν νά νηστεύωσι καί τά δύω, κάλλιον νά νηστεύουσι τάς δύω ταύτας ἡμέρας, παρά νά κάμνουσι τριήμερα. Λέγει γάρ ὁ Θεῖος Χρυσόστομος ὁμιλίᾳ εἰς τήν μεγάλην ἑβδομάδα, ὅτι καθὼς ἡ μεγάλη ἑβδομάς εἶναι κεφαλή καί ἀνωτέρα ὅλων τῶν λοιπῶν ἑβδομάδων τοῦ χρόνου. Ἔτζι πάλιν τό μέγα Σάββατον εἶναι κεφαλή τῆς μεγάλης ἑβδομάδος. Ὅτι δέ ἡ ἀνωτέρω εὐλόγησις τοῦ ἄρτου εἶναι ἡ συνήθης δι’ ἱερολογίας τῶν ε΄ ἄρτων ἀρτοκλασία, φανερώτερον καί πλατύτερον παριστᾷ τό τυπικόν τῆς μονῆς τοῦ Παντοκράτορος τό χειρόγραφον. Λέγει ὅμως καί τοῦτο, ὅτι ἐκ τῶν εὐλογηθέντων ἄρτων νά δίδεται κλάσμα ἱκανόν ἑκάστῳ ἀδελφῷ, ὁμοίως καί ἐκ τοῦ εὐλογηθέντος οἴνου. Ὅθεν συνάγεται ὅτι καί οἱ ἄρτοι πρέπει νά ᾖναι μεγάλοι εἰς τό μέγεθος, καί ὁ οἶνος εἰς τήν ποσότητα, διά νά ἐξαρκέσουν.
