Δεινή ἡ πλεονεξία καί οὐκ ἔστι δι᾿ ἐπιστολῆς μιᾶς παραθέσθαι τά θεῖα γράμματα, ἐν οἷς οὐ τό ληστεύειν μόνον φευκτόν καί φρικῶδες καταγγέλλεται, ἀλλά καθόλου τό πλεονεκτεῖν καί ἀλλοτρίων ἐφάπτεσθαι ἐπί αἰσχροκερδείᾳ, καί πᾶς τοιοῦτος ἐκκήρυκτος Ἐκκλησίας Θεοῦ. Τό δέ ἐν καιρῷ τῆς καταδρομῆς, ἐν τοσαύτῃ οἰμωγῇ καί τοσούτοις θρήνοις, τολμῆσαί τινας τόν καιρόν τόν πᾶσιν ὄλεθρον φέροντα νομίσαι ἑαυτοῖς καιρόν εἶναι κέρδους, ἀνθρώπων ἐστίν ἀσεβῶν καί θεοστυγῶν, οὐδέ ὑπερβολήν ἀτοπίας ἐχόντων. Ὅθεν ἔδοξε τούς τοιούτους πάντα ἐκκηρύξαι, μήποτε ἐφ᾿ ὅλον ἔλθῃ τόν λαόν ἡ ὀργή καί ἐπ᾿ αὐτούς πρῶτον τούς προεστῶτας, τούς μή ἐπιζητοῦντας. Φοβοῦμαι γάρ, ὡς ἡ Γραφή λέγει, μή συναπολέσῃ ἀσεβής τόν δίκαιον· πορνεία γάρ, φησί, καί πλεονεξία, δι᾿ ἃ ἔρχεται ἡ ὀργή τοῦ Θεοῦ ἐπί τούς υἱούς τῆς ἀπειθείας. Μή οὖν γίνεσθε συμμέτοχοι αὐτῶν· ἦτε γάρ ποτε σκότος, νῦν δέ φῶς ἐν Κυρίῳ· ὡς τέκνα φωτός περιπατεῖτε, ὁ γάρ καρπός τοῦ φωτός ἐν πάσῃ ἀγαθοσύνῃ καί δικαιοσύνῃ καί ἀληθείᾳ, δοκιμάζοντες τί ἐστιν εὐάρεστον τῷ Κυρίῳ καί μή συγκοινωνεῖτε τοῖς ἔργοις τοῖς ἀκάρποις τοῦ σκότους, μᾶλλον δέ καί ἐλέγχετε. Τά γάρ κρυφῇ γινόμενα ὑπ᾿ αὐτῶν, αἰσχρόν ἐστι καί λέγειν, τά δέ πάντα ἐλεγχόμενα ὑπό τοῦ φωτός φανεροῦται. Τοιαῦτα μέν ὁ ἀπόστολος. Ἐάν δέ διά τήν προτέραν πλεονεξίαν, τήν ἐν τῇ εἰρήνῃ γενομένην, δίκην τιννῦντες, ἐν αὐτῷ τῷ καιρῷ τῆς ὀργῆς πάλιν πρός τήν πλεονεξίαν ἐκτραπῶσί τινες, κερδαίνοντες ἐξ αἵματος καί ὀλέθρου ἀνθρώπων ἀναστάτων γενομένων ἤ αἰχμαλώτων ἤ πεφονευμένων, τί ἕτερον χρή προσδοκᾷν ἤ ὡς ἐπαγωνιζομένους τῇ πλεονεξίᾳ, ἐπισωρεῦσαι ὀργήν καί ἑαυτοῖς καί παντί τῷ λαῷ;
Ἐν τῷ καιρῷ τῆς τῶν μαρτύρων λεηλασίας, τινές τῶν διαφυγόντων ἐπῆλθον ταῖς οἰκίαις τῶν αἰχμαλωτισθέντων, καί ἥρπασαν τά παρά τῶν βαρβάρων καταλειφθέντα∙ περί τούτων οὖν ἐρωτηθείς ὁ μέγας οὗτος Πατήρ, φησίν, ὅτι πᾶσα πλεονεξία τῇ θείᾳ Γραφῇ ἀπηγόρευται, καί οὐ δυνατόν ἐστιν ἐν μιᾷ ἐπιστολῇ περιλαβεῖν ὅσα περί πλεονεξίας ἡ Γραφή διέξεισι∙ συντόμως δέ φησιν, ὅτι πᾶς πλεονέκτης, ἐκκκήρυκτος τῆς ἐκκλησίας ἐστίν, ἀντί τοῦ, ἀπόβλητος, καί ἀλλότριος∙ ἀποκηρύσσεσθαι γάρ λέγονται οἱ υἱοί, ὅταν δι᾿ αἰτίαμα τῆς γονικῆς κληρονομίας ἐκβάλλωνται, καί ἀλλοτριῶνται τῆς συγγενείας∙ τό δέ ἐν καιρῷ συμφορᾶς, ὅτε ἐθρήνουν οἱ ἀνθρωποι, οἱ μέν, αἰχμαλωτισθέντες, οἱ δέ, διά τούς οἰκείους εἰς δουλείαν ἀγομένους, οἱ δέ, διά στέρησιν πραγμάτων, τολμῆσαί τινας τόν τοιοῦτον καιρόν λογίσασθαι κέρδους καιρόν, ἀσεβῶν ἐστιν ἀνθρώπων καί θεοστυγῶν, ἤγουν ὑπό Θεοῦ μισουμένων, καί πάσης ἀτοπίας ἐπέκεινα∙ ὅθεν ἔδοξε τούς τοιούτους ἐκκηρῦξαι, αντί τοῦ, φανερῶς ἐκδιῶξαι τῆς ἐκκλησίας, καί χωρίσαι τοῦ πληρώματος τῶν πιστῶν, ἵνα μή δι᾿ αὐτούς ἡ ὀργή τοῦ Θεοῦ ἔλθῃ ἐπί πάντας, καί πρό τῶν ἄλλων ἐπί τούς προεστῶτας, τούς μή ἐπιζητοῦντας καί ἐξετάζοντας τούς τοιούτους∙ καί γραφικάς μαρτυρίας ἐπάγει∙ εἶτα ἐπιφέρει, ὅτι, ἐάν τινες διά πλεονεξίαν προλαβοῦσαν, καί πρό τῆς τῶν βαρβάρων ἐπιδρομῆς γενομένης, δίκην τιννύντες, οὐ μόνον οὐκ ἐσωφρονίσθησαν, (τοῦτο δέ διττήν ἔννοιαν ὑποβάλλει, ἤ γάρ δίκην τιννύντες λέγει, ἀντί τοῦ, τιμωρούμενοι παρά τοῦ Θεοῦ, διά ἀδικίας προλαβούσας τούς βαρβάρους εἰς τιμωρίαν κινήσαντος, ἤ δίκην τιννύντες, ἀντί τοῦ, δι᾿ ἐπιτιμημάτων ἐπισκοπικῶν κολαζόμενοι διά προλαβούσας πλεονεξίας οὐκ ἐσωφρονίσθησαν, ) ἀλλά καί ἐν τῷ καιρῷ τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ, δι᾽ ἣν ἐπῆλθον οἱ βάρβαροι, αὖθις εἰς πλεονεξίαν ἐκτραπῶσι, κερδαίνοντες ἐξ αἵματος καί ὀλέθρου ἀνθρώπων ἀναστάτων γενομένων, ἤ αἰχμαλώτων πεφονευμένων∙ τό δέ, ἐξ αἵματος κερδαίνοντες, ἑρμηνεύων, ἐπήγαγε τά ἑξῆς∙ ἤ γάρ, φησίν, ἀνθρώπων εἰς αἰχμαλωσίαν ἀπαγομένων, ὅπερ ὄλεθρός ἐστιν, ἤ ἀναιρεθέντων ἀνθρώπων πράγματα διαρπάζουσι∙ τί ἄλλο χρή ἐλπίζειν, ἤ διά τήν πλεονεξίαν ἐπισωρεῦσαι ὀργήν ἑαυτοῖς, καί παντί τῷ λαῷ, ἤγουν ἑλκύσαι τήν τοῦ Θεοῦ ὀργήν ἐφ᾽ ἑαυτούς καί ἐπί τόν λαόν∙ Καί ἐξ ἱστορίας δέ παλαιᾶς ὑπόδειγμα παρατίθησιν, ὅτι ἑνός ἁμαρτήσαντος πολλοί ἐκολάσθησαν. Ἐν τῷ καιρῷ τῆς τῶν βαρβάρων ἐπιδρομῆς, ἥρπασάν τινες τῶν ὀρθοδόξων τά τήν λεηλασίαν διαφυγόντα τῶν αἰχμαλωτισθέντων πράγματα∙ περί τούτων οὖν ἐρωτηθείς ὁ ἅγιος, φησίν, ὅτι πᾶς πλεονέκτης, ἐκκήρυκτος τῆς ἐκκλησίας ἐστίν, ἀντί τοῦ, ἀπόβλητος καί ἀλλότριος∙ ἀποκηρύσσεσθαι γάρ λέγονται οἱ υἱοί, ὅταν διά τινα αἰτιάματα ἐκ τῆς γονικῆς κληρονομίας ἀλλοτριῶνται∙ τό δέ ἐν καιρῷ συμφορᾶς τοιαύτης τολμῆσαί τινα τοιοῦτόν τι κακόν, καί λογίσασθαι κέρδους ἀφορμήν τήν τῶν ἀδελφῶν συμφοράν, ἔργον ἐστίν ἀνθρώπων ἀσεβῶν καί ὑπό τοῦ Θεοῦ μεμισημένων, καί πάσης ἀτοπίας ἐπέκεινα∙ ὅθεν ἔδοξε τούς τοιούτους ἐκκηρῦξαι, ἀντί τοῦ, φανερῶς ἐκδιῶξαι τῆς ἐκκλησίας, καί χωρίσαι τοῦ πληρώματος τῶν πιστῶν᾽ ἵνα μή δι᾿ αὐτούς ἡ ὀργή τοῦ Θεοῦ ἔλθῃ ἐπί πάντας, καί πρό τῶν ἄλλων, ἐπί τούς προεστῶτας, μή ἐπιζητοῦντας καί ἐξετάζοντας τούς τοιούτους. Εἶτα ἐπάγει καί γραφικάς μαρτυρίας∙ καί περί τό τέλος ἐπιφέρει∙ Εἰ δέ τινες διά πλεονεξίαν γενομένην παρ’ αὐτῶν κατά τόν τῆς εἰρήνης καιρόν κολασθέντες, πάλιν καί εἰς τήν τῶν βαρβάρων ἔφοδον τά αὐτά ἥμαρτον, οἱ τοιοῦτοι, φησίν, οὐ μόνον καθ᾽ ἑαυτῶν τήν ὀργήν τοῦ Θεοῦ ἐφελκύσουσιν, ἀλλά καί κατά παντός τοῦ λαοῦ. Τούτων οὕτως ἐχόντων, σημείωσαι, ὅτι καί ἀπό τῆς παρούσης ἐπιστολῆς ἐφεῖται τοῖς ἐπισκόποις τάς τῶν πλεονεκτῶν δυναστείας ἀναστέλλειν διά ἐπιτιμίων, καί τούς μέν ἁρπάζοντας τά ἀπό τῆς αἰχμαλωσίας περιλειφθέντα πράγματα τῶν ὀρθοδόξων, διά μεγάλων ἐκκλησιαστικῶν σωφρονίζειν κολάσεων, τούς δέ μή τοιούτους ἅρπαγας, μετριωτέρως ἐπιτιμᾷν∙ ὥστε ἀπό τούτων, περί τοιούτων ὑποθέσεων καί λαϊκούς ἐνδυνάμως ἵνα δικάσωσιν οἱ ἐπίσκοποι∙ πῶς γάρ ἐπιτιμήσουσι τούτους τῆς ἀληθείας μή ἀναφανείσης πρότερον; Τό δέ διά πλεονεξίαν ἀποκηρύσσεσθαί τινα ἐκ τῆς κοινωνίας τῶν πιστῶν, μέγα ἐστί, καί οὐαί τοῖς πλεονεκτοῦσιν. Ὁ μέν τοι πολιτικός νόμος, τόν ἁρπάζοντα ἀπό ἐμπρησμοῦ ἤ καταπεσούσης οἰκίας, εἴσω μέν ἐνιαυτοῦ, εἰς τό τετραπλοῦν καταδικάζει∙ μετά δέ τόν ἐνιαυτόν, εἰς τό ἁπλοῦν∙ καί ἀνάγνωθι τό α΄ κεφ., τοῦ κ΄ τίτλου, τοῦ ξ΄ βιβλίου. Παρομοίως δέ κολάζονται κατά τήν χρηματικήν ποινήν καί οἱ ἀπό οἰκίας καταπολεμηθείσης ἁρπάζοντες∙ φησί γάρ τό β΄ θέμα, τοῦ γ΄ κεφ., τοῦ αὐτοῦ τίτλου καί βιβλίου ταῦτα ῥητῶς∙ Κᾂν ἀπό οἰκίας, ἤ κώμης καταπολεμουμένης ἁρπαγῇ τι, χώρα τῷ νόμῳ. *Στο Πηδάλιο, ο 2ος κανόνας αντιστοιχεί στον 3ο κανόνα (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Ἐν τῷ καιρῷ τῆς τῶν ἀνωτέρω Βαρβάρων ἐπιδρομῆς, μερικοί Χριστιανοί ὁποῦ δέν ἐσκλαβώθησαν, ἐπήγαιναν εἰς τά ὀσπήτια τῶν σκλαβωθέντων, καί ἅρπαζαν τά πράγματα ἐκεῖνα, ὅσα δέν ἐπῆραν οἱ βάρβαροι. Περί τούτων λοιπόν ἐρωτηθείς ὁ ἅγιος, ἀποκρίνεται, ὅτι, καί κάθε πλεονεξία εἶναι κακίστη, καί ἐμποδισμένη ἀπό τήν θείαν γραφήν, εἰς τρόπον, ὅτι δέν εἶναι δυνατόν εἰς μίαν μόνην ἐπιστολήν νά περιληφθῶσι τά γραφικά ῥητά, τά ὁποῖα ὄχι μόνον στηλιτεύουσι τήν κλεψίαν, πῶς εἶναι φοβερά, καί φρικώδης ἁμαρτία, ἀλλά στηλιτεύουσι καθολικῶς, καί γενικῶς κάθε πλεονεξίαν, καί ἁρπαγήν τοῦ ξένου πράγματος, καί ἀδικίαν. Διότι κάθε κλέπτης, καί πλεονέκτης, καί ἄδικος, ἀφωρισμένος, καί ἀποξενωμένος εἶναι ἀπό τήν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ. Καί ἂν κάθε πλεονεξία, καί ἁρπαγή ᾖναι τοιαύτη, βεβαιότατα οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, ὁποῦ ἐν τῷ καιρῷ τῆς καταδρομῆς τῶν Βαρβάρων, ἐτόλμησαν ἀνάμεσα εἰς τόσους θρήνους, καί ἀναστεναγμούς, ἄλλων μέν κλαιόντων, διά τί αἰχμαλωτίσθησαν οἱ συγγενεῖς των, καί ἄλλων, διά τί ἐπῆραν τά πράγματά των οἱ Βάρβαροι. Οἱ ἄνθρωποι, λέγω, ἐκεῖνοι ὁποῦ τοιοῦτον καιρόν ἀφανισμοῦ, τόν ἐνόμισαν καιρόν ἐδικοῦ των κέρδους, καί ἐτόλμησαν νά κλέψουν, καί νά ἁρπάξουν τά τῶν σκλαβωθέντων ἀδελφῶν τους πράγματα εἶναι ἄνθρωποι ἀσεβεῖς, ἄνθρωποι θεομίσητοι, καί πάσης κακίας ἐπέκεινα. Διά τοῦτο καί πρέπει νά ἀποδιωχθοῦν ἀπό τήν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, ἵνα μή δι’ αὐτούς ἔλθῃ ἡ τοῦ Θεοῦ ὀργή εἰς ὅλον τόν λαόν, καί μάλιστα εἰς τούς προεστῶτας, Ἀρχιερεῖς δηλ. καί ἄρχοντας αὐτῶν, οἵτινες δέν ἐξετάζουσι τά περί τούτων καλῶς. Ἐπιφέρει δέ μαρτυρίας περί τούτου ὁ ἅγιος ἀπό τῆς γραφῆς, ὅτι ὁ ἀσεβής παιδεύει, καί ἀπολλύει μαζή μέ τοῦ λόγου του, καί τόν δίκαιον. Καί ὅτι διά τήν πλεονεξίαν ἔρχεται ἡ ὀργή τοῦ Θεοῦ εἰς τούς υἱούς τῆς ἀπειθείας. Καί ὅτι πρέπει οἱ δίκαιοι, καί ἐνάρετοι νά μή γίνωνται συμμέτοχοι, καί συγκοινωνοί μέ τά ἄκαρπα, καί σκοτεινά ἔργα τῆς κακίας, καί ἀδικίας. Προστίθησι δέ καί τοῦτο, ὅτι, ἂν οἱ τά ξένα πράγματα τῶν σκλαβωθέντων ἀδελφῶν ἁρπάσαντες, δέν ἐσωφρονίσθησαν μέ τήν παιδείαν ταύτην ὁποῦ ἔδωκεν εἰς αὐτούς ὁ Θεός, (λέγω δή τήν τῶν Βαρβάρων ἐπιδρομήν) διά τάς πλεονεξίας ὁποῦ ἔκαμναν ἐν τῷ καιρῷ τῆς εἰρήνης, ἀλλά καί ἐν τῷ καιρῷ τῆς ὀργῆς, καί τῆς ἐπιδρομῆς τούτων, πλεονεκτοῦσι κερδαίνοντες, καί ἁρπάζοντες ἀπό αἵματα, καί ἀφανισμόν ἀνθρώπων φονευθέντων, καί σκλαβωθέντων. Τί ἄλλο πρέπει εἰς τό ἑξῆς νά ἐλπίζῃ τινάς, πάρεξ, ὅτι αὐτοί ἀγωνίζονται μέ τήν ἀχόρταγον πλεονεξίαν, καί κλεψίαν τους, νά φέρουν ὀργήν τοῦ Θεοῦ μεγάλην, καί εἰς τόν ἑαυτόν τους, καί εἰς ὅλον τόν λαόν.
