Ἔδοξε δέ καί τοῦτο τῇ ἁγίᾳ ταύτῃ συνόδῳ κάλλιστά τε καί σπουδαιότατα, ὥστε μένειν καί ἀπό τοῦ νῦν βεβαίους καί ἀσφαλεῖς, πρός ψυχῶν θεραπείαν καί ἰατρείαν παθῶν, τούς ὑπό τῶν πρό ἡμῶν ἁγίων καί μακαρίων Πατέρων δεχθέντας καί κυρωθέντας, ἀλλά μήν καί παραδοθέντας ἡμῖν ὀνόματι τῶν ἁγίων καί ἐνδόξων Ἀποστόλων ὀγδοήκοντα πέντε κανόνας. Ἐπειδή δ᾿ ἐν τούτοις τοῖς κανόσιν ἐντέταλται δέχεσθαι ἡμᾶς τάς τῶν αὐτῶν ἁγίων Ἀποστόλων διά Κλήμεντος Διατάξεις, αἷς τισι πάλαι ὑπό τῶν ἑτεροδόξων ἐπί λύμῃ τῆς ἐκκλησίας νόθα τινά καί ξένα τῆς εὐσεβείας παρενετέθησαν, τό εὐπρεπές κάλλος τῶν θείων δογμάτων ἡμῖν ἀμαυρώσαντα· τήν τῶν τοιούτων Διατάξεων προσφόρως ἀποβολήν πεποιήμεθα πρός τήν τοῦ χριστιανικωτάτου ποιμνίου οἰκοδομήν καί ἀσφάλειαν, οὐδαμῶς ἐγκρίνοντες τά τῆς αἱρετικῆς ψευδολογίας κυήματα, καί τῇ γνησίᾳ τῶν Ἀποστόλων καί ὁλοκλήρῳ διδαχῇ παρενείροντες. Ἐπισφραγίζομεν δέ καί τούς λοιπούς πάντας ἱερούς κανόνας, τούς ὑπό τῶν ἁγίων καί μακαρίων Πατέρων ἡμῶν ἐκτεθέντας, τοὐτέστι τῶν τε ἐν Νικαίᾳ συναθροισθέντων τριακοσίων δεκαοκτὼ ἁγίων Πατέρων, καί τῶν ἐν Ἀγκύρᾳ· ἔτι μήν καί τῶν ἐν Νεοκαισαρείᾳ, ὡσαύτως καί τῶν ἐν Γάγγραις· πρός τούτοις δέ καί τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ τῆς Συρίας· ἀλλά μήν καί τῶν ἐν Λαοδικείᾳ τῆς Φρυγίας· προσέτι καί τῶν ἑκατόν πεντήκοντα, τῶν ἐν ταύτῃ τῇ θεοφύλακτῳ καί βασιλίδι συνελθόντων πόλει, καί τῶν διακοσίων, τῶν ἐν τῇ Ἐφεσίων μητροπόλει τό πρότερον συναγηγερμένων· καί τῶν ἐν Χαλκηδόνι, τῶν ἑξακοσίων τριάκοντα ἁγίων καί μακαρίων Πατέρων· ὡσαύτως καί τῶν ἐν Σαρδικῇ· ἔτι μήν καί τῶν ἐν Καρθαγένῃ· προσέτι γε μήν καί τῶν ἐν αὖθις ἐν ταύτῃ τῇ θεοφυλάκτῳ καί βασιλίδι πόλει συνελθόντων ἐπί Νεκταρίου τοῦ τῆς βασιλίδος ταύτης πόλεως προέδρου, καί Θεοφίλου, τοῦ γενομένου Ἀλεξανδρείας ἀρχιεπισκόπου· ἀλλά μήν καί Διονυσίου ἀρχιεπισκόπου γενομένου Ἀλεξανδρείας μεγαλοπόλεως, καί Πέτρου γενομένου Ἀλεξανδρείας, καί μάρτυρος, καί Γρηγορίου ἐπισκόπου γενομένου Νεοκαισαρείας, τοῦ θαυματουργοῦ, Ἀθανασίου ἀρχιεπισκόπου Ἀλεξανδρείας, Βασιλείου ἀρχιεπισκόπου Καισαρείας Καππαδοκίας, Γρηγορίου ἐπισκόπου Νύσσης, Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, Ἀμφιλοχίου τοῦ Ἰκονίου, Τιμοθέου ἀρχιεπισκόπου γενομένου Ἀλεξανδρείας τό πρότερον, Θεοφίλου ἀρχιεπισκόπου τῆς αὐτῆς Ἀλεξανδρέων μεγαλοπόλεως, Κυρίλλου ἀρχιεπισκόπου τῆς Ἀλεξανδρείας, καί Γενναδίου Πατριάρχου γενομένου τῆς θεοφυλάκτου ταύτης καί βασιλίδος πόλεως· ἔτι μήν καί τόν ὑπό Κυπριανοῦ, τοῦ γενομένου ἀρχιεπισκόπου τῆς Ἄφρων χώρας καί μάρτυρος, καί τῆς κατ᾿ αὐτόν συνόδου ἐκθέντα κανόνα, ὃς ἐν τοῖς τῶν προειρημένων προέδρων τόποις, καί μόνον, κατά τό παραδοθέν αὐτοῖς ἔθος, ἐκράτησε· καί μηδενί ἐξεῖναι τούς προδηλωθέντας παραχαράττειν κανόνας, ἤ ἀθετεῖν, ἤ ἑτέρους παρά τούς προκειμένους παραδέχεσθαι κανόνας, ψευδεπιγράφως ὑπό τινων συντεθέντας, τῶν τήν ἀλήθειαν καπηλεύειν ἐπιχειρησάντων. Εἰ δέ τις ἁλῷ κανόνα τινά τῶν εἰρημένων καινοτομῶν, ἤ ἀνατρέπειν ἐπιχειρῶν, ὑπεύθυνος ἔσται κατά τόν τοιοῦτον κανόνα, ὡς αὐτός διαγορεύει, τήν ἐπιτιμίαν δεχόμενος, καί δι᾿ αὐτοῦ, ἐν ᾧ περ πταίει θεραπευόμενος.
Ἐντεῦθεν ἄρχεται τῶν κανόνων, καί πρό τῶν ἄλλων, τά παρά τῶν ἱερῶν καί πανσέπτων Ἀποστόλων ὁρισθέντα φυλάττεσθαι διατάττεται· ὁμοίως καί τά παρά τῶν προγεγονυιῶν συνόδων δογματισθέντα μή παρεξιέναι, μηδέ κατά τι παραθραύειν ποσῶς διορίζεται. Εἶτα δέ ἀπαριθμεῖ τάς συνόδους, καί καθ’ ὧν ἑκάστη συνήχθη, καί τίνα τά παρ’ ἐκείνων ἀσεβῶς εἰσαγόμενα, καί τίνα τά παρ’ ἑκάστης συνόδου δογματισθέντα, καί κυρωθέντα, καί πάντων τῶν ἁγίων Πατέρων τήν πίστιν καί τά δόγματα, ἀσάλευτα καί βέβαια διαμένειν παρεγγυᾷ, καί τά ἐκείνων συγγράμματα στέργειν, ἀποβάλλεσθαι δέ καί ἀναθεματίζειν τούς τῆς ἀληθείας ἐχθρούς. Τοῖς δέ μή οὕτω φρονοῦσί τε καί ποιοῦσι, δοξάζουσί τε καί κηρύττουσιν ἐπιτιμᾷ, καί ποιεῖται ὑπό ἀνάθεμα· οὔτε γάρ προστίθενταί τι, φησί, δεδυνήμεθα τοῖς παρά τῶν ἁγίων Πατέρων διεγνωσμένοις, οὔτε τι παντελῶς ὑφαιρεῖν, ἀλλ’ ἐκείνοις ἐν πᾶσιν ἑπόμεθα· ἄλλους δέ κανόνας παρά τούς ἀπηριθμημένους δέχεσθαι, ὁ κανών οὗτος οὐκ ἐφίησι. Τοῦ παρόντος κανόνος μέμνησο διηνεκῶς· ἐπιστομήσεις γάρ ἐξ αὐτοῦ τούς λέγοντας μή ἐκτεθῆναι παρά τῶν ἁγίων Ἀποστόλων κανόνας πε΄ μηδέ παρά τῆς ἁγίας καί οἰκουμενικῆς β΄ συνόδου, τῆς διορισαμένης ἔχειν τήν τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν ἐκκλησίαν τά πρεσβεῖα τῆς παλαιᾶς Ῥώμης, οἱονδηποτοῦν κανόνα. Σημείωσαι δέ καί τήν γενομένην διά τούτου ἐπικύρωσιν τῶν τοπικῶν ἁγίων συνόδων, καί τῶν ὀροθετηθέντων θεσπισμάτων παρά τινων ἁγίων Πατέρων· πολλοί γάρ ἀξιοῦσι μή κρατεῖν ταῦτα, ὡς μή γενόμενα παρά οἰκουμενικῶν συνόδων, μηδέ παρά βασιλέων κρατυνθέντα. ΕΤΕΡΑ ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἐν τῷ πε΄ κανόνι τῶν ἀγίων Ἀποστόλων, καί ἐν τῷ παρόντι κανόνι διελήφθησαν, ποῖα βιβλία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, καί τῆς Νέας, ὀφείλουσιν ἀναγινώσκεσθαι. Επειδή δέ εἶδον μέγαν ἄνθρωπον προκομίζοντα νομοκάνονον, ἔχον κατεστρωμένους τούς διά Κλήμεντος κονόνας τῶν ἀγίων Ἀποστόλων, καί νεαράς διαφόρους τοῦ βασιλέως Ἰουστινιανοῦ μή δεχθείσας εἰς τήν ἀνακάθαρσιν τῶν νόμων∙ παρεγγυῶμαι πᾶσι τοῖς μέλλουσιν ἀναγινώσκειν νομοκάνονα, μή προσέχειν τοῖς παλαιοτέροις βιβλίοις τῶν νομοκανόνων, ἀλλ᾽ ἀναγινώσκειν τό παρά τοῦ πατριάρχου Φῶτίου πονηθέν, καί εἰς ιδ΄ τίτ. διαιρούμενον∙ τό δέ νομοκάνονον τό συμποσῶσαν εἰς ν΄ τίτλους τούς νόμους καί τούς κανόνας, καί τά λοιπά, τά ἔχοντα νεαράς τοῦ Ἰουστινιανοῦ ἀπρακτησάσας, μή δεχθείσας ἐν τοῖς βασιλικοῖς, καί ἄλλους τινάς νόμους ἐκ τῶν κωδίκων, καί τῶν διγέστων, καί δοκοῦντα καταπλουτίζεσθαι ὑπό πολυλογίας, (εἶδον γάρ μυρία τοιαῦτα βιβλία παρά πολλοῖς ἀξιολόγοις ἀνδράσι), μηδέ λόγου ἀξιοῦν, ὡς κινδυνώδη καί ἀποτρόπαια, ἀλλ᾽ ἐπιτρέπειν τήν τούτων ἀπώλειαν. Τά παρά τῶν ἑτεροδόξων κλοπιμαίως ἐμβεβλημένα ταῖς διά Κλήμεντος τῶν Ἀποστόλων Διατάξεων, ἀποκήρυκτα. Ἐν τοῖς ἀποστολικοῖς κανόσι, πρός τοῖς ἄλλοις τοῖς τῆς Καινῆς, καί Παλαιᾶς Διαθήκης, βιβλίοις, καί τάς Διατάξεις τῶν Ἀποστόλων, τάς διά Κλήμεντος ἐν ὀκτώ συντεθείσας βιβλίοις, σεβασμίας καί ἁγίας ἔχειν ὡρίσθημεν. Ὁ δέ παρών κανών, διά τά νόθα τινά καί ξένα τῆς εὐσεβείας ὑπό τῶν ἑτεροδόξων παρατεθῆναι ἐν αὐταῖς ἐπί λύμῃ τῆς ἐκκλησίας, ἀποβάλλεσθαι αὐτάς ἐγκελεύεται, πρός οἰκοδομήν καί ἀσφάλειαν τοῦ χριστιανικωτάτου ποιμνίου. Ἐπειδή εἰς κάθε Σύνοδον, καί μάλιστα Οἰκουμενικήν, καί ὅρος ἐγίνετο, μέσα εἰς τόν ὁποῖον ἐπεριλαμβάνοντο τά τῆς πίστεως δόγματα, καί κανόνες συνεγράφοντο, χρησιμεύοντες εἰς τήν τῆς ἐκκλησίας κατάστασιν, καί εὐταξίαν. Διά τοῦτο καί ἡ παροῦσα Σύνοδος, ἀφ’ οὗ εἰς τόν α΄ αὐτῆς κανόνα ἐπεσφράγισε, καί ἐπεκύρωσε τούς ὅρους τῆς πίστεως τῶν ἁγίων καί Οἰκουμενικῶν Συνόδων, τώρα εἰς τόν β΄ τοῦτον, ἐπισφραγίζει, καί ἐπιβεβαιοῖ καί τούς κανόνας: α΄. μέν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων πε΄ ὄντας τόν ἀριθμόν, τούς ὁποίους λέγει, ὅτι καί οἱ πρό αὐτῆς Πατέρες ἐδέχθησαν, καί ἐκύρωσαν (τάς γάρ διά Κλήμεντος Ἀποστολικάς διαταγάς, ἐπειδή ἀπό τούς ἑτεροδόξους ἐνοθεύθησαν εἰς μέρη τινά, διά βλάβην τῆς ἐκκλλησίας, ἀποβάλλει διά τήν ἀσφάλειαν τῶν Χριστιανῶν. Πλήν τήν σήμερον καθὼς αὐταῖς εὑρίσκονται τετυπωμέναις, οὐδέν ἄτοπον ἤ νενοθευμένον φαίνεταί μοι νά περιέχουν. Καί ὅρα περί αὐτῶν εἰς τόν πε΄ Ἀποστολικόν), β΄. δέ, τῶν δ΄ οἰκουμενικῶν Συνόδων, γ΄. τῶν τοπικῶν Συνόδων ὀνομαστί,1 καί δ΄. τῶν κατά μέρος ἁγίων πατέρων κατ’ ὄνομα. Προσθέτουσα, ὅτι δέν εἶναι ἄδεια εἰς κᾀνένα, ἅπαντας τούς προδηλωθέντας Κανόνας, ἤ νά παραφθείρῃ, ἤ νά μή δέχεται, ἤ ἄλλους ἀντ’ αὐτῶν ψευδεπιγράφους νά παραδέχεται. Εἰ δέ τινας ἤθελε φανῇ ὅτι ἐπιχειρεῖ νά παραφθείρῃ, ἤ νά ἀναιρῇ κᾀνένα κανόνα ἀπό αὐτούς, οὗτος νά λαμβάνῃ τό ἐπιτίμιον ὁποῦ περιέχει ὁ Κανὼν ἐκεῖνος, τόν ὁποῖον παραφθείρει, ἤ ἀναιρεῖ. Ἤτοι ἂν ὁ Κανὼν περιέχῃ καί ὁρίζῃ ἀφορισμόν, ἤ καθαίρεσιν, ἤ ἀνάθεμα, ταῦτα νά λαμβάνῃ καί ὁ τοῦτον διαφθείρων, καί ἀναιρῶν, ἵνα θεραπεύσῃ τό σφάλμα του, ἀπό ἐκεῖνον τόν ἴδιον κανόνα, εἰς τόν ὁποῖον ἔσφαλε.2 Ἀνάγνωθι καί τόν πε΄ Ἀποστολ. καί τόν α΄ τῆς δ΄ καί τά εἰς τούς Ἀποστολικούς κανόνας προλεγόμενα. 1Ἐξαιροῦνται μερικοί κανόνες τινῶν τοπικῶν Συνόδων, οἱ ὁποῖοι δέν ἐπεσφραγίσθησαν τόσον, ὅσον ἐδιωρθώθησαν, ἤ μᾶλλον εἰπεῖν ἐβελτιώθησαν ἀπό τήν παροῦσαν Σύνοδον. Οἷον ὁ δ΄ Καρθ. ἀπό τόν ιγ΄ ταύτης κανόνα. Ὁ ιε΄ Νεοκαισαρείας ἀπό τόν ιστ΄, ὁ μη΄ Καρθ. ἀπό τόν κθ΄ αὐτῆς. Καί ἄλλοι ὁμοίως ἀπό ἄλλους. Σημείωσαι δέ ὅτι οἱ Κανόνες τοῦ Νηστευτοῦ, ἀγκαλά καί ὑπό τοῦ Κανόνος τούτου δέν ἀναφέρονται, (δέν ἠξεύρω διά ποίαν αἰτίαν, ἴσως δέ διά τήν συγκατάβασιν ὁποῦ κάμνουσιν)∙ ὅμως ἐδέχθησαν παρά πάσης τῆς ἐκκλησίας. Καί ὅρα εἰς τά προλεγόμενα τοῦ Νηστευτοῦ. Ὁμοίως ἐδέχθησαν παρά τῆς ἐκκλησίας καί οἱ ὕστερον γεγονότες Κανόνες τοῦ ἁγίου Νικηφόρου, καί αἱ Κανονικαί ἐρωταποκρίσεις αἱ ἐπί Νικολάου.2Ποία δέ εἶναι ἡ Σύνοδος ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει αὖθις συναχθεῖσα ἐπί Νεκταρίου, περί ἧς λέγει ὁ παρών Κανών; ὅρα ταύτην μετά τήν ἐν Σαρδικῇ. Πρός τούτοις, σημείωσαι ὅτι Τιμοθέου τοῦ προτέρου ὀνομάζει τούς κανόνας ὁ Κανὼν οὗτος, πρός διαφοράν Τιμοθέου Ἀλεξανδρείας, τοῦ καλουμένου Αἰλούρου, ὃς ἦν ἐπί τῆς δ΄ Συνόδου, ὑστερώτερος ἐκείνου δηλαδή. Σημείωσαι δέ καί ὅτι, ἐπειδή οἱ Λατῖνοι κατηγοροῦσι τήν παροῦσαν Σύνοδον, διατί δέν ἀναφέρει τάς ἐν τῇ Δύσει γενομένας τοπικάς Συνόδους, οὔτε τούς κανόνας ἐκείνων, τούς ὁποίους ἐσύλλεξεν ὁ Βαρθολομαῖος Καραντζᾶς, καί ἄλλοι πολλοί πρό αὐτοῦ; Πρός τοῦτο, λέγω, ἀποκρινόμεθα. Ὅτι ἡ Σύνοδος, ἀπηρίθμησε μέν τούς κανόνας ἐκείνους τῶν Συνόδων, καί Πατέρων, ὅσοι ἦσαν εἰς χρῆσιν τῆς ἐκκλησίας. Συνεδέχθη δέ ἐν ταὐτῷ καί τούς κανόνας, τῶν ἐν τῇ Δύσει τοπικῶν, ὅσοι συμφωνοῦσι μέ τούς κανόνας τῶν οἰκουμενικῶν. Καί ἁπλῶς, καθὼς ἡ ε΄ οἰκουμενική ἐδέχθη τά τοῦ Αὐγουστίνου, καί Ἀμβροσίου τῶν δυτικῶν, οὐ μήν ἁπλῶς, ἀλλ’ ὅσα περί τῆς ὀρθῆς πίστεως, καί πρός ἔλεγχον ἐξέθεντο τῶν Αἱρετικῶν. Οὕτω καί ἡμεῖς τά ὀρθά τῶν ἐν τῇ δύσει Συνόδων δεχόμεθα, οὐχί δέ πάντα, καθ’ ὅτι ὁ Ῥώμης πολλά εἰς αὐτάς θεσπίζει ἀλλόκοτα. Ὅθεν καί οἱ πλείονες τῶν ἐν τῇ δύσει τοπικῶν ἔσφαλον, καί μάλιστα ἐξ αὐτῶν προῆλθεν ἡ προσθήκη ἐν τῷ Συμβόλῳ, τό πρῶτον, καί ἔσχατον τῶν κακῶν καί τοῦ σχίσματος προκαταρκτικώτατον αἴτιον.
