Ταῦτα δέ γράφομεν, οὐκ ἐκκόπτοντες τούς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ κατά τάς Γραφάς ἀσκεῖσθαι βουλομένους, ἀλλά τούς λαμβάνοντας τήν ὑπόθεσιν τῆς ἀσκήσεως εἰς ὑπερηφανίαν, κατά τῶν ἀφελέστερον βιούντων ἐπαιρομένους τε, καί παρά τάς Γραφάς καί τούς ἐκκλησιαστικούς Γάγγρας καινισμούς εἰσάγοντας. Ἡμεῖς τοιγαροῦν, καί παρθενίαν μετά ταπεινοφροσύνης θαυμάζομεν, καί ἐγκράτειαν μετά σεμνότητος καί θεοσεβείας γινομένην ἀποδεχόμεθα, καί ἀναχώρησιν τῶν ἐγκοσμίων πραγμάτων μετά ταπεινοφροσύνης ἀγάμεθα, καί γάμου συνοίκησιν σεμνήν τιμῶμεν, καί πλοῦτον μετά δικαιοσύνης καί εὐποιΐας οὐκ ἐξουθενοῦμεν, καί λιτότητα καί εὐτέλειαν ἀμφιασμάτων δι᾽ ἐπιμέλειαν μόνον τοῦ σώματος ἀπερίεργον ἐπαινοῦμεν· τάς δέ ἐκλύτους καί τεθρυμμένας ἐν τῇ ἐσθῆτι προόδους ἀποστρεφόμεθα, καί τούς οἴκους τοῦ Θεοῦ τιμῶμεν, καί τάς συνόδους τάς ἐπ᾽ αὐτοῖς, ὡς ἁγίας καί ἐπωφελεῖς ἀσπαζόμεθα, οὐ συγκλείοντες τήν εὐσέβειαν ἐν τοῖς οἴκοις, ἀλλά πάντα τόπον τόν ἐπ᾿ ὀνόματι τοῦ Θεοῦ οἰκοδομηθέντα τιμῶντες, καί τήν ἐν αὐτῇ τῇ ἐκκλησίᾳ συνέλευσιν εἰς ὠφέλειαν τοῦ κοινοῦ προσιέμεθα, καί τάς καθ᾽ ὑπερβολήν εὐποιΐας τῶν ἀδελφῶν, τάς κατά τάς παραδόσεις διά τῆς ἐκκλησίας εἰς τούς πτωχούς γινομένας, μακαρίζομεν, καί πάντα, συνελόντως εἰπεῖν, τά παραδοθέντα, ὑπό τῶν θείων Γραφῶν καί τῶν ἀποστολικῶν παραδόσεων ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ γίνεσθαι εὐχόμεθα.
Τινά τῶν νομιζομένων ἐναρέτων ἔργων οἱ τῆς συνόδου ταύτης κωλύσαντες γίνεσθαι παρά τῶν πιστῶν, οἷον τό παρθενεύειν, ὡς τάχα τοῦ γάμου πρός σωτηρίαν ψυχῆς ἐμποδίζοντος, τό νηστεύειν ἐν ἡμέραις αἷς ἀπαγορεύεται ἡ νηστεία, τό λύειν τόν γάμον διά δοκοῦσαν ἄσκησιν, τό μή τεκνοτροφεῖν ἤ γηροβοσκεῖν τούς γονεῖς, δι’ ἀρετῆς τάχα ἐργασίαν, καί ὅσα τοιαῦτα, νῦν ὑπέρ τούτων ἀπολογοῦνται, λέγοντες, ὅτι ταῦτα ὡρίσαμεν, οὐχί τούς ἄσκησιν αἱρουμένους ἀνακόπτοντες, ἀλλά τούς δι’ αὐτήν ὑπερηφανευομένους καί ἐπαιρομένους, καί καινά τινα παρά τάς θείας Γραφάς εἰσάγοντας, διορθούμενοι. Ἡμεῖς γάρ καί τόδε καί τόδε ἀποδεχόμεθα, καί τόδε θαυμάζομεν, καί ἐφεξῆς ὅσα αὐτοῖς ἀπηρίθμηνται, καί εὐχόμεθα πάντα γίνεσθαι κατά τάς θείας Γραφάς, καί τάς ἀποστολικάς παραδόσεις∙ διά μέν τῶν θείων Γραφῶν πάντα τά ἐγγράφως ἐντεταλμένα τοῖς πιστοῖς ὑπεμφήναντες, διά δέ τῶν παραδόσεων, τά τῶν ἀγράφων ἐθῶν αἰνιξάμενοι. Καί τά ἄγραφα γάρ ἔθη, τά χρόνῳ δοκιμασθέντα καί κυρωθέντα, καί οἱ τῆς πολιτείας νόμοι κρατεῖν τε καί ἐνεργεῖν θεσπίζουσι, καί οἱ θεῖοι κανόνες. Καί ὁ μέγας τά πάντα Βασίλειος, περί τῆς τούτων φυλακῆς μακρόν ἀποτείνει λόγον ἐν διαφόροις λόγοις αὐτοῦ. Τινά τῶν νομιζομένων ἐναρέτων ἔργων οἱ τῆς συνόδου ταύτης κωλύσαντες γίνεσθαι παρά τῶν πιστῶν, οἷον τό παρθενεύειν, ὡς τάχα τοῦ γάμου πρός σωτηρίαν ψυχῆς ἐμποδίζοντος, τό νηστεύειν ἐν ἡμέραις αἷς ἀπαγορεύεται ἡ νηστεία, τό λύειν τόν γάμον διά δοκοῦσαν ἄσκησιν, τό μή τεκνοτροφεῖν ἤ γηροβοσκεῖν τούς γονεῖς, δι’ ἀρετῆς τάχα ἐργασίαν, καί ὅσα τοιαῦτα, νῦν ὑπέρ τούτων ἀπολογοῦνται, λέγοντες, ὅτι ταῦτα ὡρίσαμεν, οὐχί τούς ἄσκησιν αἱρουμένους ἀνακόπτοντες, ἀλλά τούς δι’ αὐτήν ὑπερηφανευομένους καί ἐπαιρομένους, καί καινά τινα παρά τάς θείας Γραφάς εἰσάγοντας, διορθούμενοι. Ἡμεῖς γάρ καί τόδε καί τόδε ἀποδεχόμεθα, καί τόδε θαυμάζομεν, καί ἐφεξῆς ὅσα αὐτοῖς ἀπηρίθμηνται, καί εὐχόμεθα πάντα γίνεσθαι κατά τάς θείας Γραφάς, καί τάς ἀποστολικάς παραδόσεις∙ διά μέν τῶν θείων Γραφῶν πάντα τά ἐγγράφως ἐντεταλμένα τοῖς πιστοῖς ὑπεμφήναντες, διά δέ τῶν παραδόσεων, τά τῶν ἀγράφων ἐθῶν αἰνιξάμενοι. Καί τά ἄγραφα γάρ ἔθη, τά χρόνῳ δοκιμασθέντα καί κυρωθέντα, καί οἱ τῆς πολιτείας νόμοι κρατεῖν τε καί ἐνεργεῖν θεσπίζουσι, καί οἱ θεῖοι κανόνες. Καί ὁ μέγας τά πάντα Βασίλειος, περί τῆς τούτων φυλακῆς μακρόν ἀποτείνει λόγον ἐν διαφόροις λόγοις αὐτοῦ. Ἡ παροῦσα σύνοδος, καί δι’ ἄλλας μέν ἐκκλησιαστικάς χρείας συνελθοῦσα, ζητήσασα δέ καί τά κατά τόν Εὐστάθιον, καί εὑροῦσα πολλά ἀθέσμως ὑπό τῶν περί αὐτόν τόν Εὐστάθιον γινόμενα, τούς κανόνας τούτους ἐξέθετο, ἵνα μή εἰς τήν αἵρεσιν αὐτῶν, ἤτοι τῶν Μασσαλιανῶν τε καί Εὐχιτῶν, ἐμπίπτωμεν. Οὗτοι γάρ καί νόμιμον γάμον ἀθετοῦσι, καί κρέα βδελύττονται, τῶν ἐκκλησιῶν καί τῶν θυσιαστηρίων καταφρονοῦσι, καί τῶν ἐπ’ αὐτοῖς γινομένων συνάξεων∙ καί ἰδίᾳ ἐκκλησιάζειν, καί ἐν τοῖς εὐκτηρίοις αὐτῶν διδάσκουσιν εὔχεσθαι, καί διδασκαλίας ἰδίας, καί συνάξεις ποιούμενοι, παρά γνώμην ἐπισκόπου ἤ πρεσβυτέρου τά τῆς ἐκκλησίας τελοῦσι μυστήρια∙ καί ἁπλῶς πάντα κανόνα ἐκκλησιαστικόν παραβαίνοντες, νόμους ἔχουσιν ἰδιάζοντας, μᾶλλον δέ ἕκαστος αὐτῶν, ὅπερ ἂν ἐνθυμηθῇ ἐπί διαβολῇ τῆς ἐκκλησίας καί ἑαυτοῦ βλάβῃ, τοῦτο προστίθησι. Διά ταῦτα οὖν ἡ ἁγία αὕτη σύνοδος τῆς αἱρέσεως αὐτῶν καταψηφισαμένη, καί τούςδε τούς κανόνας ἐκθεμένη, ἐκτός αὐτούς εἶναι τῆς ἐκκλησίας προσέταξεν. Εἴ τις γοῦν ἤ τόν νόμιμον γάμον ἀθετεῖ, ἤ τόν κρεωφαγοῦντα κατακρίνει, δίχα πνικτοῦ ἤ εἰδωλοθύτου∙ ἤ δούλους διδάσκει τῶν δεσποτῶν ὑπαναχωρεῖν, προφάσει θεοσεβείας, καί τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν καταφρονεῖν∙ ἤ διακρίνοιτο τῶν θείων ἁγιασμάτων μεταλαβεῖν ἀπό πρεσβυτέρων ὑπογυναίων∙ ἤ τῶν οἴκων τοῦ Θεοῦ καί τῆς ἐκκλησίας ἀναχωρῶν, ὡς εὐκαταφρονήτους αὐτούς οἰόμενος, καί ἰδίᾳ ἐκκλησιάζων, διδασκαλίας ἑτέρας ποιοῖτο∙ ἤ παρά γνώμην ἐπισκόπου, ἤ πρεσβυτέρου, ὡς καταφρονῶν αὐτῶν, τά τῆς ἐκκλησίας τελεῖ μυστήρια, διά τό τήν προσευχήν αὐτοῦ μεγάλα ἰσχύειν οἴεσθαι, ἤ διδάσκει τάς ἀνέκαθεν τῶν χρόνων διδομένας καρποφορίας τῇ ἐκκλησίᾳ, καί εἰς εὐποιΐαν κατακενουμένας, παρά τε τοῦ ἐπισκόπου, καί τῶν εἰς τήν οἰκονομίαν τούτων παρ’ αὐτοῦ προβεβλημένων, μή προσφέρειν τῇ ἐκκλησίᾳ, ἀλλ’ αὐτῷ τε, καί τοῖς σύν αὐτῷ, ὡς ἁγίοις, ταῦτα διδόναι∙ ἤ τήν παρθενίαν, μή δι’ αὐτό τό καλόν, τοῦ γάμου προτιμᾶται, ἀλλ’ ὡς τόν γάμον βδελυσσόμενος, καί τῶν γεγαμηκότων κατεπαιρόμενος∙ ἤ οὐ συνέρχοιτο τοῖς συγκαλοῦσι δι’ ἀγάπην, κατά τήν τῆς ἐκκλησίας ἀπόλυσιν, εἰς μετάληψιν ἄρτου καί οἴνου, ἀλλ’ ἀθετεῖ τούτους, καί συγκοινωνεῖν μετ’ αὐτῶν καλούμενος, οὐκ ἀνέχοιτο δι’ ὑπεροψίαν∙ ἤ τόν πλουτοῦντα μετά δικαιοσύνης καί εὐποιΐας, ἐξουθενεῖ∙ ἤ καί τόν σηρικήν ἐσθῆτα φοροῦντα φαυλίζει, ξένα τινά αὐτός ἐπινοῶν ἀμφιάσματα, ὡς ἐκ τούτων δικαιοῦσθαι οἰόμενος, ἤ καί γυναῖκές τινες, εἰ εὑρίσκοιντο ἀνδρικά ἱμάτια περιβαλλόμεναι, ἐπί καταπτώσει τῆς κοινῆς τῶν γυναικῶν ἀμφιάσεως, καί ὡς ἐκ τούτων οἰόμεναι σεμναί δοκεῖν τε καί δίκαιαι∙ ἤ τῶν ἰδίων ἀνδρῶν, ὡς τόν γάμον βδελυσσόμεναι, διαζεύγνυτο, ἤ τά οἰκεῖα τέκνα καταλιμπάνονται, καί μή τεκνοτροφοῦσαι ταῦτα, καί τό ὅσον ἐπ’ αὐταῖς, πρός θεοσέβειαν τήν προσήκουσαν ὑπαλείφουσαι, ἀλλά προφάσει ἀσκήσεως ἀμελοῦσαι τούτων, καί τήν κόμην τήν γυναικείαν ἀποκειρόμεναι, ὡς ὑποκρινόμεναι θεοσέβειαν∙ ἤ πάλιν, εἰ τέκνα πιστῶν γονέων ἀποσκιρτῶσι, τήν πρέπουσαν τιμήν γονεῦσι μή ἀπονέμοντα, ὡς προτιμώμενα δῆθεν τήν θεοσέβειαν ἤ εἰ παραβαίνει τις τάς παραδεδομένας ἡμῖν νηστείας, καί κοινῶς ὑπό τῆς ἐκκλησίας φυλάττεσθαι νενομοθετημένας, τήν Κυριακήν, ἤ τό σάββατον αἱρεῖται νηστεύειν∙ ἤ τάς τῶν μαρτύρων συνάξεις, καί τάς ἐν αὐταῖς γινομένας λειτουργίας, ὡς ὑπερήφανος διαβάλλοιτο καί βδελύττοιτο∙ εἴ τις γοῦν ἐκ τῶν ἄνωθεν ἀπηριθμημένων εὑρίσκοιτό τι ποιῶν, ὡς κατεπαιρόμενος τῶν ἀφελεστέρως βιούντων, καί τούς ἐκκλησιαστικούς παραβαίνων θεσμούς, καί καινισμούς εἰσάγων ἐξ ἰδίας ὑπεροψίας, ἀνάθεμα ἔστω. Ἡ γάρ ἐκκλησία, καί παρθενίαν μετά ταπεινοφροσύνης θαυμάζει, καί ἀναχώρησιν τῶν ἐγκοσμίων πραγμάτων ὡσαύτως γινομένην ἀποδέχεται, καί ἐγκράτειαν μετά σεμνότητος καί θεοσεβείας, καί σεμνήν διοίκησιν γάμου τιμᾷ, καί πλοῦτον μετά δικαιοσύνης καί εὐποιΐας οὐκ ἐξουθενεῖ, καί λιτότητα καί εὐτέλειαν ἀμφιασμάτων, οὐ διά τῦφον, ἀλλά δι’ ἐπιμέλειαν μόνον τοῦ σώματος ἀπερίεργον γινομένην, ἐπαινεῖν οἶδέν∙ ὥσπερ οὐκ ἀποδέχεται καί τούς ἐκλύτους καί τεθρυμμένας ἐνδεδυμένους ἐσθῆτας∙ καί ἁπλῶς πάντα, ὅσα ἂν τῷ ὀνόματι τοῦ Θεοῦ εἰς ὠφέλειαν τοῦ κοινοῦ γένωνται, ἀποδέχεται. Τά δέ δι’ ὑπεροψίαν καί καταφρόνησιν καί μῖσος τῶν παραδεδομένων ὑπό τῶν θείων Πατέρων ἀντινομοθετούμενα, σφοδρά καί ἀποπέμπεται, καί βδελύττεται∙ καί μᾶλλον, εἰ προφασίζονται οἱ ταῦτα ποιοῦντες καί θεοσέβειαν. Ἐπειδή οἱ Πατέρες τῆς συνόδου ταύτης ἐμπόδισαν τινά, τά ὁποῖα φαίνονται ὅτι εἶναι ἔργα ἐνάρετα. Λόγου χάριν, τό νά παρθενεύῃ τινάς, ἀποστρεφόμενος τόν γάμον, τό νά μή νηστεύῃ εἰς ἡμέρας καταλυσίμους, καί ἄλλα ὅμοια. Διά τοῦτο τώρα εἰς τόν παρόντα τελευταῖον αὐτῶν κανόνα ἀπολογοῦνται, λέγοντες. Ὅτι ταῦτα ὡρίσαμεν, ὄχι διά νά ἀντικόψωμεν ἐκείνους τούς Χριστιανούς ὁποῦ ἀγαποῦν νά ἀσκοῦνται μέν ἐν θεῷ, κατά τούς κανόνας καί τάς θείας Γραφάς, ἀλλά διά νά διορθώσωμεν ἐκείνους ὁποῦ μέ ὑπερηφάνειαν μεταχειρίζονται τήν ἄσκησιν, καί ὑπεραίρονται ἐναντίον εἰς τούς ἄλλους, καί ἐπινοοῦν εἰς τούς κανόνας τῆς ἐκκλησίας νεωτερίσματα. Διότι ἡμεῖς καί παρθενίαν ἐπαινοῦμεν τήν μετά ταπεινώσεως γινομένην, καί ἐγκράτειαν, τήν μέ ταπείνωσιν πραττομένην. Καί τόν σεμνόν γάμον τιμῶμεν. Καί τόν πλοῦτον ὁποῦ εἶναι συντροφιασμένος μέ δικαιοσύνην καί ἐλεημοσύνην, δέν καταφρονοῦμεν.1 Τά πενιχρά μέν ῥοῦχα ὁποῦ γίνονται διά μόνην τήν ἀκαλλώπιστον ἐπιμέλειαν καί χρείαν τοῦ σώματος, ἐγκωμιάζομεν∙ τά δέ μαλακά, καί πρός καλλωπισμόν ἀποβλέποντα, ἀποστρεφόμεθα καί μισοῦμεν. Τάς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ, καί τάς ἐν αὐταῖς τῶν πιστῶν γενομένας συνάξεις, ὡς ἁγίας καί ψυχωφελεῖς ἐπαινοῦμεν. Ὄχι πῶς περιγράφομεν ὅλην τήν εὐσέβειαν καί τήν τοῦ Θεοῦ προσκύνησιν εἰς αὐτάς, ἀλλά διά τί τιμῶμεν τούς κτισθέντας ναούς εἰς τό ὄνομα τοῦ Θεοῦ, πρός πάντα τόπον. Καί τάς ὑπερβολικάς εὐεργεσίας καί ἐλεημοσύνας ὁποῦ διά μέσου τῆς ἐκκλησίας γίνονται εἰς τούς πτωχούς ἀδελφούς κατά τάς παραδόσεις τῶν Πατέρων, μακαρίζομεν. Μέ ἕνα λόγον, εὐχόμεθα καί παρακαλοῦμεν τόν Θεόν νά ἐνεργοῦνται εἰς τήν ἐκκλησίαν του, καί τούς χριστιανούς του, ὅλα, ὅσα διέταξαν αἱ θεῖαι Γραφαί, καί αἱ παραδόσεις τῶν Ἀποστόλων. Ἀνάγνωθι καί τόν να΄ Ἀποστ. καί τόν κζ΄ καί π΄ τῆς στ΄ καί τήν εἰς τόν να΄ Ἀποστ. ὑποσημείωσιν. 1Ἔλεγε γάρ καί τοῦτο ὁ δυσσεβής Εὐστάθιος ὅτι οἱ πλούσιοι ἂν δέν ἀφήσουν ὅλα τά ὑπάρχοντά των, καί νά ἀναχωρήσουν εἰς τήν ἄσκησιν, ἐλπίδα σωτηρίας δέν ἔχουσιν.
