Ὅτι οὐ δεῖ ὑπηρέτην ὠράριον φορεῖν, οὐδέ τάς θύρας ἐγκαταλιμπάνειν.
Ἑκάστῳ ἱερατικῷ τάγματι ἀπονενέμηται καί στολή οἰκεία αὐτῷ, καί ὑπηρεσία. Τοῖς γοῦν ὑπηρέταις, ἤτοι τοῖς ὑποδιακόνοις, οὐκ ἐφεῖται φορεῖν ὠράριον∙ τοῦτο γάρ τῶν διακόνων ἐστί. Τό δέ μή ἐγκαταλιμπάνειν τάς θύρας τοιοῦτον ἐστί∙ τό παλαιόν περί τάς θύρας ὑπηρέτουν τῶν ἐκκλησιῶν, ἐκβάλλοντες τούς κατηχουμένους, καί τούς ἐν μετανοίᾳ, ὅτε ἔδει∙ διό καί νῦν αὐτοί ἐκφωνοῦσι, τό, Οἱ κατηχούμενοι προσέλθετε. Εἰ δέ νῦν οὐ περί τάς θύρας ἀσχολοῦνται, οὐ θαυμαστόν∙ πολλά γάρ τῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις πάλαι γινομένων, νῦν ἄλλως ἐκράτησε γίνεσθαι. Καί τοῖς ἀναγνώσταις γάρ τό ἀναγινώσκειν τάς θείας Γραφάς εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ ἔργον ἦν, ὡς καί ἐκ τοῦ ὀνόματος αὐτῶν δείκνυται, καί ἐκ τοῦ ἑξῆς κανόνος, καί τοῦ ἐννενηκοστοῦ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου∙ ἀλλά νῦν ἔργον αὐτοῖς τό ψάλλειν∙ τό δέ ἀναγινώσκειν αὐτούς, ὡς ἐπ’ ἐλάχιστον γίνεται. Τό ὠράριον φορεῖν μόνων ἐστί τῶν διακόνων. Οὗτοι γάρ τοῖς ἱερουργοῦσι παριστάμενοι, καί ἐπιτηροῦντες τάς τῶν ἁγίων εὐχῶν τελετάς, καί τάς τῶν πρεσβυτέρων ἐκφωνήσεις, διδόασιν εἴδησιν διά τοῦ ὠραρίου τοῖς ἐν τῷ ἄμβωνι διακόνοις, τῆς ὀφειλούσης γίνεσθαι ἐκφωνήσεως, ἤγουν τοῦ καιροῦ τῆς ἐκτενῆς τῶν αἰτήσεων τῶν κατηχουμένων, καί τῶν λοιπῶν∙ καί ἐκλήθη ὠράριον, ἀπό τοῦ ὠρῶ, τοῦ φυλάσσω καί ἐπιτηρῶ. Ὥσπερ δέ τοῖς διακόνοις τοῦτο ἀπενεμήθη, δέδοκται καί τούς ὑποδιακόνους τάς θύρας τῶν ἐκκλησιῶν κατέχειν, καί εἰσάγειν καί ἐξάγειν τούς κατηχουμένους, καί τούς ἐν μετανοίᾳ. Διά γάρ τοῦτο καί σήμερον παρά τῶν ὑποδιακόνων λέγεται, τό, Ὅσοι πιστοί, δηλονότι οἱ μή πιστοί, ἀλλά κατηχούμενοι ὄντες, ἐξέλθετε∙ οἱ δέ πιστοί, ἵστασθε, ὀψόμενοι τήν τῶν ἁγίων μυστηρίων θυσίαν. Καί οὐ μόνον ταῦτα τά προνόμια τούτοις ἐδόθησαν∙ ἀλλά καί τοῖς λοιποῖς τάγμασι. Τοῖς γάρ ἀναγνώσταις διακονία ἐδόθη, οὐχί τό ψάλλειν, ἀλλά τό ἀναγινώσκειν τάς θείας Γραφάς, ἐπί κοινῇ ἀκροάσει, καί τοῖς ψάλταις τό ψάλλειν. Ἐπειδή οὖν ἐπεχείρουν τινές ὑποδιάκονοι ὠράρια φορεῖν, παρά τήν ἐκκλησιαστικήν παράδοσιν, ἐκώλυσαν τοῦτο οἱ Πατέρες, καί διωρίσαντο μή ἐγκαταλιμπάνειν αὐτούς τήν φυλακήν τῶν ἀπονεμηθεισῶν αὐτοῖς θυρῶν τῶν ἐκκλησιῶν, ἵνα μή ἀταξία γένηται τῶν ἱερατικῶν ταγμάτων. Ὑπηρέτην ὠράριον οὐ δεῖ φορεῖν, οὐδέ τάς θύρας καταλιμπάνειν. Ἕκαστος ὀφείλει τήν ἑαυτοῦ συντηρεῖν τάξιν, καί ἐπιμελῶς τήν ἰδίαν ὑπηρεσίαν ἐκπληροῦν. Διά τοῦτο γοῦν οὐδέ οἱ ὑπηρέται τῆς ἐκκλησίας τάς θύρας ἐγκαταλιμπάνειν ὀφείλουσιν, ἀλλά μέχρι τέλους τῆς θείας μυσταγωγίας ἐκεῖσε ἵστασθαι, καί τό ἀνῆκον αὐτοῖς λειτούργημα ἐκπληροῦν. Ὠράριον δέ, μήτε αὐτούς, μήτε ἀναγνώστας, ἤ ψάλτας φορεῖν τοῦτο γάρ τῶν διακόνων ἐστίν. Δέν πρέπει ὁ ὑπηρέτης, καί θυρωρός τῆς ἐκκλησίας ὀράριον νά φορῇ,1 οὐδέ τάς θύρας τῶν κατηχουμένων, καί μετανοούντων ἀνδρῶν νά ἀφίνῃ ἐν τῷ καιρῷ τῆς θείας λειτουργίας, ἀλλά ταύτας νά ἐπιτηρῇ ἀσφαλῶς. Δι’ ὅ καί τό νζ΄ κεφ., τοῦ β΄ βιβλ. τῶν Ἀποστολικῶν Διαταγ. λέγει. «Φυλαττέσθωσαν δέ αἱ θύραι μή τις ἄπιστος εἰσέλθῃ, ἤ ἀμύητος». Καί τοῦτο σημαίνει καί τό παρά τοῦ Διακόνου ἐκφωνούμενον. «Τάς θύρας, τάς θύρας ἐν σοφίᾳ πρόσχωμεν».2 1Ὀράριον, ἄλλοι μέν εἶπον, ὅτι ἐτυμολογεῖται ἀπό τοῦ ovare, ὅ δηλοῖ τό εὔχεσθαι λατινικῶς. Διά τί τοῦτο κρατῶν ὁ Διάκονος λέγει τάς αἰτήσεις∙ ἄλλοι δέ ὅτι ἀπό τοῦ hora, ὅ δηλοῖ τήν ὥραν λατινικῶς. Ἐπειδή δι’ αὐτοῦ δεικνύει ὁ Διάκονος τήν ὥραν, καί τόν καιρόν τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀκολουθίας. Ὧν εἷς εἶναι καί ὁ Νικόλαος Βούλγαρις, ἐν τῇ ἱερᾷ κατηχήσει. Ὁ δέ Βαλσαμών, καί ὁ Βλάσταρις ἐτυμολογοῦσιν αὐτό ἀπό τοῦ ὁρῶ. Διά τί τοῦτο κρατῶν ὁ Διάκονος ὁρᾷ καί ἐπιτηρεῖ τι δεῖ γενέσθαι ἐν τῇ θείᾳ λειτουργίᾳ. Ὁ δέ Θεσσαλονίκης Συμεὼν λέγει. Ὅτι διά τοῦτο λέγεται ὡράριον διά τί ὡραΐζει, καί στολίζει τόν Διάκονον. Ἄριστα ὅμως καί προσφυέστατα ἐν τῷ κατά Ἀζύμων ἐξηγεῖ ὁ σοφώτατος καί πολυμαθέστατος Εὐστράτιος ὁ Ἀργέντης λέγων, ὅτι ἐτυμολογεῖται ἀπό τοῦ os, oris, ὁ δηλοῖ τό στόμα, κατά λέξιν, Λατινικήν μέν, μεταγενεστέραν δέ. Τό ὀράριον λοιπόν θέλει νά εἰπῇ ὀθόνιον, ἤ μανδήλιον διά σπόγγισμα τοῦ στόματος. Ἐπειδή ὅταν ὁ Διάκονος μετέδιδεν ἀπό τό ἅγιον ποτήριον εἰς τούς χριστιανούς (ὡς εἴπομεν εἰς τήν ὑποσημ. τοῦ κγ΄ τῆς στ΄), εἶχε τό ὀράριον αὐτό εἰς τόν ὦμον του, καί τό μέν περισσότερον μέρος ἐκρέματο ἔμπροσθεν, τό ὁποῖον ἐκράτει μέ τά τρία δάκτυλα τῆς χειρός τῆς δεξιᾶς, τό δέ ἅγιον ποτήριον ἐκράτει μέ τά λοιπά δύω δάκτυλα τῆς αὐτῆς χειρός, συμβοηθούσης καί τῆς ἀριστερᾶς∙ ὅθεν ὅσοι προσήρχοντο, καί ἔπινον ἐκ τοῦ ἁγίου ποτηρίου, παρευθύς ἀπεσπόγγιζον τό στόμα αὐτῶν εἰς τό ὀράριον. Εἰς τοιαύτην σημασίαν τοῦ μανδηλίου ἐμεταχειρίσθη καί ὁ ἅγιος Ἀμβρόσιος τό ὀράριον ἐν τῷ βίῳ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ Σατύρου, καί ἀντί τοῦ σουδαρίου, ἤτοι τοῦ μανδηλίου ὁποῦ ἦτον τοῦ Λαζάρου τό πρόσωπον σκεπασμένον, κατά τό Εὐαγγέλιον, ὁ αὐτός θεῖος Ἀμβρόσιος λέγει, ὅτι ἦτον σκεπασμένον μέ ὀράριον. Ἀλλά καί τά Σιμικίνθια τοῦ θείου Παύλου (Πράξ. ιθ΄, 12), μέ τά ὁποῖα ἐγίνοντο διάφοροι ἰατρεῖαι εἰς τούς ἀσθενεῖς, ὀράρια, καί σουδάρια ἦτον κατά κυριολεξίαν, ἤτοι μανδήλια, ῥινόμακτρα, ὡς λέγει ὁ Βαρῖνος, ἀγκαλά καί ἄλλοι λέγουσιν, ὡς ὁ Ἡσύχιος, νά ἦτον τά φακιόλια τῆς κεφαλῆς, ἤ τά ζωνάρια τῶν ἱερέων. Τήν σήμερον δέ τά ὀράρια ταῦτα, εἰς τούς διακόνους, εἰς ἄλλο τι δέν χρησιμεύουν, πάρεξ εἰς στολισμόν, καί ὡραϊσμόν, καί εἰς τό νά εἰκονίζωνται δι’ αὐτῶν αἱ πτέρυγες τῶν Σεραφείμ, κατά τήν ἀναγωγικήν ἑρμηνείαν, ὁποῦ τῶν κάμνει Συμεὼν ὁ Θεσσαλονίκης. Δι’ ὅ καί τό, ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος ὁ τῶν Σεραφείμ ὕμνος, εἰς πολλά ὀράρια φαίνεται ἐντετυπωμένος. Ἀλλά καί ὁ Σουΐδας εἰς τήν λέξιν φωσώνιον, ἐκμαγεῖον τοῦ προσώπου καλεῖ τό ὀράριον. Τό δέ κιβώτιον τό ἀργυροῦν ὅπερ βαστάζουν οἱ διάκονοι ἐπί τοῦ ὤμου ἐν ταῖς ἱεραῖς τοῦ ἁγίου ὅρους μοναῖς ὅταν θυμιῶσι, δι’ ἄλλην οὐδεμίαν χρείαν καί νόημα, ὡς δοκεῖ μοι, ἐπενοήθη, εἰμή ἵνα ἀποτίθεται εἰς αὐτό τό θυμιώμενον λιβάνι. Ὅπερ κιβώτιον κατ’ ἀρχάς ἀκαλλώπιστον ὄν, ἤδη εἰς τοιοῦτον σχῆμα καλλωπισμοῦ προελήλυθε, διά τόν τῆς ἐκκλησίας στολισμόν.2Οἱ Πυλωροί δέ καί Θυρωροί λέγονται καί Ὀστιάριοι. Τό ὁποῖον ὄνομα ὁ Σουΐδας καί διά τοῦ μικροῦ γράφει. Ὀστία γάρ λατινιστί ἡ θύρα ὀνομάζεται. Καί διά τοῦ «ω» μεγάλου, ἀπό τοῦ ὠθεῖν ἑλληνικοῦ, ἐπειδή οὗτοι ὤθουν, καί δέν ἄφινον νά εἰσέρχεται κατηχούμενος. Τρεῖς δέ ἦσαν οἱ ὀστιάριοι, καί ὅρα τόν Χρύσανθον (σελ. λε΄ τοῦ Συνταγματίου).
