Χήραν, τήν καταλεγεῖσαν εἰς τόν ἀριθμόν τῶν χηρῶν, τοὐτέστι τήν διακονουμένην ὑπό τῆς Ἐκκλησίας, ἔκρινεν ὁ ἀπόστολος, γαμουμένην παρορᾶσθαι. Ἀνδρί δέ χηρεύσαντι οὐδείς ἐπίκειται νόμος, ἀλλ᾿ ἱκανόν τῷ τοιούτῳ τό τῶν διγάμων ἐπιτίμιον. Ἡ μέντοι χήρα, ἑξηκονταετής γεγονυΐα ἕληται πάλιν ἀνδρί συνοικεῖν, οὐ καταξιωθήσεται τῆς τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίας, ἕως ἂν τοῦ πάθους τῆς ἀκαθαρσίας παύσηται. Ἐάν μέν τοι πρό ἑξήκοντα ἐτῶν ἀριθμήσωμεν αὐτήν, ἡμέτερον τό ἔγκλημα, οὐ τοῦ γυναίου.
Ὁ μέγας Παῦλος Τιμοθέῳ ἐπιστέλλων, φησί∙ Τίμα χήρας, τάς ὄντως χήρας∙ καί μετ’ ὀλίγον∙ Ἡ δέ ὄντως χήρα καί μεμονωμένη ἤλπικεν ἐπί τόν Θεόν, καί προσμένει ταῖς δεήσεσι καί ταῖς προσευχαῖς∙ καί πάλιν μετά τινα∙ Εἴ τις πιστός, ἤ πιστή ἔχει χήρας, ἐπαρκείτω αὐταῖς, καί μή βαρείσθῳ ἡ ἐκκλησία, ἵνα ταῖς ὄντως χήραις ἐπαρκέσῃ∙ καί αὖθις∙ Νεωτέρας δέ χήρας παραιτοῦ. Κατά γοῦν τήν τοῦ Ἀποστόλου διαταγήν, κατετάττοντο αἱ ὄντως χῆραι ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, καί ἐκεῖθεν ἐτρέφοντο∙ διά ταῦτα γοῦν φησιν ὁ μέγας Βασίλειος, ὅτι, ἐάν χήρα συνταχθεῖσα ταῖς χήραις ταῖς διακονουμέναις, ἤγουν ταῖς τρεφομέναις καί διοικουμέναις ὑπό τῆς ἐκκλησίας, εἰς γάμον ἀποκλίνῃ, παροραθήσεται, καί οὐκέτι ἐκ τῆς ἐκκλησίας ἕξει τά πρός διοίκησιν. Τοῖς δέ χηρεύουσιν ἀνδράσιν, οὐδείς ἐπίκειται νόμος, ἀντί τοῦ, οὐδείς κολάζει νόμος πνευματικός τούς ἄνδρας δευτέροις ὁμιλοῦντας γάμοις∙ ἔχουσι γάρ ἀρκοῦν τό τῶν διγάμων ἐπιτίμιον, ὅπερ ἀφορισμός ἐστιν ἐφ᾽ ἕνα ἐνιαυτόν. Ἡ δέ χήρα ἑξήκοντα ἐτῶν γενομένη, καί οὕτω καταταγεῖσα ταῖς χήραις τῆς ἐκκλησίας, ἐάν γάμον αἱρετίσηται, ἀφωρισμένη ἔσται τῆς ἁγίας μεταλήψεως, ἕως ἂν ἀπόσχηται τοῦ ἀνδρός∙ ἀκαθαρσίαν γάρ ἐκάλεσεν ὁ ἅγιος τήν ἐν γήρᾳ μίξιν. Ἐάν δέ πρό τῶν ἑξήκοντα ἐτῶν ἀριθμήσωμεν, φησίν, αὐτήν ταῖς χήραις τῆς ἐκκλησίας, καί ἐκπέσῃ ἀνδρί μιγεῖσα, ἡμέτερον τό ἔγκλημα, οὐ τοῦ γυναίου∙ ἡμᾶς γάρ, φησίν, αἰτιᾶσθαι δίκαιον, ὡς παραβάντας τήν τοῦ Ἀποστόλου διαταγήν, λέγοντος∙ Χήρα καταλεγέσθω μή ἔλαττον ἐτῶν ἑξήκοντα∙ ἡ δέ, συγγνώμης ἀξία, ὡς μήπω εἰς γῆρας ἐλθοῦσα. Ὥσπερ ἐτάττοντο γυναῖκες παρθένοι ἐν ταῖς ἐκκλησίαις μετά λαϊκοῦ σχήματος, καί διῳκοῦντο ἀπό τῶν εἰσόδων τῆς ἐκκλησίας, οὕτω καί χῆραι μετά τοῦ αὐτοῦ σχήματος κατετάττοντο. Φησί γοῦν ὁ ἅγιος, ὡς ὁ μέγας Παῦλος, τήν τοιαύτην χήραν, ἤγουν τήν μετά τό καταταγῆναι εἰς ἐκκλησίαν δευτερογαμήσασαν, ἔκρινεν, ἤγουν ὥρισε πορορᾶσθαι, Τοὐτέστιν ἐξωθεῖσθαι ἀπό τῆς ἐκκλησίας. Καί εἰ μέν πρό τοῦ ἑξηκονταετοῦς χρόνου αὕτη δευτερογαμήσει, ταύτην καί μόνην τήν κόλασιν ὑποστήσεται∙ συγγνώμης γάρ ἐστιν ἀξία, ὑπό τῆς νεαρωτέρας ἡλικίας καταναγκασθεῖσα δευτερογαμῆσαι, καί μᾶλλον οἱ κατατάξαντες αὐτήν πρό τοῦ πληρῶσαι τόν ἑξηκονταετῆ χρόνον ὀφείλουσιν αἰτιᾶσθαι, ὡς παραβάντες τήν τοῦ Ἀποστόλου διαταγἡν, τήν λέγουσαν∙ Χήρα καταλεγέσθω μή ἐλάττων ἐτῶν ἑξήκοντα. Ἡ δέ μετά τόν ἑξηκονταετῆ χρόνον ἀθετήσασα τήν σωφροσύνην καί δευτερογαμήσασα, ἀφωρισμένη ἔσται τῆς ἁγίας μεταλήψεως, ἕως ἂν ἀπόσχηται τῆς πρός τόν ἄνδρα ἀκαθαρσίας∙ ἀκαθαρσίαν γάρ ἐκάλεσεν ὁ ἅγιος τόν ἐν τοιούτῳ γήρᾳ γάμον. Τόν μέν τοι ἄνδρα, φησί, δευτερογαμοῦντα, ὁ νόμος ἄλλως πως οὐ κολάζει, ἀλλά δι’ ἐπιτιμίου διγάμων, ὅπερ ἐστίν ἀφορισμός ἐφ᾽ ἕνα ἐνιαυτόν. Ἐπεί δέ ἀποστολικῆς παραγγελίας ἐμνήσθη ὁ ἅγιος, ὀφείλεις Εἰ δέναι, ὅτι ὁ μέγας Παῦλος ἐπιστέλλων Τιμοθέῳ, φησί∙ Χήρας τίμα, τάς ὄντως χήρας∙ καί μετ᾽ ὀλίγα∙ Ἡ δέ ὄντως χήρα καί μεμονωμένη, ἤλπισεν ἐπί τόν Θεόν, καί προσμένει ταῖς δεήσεσι καί ταῖς προσευχαῖς∙ καί πάλιν μετά τινα∙ Εἴ τις πιστός, ἤ πιστή ἔχει χήρας, ἐπαρκείτω αὐταῖς, καί μή βαρείσθω ἡ ἐκκλησία, ἵνα ταῖς ὄντως χήραις ἐπαρκέσῃ∙ καί αὖθις∙ Νεωτέρας δέ χήρας παραιτοῦ. Καί ταῦτα μέν χάριν τῶν χηρῶν γυναικῶν τῶν καταλεγεισῶν εἰς τήν ἐκκλησίαν∙ αἱ γάρ μή τοιαῦται χῆραι, ὁτεδήποτε δευτερογαμοῦσαι, τῷ τῶν διγάμων ἐπιτιμίῳ ὑποπέσωσιν ἐπίσης τοῖς ἀνδρᾶσιν∙ ἀνάγνωθι καί τό β΄ κεφ., τοῦ ιγ΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Μή θαυμάσῃς δέ πῶς οὐ διωρίσαντο οἱ κανόνες καταλέγεσθαι ταῖς ἐκκλησίαις μετά τοῦ λαϊκοῦ σχήματος καί ἄνδρας χηρεύσαντας∙ πλείων γάρ φροντίς ἐγένετο τοῖς πατράσι τῶν γυναικῶν παρά τῶν ἀνδρῶν∙ αἱ μέν γάρ γυναῖκες μή ἔχουσαι τρόπους τῶν πρός ζωάρκειαν εἰσόδων, εἰς δευτέρους ἴσως ἐξ ἀνάγκης, ἀποκλίνουσι γάμους, θέλουσαι καί ταῦτα σωφρονεῖν∙ καί διά τοῦτο βοηθεῖ αὐταῖς ἡ ἐκκλησία εἰς τό μή δευτερογαμῆσαι προφάσει πενίας∙ οἱ δέ ἄνδρες πολυτρόπως τά πρός ζωάρκειαν ποριζόμενοι, οὐκ ἔχουσι προβαλέσθαι τήν πενίαν εἰς ἀποτροπήν τοῦ αἰτιάματος τῆς δευτερογαμίας, καί διά τοῦτο οὐδέ παρά τῶν ἐκκλησιῶν δέχονται καί ἀποτρέφονται. Ἀκολούθως δέ τῷ τοιούτῳ λογισμῷ, μή εἴπῃς ἀνεπιτιμήτους ὀφείλειν συντηρεῖσθαι τάς γυναῖκας δευτερογαμοῦσας, καθά τινες λέγουσιν, ἀλλά καί αὗται τῷ ἐπιτιμίῳ τῶν δευτερογαμούντων ὑποπέσωσι∙ μαθήσῃ γάρ ἀπό τοῦ ιδ΄ τίτλου, τοῦ κη΄ βιβλίου, ὅτι πλειόνως αἱ γυναῖκες δευτερογαμοῦσαι κολάζονται, παρά τούς δευτερογαμοῦντας ἄνδρας. Εἰ γήμει διακονουμένη χήρα, παρορᾶται. Ὁ δέ χηρεύων γήμας, μόνον τό τῶν διγάμων ἐπιτίμιον γνοίη. Ἡ δέ μετά ἑξήκοντα ἔτη λαμβάνουσα χήρα, ἀκοινώνητος, ἕως ἀποστῇ τῆς ἀκαθαρσίας. Εἰ δέ τις πρό τῶν ἑξήκοντα χρόνων ἐγκαταλέξεται, ἐκείνης τό ἔγκλημα ἅψεται. Αἱ ἐγκαταλεγόμεναι χῆραι εἰς τόν ἀριθμόν τῶν χηρῶν, καί ὑπό τῆς ἐκκλησίας διατρεφόμεναι, ἐάν πρός γάμον ἔλθωσιν, οὐκέτι προνοίας τινός ἀξιοῦνται παρά τῆς ἐκκλησίας, ἀλλά παρορῶνται. Διά τοῦτο γοῦν τάς μήπω οὔσας ἑξήκοντα χρόνων, οὐ δεῖ εἰς τό τάγμα τῶν χηρῶν ἐγκαταλέγειν. Ἐάν δέ ἑξήκοντα ἐτῶν οὖσα χήρα, συνοικῆσαι ἀνδρί πάλιν ἕληται, μέχρις ἂν τοῦ πάθους τῆς ἀκαθαρσίας παύσηται, τῆς τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίας οὐκ ἀξιωθήσεται. Τό παλαιόν, ὅσαι χῆραι ἦτον τῇ ἀληθείᾳ χῆραι, καί μεμονωμέναι, ἐλπίζουσαι εἰς τόν Θεόν, καί σχολάζουσαι εἰς τάς δεήσεις, καί προσευχάς νύκτα, καί ἡμέραν, αὗται ἑξήκοντα χρόνων γινόμεναι, ἐτάττοντο εἰς τό τάγμα τῶν χηρῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ καί ὑποσχόμεναι νά μήν δευτεροϋπανδρευθοῦν, ἀλλά νά σωφρονοῦν, ἐτρέφοντο ἀπό τά σιτηρέσια, καί βοηθείας τῆς ἐκκλησίας. Καθὼς ταῦτα λέγει ὁ Παῦλος (α΄ Τιμοθ., ε΄, 5, 9, ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ μ΄ τῆς στ΄)∙ διά τοῦτο καί ὁ παρών κανών λέγει, ὅτι, ἐάν κᾀμμία ἀπό τάς τοιαύτας χήρας, νεωτέρα δηλ., συναριθμηθῇ εἰς τό τάγμα τῶν χηρῶν, καί ὕστερον ὑπανδρευθῇ, κρίνει ὁ Παῦλος, νά παρορᾶται, ἤτοι νά μή διακονῆται πλέον ἀπό τήν ἐκκλησίαν, κατά τόν Ζωναρᾶν.1 Ἐάν δέ ὁ ἄνδρας χηρεύσῃ, κᾀνένας νόμος δέν εἶναι νά τόν ἐμποδίζῃ, ἤ νά τόν παιδεύῃ, ἐάν θέλῃ δεύτερον νά ὑπανδρευθῇ. Ἀλλά ἱκανόν εἶναι εἰς αὐτόν νά λαμβάνῃ τό ἐπιτίμιον τῶν διγάμων, ἤτοι τό νά κανονίζεται ἕνα, ἤ δύω χρόνους, κατά τόν δ΄ τοῦ ἰδίου Βασιλείου. Ἐάν δέ ἑξήκοντα χρόνων οὖσα ἡ χήρα, ταχθῇ εἰς τό τάγμα τῶν χηρῶν, ἔπειτα ὑπανδρευθῇ, αὕτη ἐπιτιμᾶται νά μή μεταλαμβάνῃ, ἕως ὁποῦ νά χωρισθῇ ἀπό τήν ἐν γήρᾳ ταύτην ἀκάθαρτον μίξιν, καί τό ἄθεσμον συνοικέσιον. Ἐάν δέ πρό τῶν ἑξήκοντα χρόνων συναριθμηθεῖσα αὕτη ἀπό ἡμᾶς εἰς τό τάγμα αὐτό, ὑπανδρευθῇ, αὐτή μέν εἶναι ἀξία συγχωρήσεως διά τό νεαρόν τῆς ἡλικίας της. Τό δέ ἔγκλημα εἶναι ἐδικόν μας, διατί παρέβημεν τήν διαταγήν τοῦ Παύλου, καί συνηριθμήσαμεν αὐτήν εἰς τό χηρικόν τάγμα, προτοῦ νά φθάσῃ εἰς τούς ἑξήκοντα χρόνους τῆς ἡλικίας της (αὐτόθι). 1Δύω πράγματα εἶναι ἄξια σημειώσεως εἰς τό μέρος τοῦτο τοῦ Κανόνος, Α΄. ὅτι ἡ ὑπανδρευομένη αὕτη χήρα, καί παρορωμένη, πρέπει νά προσδιορισθῇ, ὅτι εἶναι νεωτέρα, καί οὐχί ἑξήκοντα χρόνων, ὡς ἡ κατωτέρα, Β΄. ὅτι ἀγκαλά καί ὁ Ζωναρᾶς λέγῃ, ὅτι τό νά παρορᾶται ἡ χήρα αὕτη δηλοῖ, τό νά μή τρέφεται ἀπό τήν ἐκκλησίαν. Ἐμοί ὅμως δοκεῖ, ὅτι, δηλοῖ πρός τούτοις καί τό νά παραβλέπεται, καί νά μή χωρίζεται ἀπό τόν γάμον, ὥσπερ ἡ κατωτέρα ἑξηκονταετής χήρα. Πλήν νά κανονίζεται καί αὐτή, καί περισσότερον ἀπό τό ἐπιτίμιον τοῦ διγάμου ἀνδρός, ὡς βαρυτάτῳ ὑποκειμένη κρίματι, κατά τόν ιη΄ τοῦ αὐτοῦ Βασιλείου, καί κατά τόν Παῦλον, διότι παρέβη τήν ὑπόσχεσιν ὁποῦ ἔδωκεν εἰς τόν Χριστόν νά μήν ὑπανδρευθῇ, τήν ὁποίαν ὁ χῆρος ἄνδρας μή ποιήσας, μόνον τό ἐπιτίμιον τῶν διγάμων λαμβάνει, καί ὄχι ἄλλο τι περισσότερον. Σημείωσαι δέ, ὅτι γυναῖκες μόνον ἐτάττοντο εἰς τό τάγμα τῶν χηρῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ καί ἐτρέφοντο τόσον διά τό ἀσθενές τῆς γυναικείας φύσεως, ὅσον καί ἵνα μή ὑπό τῆς πενίας στενοχωρούμεναι πορνεύσουν, ἤ ὑπανδρευθοῦν. Ἄνδρες δέ χηρευόμενοι, εἰς τοῦτο δέν συνηριθμοῦντο, διά τό ἀνδρεῖον τῆς φύσεως, μέ τό ὁποῖον αὐτοί τά πρός ζωάρκειαν πολυτρόπως ποριζόμενοι, καί μή ὑπό τῆς πενίας στενοχωρούμενοι, εἰς δεύτερον γάμον, ὑπό κατηγορίαν ὄντα, καί ἀκολούθως ὑποκείμενον εἰς μετάνοιαν, κατά τόν ζ΄ Νεοκαισαρ., οὐκ ἤρχοντο.
