Ἐπίσκοπον, ἤ πρεσβύτερον ἤ διάκονον, τύπτοντα πιστούς ἁμαρτάνοντας, ἤ ἀπίστους ἀδικήσαντας, καί διά τοιούτων φοβεῖν ἐθέλοντα, καθαιρεῖσθαι προστάττομεν· οὐδαμοῦ γάρ ὁ Κύριος τοῦτο ἡμᾶς ἐδίδαξε· τοὐναντίον δέ, αὐτός τυπτόμενος, οὐκ ἀντέτυπτε, λοιδορούμενος οὐκ ἀντελοιδόρει, πάσχων, οὐκ ἠπείλει.
Ὁ Κύριος ἡμῶν καί Θεός, τούς μαθητάς διδάσκων τάς ἑαυτοῦ ἐντολάς, ἔφη∙ Ἃ λέγω ὑμῖν, πᾶσι λέγω∙ τῶν δέ θείων αὐτοῦ ἐντολῶν εἰσι καί αἱ κελεύουσαι, τῷ τύπτοντι τήν δεξιάν σιαγόνα, στρέφειν καί τήν ἀριστεράν∙ καί τῷ ἀφαιρουμένῳ τό ἱμάτιον, καί τόν χιτῶνα προσαποδύεσθαι. Εἰ δέ πᾶσι ταῦτα ἐντέταλται, πολλῷ πλέον παρά τῶν ἱερωμένων φυλάττεσθαι αὐτά χρή, ἵν’ εἶεν καί τοῖς ἄλλοις ὑπογραμμός. Διά τοῦτο καί ὁ παρών κανών ἀπαγορεύει τοῖς ἐπισκόποις, καί τοῖς λοιποῖς τό τύπτειν τούς εἰς αὐτούς ἁμαρτήσαντας, κᾂν πιστοί εἶεν, κᾂν ἄπιστοι∙ ἐλέγχειν γάρ τούς ἀδικοῦντας ἄλλους ὀφείλουσι, καί προΐστασθαι τῶν ἀδικουμένων∙ ἐπεί καί Τιμοθέῳ Παῦλος ὁ μέγας ἐντέλλεται τούς ἁμαρτάνοντας ἐλέγχειν, ἵνα καί οἱ λοιποί φόβον ἔχωσιν, ἑαυτούς δέ ἐκδικεῖν κωλύωνται∙ μιμητάς γάρ χρή τοῦ Κυρίου εἶναι, ὃς ἀνταποδοῦναι τοῖς εἰς αὐτόν ἐμπαροινοῦσι δυνάμενος, οὐκ ἀνταποδίδου, ἀλλά καί ὑπερηύχετο ἐκείνων∙ τούς δέ ἐν τῷ ἱερῷ ἐμπορευομένους, ὡς εἰς τό θεῖον ἁμαρτάνοντας, τῷ φραγγελλίῳ τύπτων, ἐκεῖθεν ἐξήλασε, καί ἤλεγξε λέγων∙ μή ποιεῖτε τόν οἶκον τοῦ πατρός μου οἶκον ἐμπορίου. Καί ὁ μέγας δέ Παῦλος, οἷον χρή τόν ἐπίσκοπον εἶναι διαταττόμενος, πρός τοῖς ἄλλοις, καί μή πλήκτην εἶναί φησίν. Ἀναγνωστέον καί τόν ἔννατον κανόνα τῆς λεγομένης πρώτης καί δευτέρας συνόδου, τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων Ἀποστόλων. Οἱ τοῦ βήματος οὐκ ὀφείλουσιν ὑπό τοῦ θυμοῦ νικᾶσθαι, καί τύπτειν τούς εἰς αὐτούς ἁμαρτήσαντας, πιστούς δηλονότι, ἤ καί ἀπίστους, κἀντεῦθεν οἷον ἀμύνεσθαι αὐτούς, καί ἐκφοβεῖν τούς λοιπούς∙ οἱ δέ τοιοῦτόν τι ποιοῦντες, παρά τήν τοῦ κυρίου διδασκαλίαν, τήν διοριζομένην τῷ τύπτοντι τήν δεξιάν σιαγόνα, στρέφειν καί τήν ἀριστεράν, καθαιροῦνται. Ὁ δέ πολιτικός νόμος τό ἐναντίον διορίζεται, λέγων, ἔξεστι βίᾳ τήν βίαν ἐξωθεῖν, καί ὅπλα ὅπλοις∙ καί νοηθήσεται πάντως τά τοῦ τοιούτου νόμου εἰς τούς λαϊκούς, κᾂν ἡ ἐντολή τοῦ Κυρίου, γενική οὖσα, πρός πάντας ἐξεφωνήθη. Τό μέν τοι μετρίως σωφρονίζεσθαι παρά τῶν ἱερωμένων τούς μαθητάς αὐτῶν, καί τούς ἁμαρτάνοντας, καί μετά παραγγελίαν μή ἐπιστρεφομένους, ἐκκεχώρηται∙ ὅτι καί ὁ Κύριος τούς ἐν τῷ ἱερῷ ἐμπορευομένους, καί εἰς τό θεῖον ἁμαρτάνοντας, τῷ φραγγελλίῳ τύπτων ἐξήλασεν. Ἀνάγνωθι καί τόν θ΄ κανόνα τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων Ἀποστόλων συστάσης συνόδου, καί λεγομένης α΄ καί β΄. Ἱερεύς πιστόν ἤ ἄπιστον τυπτήσας, καθαιρεῖται. Ὁ τόν εἰς αὐτόν ἁμαρτήσαντα πιστόν, ἤ ἄπιστον τύπτων ἱερεύς, καί διά τοῦ ἐντεῦθεν φόβου τό μή καί ἑτέρους εἰς αὐτόν τά ὅμοια πλημμελεῖν διορθούμενος, ὡς ὑπεναντία ποιῶν τῷ κελεύοντι νόμῳ, παρέχειν τῷ τήν σιαγόνα τύπτοντι καί τήν ἄλλην, καθαιρεῖται, διά τό ἐξ αὐθαδείας, καί ἀκατασχέτου θυμοῦ ἐπενεγκεῖν τήν πληγήν. Ὁ δέ τόν εἰς τά ἱερά παρανομοῦντα σώφρονι μάστιγι σωφρονίζων, καθάπερ δή καί ὁ Κύριος τοῦ νομικοῦ ἱεροῦ τούς ἱεροκαπήλους τῷ ἐκ σχοινίου φραγγελλίῳ ἀπήλαυνεν, οὐ καθαιρεθήσεται∙ διά τοῦτο γάρ οἱ ἐκκλησιαστικοί νομοφύλακες, καί ἔκδικοι λέγονται, ὡς ἐκ πατέρων ἄνωθεν τεταγμένοι τά τοιαῦτα ἐκδικεῖν. Διδάσκων ὁ Κύριος τούς μαθητάς του τάς θείας ἐντολάς του, ἔλεγεν «Ἐκεῖνα ὁποῦ λέγω εἰς ἐσᾶς τούς μαθητάς μου, τά λέγω εἰς ὅλους τούς Χριστιανούς». Μία δέ ἀπό τάς ἐντολάς του εἶναι, τό νά στρέφωμεν τήν ἀριστεράν μας σιαγόνα, εἰς ἐκεῖνον ὁποῦ ἤθελε μᾶς κτυπήσῃ εἰς τήν δεξιάν. Ἂν λοιπόν ἀπό ὅλους τούς Χριστιανούς ἡ ἐντολή αὕτη πρέπει νά φυλάττηται, πολύ περισσότερον ἀπό τούς ἱερωμένους. Καί μάλιστα τούς Ἐπισκόπους, περί τῶν ὁποίων ἔγραφεν ὁ θεῖος Παῦλος πρός τόν Τιμόθεον, ὅτι πρέπει ὁ Ἐπίσκοπος νά μήν ᾖναι πλήκτης. Διά τοῦτο καί ὁ παρών Κανών λέγει. Ὅποιος Ἐπίσκοπος, ἤ Πρεσβύτερος, ἤ Διάκονος κτυπᾶ τούς Χριστιανούς ἐκείνους ὁποῦ σφάλλουν εἰς αὐτόν∙ ἤ τούς ἀπίστους, ὁποῦ ἤθελαν ἀδικήσῃ ἄλλους, καί θέλει τάχα, ὅτι μέ τά τοιαῦτα κτυπήματα, νά κάμῃ νά τόν φοβοῦνται οἱ λοιποί, προστάζομεν νά καθῄρηται ὁ τοιοῦτος. Διότι ὁ Κύριος εἰς κᾀνένα μέρος τοῦ Εὐαγγελίου δέν μᾶς ἐδίδαξε τοῦτο νά κάμνωμεν, μάλιστα δέ ὅλον τό ἐναντίον μᾶς ἐδίδαξε μέ τό παράδειγμά του. Ἐπειδή δερνόμενος ἀπό τούς στρατιώτας, καί Ἰουδαίους, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους, δέν ἐσήκωσε χέρι νά τούς δειρῃ καί αὐτός. Κατηγορούμενος καί ὑβριζόμενος, δέν ὕβριζεν, οὔτε ἐκατηγόρει. Καί πάσχων ἐπάνω εἰς τόν σταυρόν, δέν ἐφοβέριζε νά τούς παιδεύσῃ, ἀλλά παρεκάλει τόν πατέρα του νά τούς συγχωρήσῃ. Τοῦ ὁποίου Κυρίου μιμηταί πρέπει νά ᾖναι καί οἱ ἱερωμένοι, ἐλέγχοντες μέν τούς ἁμαρτάνοντας καί ἀδικοῦντας, ἵνα καί οἱ λοιποί φόβον ἔχωσι. Καθὼς λέγει ὁ Παῦλος, καί σωφρονίζοντες αὐτούς, ποτέ μέν, μέ διδασκαλίαν καί νουθεσίας, ποτέ δέ, καί μέ τά Ἐκκλησιαστικά ἐπιτίμια, ὄχι δέ καί ἐκδικοῦντες μέ ὀργήν, καί θυμόν, τήν ἀτιμίαν θετέον, ἤ τό σφάλμα ὁποῦ οἱ τοιοῦτοι ἔκαμαν εἰς αὐτούς, ἤ δέρνοντες αὐτούς καί ξυλίζοντες. Τοῦτον τόν ἴδιον κανόνα καί ὁ θ΄ τῆς α΄ καί β΄ ἀναφέρων λέγει, ὅτι ὄχι μόνον καθαιροῦνται οἱ ἱερωμένοι ἐκεῖνοι ὁποῦ κτυπήσουν οἱ ἴδιοι μέ τό χέρι των, ἀλλά καί ἐκεῖνοι ὁποῦ βάλλουν ἄλλους νά κτυπήσουν.1 1Εἶπα δέ ὅτι δέν πρέπει νά δέρνουσιν οἱ ἱερωμένοι τούς ἁμαρτάνοντας εἰς αὐτούς. Διατί ἐκείνους ὁποῦ ἁμαρτάνουσιν εἰς τά θεῖα, καί εἰς τόν Θεόν, καί μήτε μέ νουθεσίας μήτε μέ ἐπιτίμια σωφρονίζονται, ἠμποροῦν νά τούς σωφρονίζουν ἱερωμένους ὄντας, ἤ λαϊκούς, μέ τῆς ἐξωτερικῆς ἐξουσίας τήν δύναμιν, κατά τόν ε΄ Ἀντιοχείας∙ καί τόν ὀστ΄, πβ΄, πγ΄, Ϟθ΄, ρ΄, ρστ΄, ρξ΄ Καρθαγ. καί τόν θ΄ τῆς α΄ καί β΄ ἐπειδή τότε δέν φαίνονται νά ἐκδικοῦσι πλέον τόν ἑαυτόν τους ἀλλά τόν Θεόν ὁποῦ ἀτιμάζεται καί ὑβρίζεται. Ὅθεν καί ὁ Κύριος ὁ τούς εἰς αὐτόν ἁμαρτάνοντας μήτε κτυπῶν μήτε λοιδορῶν, ἔκαμε φραγγέλιον ἀπό σχοινίον, καί κτυπώντας ἐξέβαλε τούς πραγματευτάς καί σαράφιδας ἀπό τό ἱερόν διατί ἡμάρτανον εἰς τόν Θεόν, καί τόν οἶκον τοῦ Πατρός του ἔκαμναν σπήλαιον λῃστῶν, καί οἶκον ἐμπορίου. Πρέπει ὅμως νά στοχασθῶμεν, ὅτι, ἀγκαλά καί οἱ ἐξηγηταί τῶν Κανόνων, Ζωναρᾶς, καί Βαλσαμών, ἀλλά δή καί ὁ Βουλγαρίας Θεοφύλακτος, ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατά Ἰωάννην, λέγουσιν, ὅτι ὁ Κύριος ἐκτύπησε τούς ἐν τῷ ἱερῷ πραγματευομένους, μέ ὅλον τοῦτο καί οἱ δ΄ Εὐαγγελισταί, ὁποῦ διηγοῦνται τήν ὑπόθεσιν ταύτην, δέν γράφουσιν ὅτι ἐκτύπησεν, ἀλλά μόνον ὅτι ἐξέβαλεν αὐτούς. Ὅθεν καί ὁ μέγας Βασίλειος (ὅρ. κατά πλάτος ὁμιλ. μ΄) λέγει ὅτι μόνοις τοῖς περί τό ἱερόν πωλοῦσι καί ἀγοράζουσι τήν μάστιγα ἐπανετείνατο. Ὀποῦ θέλει νά εἰπῇ∙ ὅτι ἐσήκωσε μέν κατ’ ἐπάνω αὐτῶν τό φραγγέλιον καί ἐφοβέρισε νά τούς κτυπήση, οὐχί δέ καί ὅτι τούς ἐκτύπησε. Κατά τοῦτον τόν λόγον φαίνεται καί ὁ Χρυσόστομος ὅτι θέλει νά σωφρονίζωνται οἱ βλάσφημοι μέ πληγαῖς, ὡς εἰς Θεόν ἁμαρτάνοντες. Διότι λέγει (ὁμιλία α΄ ἀνδριάντ.) «ἀνίσως καί ἀκούσῃς τινός νά βλασφημῇ τόν Θεόν μέσα εἰς τό παζάρι, ἤ εἰς τό δίστρατον, πλησίασε κοντά, καί ἔλεγξαί τον διά τήν βλασφημίαν του. Ἂν δέ καί κάμῃ χρεία νά τόν κτυπήσῃς κτυπησαί τον». Ὅρα ὅτι δέν λέγει ὁ ἅγιος ἀποφασιστικά νά κτυπᾷ τινάς τόν βλάσφημον, ἀλλά μέ ὑπόθεσιν καί κεκολασμένως, ἂν κάμῃ χρεία. Καί τοῦτο δέ σημείωσαι, ὅτι, ἂν καί ὁ ἅγιος λέγῃ τοῦτο ἐκ περιουσίας, πλήν αὐτός ὁ τοῦτο λέγων, ποτέ δέν ἔκαμε παρόμοιον πρᾶγμα. Ὁ δέ Βαλσαμών λέγει ὅτι, οἱ ἱερωμένοι, διδάσκαλοι ὄντες παιδίων, ἐάν διά εὐταξίαν, ἤ διά μάθησιν, ἐλαφρά καί χωρίς κᾀνένα θυμόν, ἤ ἐκδίκησιν παιδεύσουν μέ τό χέρι κᾀνένα ἀπό αὐτά, οὐ προκριματίζονται. Κάλλιον ὅμως εἶναι διά τήν σεμνότητα τῆς ἱερωσύνης, καί τά ἐπιτίμια τῶν Κανόνων, νά συγχωροῦν εἰς ἄλλους μαθητάς νά παιδεύουν τά παιδία οὕτως ἐλαφρά, καί ὄχι αὐτοί μέ τάς χεῖρας των. Ἐπάνω δέ εἰς ὅλα, πρέπει νά ὑποσημειώσωμεν ὅτι οἱ ἐξουσιασταί διά τῶν ὁποίων προστάζουν οἱ Κανόνες νά σωφρονίζωνται οἱ ἄτακτοι, ἦτον τότε εὐσεβεῖς καί πιστοί, καί ἀκολούθως δέν ἦτον κίνδυνος νά θανατώσουν, ἤ ἄλλο τι ἄτοπον νά κάμουν εἰς τούς παρ’ αὐτῶν σωφρονιζομένους. Τώρα δέ εἰς τούς ἐδικούς μας χρόνους, ἐπειδή οἱ ἐξωτερικοί εἶναι ἄπιστοι καί ἀσεβεῖς, διά τοῦτο δέν πρέπει νά παραδίδωνται ἀπό τούς Ἐκκλησιαστικούς εἰς τάς χεῖρας των οἱ ἀτακτοῦντες. Κίνδυνος γάρ ἀκολουθεῖ καί φόβος, ἕνα μέν, μήπως παραλαμβάνοντας τούς τοιούτους οἱ ἐξουσιασταί αὐτοί εἰς τάς χεῖρας των, ἀντί να τούς παιδεύσουν διά σωφρονισμόν μόνον τούς θανατώσουν ὁλότελα∙ (καθὼς τοῦτο ἐμπράκτως πολλάκις, καί εἰς πολλάς ἐπαρχίας ἠκολούθησε) καί ἀκολούθως πέσουν οἱ παραδόντες αὐτούς ἱερωμένοι, εἰς φόνον ἀκούσιον, ὅστις εἶναι καθαιρετικός τοῦ βαθμοῦ των, κατά τόν ξστ΄ Ἀποστολικόν. Καί ἄλλο δέ, διατί ἐνδέχεται νά ἀπιστήσουν ἀπό τόν φόβον τους οἱ τοιοῦτοι ἄτακτοι, παραδιδόμενοι εἰς τούς ἀσεβεῖς, καθὼς καί πλειστάκις γίνεται. Καί ἀγκαλά εὑρίσκομεν τινάς ἁγίους κτυπήσαντας διά σωφρονισμόν∙ ὡσάν τόν ἅγιον Παχώμιον ὁποῦ ἐκτύπησε τόν μαθητήν του Σιλβανόν, καί τόν Ἐλεήμονα Ἰωάννην κτυπήσαντα τόν μοναχόν ὁποῦ ἐπεριπάτει εἰς τό παζάρι μέ τήν Κόρην. Καί τόν θεῖον Βενέδικτον κτυπήσαντα ἕνα του μαθητήν μέ τήν ῥάβδον του (εὐεργ. σελ. 365)∙ ὅμως τά τοιαῦτα, σπάνια ὄντα, νόμος τῆς Ἐκκλησίας οὐ γίνονται, κατά τόν Θεολόγον Γρηγόριον. Καί τό παρά Κανόνας οὐχ ἕλκεται εἰς ὑπόδειγμα, κατά τούς νομικούς.
