Ἀπό τοῦ παρόντος ὁρίζομεν, μή γίνεσθαι διπλοῦν μοναστήριον, ὅτι σκάνδαλον καί πρόσκομμα τοῖς πολλοῖς γίνεται τοῦτο. Εἰ δέ τινες μετά συγγενῶν προαιροῦνται ἀποτάξασθαι, καί τῷ μονήρει βίῳ κατακολουθεῖν, τούς μέν ἄνδρας δεῖ ἀπιέναι εἰς ἀνδρῷον μοναστήριον, τάς δέ γυναῖκας εἰσιέναι ἐν γυναικείῳ μοναστηρίῳ· ἐπί τούτῳ γάρ εὐαρεστεῖται ὁ Θεός. Τά δέ ὄντα ἕως τοῦ νῦν διπλᾶ κρατείτωσαν, κατά τόν κανόνα τοῦ ἁγίου Πατρός ἡμῶν Βασιλείου, καί κατά τήν διαταγήν αὐτοῦ, οὕτω διατυπούσθωσαν· Μή διαιτάσθωσαν δέ ἐν ἑνί μοναστηρίῳ μοναχοί, καί μονάστριαι· μοιχεία γάρ μεσολαβεῖ τήν συνδιαίτησιν. Μή ἐχέτῳ μοναχός παῤῥησίαν πρός μονάστριαν, ἤ μονάστρια πρός μοναχόν, ἰδίᾳ προσομιλεῖν· μηδέ κοιταζέσθω μοναχός ἐν γυναικείῳ μοναστηρίῳ· μηδέ συνεσθιέτω μονάστρια κατά μόνας. Καί ὅτε τά ἀναγκαῖα τοῦ βίου παρά τοῦ ἀνδρώου μέρους πρός τάς κανονικάς ἀποκομίζονται, ἔξωθεν τῆς πύλης ταῦτα λαμβανέτω ἡ ἡγουμένη τοῦ γυναικείου μοναστηρίου, μετά γραός τινος μοναστρίας. Εἰ δέ συμβῇ, συγγενῆ τινά ἐθέλειν θεάσασθαι μοναχόν, ἐπί παρουσίᾳ τῆς ἡγουμένης, ταύτῃ προσομιλείτω διά μικρῶν καί βραχέων λόγων,1 (ΠΗΔΑΛΙΟΝ) καί συντόμως ἐξ αὐτῆς ὑπαναχωρείτω.
Κωλύει ὁ κανών διπλᾶ γίνεσθαι μοναστήρια∙ οὐχ ὁμοῦ δέ διῆγον τοῖς μονασταῖς αἱ μονάζουσαι ἐν τοῖς τοιούτοις μοναστηρίοις, ἀλλ’ ἔγγιστα κατῴκουν ἀλλήλων, ὥστε καί ἄμφω ἀλλήλων ἀκούειν. Τοῦτο οὖν ὑποκνίζον εἰς λογισμούς ἐμπαθεῖς, ἤ καί εἰς τά πάθη αὐτά, καί εἰς σκάνδαλον δέ τοῖς πολλοῖς γινόμενον, ὁρῶσι σχεδόν συνοικούσας ἀνδράσι γυναῖκας, διά τήν πάνυ τῶν κατοικιῶν ἑκατέρων ἐγγύτητα, ἀποτρέπει ἡ σύνοδος γίνεσθαι. Εἰ δέ τινές, φησι, μετά, συγγενῶν προαιροῦνται ἀποτάξασθαι, οἱ μέν ἄνδρες εἰς ἀνδρῷον ἀπερχέσθωσαν μοναστήριον, αἱ δέ γυναῖκες, εἰς γυναικεῖον∙ οὕτω γάρ εὐαρεστεῑται ὁ Θεός, ἀντί τοῦ, οὕτως εὐαρέστως δουλεύσουσι τῷ Θεῷ, ἰδίᾳ ζῶντες, καί ἀπ’ ἀλλήλων κεχωρισμένοι, ὥστε μήτε ἀλλήλοις εἰς παροξυσμόν εἶναι βιοτῆς ἐμπαθοῦς, μήτε ἄλλοις εἰς σκάνδαλον. Ὅσα δέ ἤδη γεγόνασι διπλᾶ μοναστήρια, ἔστωσάν, φησι, καί οἰκονομείσθωσαν κατά τήν διαταγήν καί τόν τύπον τοῦ μεγάλου Βασιλείου, καί μή διαιτάσθωσαν ἐν ἑνί μοναστηρίῳ μοναχοί καί μονάστριαι∙ δίαιτα δ’ ἐνταῦθα, οὐ τό συνεσθίειν ὁμοῦ καλεῖται, ἀλλ’ ἡ μετ’ ἀλλήλων συνδιαγωγή καί ἀναστροφή. Μηδ’ ἐχέτωσαν πρός ἀλλήλους παῤῥησίαν μοναχός τε καί μοναχή, ὥστε συνιέναι ὅτε βούλοιντο, καί ἀλλήλοις προσομιλεῖν∙ μηδέ κοιταζέσθω μοναχός ἐν γυναικείῳ μοναστηρίῳ, μηδέ συνεσθιέτω κατά μόνας μοναζούσῃ∙ ἀλλά κᾂν χορηγεῖν αὑταῖς τά ἀναγκαῖα μέλλοιεν ἐκ τῆς ἀνδρῴας μονῆς, μή εἰσίτωσαν μοναχοί ἐντός τοῦ γυναικείου μοναστηρίου, ἀλλά μέχρι τῆς πύλης ἐλθόντες προσμενέτωσαν ἔξω∙ ἡ δέ προεστῶσα μετά γηραιῶν μοναζουσῶν ἐλθοῦσα πρός τήν πύλην, λαμβανέτω τά κομισθέντα. Εἰ δέ καί συγγενῆ οἰκείαν ἰδεῖν ζητεῖ μοναχός, παρούσης τῆς ἡγουμένης θεασάσθω αὐτήν, καί προσομιλείτω δι’ ὀλίγων λόγων, ὥστε ταχέως ὑποχωρεῖν. Ἐν μέν τῷ α΄ κεφ., τοῦ ιβ΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, κατεστρώθησαν διάφορα νόμιμα χάριν τῶν μοναστηρίων∙ ὁ δέ παρών κανών διορίζεται, μή γίνεσθαι διπλᾶ μοναστήρια, διά τό μή σκανδαλίζεσθαι ἐκ τούτου τούς πολλούς. Ὡς δέ τινος εἰπόντος, καλόν εἶναι καί εὐπαράδεκτον τοῦτο, ὅταν ὑποψία τις ὑποτρέχῃ διά τά ἀστήρικτα πρόσωπα∙ (εἰ γάρ ἀνύποπτοι, συγγενεῖς τυχόν, ἤ ἀδελφοί, ἤ ἕτεροι τοιοῦτοι θελήσουσι μονάσαι, ἵνα τί οὐ παραχωρηθήσονται εἰς διπλοῦν κατοικεῖν μοναστήριον;) φασίν οἱ Πατέρες, ὡς οὐδέ τηνικαῦτα τούς προσγενεῖς δέον ἐστί συνοικεῖν, ἵνα μή ἐκ τούτου προσκόπτωσί τινες∙ ἀλλ’ ὁ μέν ἀνήρ ἀπιέτω εἰς ἁνδρῷον μοναστήριον ἰδιαίτατον∙ ἡ δέ γυνή εἰς γυναικεῖον∙ οὕτω γάρ ζῶντες κεχωρισμένοι, εὐαρέστως δουλεύσουσι τῷ Θεῷ. Τά μέντοι προγεγονότα διπλᾶ μοναστήρια, παρεκελεύσαντο πολιτεύεσθαι κατά τόν ὁρισμόν καί τήν διαταγήν τοῦ μεγάλου πατρός Βασιλείου∙ ἤγουν μή συνδιαιτᾶσθαι, τουτέστι, μή συνοικεῖν ἄνδρας καί γυναῖκας ἐν ἑνί μοναστηρίῳ∙ ὅτι ὑποψία ἐστί μοιχείας ἀπό τῆς συνοικήσεως. Ἀλλά μηδέ μοναχός ἐχέτω ἄδειαν μετά μοναχῆς κατ’ ἰδίαν προσομιλεῖν, ἤ συνεσθίειν, ἤ ἐν γυναικείῳ μοναστηρίῳ διανυκτερεύειν∙ ὥσπερ οὐδέ τό ἀνάπαλιν. Τά δέ ἀναγκαῖα ταῖς μοναζούσαις ἀποκομίζεσθαι δι’ ἀνδρῶν, οὐχί ἐντός τοῦ μοναστηρίου, ἀλλ’ ἐκτός τῆς πύλης αὐτοῦ, διά χειρός τῆς ἡγουμένης καί μοναστρίας γραός. Εἰ δέ ποτέ τις μοναχός θελήσει θεάσασθαι μονάζουσαν συγγενῆ αὐτοῦ, μή παραχωρείσθω κατ’ ἰδίαν μετ’ αὐτῆς συναίρειν λόγους∙ ἀλλά κατά παρουσίαν τῆς ἡγουμένης, καί ἐν συντόμῳ ἀναχωρεῖν. Τό ὄνομα δέ τῆς διαίτης οὐκ ἐκλαμβάνεται εἰς εὐωχίαν, κατά τούς γραμματικούς, ἀλλ’ εἰς κατοίκησιν∙ δίαιτα γάρ παρά τοῖς νομικοῖς ἡ κατοικία ἐστί. Διπλᾶ δέ μοναστήρια εἶπόν τινες λέγεσθαι, οὐ τά ἔχοντα ἐνταυτῷ καί ἄνδρας καί γυναῖκας, ἀλλά τά πλησίον καί ἡνωμένως κτισθέντα, καί λογιζόμενα ἕν, ὡσανεί διά τήν πολλήν ἑνότητα. Ἀπό δέ τοῦ κανόνος ἀναφαίνεται μή λέγεσθαι διά τοῦτο διπλᾶ μοναστήρια, ἀλλ’ ὅτι ἐν ἑνί καί τῷ αὐτῷ μοναστηρίῳ κατῴκουν ποτέ, ὡς ἔοικεν, ἄνδρες καί γυναῖκες∙ διορίζεται γάρ τούς προσγενεῖς ἀφίστασθαι εἰς ἀνδρῷα καί γυναικεῖα μοναστήρια, ὡς οὔσης κεκωλυμένης τῆς εἰς τό αὐτό καί ἕν κατοικίας τούτων. Ὡσαύτως παρακελεύεται, μή διαιτᾶσθαι, τουτέστι μή συνοικεῖν ἐν ἑνί μοναστηρίῳ ἄνδρας καί γυναῖκας. Ἀνάγνωθι καί τόν ὅλον πρῶτον τίτλον τοῦ δ΄ βιβλίου, διδάσκοντα περί τοιούτων πολλῶν, καί διοριζόμενον, μήτε μοναχόν, μήτε λαϊκόν εἰσιέναι εἰς γυναικεῖον μοναστήριον, χάριν οἱασδήτινος αἰτίας∙ διατυποῦντα δέ καί τά περί τῶν ὀφειλόντων ἱερουργεῖν ἐν ταῖς γυναικείαις μοναῖς, καί τά περί τῶν ἀποκρισιαρίων αὐτῶν, καί λοιπῶν διακονητῶν. Μή ἤτω διπλᾶ μοναστήρια, μηδέ διαιτάσθωσαν ἐν ταὐτῷ μοναχοί καί μονάστριαι, μηδέ καταμόνας ὁμιλείτωσαν∙ ἀλλά καί εἴ τι διακομίσει ἀνήρ κανονικῇ, ἔξω μένων διδότω, καί τήν συγγενῆ ἐπί παρουσίᾳ τῆς ἡγουμένης θεάσθω. Πᾶσαν ἀσφάλειαν ἔθεντο οἱ Πατέρες, ἵνα μή τῇ μοναδικῇ πολιτείᾳ μῶμός τις ἐπιτρίβηται∙ καί προσέταξαν, μή ἐνταυτῷ συνεσθίειν μοναχούς καί μοναστρίας, μηδέ πρός ἀλλήλους ὁμιλεῖν κατ’ ἰδίαν∙ ἀλλά κᾂν συγγενῆ τινα θέλῃ θεάσασθαι μοναχός, παρουσίᾳ τῆς ἡγουμένης ταύτῃ προσομιλεῖν. Καί εἴ τι τῶν ἀναγκαίων τοῦ βίου ἀπό τοῦ ἀνδρῴου μοναστηρίου διακομίσῃ πρός τάς μοναζούσας ὁ μοναχός, ἔξω τῆς μονῆς ἐστῶτα διδόναι τοῦτο τῇ ἡγουμένῃ. Διπλοῦν μοναστήριον ὁ μέν Ζωναρᾶς λέγει, νά ἦτον δύω γειτονεύοντα μοναστήρια, τόσον πολλά κοντά, ὥστε ὁποῦ ἠκούοντο αἱ φωναί ἀπό τό ἕνα εἰς τό ἄλλο. Ἄλλοι δέ τινες, μέ τούς ὁποίους συμφωνεῖ καί ὁ Βαλσαμών, λέγουσι νά ἦτον ἕν καί τό αὐτό Μοναστήριον, μέσα εἰς τό ὁποῖον συνδιέτριβον ἄνδρες καί γυναῖκες ἐν ταὐτῷ, ὄχι ὅμως ξένοι κατά σάρκα, ἀλλά συγγενεῖς πρός ἀλλήλους. Ἐγὼ ἤθελα εἰπῇ ὅτι ἀληθεστέρα φαίνεται νά ᾖναι ἡ δευτέρα γνώμη, ὅσον ἀπό τό ἐν ἀρχῇ ὕφος, καί τήν σύμφρασιν τοῦ κανόνος τούτου βεβαιουμένη. Ἀλλ’ ἡ διαταγή, ἥν παρακάτω φέρει ὁ Κανὼν τοῦ μεγάλου Βασιλείου, περί τῶν διπλῶν Μοναστηρίων, ἀληθεστάτην καί ἀναντίῤῥητον ἀποδεικνύει τήν προτέραν γνώμην. Εἴτε οὖν οὕτως, εἴτε ἐκείνως, ὁ παρών Κανών προστάζει νά μή γίνωνται εἰς τό ἑξῆς τοιαῦτα διπλᾶ μοναστήρια, ὡς σκανδάλου πρόξενα. Ἀλλά καί ἐάν τινες ἄνδρες τε καί γυναῖκες συγγενεῖς ὄντες πρός ἀλλήλους, θελήσουν νά καλογερεύσουν, οἱ μέν ἄνδρες, ἂς πηγαίνουν χωριστά, εἰς μοναστήριον ἀνδρῶν μοναχῶν. Ἡ δέ γυναῖκες, εἰς Μοναστήριον γυναικῶν καί μοναστριῶν, διά τί μέ τοιοῦτον τρόπον εὐαρεστεῖται ὁ Θεός. Ὅσα δέ μοναστήρια ἔφθασαν ἕως τώρα νά ᾖναι διπλᾶ, ἂς πολιτεύωνται κατά τήν διαταγήν καί νομοθεσίαν τοῦ μεγάλου Βασιλείου, ἥτις εἶναι ἡ ἐφεξῆς, δηλ. Μοναχοί καί Μοναχαί, ἂς μή συγκατοικοῦν εἰς ἕν Μοναστήριον, ἐπειδή μοιχεία ἀκολουθεῖ εἰς τήν συγκατοίκησιν ταύτην. Ἂς μήν ἔχῃ παῤῥησίαν νά ὁμιλῇ κατ’ ἰδίαν Μοναχός μέ Μοναχήν, ἤ Μοναχή μέ Μοναχόν. Ἂς μή κοιμᾶται Μοναχός εἰς Μοναστήριον γυναικῶν, μήτε ἂς συντρώγῃ μέ Μοναχήν∙ καί ὅταν οἱ ἀπό τό ἀνδρίκειον Μοναστήριον Μοναχοί φέρουν τά πρός ζωάρκειαν ἀναγκαῖα εἰς τάς καλογραίας, νά τά ἀφίνουν ἔξω τῆς πόρτας τοῦ Μοναστηρίου, καί ἀπό ἐκεῖ νά τά παίρνῃ ἔσω ἡ Ἡγουμένη μέ ἄλλην τινά γερόντισσαν Μοναχήν. Ἐάν δέ κᾀνένας Μοναχός θελήσῃ νά ἰδῇ συγγένισσάν του καλογραῖαν, ἂς τήν βλέπῃ καί ἂς συνομιλῇ αὐτῇ μέ ὀλίγα λόγια, παρούσης τῆς Ἡγουμένης, καί ὀγλίγωρα ἂς ἀναχωρῇ.2 1Ἐν ἄλλοις καί τοῦτο πρόσκειται, καί συντόμως ἀναχωρείτω.2Ὁ ἴδιος οὗτος Μέγας Βασίλειος, ἐν τοῖς κατά πλάτος ὅρ. λγ΄ λέγει, ὅτι «εἰς τάς συνομιλίας ὁποῦ εἶναι χρεία νά κάμουν οἱ Καλόγεροι μέ τάς Καλογραίας, πρέπει νά ἐκλέγωνται, καί τά πρόσωπα ὁποῦ μέλλουν νά συνομιλήσουν, καί ὁ καιρός, καί ὁ τόπος ὁ ἐπιτήδειος, καί ἡ ἀνάγκη, ὥστε ὁποῦ ὅλα νά ᾖναι σεμνά, καί ἔξω ἀπό κάθε ὑποψίαν. Λοιπόν τά πρόσωπα ὁποῦ πρέπει νά συνομιλήσουν, ἀπό μέν τούς Καλογήρους πρέπει νά ᾖναι οἱ γεροντότεροι καί σεμνοί, καί εὐλαβεῖς καί γνωστικοί εἰς τό νά κάμουν κάθε ἐρώτησιν καί ἀπόκρισιν∙ ἀπό δέ τάς Καλογραίας, ὁμοίως πρέπει αἱ γεροντότεραι, καί γνωστικώτεραι. Ὅταν δέ συνομιλοῦν, πρέπει νά ᾖναι ὁμοῦ δύω, ἤ καί τρεῖς, τόσον ἀπό τούς Μοναχούς, ὅσον καί ἀπό τάς Μοναχάς. Ἀγαθοί γάρ οἱ δύω ὑπέρ τόν ἕνα, καί μᾶλλον ἀξιοπιστότεροι∙ ἕνα δέ πρόσωπον τόσον ἀπό τό ἕνα μέρος, ὅσον καί ἀπό τό ἄλλο νά μή συνομιλῇ, καί διά τήν ὑποψίαν, καί διά τί δέν εἶναι ἀξιόπιστον πρός τήν τῶν λεγομένων βεβαίωσιν. Ὅσοι δέ ἄλλοι ἀδελφοί ἔχουν χρείαν νά συνομιλήσουν μέ Καλογραῖαν τινά, ἂς μή συνομιλοῦν ἀμέσως αὐτοί, ἀλλά διά μεσιτείας τῶν γεροντοτέρων ἐκείνων, καί διαλεγομένων Μοναχῶν ἂς προσφέρουν ἐκεῖνα ὁποῦ θέλουν νά ὁμιλήσουν εἰς τάς διαλεγομένας ἐκείνας γεροντοτέρας καλογραίας, καί ἐκεῖνοι πάλιν ἂς τά λέγουν εἰς τάς ζητουμένας παρ’ ἐκείνων ἀδελφάς. Ἀλλά καί ἐκεῖνοι οἱ Μοναχοί ὁποῦ φέρνουν τά χρειαζόμενα εἰς τάς καλογραίας καί ὑπηρετοῦν, πρέπει νά ᾖναι δοκιμασμένοι, καί σεμνοί καί εἰς τήν ἡλικίαν προβεβηκότες, ὥστε ὁποῦ νά μή προξενοῦσιν εἴς τινα ὑποψίαν κακήν∙ αὐτό τοῦτο διορίζεται, καί ἐν τοῖς κατ’ ἐπιτομ. ὅρ. σκ΄ ἐν δέ τῷ σπα΄ κατ’ ἐπιτομ. ὅρῳ. Ὅτι ἂν δύο Μοναστήρια ᾖναι κοντά γειτονεύοντα, καί τό ἕνα μέν εἶναι πτωχόν, τό δέ ἄλλο ἔχει τόν τρόπον, πρέπει τό ἔχον τόν τρόπον τῆς κυβερνήσεως, νά βοηθῇ εἰς τό πτωχόν, ὡς χρέος ἔχον, καί τήν ψυχήν ὑπέρ ἀλλήλων τιθέναι κατά τήν ἐντολήν. Ὄχι καί δέν τό βοηθεῖ, πρέπει τό πτωχόν νά μακροθυμῇ, καί μιμούμενον τόν Λάζαρον νά χαίρῃ διά τήν ἐλπίδα τῆς ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, διά τήν πτωχείαν ταύτην, μενούσης αὐτούς παρηγορίας καί χαρᾶς. Συμφώνως δέ μέ τό ἀνωτέρω ῥηθέν ὑπό τοῦ Μεγάλου Βασιλείου περί τῶν γεροντοτέρων Μοναχῶν, ὁποῦ πρέπει νά ὑπηρετοῦν εἰς τάς καλογραίας, διορίζει καί ὁ ἅγιος Νικηφόρος. Φησί γάρ ἐν τῷ κβ΄ κανόνι αὐτοῦ, ὅτι, ἐάν Πρεσβύτερος Μοναχός, ἤτοι ἱερομόναχος, νέος κατά τήν ἡλικίαν, ὑπηρετῇ εἰς τάς καλογραίας, δέν πρέπει τινάς ἀπό αὐτόν νά μεταλαμβάνῃ τά μυστήρια. Ἵνα, ὡς φαίνεται, ἀπό τοῦτο ἐντραπῇ καί διορθωθῇ∙ καί ὅρα εἰς τούς ὕστερον εὑρεθέντας τρεῖς κανόνας τοῦ Νηστευτοῦ καί εἰς τήν ὑποσημείωσιν τοῦ αὐτοῦ κβ΄ τοῦ Νικηφόρου.
