Ἐπειδή περ ψάλλοντες συντασσόμεθα τῷ Θεῷ· Ἐν τοῖς δικαιώμασί σου μελετήσω, οὐκ ἐπιλήσομαι τῶν λόγων σου· πάντας μέν Χριστιανούς τοῦτο φυλάττειν σωτήριον, κατ᾿ ἐξαίρετον δέ, τούς τήν ἱερατικήν ἀμπεχομένους ἀξίαν. Ὅθεν ὁρίζομεν, πάντα τόν προάγεσθαι μέλλοντα εἰς τόν τῆς ἐπισκοπῆς βαθμόν, πάντως τόν Ψαλτῆρα γινώσκειν, ἵνα, ὡς ἐκ τούτου, καί πάντα τόν κατ᾿ αὐτόν κλῆρον οὕτω νουθετῇ μυεῖσθαι. Ἀνακρίνεσθαι δέ ἀσφαλῶς ὑπό τοῦ μητροπολίτου, εἰ προθύμως ἔχει ἀναγινώσκειν ἐρευνητικῶς, καί οὐ παροδευτικῶς, τούς τε ἱερούς κανόνας, καί τό ἅγιον Εὐαγγέλιον, τήν τε τοῦ θείου Ἀποστόλου βίβλον, καί πᾶσαν τήν θείαν Γραφήν· καί κατά τά θεῖα ἐντάλματα ἀναστρέφεσθαι, καί διδάσκειν τόν κατ᾿ αὐτόν λαόν. Οὐσία γάρ τῆς καθ᾿ ἡμᾶς ἱεραρχίας ἐστί τά θεοπαράδοτα λόγια, ἤγουν ἡ τῶν θείων Γραφῶν ἀληθινή ἐπιστήμη, καθὼς ὁ μέγας ἀπεφήνατο Διονύσιος. Εἰ δέ ἀμφισβητοίη, καί μή ἀσμενίζοι οὕτω ποιεῖν τε καί διδάσκειν, μή χειροτονείσθω. Ἔφη γάρ προφητικῶς ὁ Θεός· Σῦ ἐπίγνωσιν ἀπώσω, κἀγὼ ἀπώσομαί σε τοῦ μή ἱερατεύειν μοι.
Πάντας μέν δεῖ τούς πιστούς ἐν τοῖς τοῦ Θεοῦ μελετᾷν δικαιώμασι καί μή ἐπιλανθάνεσθαι τῶν λόγων αὐτοῦ. Ἐξαιρέτως δέ τούς τό ἱερατικόν ἀμπεχομένους, ἤγουν ἐνδεδυμένους, περικειμένους, ἀξίωμα. Διό καί ὁ κανών οὗτος τόν εἰς ἐπισκοπήν προάγεσθαι μέλλοντα κελεύει, τόν Ψαλτῆρα γινώσκειν, ἵνα καί τόν οἰκεῖον οὕτως ἐκπαιδεύῃ μυεῖσθαι λαόν, ἀντί τοῦ μανθάνειν. Ἀνακρίνεσθαι δέ βούλεται αὐτόν παρά τοῦ μέλλοντος χειροτονῆσαι αὐτόν μητροπολίτου, εἰ θέλει ἀναγινώσκειν τούς ἱερούς κανόνας, τό Εὐαγγέλιον, τήν τοῦ Ἀποστόλου βίβλον, καί πᾶσαν τήν θείαν Γραφήν. Ἀναγινώσκειν δέ ἑρμηνευτικῶς, ὥστε εἰδέναι τόν νοῦν ἑκάστου, καί ἱκανόν εἶναι πρός διδασκαλίαν τοῦ ὑπ’ αὐτόν λαοῦ, καί ἕτοιμον προς ἀπόκρισιν τοῖς ἐρωτῶσιν αὐτόν, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον, παραγγέλλοντα τοῖς πιστοῖς, ἵνα ἕτοιμοι ὦσιν ἀεί πρός ἀπολογίαν παντί τῷ αἰτοῦντι αὐτούς λόγον περί τῆς ἐν ἡμῖν ἐλπίδος∙ ἀλλά μή παροδευτικῶς, ἤγουν ἀπροσέκτως, καί μόνα τά ῥήματα λέγοντα, τῆς δ’ ἐννοίας μή προσαπτόμενον. Καί οὐ μόνον οὕτως ἀναγινώσκειν τήν θείαν Γραφήν ἀπαιτεῖσθαι αὐτόν, ἀλλά καί κατά τά θεῖα ἐντάλματα ἀναστρέφεσθαι καί βιοῦν, καί οὐδέ τοῦτο μόνον, ἀλλά καί διδάσκειν τόν ὑπ’ αὐτόν λαόν. Οὐσία γάρ τῆς καθ’ ἡμᾶς ἱεραρχίας τά θεοπαράδοτά εἰσι λόγια, ἤγουν ἡ τῶν θείων Γραφῶν ἀληθινή ἐπιστήμη, ὡς ὁ μέγας ἀπεφήνατο Διονύσιος. Οὐσία δέ τῆς ἱεραρχίας ἐκλήθη ἡ θεία Γραφή, ὡς σύστασις ταύτης. Ἄκαιρον γάρ μοι κέκριται τό πλέον εἰπεῖν τι περί οὐσίας, κατά τούς ἔξω. Ἤ γάρ τῶν μετασχόντων παιδείας οἱ τούς κανόνας μετιόντες εἰσί, καί οἴδασι τόν ὅρον ταύτης, καί ὅσα ἐν ταῖς κατηγορίαις περί αὐτῆς εἴρηται∙ ἤ ἄγευστοι παιδείας εἰσί, καί μάτην ὅσα ἄν τις εἴποι πρός ἐκείνους εἰρήσονται. Εἰ μέν οὖν ταῦτα ὑπισχνεῖται ποιεῖν, καί οὕτω βιοῦν, καί τούς ἄλλους ῥυθμίζειν, χειροτονεῖσθαι αὐτόν κελεύουσιν οἱ Πατέρες∙ εἰ δέ ἀμφιβάλλοι, καί μή ἀσμενίζοι, ἀντί τοῦ ἀγαπᾷ, προθυμεῖται, οὕτω ποιεῖν καί διδάσκειν, μή χειροτονεῖσθαι∙ καί ἐπί τούτοις ἐπάγουσι τά προφητικά ῥήματα. Εἰδότες οἱ ἅγιοι Πατέρες, ὅτι, διά τήν τῶν εἰκονομάχων αἵρεσιν, οἱ πλείους πιστοί ἐξηγροικίσθησαν, ὡς φεύγοντες, καί μή δυνάμενοι κᾂν εἰς ὄψιν ἀνθρώπων ἔρχεσθαι, εἶπον, ὡς καί πάντες μέν Χριστιανοἱ ἀναγκάζονται τήν θείαν Γραφήν ἀναγινώκκειν μετ’ ἐρεύνης∙ πολλῷ δέ πλέον οἱ ἀρχιερεῖς, οἱ πρός τό διδάσκειν τόν ὑπ’ αὐτούς λαόν τεταγμένοι. Διό καί ὥρισαν μή ἄλλως τινά χειροτονεῖσθαι, εἰ μή τόν Ψαλτῆρα γινώσκει, καί, ἀνακρινόμενος ὑπό τοῦ μέλλοντος χειροτονεῖν αὐτόν, ὁποίαν ἔφεσιν ἔχει περί τήν μάθησιν τῆς θείας Γραφῆς, κατάθηται ἐπιμεληθῆναι τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἱερῶν καί θείων κανόνων, καί τῶν λοιπῶν, μετά ἐρεύνης δηλονότι, καί οὐ κατά πάροδον. Ἀναστρέφεσθαι δέ καί κατά τά θεῖα ἐντάλματα, καί διδάσκειν τόν τοῦ Κυρίου λαόν, καί ἁπλῶς εἶναι ἕτοιμον εἰς τό διδάσκειν, καί ἀποκρίνεσθαι τά εἰκότα περί τῶν θεοπαραδότων λογίων, τῶν ὄντων οὐσίαν, ἤτοι σύστασιν τῆς ἱερωσύνης. Εἴποι δέ τις, πῶς οἱ ἅγιοι Πατέρες οὐκ εἶπον ὀφείλειν χειροτονεῖσθαι τούς εἰδότας τούς ἱερούς κανόνας, τό ἅγιον Εὐαγγέλιον, καί τά λοιπά, ἀλλά τούς εἰδότας μόνον τόν Ψαλτῆρα, καί ἐπαγγελλομένους ἐπιμεληθῆναι καί τῆς τῶν λοιπῶν μαθήσεως; Λύσις. Τό μέν εἰδέναι τόν Ψαλτῆρα, ὡς ἀπῃτημένον ἐξ ἀνάγκης, ἀπῃτήθη καί παρά τῶν ἁγίων Πατέρων ἀσυμπαθῶς, τούς χειροτονεῖσθαι ὀφείλοντας∙ τῶν δέ λοιπῶν θείων διδαγμάτων ἡ κατάληψις οὐκ ἐζητήθη, διά τό μή ὀφειλόμενον εἶναι καί τούς μήπω ἀξιωθέντας διδασκαλικοῦ ἀξιώματος τοιαύταις ἀναγνώσεσιν ἑαυτούς ἀπασχολεῖν, καί μᾶλλον τότε, ὅτε οἱ Χριστιανοί φυγαδείας κατεκρίνοντο. Ἵνα τί γοῦν, εἶπον, ὁ ἀπό τῶν ἄλλων βιωτικῶν ἴσως ἐργασιῶν εἰς χειροτονίαν μετακαλούμενος, καί διά τοῦτό τε καί διά τήν τῶν ὀρθοδόξων στενοχωρίαν συγγνωμονούμενος, οὐ χειροτονηθείη, ὡς μή ἔχων κατάληψιν ἀκριβῆ τῆς θείας Γραφῆς; Διό, φασιν, εἰ πρός ταύτην ἕτοιμός ἐστι, καί ἐπαγγέλλεται μετά διαθέσεως ἐπιμεληθῆναι τῆς ἀναγνώσεως αὐτῆς, χειροτονηθήσεται∙ ὅτι μετά τό ἀπαλλαγῆναι τῆς ἀπό τῶν ἄλλων ὀχλήσεως, καί ἀναδέξασθαι τό διδασκαλικόν ἀξίωμα, ἐξ ἀνάγκης οὐ καταισχυνεῖ τό ἐπάγγελμα, ἀλλά γενήσεται τούτου καί μόνου, καί ῥᾳδίως ἕξει τήν ἐπιστήμην τῆς θείας Γραφῆς. Ὁ γενησόμενος ἐπίσκοπος, γινωσκέτω τό Ψαλτήριον. Διαγινωσκέτω ὅ,τι ἀναγινώσκει, οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ’ ἐρευνητικῶς, τούς ἱερούς κανόνας, τό ἅγιον Εὐαγγέλιον, τήν τοῦ Ἀποστόλου βίβλον, καί πᾶσαν τήν θείαν Γραφήν∙ εἰ δέ μή, μή χειροτονείσθω. Τόν μέλλοντα εἰς τόν τῆς ἐπισκοπῆς προάγεσθαι βαθμόν, δεῖ πάντως τόν Ψαλτῆρα γινώσκειν, καί ἑρμηνεύειν αὐτόν, ἵνα καί τόν ὑπ’ αὐτόν κλῆρον οὕτω μανθάνειν διδάσκῃ. Ἐξετάζεσθαι δέ ἀσφαλῶς καί ὑπό τοῦ μητροπολίτου, εἰ ἐπιμελῶς δύναται τούς ἱερούς κανόνας ἀναγινώσκειν, τό ἅγιον Εὐαγγέλιον, τήν τοῦ θείου Ἀποστόλου Παύλου βίβλον, καί πᾶσαν τήν θείαν Γραφήν, καί τόν νοῦν αὐτῶν ἐρευνᾷν, καί συνιέναι τά γεγραμένα∙ διότι σύστασις καί οὐσία τῆς ἀρχιερωσύνης ἡ τῶν θείων Γραφῶν ἐστιν ἀληθινή ἐπιστήμη, κατά τόν μέγαν Διονύσιον∙ καί οὕτως ἔχοντα γνώσεως χειροτονεῖσθαι αὐτόν∙ εἰ δέ μή, μή χειροτονεῖσθαι. Εἶπε γάρ ὁ Θεός διά τοῦ Προφήτου∙ Σύ ἐπίγνωσιν ἀπώσω, κἀγώ ἀπώσομαί σε τοῡ μή ἱερατεύειν μοι. Καί ὅλοι οἱ Λαϊκοί Χριστιανοί πρέπει νά μελετοῦσιν εἰς τά δικαιώματα τοῦ Θεοῦ, καί νά μήν ἀλησμονοῦσι τά λόγιά του, καθὼς ψάλλουσι καί ὑπόσχονται μέ τόν προφήτην κάθε ἡμέραν, ἐξαιρέτως δέ καί μάλιστα οἱ Ἱερωμένοι. Διά τοῦτο ὁρίζει ὁ παρών Κανών, ὅτι ἐξάπαντος, νά ἠξεύρῃ τά νοήματα τοῦ ψαλτηρίου, ὅποιος μέλλει νά γένῃ Ἐπίσκοπος διά νά διδάσκῃ ἀπό αὐτά τόν λαόν του νά μανθάνουσι καί αὐτοί. Ὁμοίως νά ἐξετάζεται ὁ τοιοῦτος ἀσφαλῶς ἀπό τόν Μητροπολίτην, ἂν ἔχῃ προθυμίαν εἰς τό νά ἀναγινώσκῃ, ὄχι ἐπιπολαίως καί κατά μόνας τάς λέξεις, ἀλλά κατά βάθος, καί μέ κατάληψιν τῶν νοημάτων, τούς ἱερούς Κανόνας, οὕς ἀνωτέρω ἠριθμήσαμεν, τό ἅγιον Εὐαγγέλιον, τόν Ἀπόστολον, καί ὅλην τήν θείαν Γραφήν, καί ὄχι μόνον νά ἀναγινώσκῃ ταῦτα, ἀλλά καί νά πολιτεύεται καθὼς αὐτά παραγγέλλουσι, καί νά διδάσκῃ κατ’ αὐτά τό ποίμνιόν του. Ἐπειδή, καθὼς ἀποφαίνεται ὁ Ἀρεοπαγίτης Διονύσιος,1 οὐσία καί σύστασις τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱεραρχίας εἶναι τά θεοπαράδοτα λόγια, ἤτοι ἡ ἀληθής κατάληψις, καί ἀκριβής γνῶσις τῶν θείων Γραφῶν. Ὄχι καί ἀμφιβάλλει καί δέν ὀρέγεται νά κάμνῃ ταῦτα αὐτός, καί νά διδάσκῃ καί τούς ἄλλους, ἂς μή γίνεται Ἐπίσκοπος. Ἐπειδή λέγει διά τοῦ προφήτου Ὠσηέ ὁ Θεός, σύ τήν γνῶσιν τῶν ἐδικῶν μου νόμων ἐδίωξες ἀπό λόγου σου, καί ἐγὼ θέλω σέ ἀποδιώξω ἀπό τό νά ᾖσαι ἱερεύς ἐδικός μου. 1Σημείωσαι ὅτι ἀπό τήν παροῦσαν οἰκουμενικήν σύνοδον ἐπικυροῦνται ὡς γνήσια τοῦ Ἀρεοπαγίτου Διονυσίου τά συγγράμματα, καί ἐπιστομίζονται οἱ νόθα, ἤ ἀμφιβαλλόμενα ταῦτα λέγοντες. Τό ῥητόν γάρ τοῦτο ἐρανισμένον ἐστίν ἀπό τό α΄ κεφ. τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱεραρχίας∙ καθὼς καί ἐκεῖνο ὁποῦ ἀναφέρει ὁ ἀκόλουθος δ΄ τῆς αὐτῆς κανών, περί τοῦ Πέτρου, τό λέγον∙ «Πέτρος ἡ κορυφαία τῶν Ἀποστόλων ἀκρότης», φράσις ἐστί τοῦ αὐτοῦ Διονυσίου, λαμβανομένη ἀπό τό γ΄ κεφ. τῶν θείων ὀνομάτων. Βιβλία δηλ. καί τά δύω, ἀπό τά ὁποῖα μάλιστα λαμβάνουσι τήν ὕλην τῆς ἀντιλογίας οἱ τά τοῦ Διονυσίου διαβάλλοντες οὐκ ὀρθῶς∙ οὐ μόνον δέ ἡ παροῦσα αὕτη σύνοδος, ἀλλά δή καί ἡ οἰκουμενική στ΄ τά συγγράμματα τοῦ Διονυσίου ἐπικυροῖ, πράξ. στ΄ ἐν οἷς περί τῆς Θεανδρικῆς ἐνεργείας ἀνάφέρει, ἐρανισθεῖσα τήν λέξιν ταύτην ἀπό τήν δ΄ πρός Γάϊον τοῦ ἁγίου ἐπιστολήν. Ναί μήν καί ἡ ἐπί Μαρτίνου συστᾶσα ἐν Ῥώμῃ κατά μονοθελητῶν σύνοδος∙ καί ὁ Σωφρόνιος ἐν τῇ κατά Ἱεροσόλυμα συνόδῳ∙ καί ὁ Ἀνδρέας Κρήτης παραφράζει τά ἐν τῷ γ΄ κεφ. τῶν περί θείων ὀνομάτων, ὁποῦ ἀναφέρεται περί τῆς κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου∙ καί ὁ θεῖος Μάξιμος αὐτόν σχολιάζει∙ καί ὁ Δαμασκηνός αὐτοῦ μέμνηται βιβλ. α΄, κεφ. ιβ΄ τῶν δογματικ. καί ὁ Πάπας Ἀγάθων ἐν τῇ πρός βασιλέα Κωνσταντῖνον ιε΄ ἐπιστολῇ. Εἰ δέ οἱ ἀρχαῖοι ἅγιοι τῶν τοῦ Διονυσίου συγγραμμάτων οὐ μνημονεύουσιν, ἀλλά τοῦτο ποιοῦσι, κατά τόν Κορέσιον, ἐπειδή ἤθελον ἀπό μόνων τῶν τῆς γραφῆς μαρτυριῶν τά ἑαυτῶν ἀποδεικνύειν λόγια. Καί μόλον ὁποῦ καί ὁ Πέτρος Λανσέλιος, καί Κορδέριος, οἱ Ἰησουῖται ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἐκεῖνο ὁποῦ λέγει ὁ θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ εἰς τήν Χριστοῦ γέννησιν λόγῳ «ὅ καί ἄλλῳ τινί τῶν πρό ἡμῶν πεφιλοσόφηται κάλλιστά τε καί ὑψηλότατα», τό λέγει διά τόν Ἀρεοπαγίτην Διονύσιον ἑρμηνεύοντα τόν ὕμνον τῶν Σεραφείμ, πρό τοῦ Γρηγορίου ὄντα. Καί οὐχί διά τόν Ἀθανάσιον, ὡς λέγει ὁ Νικήτας∙ ἐπειδή ὁ Ἀθανάσιος ἔζη, ὅτε ἔζη καί ὁ Γρηγόριος, καί οὐ πρό αὐτοῦ. Ἠδυνάμεθα ἡμεῖς νά φέρωμεν ἐδῶ τά δικαιολογήματα τῶν ἀντιλεγόντων, καί νά τά δείξωμεν οὐκ ὀρθά. Ἀλλά τό ἐνομίσαμεν περιττόν. Ἐπειδή δύω οἰκουμενικαί σύνοδοι (καί δύω τοπικαί), καί τόσοι ἄλλοι ἅγιοι, ἀρκοῦσιν ἀντί πολλῶν μυριάδων ἀντιλεγόντων.
