Ἐπειδή τινες τόν μονήρη βίον ὑποδύεσθαι σχηματίζονται, οὐχ ἵνα Θεῷ καθαρῶς δουλεύσωσιν, ἀλλ᾿ ἵνα τῇ σεμνότητι τοῦ σχήματος δόξαν εὐλαβείας προσλάβωσι καί τῶν οἰκείων ἐντεῦθεν ἡδονῶν ἄφθονον εὑρήσωσι τήν ἀπόλαυσιν∙ (τῶν τριχῶν γάρ μόνον τήν ἀποβολήν ποιούμενοι, ἐν τοῖς οἰκείοις παρεδρεύουσι, μηδεμίαν τῶν μοναχῶν ἀποπληροῦντες ἀκολουθίαν ἤ κατάστασιν), ὥρισεν ἡ ἁγία σύνοδος, μηδένα τῶν ἁπάντων τοῦ μοναχικοῦ σχήματος ἀξιοῦν, ἄνευ παρουσίας τοῦ ὀφείλοντος αὐτόν εἰς ὑποταγήν ἀναδέχεσθαι καί τήν ἐπ᾿ αὐτῷ ἡγεμονίαν καί τῆς ψυχικῆς αὐτοῦ σωτηρίας τήν πρόνοιαν ἐπαγγέλλεσθαι, ἀνδρός ὄντος δηλονότι θεοφιλοῦς καί μονῆς προεστηκότος καί ἱκανοῦ σώζειν ψυχήν, ἀρτίως τῷ Θεῷ προσαγομένην. Εἰ δέ τις φωραθείη ἀποκουρεύων τινά χωρίς παρουσίας τοῦ εἰς ὑποταγήν αὐτόν ὀφείλοντος ἀναλαμβάνειν ἡγουμένου, τοῦτον μέν καθαιρέσει καθυποβάλλεσθαι, ὡς ἀπειθοῦντα τοῖς κανόσι καί τήν μοναδικήν εὐταξίαν διαλύοντα, τόν δέ παραλόγως καί ἀτάκτως ἀποκουρευθέντα, ἐν ὑποταγῇ καί μοναστηρίῳ, ἐν ᾧ ἂν ὁ κατά τόπον ἐπίσκοπος δοκιμάσῃ, παραδίδοσθαι. Αἱ γάρ ἄκριτοι καί ἐπισφαλεῖς ἀποκουραί καί τό μοναχικόν σχῆμα ἠτίμωσαν καί τό τοῦ Χριστοῦ ὄνομα βλασφημεῖσθαι πεποιήκασιν.
Τινές διά νόσον ἴσως, ἤ διά λύπην, ἀποκειρόμενοι, ἤ καί διά τήν παρά τοῦ κανόνος εἰσαχθεῖσαν αἰτίαν, πάλιν ἐν τοῖς οἰκείοις οἴκοις διέτριβον, μή τι μοναχοῖς πληροῦντες ἀρμόδιον. Διά τοῦτο τοίνυν ὁ κανών οὗτος τῆς συνόδου ἐκπεφώνηται, κελεύων μή ἄλλως τινά ἀποκείρεσθαι μοναχόν, εἰ μή παρῇ ὁ ὀφείλων αὐτόν εἰς ὑποταγήν ἀναδέξασθαι, καί τῆς ψυχικῆς αὐτοῦ σωτηρίας φροντίζειν ἐπαγγελλόμενος, ἀνήρ δηλαδή μονῆς προεστώς, ἀρετῆς ἐργάτης, ψυχήν ἄρτι προσερχομένην Θεῷ οἰκονομεῖν πρός σωτηρίαν δυνάμενος. Εἰ δέ τις, φησί, φωραθείη ἀποκείρων τινά, μή παρόντος ἡγουμένου τοῦ τοῦτον ἀναδέξασθαι μέλλοντος εἰς ὑποταγήν, αὐτός μέν καθαιρείσθω, ὡς τούς κανόνας παραβαίνων, καί τήν μοναχικήν εὐταξίαν ἀνατρέπων∙ ὁ δέ παραλόγως καί μή κατά τάξιν κανονικήν ἀποκαρείς, εἰς ὑποταγήν ἐν μοναστηρίῳ παραδιδόσθω, ἐν ᾧ ἄν ὁ ἐπίσκοπος δοκιμάσῃ. Οὕτω γάρ διά τάς ἀκρίτους καί ἐσφαλμένας ἀποκάρσεις, τό μέν μοναχικόν σχῆμα ἠτίμωται, τό δέ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ βλασφημεῖσθαι παρά τῶν ἀπίστων συμβαίνει, ὁρώντων μοναχούς ζῶντας ἀδιαφόρως καί ἀμελῶς∙ ὥσπερ δοξάζεται παρά πάντων ὁ Κύριος, ὅταν ἐναρέτως ὁρῶσι ζῶντας τούς ἀνατεθειμένους αὐτῷ κατά τό, Λαμψάτω τό φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τά καλά ἔργα ὑμῶν, καί δοξάσωσι τον Πατέρα ὑμῶν τόν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἡ ἐν ὑποκρίσει εὐλάβεια μεγάλως κατακρίνεται, και διά εὐαγγελικῶν θείων παραγγελμάτων, καί διά γραφικῶν παραδόσεων. Φασίν οὖν οἱ Πατέρες, ὡς ἐπεί τινες εὐλάβειαν ὑποκρινόμενοι, ὑπεισέρχονται τόν μονήρη βίον, οὐ διά τήν τοῦ Θεοῦ ἐντολήν, ἀλλά διά ἀπόλαυσιν τῶν οἰκείων ἡδονῶν, καί ἵνα ἀπό μόνου τοῦ ἁγίου σχήματος σεμνύνωνται, (κάθηνται γάρ και μετά τήν ἀπόκαρσιν εἰς τάς κοσμικάς κατοικίας αὐτῶν) χρεών ἐστι μηδένα παρά τινος ἀποκείρεσθαι, εἰ μή κατά παρουσίαν τοῦ ὀφείλοντος αὐτόν ἀναδέξασθαι ἡγουμένου, καί μέλλοντος κατατάξαι τῇ ἀδελφότητι τοῦ μοναστηρίου αὑτοῦ∙ ὁ δέ παρά τήν διαταγήν ταύτην ποιήσας ἀπόκαρσιν, καθαιρείσθω∙ καί ὁ ἀποκαρείς εἰς ὑποταγήν μοναστηρίου παραδοθήτω, κατά δοκιμασίαν τοῦ ἐπισκόπου, ἵνα μή, ἐκ τοῦ βλέπειν τούς ἀπίστους τά τοιαῦτα τολμήματα, βλασφημῆται μέν τό τοῦ Χριστοῦ ὄνομα, ἀτιμάζηται δέ καί τό ἅγιον σχῆμα∙ καί ταῦτα μέν, ὅταν τις κάθ’ ὑπόκρισιν ἀποκαρῇ. Εἰ δέ διά νόσον, ἤ διά λύπην, τοῦτο ποιήσει, παραχωρηθήσεται διάγειν εἰς τά κοσμικά, ἤ μετασχηματισθῆναι; Λύσις. Οὐδαμῶς∙ ὁ γάρ κανών καθολικῶς ἐξεφωνήθη, καί διά πάντας τούς ὁπωσδήποτε ἁποκειρομένους∙ ἴδομεν δέ καί πολλούς εἰς τάς τελευταίας σχεδόν αὐτῶν ἀναπνοάς ἀποκαρέντας, καί μηδέ εἰδότας διά τήν νόσον τό γινόμενον ἐπ’ αὐτοῖς, καί ὕστερον πολλά σπουδάσαντας μετασχηματισθῆναι, διά τήν ἄγνοιαν καί τήν ἀπό τῆς νόσου κακότητα, καί θέλοντας εἰς τά κοσμικά διάγειν, καί μή παραχωρηθέντας, ἀλλά καί ἐπιτιμηθέντας∙ ἄλλους δέ ἀσυμβούλως μετασχηματισθέντας, καί αὖθις εἰς τήν προτέραν μοναδικήν κατάστασιν καί ἄκοντας ὑποστρέψαντας∙ Τί δέ; ὁ παραλόγως ἀποκαρείς, ἤτοι δίχα παρουσίας τοῦ μέλλοντος τοῦτον ἀναδέξασθαι ἡγουμένου, και μέλλων κατά δοκιμασίαν τοῦ ἐπισκόπου νῦν πρώτως καταταγῆναι ἐν μοναστηρίῳ, ἀναγκασθήσεται συνθήκας ἑτέρας δοῦναι, καί ὁμολογῆσαι προσμένειν ἐν αὐτῷ, ἐφ’ ᾧ καί ἐσωκουρίτην λογίζεσθαι, ἤ ταῖς προτέραις ἀρκεσθήσεται; Λύσις. Ὁ τοιοῦτος δοκεῖ τάς συνθήκας δοῦναι εἰς ὅ πρώτως κατετάγη μοναστήριον μετά τήν ἀπόκαρσιν, καί ἑτέρας συνθήκας δοῦναι οὐκ ἀναγκασθήσεται∙ διά γάρ τοῦτο, ώς ἔοικε, καί εἰς πᾶσαν ἀπόκαρσιν πᾶσαι αἱ ἐρωτήσεις καί αἱ συνθῆκαι ἐκφωνοῦνται. Εἴ τις φωραθείη ἀποκείρων τινά, χωρίς παρουσίας τοῦ ὀφείλοντος αὐτόν παραλαβεῖν εἰς ὑποταγήν ἡγουμένου, αὐτός μέν καθαιρείσθω∙ ὁ δε ἀποκαρείς ἐν ὑποταγῇ καί μοναστηρίῳ παρά τοῦ ἐπισκόπου διδόσθω. Τινές θέλοντες νά τούς εὐλαβῆται ὁ κόσμος (ἤ καί ἀπό ἀσθένειαν τινά, ἤ λύπην παρακινούμενοι), γίνονται μέν καλόγηροι καθ’ ὑπόκρισιν, ἀφ’ οὗ δέ γίνουν, κάθηνται πάλιν ὡς τό πρότερον εἰς τούς οἴκους των ἐν τῷ κόσμῳ, χωρίς νά φυλάττουν κᾀμμίαν τάξιν καί κανόνα καλογερικόν,1 τοῦτο λοιπόν τό ἄτοπον ἐμποδίζωντας ὁ παρών Κανών διορίζει, ὅτι κᾀνένας ἱερεύς ἤ καί Ἀρχιερεύς, νά μή κουρεύῃ καλόγηρον χωρίς νά ᾖναι παρὼν γέρωντας καί ἀνάδοχος Πνευματικός, ὅστις μέλλει νά ἀναλάβῃ τήν φροντίδα τῆς ψυχικῆς σωτηρίας του, ἄνθρωπος δηλαδή Θεοφιλής,3 καί προεστὼς Μοναστηρίου, καί ἀρκετός εἰς τό νά οἰκομήσῃ πρός σωτηρίαν τούς νεοπαγεῖς, καί ἀρχαρίους Μοναχούς. Εἰ δέ καί ἤθελε κάμει τοῦτο τινάς, αὐτός μέν νά καθῄρεται ὡς παραβάτης τῶν κανόνων, καί τῆς μοναδικῆς εὐταξίας, ὁ δέ χωρίς ἀναδόχου κουρευθείς, νά ἐμβάλλεται εἰς ὑποταγήν ἄλλου Μοναστηρίου, εἰς ὅποιον δηλαδή εὕρῃ εὔλογον ὁ Ἐπίσκοπος. Ἐπειδή αἱ ἐσφαλμέναι καί παραλόγως γινόμεναι κουρεύσεις τῶν Μοναχῶν, ὄχι μόνον τό τιμιώτατον σχῆμα τῶν Μοναχῶν ἀτίμασαν, ἀλλά καί τούς ἀπίστους κάμνουσι νά βλασφημοῦν τό ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, βλέποντας οὕτως ἀτάκτως, καί ἀδιαφόρως ζῶντας τούς μοναχούς∙4 ὅρα δέ, ὅτι, ὁ καί χωρίς ἀναδόχου καί Γέροντος φθάσας νά γένῃ μοναχός, δέν δύναται πλέον νά εὐγάλῃ τό σχῆμα, ἀλλά φορῶν αὐτό ἐκδίδοται μόνον εἰς ἄλλο Μοναστήριον. Ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ κα΄ τῆς ζ΄. 1Κανών δέ, τῶν μέν Μεγαλοσχήμων, καί τελείων Μοναχῶν εἶναι τό νά κάμνωσι κάθε ἡμερονύκτιον, κατά μέν τούς ἁγίους Πατέρας, Γονυκλισίας, ἤτοι στρωτάς μετανοίας τριακοσίας (ὅρα φιλοκαλ. φυλλ. 1053)∙ κατά δέ τούς ἐν τῷ ἁγίῳ ὅρει διακριτικούς, γονυκλισίας μέν ἑκατόν εἴκοσι, προσκυνητάς δέ μετανοίας, κομβοσχοίνια δώδεκα. Οἱ δέ Μικρόσχημοι καί σταυροφόροι, γονυκλισίας μέν ἑκατόν, προσκυνητάς δέ, κομβοσχοίνια ἕξ. Οἱ δέ Ῥασοφόροι, γονυκλισίας ἑκατόν, προσκυνητάς δέ κομβοσχοίνια τρία. Ὅσοι δέ εἶναι ἀγράμματοι μοναχοί, καί δέν ἠμποροῦν, οὔτε νά διαβάσουν, οὔτε νά ἀκούσουν τήν ἀκολουθίαν τους, διά μέν τόν ὄρθρον πρέπει νά περνοῦν στεκόμενοι τριάκοντα κομβοσχοίνια, λέγοντες εἰς κάθε σπυρί τοῦ κομβοσχοινίου «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ υἱέ τοῦ Θεοῦ ἐλέησόν με». Διά δέ τάς ὥρας, δέκα κομβοσχοίνια, διά τόν ἑσπερινόν, δέκα, καί διά τό ἀπόδειπνον, δέκα, καθὼς διορίζουσι τά ἐν τῷ ἁγίῳ ὅρει κανονικά. Πότε δέ γίνεται ὁ προῤῥηθείς Κανών, καί πότε δέν γίνεται, ὅρα εἰς τόν κ΄ τῆς α΄ συνόδου.3Ταύτην τήν ἰδίαν λέξιν, καί ταύτας τάς ἀρετάς ὁποῦ λέγει ὁ παρὼν Κανών, μεταχειρίζεται καί ἀπαιτεῖ καί ὁ Μέγας Βασίλειος, νά ἔχῃ ὁ μέλλων γενέσθαι γέροντας καί πνευματικός πατήρ, ἐν τῷ ἀσκητικῷ αὐτοῦ λόγῳ, οὗ ἡ ἀρχή «Δεῦτε πάντες οἱ κοπιῶντες»∙ λέγων, πρός τόν μέλλοντα ὑποταχθῆναι. «Πολλήν φροντίδα καί πρόνοιαν λαβέ, ἀδελφέ, εἰς τό νά εὕρῃς διδάσκαλον καί ὁδηγόν τῆς πολιτείας σου ἀπλανῆ, καλῶς γινώσκοντα νά ὁδηγῇ τούς πρός Θεόν πορευομένους, στολισμένον μέ ἀρετάς, ἀπό τά ἔργα του μαρτυρίαν ἔχοντα ὅτι ἀγαπᾷ τόν Θεόν, γνῶσιν ἔχοντα τῶν θείων γραφῶν, ἀφιλάργυρον, ἀπερίσπαστον, ἡσύχιον, θεοφιλῆ, φιλόπτωχον, ἀόργητον, πολύν εἰς οἰκοδομήν τῶν ἐγγιζόντων αὐτῷ καί … καί τά ἑξῆς. Καί ἁπλῶς εἰπεῖν, ἄνδρα πολυάρετον, ἵνα γένῃς κληρονόμος τῶν ἐν αὐτῷ ἀγαθῶν». Ὁ δέ ἅγιος Κάλλιστος ὁ Ξανθόπουλος (ἐν κεφαλ. ιδ΄ παρά τῇ Φιλοκαλ. σελ. 6021), ἐξηγῶν ποῖος εἶναι ὁ ἀπλανής γέροντας, λέγει, ὅτι εἶναι ἐκεῖνος ὁποῦ φέρει μαρτυρίαν ἀπό τάς ἱεράς γραφάς, εἰς ἐκεῖνα ὁποῦ λέγει. Ἀφ’ οὗ λοιπόν εὕρῃ τινάς τοιοῦτον γέροντα, καί ἐκδώσῃ τόν ἑαυτόν του εἰς αὐτόν, πρέπει νά ἀκολουθῇ εἰς τά ἐκείνου προστάγματα∙ καί κατά τόν Μέγαν εἰπεῖν Βασίλειον, πᾶν τό παρ’ αὐτοῦ λεγόμενον, πρέπει νά γίνεται εἰς τήν συνοδίαν, ὡσάν νόμος καί Κανών. Ἀλλ’ ἐπειδή εἴπομεν ποίας ἀρετάς πρέπει νά ἔχῃ γέροντας, καλόν εἶναι νά εἰποῦμεν ἐν συντόμῳ, καί ποίας ἀρετάς πρέπει νά ἔχῃ ὁ ὑποτακτικός. Ὁ μέν οὖν Μέγας Βασίλειος (ὅρ. κατά Πλάτ. κςστ΄ καί μστ΄) λέγει, ὅτι ὁ ὑποτακτικός πρέπει νά μή φυλάττῃ εἰς τόν ἑαυτόν του κᾀνένα ἀπόκρυφον κίνημα, ἀλλά νά φανερώνῃ, διά τῆς ἐξαγορεύσεως τά κρυπτά τῆς καρδίας του, καί κάθε ἁμάρτημά του νά ἀναφέρῃ εἰς τόν προεστῶτα, ἤ αὐτός μόνος ἀμέσως ἤ μέ τό μέσον ἄλλων ἀδελφῶν ὁποῦ ἠξεύρουσι τό ἁμάρτημα αὐτό, ἂν δέν ἠμποροῦν αὐτοί μόνοι νά τό ἰατρεύσουν. Τήν ἐξομολόγησιν τῶν ὑποτακτικῶν ὡς ἀναγκαίαν, ἀναφέρει καί ὁ ῥηθείς Κάλλιστος ἐν κεφ. ιε΄ καί πρό αὐτοῦ ὁ Ἰωάννης τῆς Κλίμακος ἐν τῷ περί ὑποταγῆς δ΄ λόγῳ. Κοντά εἰς τήν ἐξομολόγησιν προσθέτει καί ἄλλα τέσσαρα ὁ Κάλλιστος, τά ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα εἰς τόν ὑποτακτικόν, παρά τοῦ τῆς Κλίμακος ταῦτα ἐρανισάμενος, ἤγουν τό νά ἔχῃ πίστιν καθαράν καί ἄδολον εἰς τόν γέροντά του, νομίζωντας ὅτι βλέπωντας καί ὑποτασσόμενος εἰς αὐτόν, αὐτόν τόν Χριστόν βλέπει καί ὑποτάσσεται. Τό νά λέγῃ τήν ἀλήθειαν εἰς ὅλα τά λόγια καί ἔργα ὁποῦ κάμῃ, καί νά μή λέγῃ ἄλλα ἀντ’ ἄλλων. Τό νά μήν κάμνῃ τό ἐδικόν του θέλημα, καί τό νά μήν ἀντιλέγῃ. Ὁ δέ Ἰωάννης τῆς Κλίμακος κοντά εἰς τά πέντε αὐτά ὁποῦ εἴπομεν, προσθέτει ὅτι ὁ ὑποτακτικός πρέπει νά ἔχῃ καί ἀγάπην βεβαίαν πρός τόν γέροντά του, χωρίς τήν ὁποίαν, θαυμάζει, λέγει, ἂν δέν ἀπερνᾷ ματαίως τήν ἐν τῷ τόπῳ διατριβήν ὁ ὑποτακτικός, ὤντας ἡνωμένος μέ τόν γέροντά του μέ μίαν πλαστήν καί ψεύτικην ὑποταγήν, λέγει δέ τοῦτο ὅτι δέν πρέπει νά ἀνακρίνωμεν, καί νά κατακρίνωμεν τούς γέροντάς μας ἂν βλέπωμεν αὐτούς νά ἔχουν κᾂποια μικρά σφάλματα, ὡς ἄνθρωποι.4Σημείωσαι ὅτι κατά τόν κανόνα τοῦτον ἄλλος πρέπει νά ᾖναι ὁ κουρεύων, καί ἄλλος ὁ ἀναδεχόμενος γέροντας, εἰ δέ τις ἐνταὐτῷ ὁ αὐτός καί κουρεύει, καί γέρωντας γίνεται, ἐνέχεται εἰς τό ἐπιτίμιον τοῦ κανόνος, εἰμή ἐξ ἀνάγκης μεγάλης. Μή ὄντος ἄλλου, ὅθεν θαυμάζω πῶς ὁ Θεσσαλονίκης Συμεὼν (κεφ. σοβ΄), καί χωρίς νά προσθέσῃ τήν τοιαύτην ἀνάγκην, εἶπεν, ὅτι ὁ αὐτός γίνεται καί ἀνάδοχος καί πατήρ, καί κουρεύων τόν μοναχόν ἱερεύς, πρᾶγμα, τό ὁποῖον εἶναι παρά τόν κανόνα τοῦτον, διά τοῦτο ὁ τοιοῦτος λόγος τοῦ Συμεὼν πρέπει νά ἔχῃ συνυπακουόμενον τό ἐξ ἀνάγκης. Τό δέ νά ἔχουν τό αὐτό σχῆμα, τοῦ σταυροφόρου θετέον, ἤ τοῦ μεγαλοσχήμου, ὁποῦ μέλλει νά λάβῃ ὁ μοναχός, ὅ,τε ἀνάδοχός του, καί ὁ κουρεύων αὐτόν ἱερεύς, τοῦτο, λέγω, ἀγκαλά καί ἀπό κανόνα τινά δέν παρελάβομεν, ἐπειδή ὅμως ἡ συνήθεια αὕτη ἐκ παραδόσεως ἐπεκράτησε, πρέπει νά φυλάττεται. Λέγει δέ περί τούτου καί ὁ ἁγιώτατος Πατριάρχης Λουκᾶς μετά τῆς περί αὐτόν συνόδου, λύων ζητήματα τινά ἐν χειρογράφοις σωζόμενα. «Διά τήν ἀπόκαρσιν τοῦ μεγαλοσχήμου ὁποῦ γένῃ παρά μανδιώτου (ἤτοι παρά σταυροφόρου ἱερέως) πάντοτε ἀμφιβάλλεται. Μᾶλλον δέ ἔτυχον ἕνα κανόνα, ὅστις λέγεται πῶς εἶναι Νικηφόρου τοῦ Πατριάρχου. Ἐν ᾧ ῥητῶς λέγει, ὁ μεγαλόσχημος νά κουρεύηται ἀπό μεγαλόσχημον ἱερέα. Ἐπειδή ἐκεῖνο ὁποῦ ἔχει τινάς, δίδει. Εἰς ἡμᾶς ὅμως φαίνεται ὅτι τοῦ ἱερέως εἶναι ἴδιον νά κουρεύῃ, οὐ καθό μοναχός, ἀλλά καθό ἱερεύς, ὁποίου ἂν εἴη σχήματος. Ἐάν ὅμως ὁ λογισμός ἐκείνου ὁποῦ μέλλει νά γένῃ μοναχός σαλεύεται, διά τήν ἀμφιβολίαν, ἂς κουρεύεται ἀπό μεγαλόσχημον ἱερέα (ἔξω ἂν ᾖναι κᾀνένα ἐμπόδιον ἤ ἀνάγκη) διά τό ἀδίστακτον, καί ὄχι διά τό ἀναγκαῖον.
