Τούς ὑπέρ διοίκησιν ἐπισκόπους ταῖς ὑπερορίοις ἐκκλησίαις μή ἐπιέναι, μηδέ συγχέειν τάς ἐκκλησίας· ἀλλά κατά τούς κανόνας, τόν μέν Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπον, τά ἐν Αἰγύπτῳ μόνον οἰκονομεῖν· τούς δέ τῆς Ἀνατολῆς ἐπισκόπους, τήν Ἀνατολήν μόνην διοικεῖν· φυλαττομένων τῶν ἐν τοῖς κανόσι τοῖς κατά Νίκαιαν πρεσβείων τῇ Ἀντιοχέων ἐκκλησίᾳ· καί τούς τῆς Ἀσιανῆς διοικήσεως ἐπισκόπους, τά κατά τήν Ἀσιανήν μόνον διοικεῖν· καί τούς τῆς Ποντικῆς, τά τῆς Ποντικῆς μόνον· καί τούς τῆς Θρᾴκης τά τῆς Θρᾳκικῆς μόνον οἰκονομεῖν. Ἀκλήτους δέ ἐπισκόπους ὑπέρ διοίκησιν μή ἐπιβαίνειν ἐπί χειροτονίᾳ, ἤ τισιν ἄλλαις οἰκονομίαις ἐκκλησιαστικαῖς. Φυλαττομένου δέ τοῦ προγεγραμμένου περί τῶν διοικήσεων κανόνος, εὔδηλον ὡς τά καθ᾿ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἡ τῆς ἐπαρχίας σύνοδος διοικήσει, κατά τά ἐν Νικαίᾳ ὡρισμένα. Τάς δέ ἐν τοῖς βαρβαρικοῖς ἔθνεσι τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας, οἰκονομεῖσθαι χρή κατά τήν κρατήσασαν συνήθειαν τῶν Πατέρων.
Κατάστασιν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις καί εἰρήνην πολιτεύεσθαι, διά πολλῆς φροντίδος καί οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι, καί οἱ θεῖοι Πατέρες μετέπειτα ἐποιήσαντο. Οἱ μέν γάρ Ἀπόστολοι ἐν τεσσαρεσκαιδεκάτῳ κανόνι, μή ἐξεῖναι ἐπισκόπῳ ἑτέρου ἐπιπηδᾷν παροικίαν, καταλιπόντι τήν ἑαυτοῦ, διετάξαντο. Οἱ δέ ἐν τῇ πρώτῃ συνόδῳ κατά Νίκαιαν συναθροισθέντες Πατέρες, ἐν ἕκτῳ καί ἑβδόμῳ κανόνι, τά ἀρχαῖα κρατεῖν ἔθη, καί ἕκαστον θρόνον τάς ἀνηκούσας αὐτῷ ἐπαρχίας διέπειν ἐθεσμοθέτησαν. Τοῦτο δέ καί ὁ παρών κανών διορίζεται, καί ἐπίσκοπον ὑπέρ διοίκησιν, ἤγουν ὑπέρ τήν ἀνήκουσαν αὐτῷ ἐπαρχίαν ἐν ταῖς ὑπερορίοις ἐκκλησίαις, ταῖς οὔσαις δηλαδή ὑπέρ τά ἀφωρισμένα ἑκάστῳ ὅρια, μή ἐπιέναι διακελεύεται∙ (διά τοῦ, ἐπιέναι, τήν ληστρικήν οἷον ἐμφαίνων καί ἄτακτον ἔφοδον) καί μηδέ ἐπιβαίνειν ἑτέρου ἐνορίᾳ, (τοῦτο γάρ τό ὑπέρ διοίκησιν ἐπίσκοπον ἄκλητον ἐπί οἱᾳδήτινι ἱερατικῇ διοικήσει), ἀλλά παρακαλούμενον καί παρά πλειόνων ἐπισκόπων πρός τοῦτο ἐπιτρεπόμενον, κατά τόν εἰρημένον ἀποστολικόν κανόνα. Τάς δέ καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἐκκλησιαστικάς διοικήσεις, ἤγουν ψήφους, καί χειροτονίας, καί ἀμφιβολιῶν λύσεις, ἐν ἀφορισμοῖς, καί ἐπιτιμίοις, καί λοιποῖς τοιούτοις, τήν ἑκάστης ἐπαρχίας σύνοδον θεσπίζει οἰκονομεῖν. Ἐπεί δέ καί ἐν βαρβάροις ἔθνεσιν ἐκκλησίαι τότε ἦσαν πιστῶν, ὅπου ἴσως οὐ πολλοί ἦσαν ἐπίσκοποι, ὥστε ἀρκεῖν εἰς σύνοδον, ἤ καί ἀναγκαῖον ἦν, εἴτις ἐν λόγῳ διαλάμπων ἦν ἐκεῖ, προσφοιτᾷν καί ταῖς τῶν ἄλλων παροικίαις, ὥστε ἐπιστηρίζειν τούς τῇ πίστει προσιόντας, καί βεβαιοῦν ἐν αὐτῇ τό κρατῆσαν ἔθος, μέχρι τότε ἐν τοῖς τοιούτοις ἐνδέδωκεν ἡ ἁγία σύνοδος καί εἰσέπειτα πολιτεύεσθαι. Ὁ στ΄ καί ὁ ζ΄ κανών τῆς α΄ συνόδου ὑπετύπωσαν ποῖαι διοικήσεις ὀφείλουσιν ὑποκεῖσθαι τῷ πάπᾳ Ῥώμης, τῷ Ἀλεξανδρείας, τῷ Ἀντιοχείας, καί τῷ Ἱεροσολύμων. Ὁ δέ παρών κανών διορίζεται οἰκονομεῖν τούς ἐπισκόπους τῆς Ασίας, τῆς Ποντικῆς, τῆς Θράκης, καί ἑτέρους, τά τῶν ἐνοριῶν αὐτῶν∙ καί μή ἔχειν ἐπ’ ἀδείας τινά ἐκ τούτων ὑπερορίους ἐνεργείας ποιεῖν, καί συγχέειν τά δίκαια τῶν ἐκκλησιῶν. Εἰ δέ δεήσει μεταβῆναί τινα ἐπίσκοπον ἐκ τῆς οἰκείας ἐνορίας πρός ἑτέραν, διά χειροτονίαν, ἤ ἑτέραν εὔλογον αἰτίαν, μή ἀτάκτως, καί, οἷον εἰπεῖν, ληστρικῶς, ταύτῃ ἐπιπηδᾷν, ἀλλά μετά ἐκχωρήσεως τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου. Ὅτι δέ ἐν βαρβάροις ἔθνεσιν ἐκκλησίαι τότε ἦσαν πιστῶν, ὅπου ἴσως οὐκ έχειροτονοῦντο πολλοί ἐπίσκοποι, ὥστε ἀρκεῖν εἰς σύνοδον, ἤ καί ἀναγκαῖον ἦν τούς ἴσως ἐν λόγῳ διαλάμποντας προσφοιτᾷν καί ἐν ταῖς τῶν ἄλλων τοιαύταις ἐπαρχίαις, ὥστε ἐπιστηρίζειν τούς τῇ πίστει προσιόντας, ἐνέδωκεν ἡ ἁγία σύνοδος, καί εἰσέτι πολιτεύεσθαι τό τοιοῦτον ἔθος, κᾂν παρά κανόνας ἐστί, διά τό ἀναγκαῖον τοῦ πράγματος. Σημείωσαι οὖν ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι τό παλαιόν πάντες οἱ τῶν ἐπαρχιῶν μητροπολῖται αὐτοκέφαλοι ἦσαν, καί ὑπό τῶν οἰκείων συνόδων ἐχειροτονοῦντο. Μετετυπώθη δέ τά περί τούτου ὑπό τοῦ κη΄ κανόνος τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, διορισαμένης τούς μητροπολίτας τῆς Ποντικῆς, καί Ἀσιανῆς, καί Θρακικῆς διοικήσεως, ἔτι δέ καί ἑτέρους τινάς τῷ αὐτῷ κανόνι περιεχομένους, ὑπό τοῦ πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως χειροτονεῖσθαι, καί ὑποκεῖσθαι αὐτῷ. Εἰ δέ καί ἑτέρας ἐκκλησίας αὐτοκεφάλους εὑρίσκεις, ὡς τήν Βουλγαρίας, τήν Κύπρου, καί τήν Ἰβηρίας, μή θαυμάσῃς. Τόν μέν γάρ ἀρχιεπίσκοπον Βουλγαρίας ἐτίμησεν ὁ βασιλεύς Ἰουστινιανός∙ καί ἀνάγνωθι τήν ρλα΄ νεαράν αὐτοῦ, κειμένην ἐν βιβλίῳ τῶν βασιλικῶν ε΄, τίτ. γ΄, κεφ. α΄ καταστρωθεῖσαν εἰς τήν ἑρμηνείαν τοῦ ε΄ κεφ., τοῦ α΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος. Τόν ἀρχιεπίσκοπον Κύπρου ἐτίμησεν ἡ γ΄ σύνοδος∙ καί ἀνάγνωθι τῆς αὐτῆς συνόδου κανόνα η΄ καί τόν λθ΄ κανόνα τῆς στ΄ συνόδου. Τόν δέ Ἰβηρίας ἐτίμησεν ἡ διάγνωσις τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου. Λέγεται γάρ ὅτι ἐπί τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Θεουπόλεως μεγάλης Ἀντιοχείας κυροῦ Πέτρου, γέγονεν οἰκονομία συνοδική, ἐλευθέραν εἶναι καί αὐτοκέφαλον τήν ἐκκλησίαν τῆς Ἰβηρίας, ὑποκειμένην τότε τῷ πατριᾴρχῃ Ἀντιοχείας. Ἡ μέν τοι Σικελία πρό χρόνων μετρητῶν ὑποκειμένη τῷ θρόνῳ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὑπό τυραννικῶν χειρῶν ἐκ ταύτης ἀπεσπάσθη∙ καί εὔχομαι ἵνα καί αὕτη ἐπανέλθῃ εἰς τά πρότερα δίκαια, τῇ ἀντιλήψει τοῦ θεοκυβερνήτου ἡμῶν αὐτοκράτορος, ὡσεί τις αἰχμαλωτισθεῖσα θυγάτηρ πρός ἐλευθέραν μητέραν. Τό μέντοι προσηνῶσθαι, κατά λόγον οἰκονομίας, ἐκκλησίαις τισίν ἑτέρας ἐκκλησίας ὑπό ἐθνῶν κατεχομένας, ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, ὡς ἔοικεν, ἐνδέδοται. Αὐτίκα γάρ ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει σύνοδος δέδωκε τῷ μητροπολίτῃ Νανζιανζοῦ τήν ἐκκλησίαν τῆς Ἀγκύρας∙ καί ἑτέροις ἀρχιερεῦσι διαφόροις, ἑτέρας τοιαύτας ἐκκλησίας. Τισί δέ ἐνεδόθη καί αὐτό τό καθῆσθαι εἰς τόν ἐν τῷ ἁγίῳ βήματι θρόνον τῆς ἐπιδοθείσης ἐκκλησίας. Ὑπερόριος μηδείς συγχεέτω τάς ἐκκλησίας, μήτε χειροτονῶν, μήτε ἐνθρονίζων. Ἐπί μέντοι τῶν ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκκλησιῶν, ἡ τῶν Πατέρων κρατείτω συνήθεια. Ἐν πολλοῖς τῶν κανόνων εἴρηται, ὅτι οὐ δεῖ ἐπίσκοπον ἀλλοτρίας ἐπιβαίνειν ἐπισκοπῆς∙ ἀλλ’ ἕκαστον ἐντός τῶν ἰδίων ὅρων μένειν, καί μή πηδᾷν ὑπερόρια, καί τάς ἐκκλησίας συγχέειν. Ἐπί μέντοι τῶν ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκκλησιῶν, τῶν ἐν Αἰγύπτῳ καί Λιβύῃ, καί Πενταπόλει, κατά τόν ἕκτον κανόνα τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου, τά ἀρχαῖα ἔθη κρατείτω. Ἐπειδή ὡς μαρτυρεῖ ὁ Σωκράτης βιβλ. ε΄, κεφ. ε΄, τό ὑπερορίως ἐνεργεῖν πρότερον ἐγίνετο ἀδιαφόρως διά τούς διωγμούς, τό ὁποῖον ὡς λέγει ὁ Θεοδώριτος, κατά πολύ ζῆλον ἔκανε καί ὁ μακάριος Εὐσέβιος ὁ Σαμοσάτων. Διά τοῦτο εἰρήνης ἀναφανείσης ἐν τῇ καθόλου ἐκκλησίᾳ, ἐξετέθη ὁ παρών κανών, ὅστις οὔτε διά μόνους τούς Μητροπολίτας τούς αὐτοκεφάλους ἀναφέρει, καθὼς ἡρμήνευσεν ὁ Βαλσαμών, οὔτε διά μόνους τούς Πατριάρχας.1 Ἀλλά καί διά τούς δύο ὁμοῦ, κατά τόν Δοσίθ. (σελ. 233 τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις Πατριαρχευσάντων) ἵνα ἕκαστος αὐτῶν ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐπαρχίᾳ καί διοικήσει οἰκονομεῖ, καί ὄχι ἐν ἀλλοτρίᾳ ἐπιβαίνῃ, καί συγχέῃ τά δίκαια τῶν ἐκκλησιῶν. Ἀλλά κατά τούς κανόνας, (τόν στ΄ δηλ. καί ζ΄ τῆς α΄, καί πολλῷ μᾶλλον κατά τόν λδ΄ καί λε΄, τούς Ἀποστολικούς) ὁ μέν Ἀλεξανδρείας νά οἰκονομῇ μόνας τάς ἐν Αἰγύπτῳ ἐνορίας (ῥητῶς δέ ἀναφέρει τόν Ἀλεξανδρείας ἡ σύνοδος∙ διά τί ὁ Ἀλεξανδρείας Ἐπίσκοπος μετά τόν περί αὐτόν, συνῄργησε καί ἐχειροτονήθη μέν ὁ Κυνικός Μάξιμος εἰς Κωνσταντινούπολιν, ἀπεβλήθη δέ ὁ μέγας Γρηγόριος, παρά τήν διοίκησιν, καί ἐνορίαν αὐτοῦ) οἱ δέ τῆς Ἀνατολῆς Μητροπολῖται, τά τῆς Ἀνατολῆς. Φυλαττομένων τῶν προνομίων εἰς τόν Ἀντιοχείας, κατά τόν κανόνα τῆς ἐν Νικαίᾳ (τόν στ΄ δηλαδή) καί οἱ τῆς Ἀσιανῆς, καί Ποντικῆς καί Θρακικῆς Μητροπολῖται, νά οἰκονομοῦσι μόνον τάς ἀνήκουσας αὐτοῖς Ἐπαρχίας, (οὗτοι, δέ ἐδιωρίσθησαν νά χειροτονοῦνται ὕστερον ἀπό τόν Κωνσταντινουπόλεως, κατά τόν κη΄ τῆς δ΄), προστάζει δέ πρός τούτοις, ὅτι καί Πατριάρχαι ὁμοῦ, καί Μητροπολῖται νά μήν ἐπιπηδῶσιν ὑπέρ τάς διοικήσεις, καί Ἐπαρχίας αὐτῶν διά νά χειροτονοῦν, ἤ ἄλλας ἐκκλησιαστικάς οἰκονομίας νά ἐπιτελοῦν εἰς τῶν ἄλλων τάς ἐνορίας, χωρίς νά καλεσθοῦν. Καί ὅτι, ἑκάστης μέν Ἐπαρχίας τῶν Μητροπολιτῶν τάς ἐκκλησιαστικάς ὑποθέσεις, εἴτε ψήφους, εἴτε χειροτονείας, εἴτε ἐπιτίμια, εἴτε λύσεις, καί τά τοιαῦτα ἄλλα, θέλει οἰκονομήσει ἡ Σύνοδος τῆς Ἐπαρχίας. Ἑκάστης δέ Πατριαρχῶν διοικήσεως, ἡ σύνοδος τῆς διοικήσεως θέλει διοικήσει τάς τοιαύτας οἰκονομίας, καθὼς ὥρισεν ἡ ἐν Νικαίᾳ Σύνοδος (Κανόνι στ΄), ταὐτόν γάρ εἶναι ἐκεῖνο ὁποῦ λέγει ἡ ἐν Νικαίᾳ, κᾀνένας Ἐπίσκοπος νά μήν γίνεται χωρίς τῆς γνώμης τοῦ Μητροπολίτου, μέ τούτο ὁποῦ ἡ παροῦσα λέγει, ὅτι τά τῆς ἑκάστης Ἐπαρχίας, ἡ τῆς Ἐπαρχίας Σύνοδος (τοῦ Μητροπολίτου δηλαδή) διοικήσει. Αἱ δέ ἐκκλησίαι τοῦ Θεοῦ αἱ εὑρισκόμεναι μέσα εἰς ἔθνη βάρβαρα, εἰς τάς ὁποίας, ἤ οὔτε τόσοι πολλοί Ἐπίσκοποι εὑρίσκοντο, ὥστε ὁποῦ νά ἐξαρκοῦσιν εἰς Συνόδου συμπληρῶσιν, ἤ ἦτον ἀνάγκη νά ὑπάγῃ τινάς ἐκεῖ ἐλλόγιμος Ἐπίσκοπος διά νά ἐπιστηρίξῃ τούς χριστιανούς εἰς τήν πίστιν. Αὗται, λέγω, αἱ ἐκκλησίαι, πρέπει νά οἰκονομοῦνται κατά τήν ἐπικρατήσασαν συνήθειαν τῶν Πατέρων. Δηλαδή πρέπει οἱ πλησιόχωροι, καί ἀξιολογώτεροι Ἐπίσκοποι νά πηγαίνουν εἰς αὐτάς, διά νά ἀναπληροῦσι τά ἐλλείποντα τῆς κατά τόπον συνόδου. Τό ὁποῖον, ἀγκαλά νά εἶναι παρά κανόνας, ὅμως διά τήν ἀνάγκην συνεχώρησεν ἡ Σύνοδος. Ἀνάγνωθι τόν λδ΄ καί λε΄ τούς Ἀποστολικούς, καί τόν στ΄ τῆς α΄. 1Σημείωσαι ὅτι ἀγκαλά καί ὁ Σωκράτης βιβλ. ε΄, κεφ. η΄, λέγει, ὅτι ἡ β΄ σύνοδος διά τοῦ παρόντος κανόνος εἰς Πατριάρχας τάς ἐκκλησίας διεμοίρασεν, ὅμως ὁ Σωζομενός ὡσάν νά ἑρμηνεύῃ τόν Σωκράτην, καί τούς παρ’ ἐκείνου λεγομένους πατριάρχας, λέγει, ὅτι ἐφάνη εὔλογον εἰς τήν σύνοδον νά παραδοθῇ ἡ πίστις τῶν ἐν Νικαίᾳ εἰς ὅλας τάς ἐκκλησίας διά μέσου τῶν κοινωνούντων καί ὁμοφρονούντων Ἐπισκόπων, τῷ Κωνσταντινουπόλεως Νεκταρίω, καί τῷ Ἀλεξανδρείας Τιμοθέῳ. Λοιπόν ἐκείνους ὁποῦ ἐκεῖνος Πατριάρχας, κοινωνοῦντας οὗτος ὠνόμασεν. Ὥστε εἶπεν καταχρηστικῶς ὠνομάσθησαν Πατριάρχαι, ἀντί τοῦ ἔξαρχοι.
