Ἀλλ᾿ ἐπειδή περί μέν τῶν αἱρετικῶν ἐμνήσθημεν ὡς νεκρῶν, περί δέ ἡμῶν, ὡς ἐχόντων πρός σωτηρίαν τάς θείας Γραφάς, καί φοβοῦμαι μήπως, ὡς ἕγραψε Κορινθίοις Παῦλος, τινές τῶν ἀκεραίων ἀπό τῆς ἁπλότητος καί τῆς ἁγνότητος πλανηθῶσιν ἀπό τῆς πανουργίας τῶν ἀνθρώπων καί λοιπόν ἐντυγχάνειν ἑτέροις ἄρξωνται, τοῖς λεγομένοις Ἀποκρύφοις, ἀπατώμενοι τῇ ὁμωνυμίᾳ τῶν ἀληθῶν βιβλίων, παρακαλῶ ἀνέχεσθαι, εἰ περί ὧν ἐπίστασθε, περί τούτων κἀγὼ μνημονεύων γράφω, διά τε τήν ἀνάγκην καί τό χρήσιμον τῆς Ἐκκλησίας. Μέλλων δέ τούτων μνημονεύειν, χρήσομαι πρός σύστασιν τῆς ἑμαυτοῦ τόλμης τῷ τύπῳ τοῦ εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ, λέγων καί αὐτός· ἐπειδή περ τινές ἐπεχείρησαν ἀνατάξασθαι ἑαυτοῖς τά λεγόμενα ἀπόκρυφα καί ἐπιμίξαι ταῦτα τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ, περί ἧς ἐπληροφορήθημεν καθὼς παρέδοσαν τοῖς Πατράσιν οἱ ἀπ᾿ ἀρχῆς αὐτόπται καί ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ λόγου, ἔδοξε κᾀμοί, προτραπέντι παρά γνησίων ἀδελφῶν καί μαθόντι ἄνωθεν, ἑξῆς ἐκθέσθαι τά κανονιζόμενα καί παραδοθέντα, πιστευθέντα τε θεῖα εἶναι βιβλία, ἵνα ἕκαστος, εἰ μέν ἠπατήθη, καταγνῷ τῶν πλανησάντων, ὁ δέ καθαρός διαμείνας χαίρῃ πάλιν ὑπομιμνησκόμενος. Ἔστι τοίνυν τῆς μέν Παλαιᾶς Διαθήκης βιβλία τῷ ἀριθμῷ τά πάντα εἰκοσιδύο, τοσαῦτα γάρ, ὡς ἤκουσα, καί τά στοιχεῖα τά παρ᾿ Ἑβραίοις εἶναι παραδέδοται, τῇ δέ τάξει καί τό ὀνόματι ἔστιν ἕκαστον οὕτω· Πρώτη Γένεσις· εἶτα Ἔξοδος· εἶτα Λευϊτικόν· καί μετά τοῦτο Ἀριθμοί· καί λοιπόν, τό Δευτερονόμιον· ἑξῆς δέ τούτοις ἐστίν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ· καί Κριταί· καί μετά τοῦτο ἡ Ῥούθ· καί αὖθις ἑξῆς, Βασιλειῶν βιβλία τέσσερα· καί τούτων τό μέν πρῶτον καί δεύτερον εἰς ἓν βιβλίον ἀριθμεῖται· τό δέ τρίτον καί τέταρτον ὁμοίως εἰς ἕν· μετά δέ ταῦτα, Παραλειπομένων πρῶτον καί δεύτερον, ὁμοίως εἰς ἓν βιβλίον πάλιν ἀριθμούμενα· εἶτα Ἔσδρα πρῶτον καί δεύτερον, ὁμοίως εἰς ἕν· μετά δέ ταῦτα βίβλος Ψαλμῶν, καί ἑξῆς Παροιμίαι· εἶτα Ἐκκλησιαστής, καί ᾎσμα ᾀσμάτων· πρός τούτοις ἐστί καί Ἰώβ· καί λοιπόν Προφῆται, οἱ μέν δώδεκα εἰς ἓν βιβλίον ἀριθμούμενοι· εἶτα Ἡσαΐας Ἱερεμίας, καί σύν αὐτῷ Βαρούχ· Θρῆνοι, καί Ἐπιστολή, καί μετ᾽ αὐτούς Ἰεζεκιήλ, καί Δανιήλ. Ἄχρι τούτων τά τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἵστανται. Τά δέ τῆς Καινῆς πάλιν οὐκ ὀκνητέον εἰπεῖν· ἔστι δέ ταῦτα· Εὐαγγέλια τέσσερα, κατά Ματθαῖον, κατά Μάρκον, κατά Λουκᾶν καί κατά Ἰωάννην.1 Εἶτα μετά ταῦτα Πράξεις Ἀποστόλων, καί Ἐπιστολαί καθολικαί καλούμεναι τῶν Ἀποστόλων ἑπτά, οὕτως· Ἰακώβου μέν μία, Πέτρου δέ δύο, εἶτα Ἰωάννου τρεῖς, καί μετά ταύτας Ἰούδα μία. Πρός τούτοις Παύλου Ἀποστόλου εἰσίν Ἐπιστολαί δεκατέσσαρες, τῇ τάξει γραφόμεναι οὕτω· Πρώτη πρός Ῥωμαίους, εἶτα πρός Κορινθίους δύο, καί μετά ταύτας πρός Γαλάτας, καί ἑξῆς πρός Ἐφεσίους, εἶτα πρός Φιλιππησίους, καί πρός Κολοσσαεῖς, καί πρός Θεσσαλονικεῖς δύο, καί ἡ πρός Ἑβραίους· καί ἑξῆς πρός μέν Τιμόθεον δύο, πρός δέ Τίτον μία, καί τελευταία ἡ πρός Φιλήμονα μία·2 καί πάλιν Ἰωάννου Ἀποκάλυψις. Ταῦτα πηγαί τοῦ σωτηρίου, ὥστε τόν διψῶντα ἐμφορεῖσθαι τῶν ἐν τούτοις λογίων. Ἐν τούτοις μόνοις τό τῆς εὐσεβείας διδασκαλεῖον εὐαγγελίζεται. Μηδείς τούτοις ἐπιβαλλέτω, μηδέ τούτων ἀφαιρείσθω τι. Περί δέ τούτων ὁ Κύριος Σαδδουκαίους ἐδυσώπει, λέγων· Πλανᾶσθε μή εἰδότες τάς Γραφάς, μηδέ τάς δυνάμεις αὐτῶν, τοῖς δέ Ἰουδαίους παρῄνει· Ἐρευνᾶτε τάς Γραφάς, ὅτι αὗταί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περί ἐμοῦ. Ἀλλ᾿ ἕνεκά γε πλείονος ἀκριβείας προστίθημι καί τοῦτο γράφων ἀναγκαίως, ὡς ἔστι καί ἕτερα βιβλία τούτων ἔξωθεν, οὐ κανονιζόμενα μέν, τετυπωμένα δέ παρά τῶν Πατέρων ἀναγινώσκεσθαι τοῖς ἄρτι προσερχομένοις καί βουλομένοις κατηχεῖσθαι τόν τῆς εὐσεβείας λόγον· Σοφία Σολομῶντος, Σοφία Σειράχ, καί Ἐσθήρ, καί Ἰουδήθ, καί Τωβίας, καί διδαχή καλουμένη τῶν Ἀποστόλων,3καί Ποιμήν.4 Καί ὅμως ἀγαπητοί, κᾀκείνων κανονιζομένων, καί τούτων ἀναγινωσκομένων, οὐδαμοῦ τῶν ἀποκρύφων μνήμη, ἀλλ᾿ αἱρετικῶν ἐστιν ἐπίνοια, γραφόντων μέν ὅτε θέλουσιν αὐτά, χαριζομένων δέ καί προστιθέντων αὐτοῖς χρόνους, ἵνα, ὡς παλαιά προσφέροντες, πρόφασιν ἔχωσιν ἀπατᾷν ἐκ τούτων τούς ἀκεραίους.
Ἐρωτηθείς ὁ μέγας οὗτος Πατήρ περί τῆς φυσικῆς ἐκκρίσεως τῆς γονῆς, εἰ ἀκάθαρτός ἐστιν, ἀπεκρίθη, πρός τό ἐρώτημα, ὅτι οὐδέν τῶν παρά Θεοῦ γενομένων ἀκάθαρτον. Ὅτι δέ ὑποσπείρει, ἤγουν ὑποβάλλει λογισμούς ὁ πονηρός, καί ταράσσει τούς ἀκεραιοτέρους τήν γνώμην, ἤτοι τούς ἁπλουστέρους, φέρε δι’ ὀλίγων λόγων ἀπελάσωμεν ἐν Θεῷ τήν τοῦ πονηροῦ πλάνην, τοὐτέστι, τῷ Θεῷ θαῤῥοῦντες, τήν γνώμην τῶν ἁπλουστέρων στηρίξωμεν. Ἄρχεται οὖν τοῦ λόγου, χρῆσιν παράγων ἐκ τῆς πρός Τίτον ἐπιστολῆς τοῦ ἁγίου Παύλου, καί φησιν, ὅτι πάντα καθαρά τοῖς καθαροῖς∙ τῶν δέ ἀκαθάρτων καί ἡ συνείδησις καί τά πάντα μεμόλυνται. Ταῦτα δέ ὁ μακάριος Παῦλος περί τῆς ἐν βρώμασιν ἰουδαϊκῆς λέγει παρατηρήσεως, ὅτι τῶν ὑπό Θεοῦ κτισθέντων οὐδέν ἀκάθαρτον κατά τήν ἑαυτοῦ φύσιν∙ οὐδέν δέ τοῖς μεμιασμένοις καθαρόν, ἀλλά μεμίανται αὐτῶν καί ὁ νοῦς, καί ἡ συνείδησις∙ μεμίανται δέ τῇ ἁμαρτίᾳ καί τῷ λογίζεσθαι τά μή προσήκοντα. Διά τούτων οὖν τῶν λόγων προκατασκευάσας ὁ μέγας Πατήρ οὗτος τήν οἰκείαν γραφήν, ἐπάγει∙ Ἄγαμαι δέ, ἤτοι θαυμάζω τοῦ διαβόλου τό σόφισμα, τήν ἀπάτην δηλαδή, ὅτι φθορά ὤν καί λύμη, ἐνθυμίζει λογισμούς δοκοῦντας εἶναι καθαρότητος∙ τό δέ παρ᾽ ἐκείνου γινόμενον ἐνέδρα ἐστίν, ἤγουν κρυφία ἐπιβουλή, ἀλλ᾽ οὐχί δοκιμασία∙ ἵνα γάρ ἀπαγάγῃ τοῖς ἀσκητάς τῆς ἐθίμου, τοὐτέστι τῆς συνήθους καί ὠφελίμου φροντίδος, καί δόξῃ νικᾷν αὐτούς κατά τοῦτο, διά τοῦτο τοιαῦτα κινεῖ βομβύκια, ἤτοι φόβητρα, βόμβους μόνον ἐμποιοῦντα. Τί γάρ, φησίν, ἔχει ἁμάρτημα, ἤ ἀκάθαρτον, ἡ φυσική ἔκκρισις, ὥσπερ ἐάν τίς αἰτιᾶται τούς ἀνθρώπους καί διά τάς ἄλλας ἐκκρίσεις, οἷον, διά τάς μὐξας, καί τά πτύσματα, καί ὅσα διά γαστέρων ἐκκρίνονται, ἤγουν ἐκβάλλονται καί κενοῦνται, ἅ τινα ἐκκρινόμενα ὠφελοῦσι πρός τήν ζωήν∙ ἐπιχειρεῖ δέ καί ἑτέρωθεν. Εἰ γάρ πιστεύομεν, φησί, τῶν χειρῶν τοῦ Θεοῦ ποίημα εἶναι τόν ἄνθρωπον, πῶς ἐστι δυνατόν ἐκ τοῦ Θεοῦ ἀκάθαρτόν τι γενέσθαι καί μεμολυσμένον; καί εἰ γένος Θεοῦ ὑπάρχομεν, κατά τάς τῶν θείων Ἀποστόλων Πράξεις, οὐδέν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς ἀκάθαρτον. Ἐν γάρ τῇ βίβλῳ τῶν Πράξεων ἱστόρηται ὁ μέγας Παῦλος τοῖς Ἀθηναίοις διαλεγόμενος, καί πρός τοῖς ἄλλοις, καί ταῦτα λέγων περί Θεοῦ∙ Ἐν αὐτῷ γάρ ζῶμεν, καί κινούμεθα, καί ἐσμέν∙ ὡς καί τινες τῶν καθ’ ὑμᾶς ποιητῶν εἰρήκασι∙ Τοῦ γάρ γένος ἐσμέν∙ τοῦτο δέ τῷ Ἀράτῳ εἴρηται περί τοῦ Διός∙ ὁ δέ Ἀπάστολος, εἰς τόν ὄντως Θεόν τό νόημα ᾐχμαλώτισε. Τούτῳ τοίνυν εἰς κατασκευήν τοῦ οἰκείου λόγου ὁ μέγας ἐχρήσατο Ἀθανάσιος, λέγων, ὡς εἰ γένος Θεοῦ ἐσμέν, ὡς ἐν ταῖς Πράξεσιν εἴρηται, οὐδέν ἔχομεν μεμολυσμένον, ἤ μιαρόν∙ τότε γάρ μόνον μεμολύσμεθα, ὅτε ἁμαρτάνομεν∙ ἡ δέ φυσική, φησίν, ἔκκρισις, γινομένη ἐξ ἀνάγκης τῆς φύσεως, οὐ μιαίνει. Ὥς τινων δ᾽ ἀντιλεγόντων, καί παραγόντων ῥητά εὐαγγελικά, τά λέγοντα∙ Οὐ τά εἰσερχόμενα κοινοῖ τόν ἄνθρωπον, ἀλλά τά ἐξερχόμενα, ἴσταται καί πρός τοῦτο ὁ ἅγιος δεικνύς μή καλῶς νοούμενα τά ῥητά παρά τῶν ἀντιλεγόντων∙ καί φησιν, ὅτι περί βρωμάτων ἐνδοιαστῶς ἐχόντων τινῶν, ἤτοι δειλιώντων, ἀμφιβαλλόντων, ὡς μολυνόντων τούς χρωμένους αὐτοῖς, λύων αὐτῶν τήν ἄγνοιαν ὁ Κύριος, φησί, μή τά εἰσερχόμενα κοινοῦν, ἤγουν μιαίνειν, μολύνειν, ἀλλά τά ἐξερχόμενα, τά ἀπό καρδίας δηλονότι προϊόντα∙ καί ὁ Ἀπόστολος δέ φησί∙ Βρῶμα ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ Θεῷ. Τούτοις τόν οἰκεῖον λόγον κρατύνας ὁ μέγας οὗτος Πατήρ, ἐπάγει∙ Εἴποι δ᾽ ἄν τις καί νῦν εὐλόγως, φυσική τις ἔκκρισις ἡμᾶς οὐ παρίστησι πρός τιμωρίαν. Καί ἰατροί δέ, φησί, περί τούτου ἀπολογήσονται, ὅτι ἡ φύσις ὡς περίττωμα διώκει τό σπέρμα∙ τῷ γάρ ζώῳ δέδονται πόροι, ἵνα διά τούτων ἔκαστον μέλος ἀποπέμπῃ τό περιττόν. Τῆς μέν οὖν κεφαλῆς, φησί, περιττώματά εἶσιν αἱ τρίχες, καί τά διά ῥινῶν καί στόματος ὑγρά, καί γαστρός διαχωρήματα, ἤ καί ὅλου τοῦ σώματος∙ τῶν δέ σπερματικῶν πόρων περίττωμα, τό σπέρμα. Ποία οὖν ἐστί, φησίν, ἁμαρτία, κενουμένου τοῦ περιττώματος τούτου, ὡς ὁ Θεός ὁ πλάσας τόν ἄνθρωπον ἠθέλησε καί ᾠκονόμησεν; Ἵνα δέ μή τις πρός ταῦτα ἀντιθήσῃ, ὅτι, ἐπεί, ὡς λέγεις, οὐκ ἔστιν ἁμαρτία ἡ τοῦ σπέρματος ἐκροή, ὡς φυσικῶς γινομένη, οὐδέ ἡ ἀληθής χρῆσις, ἤγουν ἡ μίξις λογισθήσεται ἁμαρτία, ὅτι τά ὄργανα τά πρός αὐτήν ἐνεργοῦντα παρά τοῦ Θεοῦ ἐπλάσθησαν∙ ἐρωτᾷ τόν ἀντιλέγοντα δῆθεν, ποίαν λέγεις χρῆσιν, τήν ἔννομον, ἤ τήν κρυφίως καί μοιχικῶς γινομένην; τήν γάρ ἔννομον ὁ Θεός ἐπέτρεψεν, εἰπών∙ Αὐξάνεσθε καί πληθύνεσθε∙ καί ὁ μέγας Παῦλος ἐκκεχώρηκε, λέγων∙ Τίμιος ὁ γάμος, καί ἡ κοίτη ἀμίαντος∙ ἡ δέ ἄλλη χρῆσις κεκώλυται∙ τοῦτο δέ, φησί, καί ἐν ἄλλοις βιωτικοῖς εὑρήσομεν. Αὐτίκα τό φονεύειν ἀπηγόρευται∙ ἀλλ᾽ ἐν πολέμοις ἀναιρεῖν τούς ὑπεναντίους ἐπαινετόν, καί τιμῶν μεγάλων ἄξιον∙ ὥστε τό αὐτό κατά τι μέν οὐκ ἔξεστι, κατά τι δέ ἔξεστι, καί ἐν διαφορᾷ ἐστι καί καιρῶν, καί προσώπων, καί τρόπων ἄλλων∙ οὕτως οὖν καί ἡ μίξις∙ καί χρήσεις γραφικάς παράγει πρός τοῦτο. Εἶτα καί περί γάμου καί παρθενίας διαλέγεται, καί δύο φησίν ὁδούς εἶναι, τόν γάμον, καί τήν ἀγνείαν. Εἰ μέν οὖν τις τόν γάμον ἕλοιτο, μέμψιν οὐκ ἔχει, οὐδέ κατακριθήσεται διά τοῦτο, οὐ μήν τοσαῦτα χαρίσματα λήψεται, ὅσα ὁ παρθενίᾳ συζήσας∙ λήψεται γάρ, φησἱ, κᾀκεῖνος, ἐπεί περ φέρει καρπόν τόν τριάκοντα, διά τήν τεκνογονίαν καί τήν τῶν παίδων ἀναγωγήν ἐν παιδείᾳ καί νουθεσίᾳ Κυρίου γινομένην, κατά τόν ἐν Χριστῷ λαλοῦντα Παῦλον∙ εἰ γάρ τίμιος ὁ γάμος, καί ἡ κοίτη ἀμίαντος, ὁ σωφρόνως ἐν τῇ συζυγίᾳ βεβιωκὼς, καί ὑπηρετήσας διά τῆς παιδοποιΐας τῇ τοῦ Θεοῦ προστάξει, εἰπόντος, Αὐξάνεσθε, καί πληθύνεσθε, καί ἀνασχόμενος φροντίδων καί κόπων διά τά ἔκγονα, ἕνα θρέψῃ αὐτά ἐν παιδείᾳ καί νουθεσίᾳ Κυρίου, καρπόν κᾀκεῖνος τόν τριάκοντα φέρει, καθ᾽ ὃ καί ὁ μακάριος Παῦλος, σωθήσεσθαι, λέγει, τάς γυναῖκας διά τῆς τεκνογονίας. Εἰ δέ τις τήν ἀγνήν, φησί, καί ὑπερκόσμιον ὀδόν ἀσπάσοιτο, χαρίσματα θαυμασιώτερα λήψεται, ὅτι τραχεῖα παρά τήν πρώτην καί δυσκατόρθωτος ἡ ὁδός∙ τό δέ, παρά τήν πρώτην, ἤ παρά τήν ἤδη ῥηθεῖσαν ὁδόν τοῦ γάμου νοητέον, ἤ παρά τήν ἀρχήν∙ ὁ γάρ ἑλόμενος παρθενεύειν, τῆς σαρκός εὐκαταφόρου τυγχανούσης πρός ἡδονάς, καί μάλιστα πρός τάς τῆς μίξεως, παρά τήν ἀρχήν ἀνάγκην ὑφίσταται, πρός τό πάθος ὀργώσης τῆς φύσεως, καί πλέον ὅτε νεάζει ὁ ἄνθρωπος καί σφριγᾷ, διό παρά τήν πρώτην εἰρηται∙ ὅτε δέ πρός γῆρας ἀπονεύσει, εἰ καί μηδέ τότε σβέννυται τό πῦρ τό ἐκ τῶν παθῶν, ἀλλά γε μαλθακώτερον γίνεται. Ταῦτα εἰπὼν, ἐπάγει, ὅτι τά ζητήματα αὐτῶν τά ἀκάθαρτα προλέλυνται παρά τῶν θείων Γραφῶν, καί παραινεῖ τόν ἐρωτήσαντα, ὑποστηρίζειν τούς ὑπ᾽ αὐτόν, καί χρήσεσι κέχρηται γραφικαῖς͵ διαφόροις∙ εἶτα καί εἰς εὐχήν τρέψας τόν λόγον, τελειοῖ τήν ἐπιστολήν. Ταῦτα μέν οὖν ὁ μέγας φησίν Ἀθανάσιος περί τῆς φυσικῆς ἐκκρίσεως τῆς γονῆς. Ὁ δέ Ἀλεξανδρείας Διονύσιος ἐν τῇ πρός Βασιλείδην ἐπιστολῇ, ταῦτα φησίν∙ Οἱ δέ ἐν ἀπροαιρέτῳ νυκτερινῇ ῥύσει γενόμενοι, τῷ οἰκείῳ συνειδότι κατακολουθείτωσαν, καί ἑαυτούς, εἴτε διακρίνονται, εἴτε μή, σκοπείτωσαν∙ ὡς ἐπί τῶν βρωμάτων ὁ διακρινόμενος, φησίν, ἐάν φάγῃ, κατακέκριται, καί ἐν τούτοις εὐσυνείδητος ἔστω καί εὐπαῤῥησίαστος κατά τό ἴδιον ἐνθύμιον πᾶς ὁ προσιὼν τῷ Θεῷ. Ὅ δέ λέγει, τοιοῦτον ἐστίν∙ ὅτι ὁ τήν τοῦ σπέρματος ὑποστάς ῥεῦσιν, ἑαυτόν ἀνακρινέτω∙ καί εἰ μέν ἐμπάθειά τις προηγήσατο ἐκ πονηροῦ ἴσως ἐνθυμίου καί συγκαταθέσεως, καί οὕτως ἡ τῆς γονῆς ἐπηκολούθησε ῥύσις, οὐκ ἀμίαντος ὁ ταύτην παθών∙ εἰ δ᾽ οὐδέν τοιοῦτον προηγήσατο, οὐδέ διακρίνεται διά τι τοιοῦτον, καί οὐ μεμόλυνται αὐτῷ ὁ λογισμός, προσίτω τοῖς ἁγιάσμασι. Τινές δέ τόν μέγαν Βασίλειον φασίν ἀπείργειν τούς τοιοῦτόν τι παθόντας τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεταλήψεως. Ἐρωτηθείς γάρ ὁ ἅγιος οὗτος, ὡς ἐν τοῖς ἀσκητικοῖς αὐτοῦ ἀναγέγραπται, εἰ τῶν συνήθων καί κατά φύσιν γινομένων τινί, χρή τολμᾷν εἰς κοινωνίαν τῶν ἁγίων παραδέχεσθαι, ἀπεκρίθη∙ Κρείττονα τῆς φύσεως καί τῆς συνηθείας ἐδίδαξεν ὁ Ἀπόστολος εἶναι τόν ἐν τῷ βαπτίσματι συνταφέντα Χριστῷ, ποτέ μέν εἰπὼν, ὅτι ὁ παλαιός ἡμῶν ἄνθρωπος συνεσταυρώθη, ἵνα καταργηθῇ τό σῶμα τῆς ἁμαρτίας, τοῦ μηκέτι δουλεύειν ἡμᾶς τῇ ἁμαρτίᾳ, ποτέ δέ παραγγείλας, Νεκρώσατε οὖν τά μέλη ὑμῶν τά ἐπί τῆς γῆς, πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακήν, καί τήν πλεονεξίαν, ἥτις ἐστίν εἰδωλολατρεία, δι᾽ ἅ ἔρχεται ἡ ὀργή τοῦ Θεοῦ ἐπί τούς υἱούς τῆς ἀπειθείας∙ ποτέ δέ ὅρον ἐκθέμενος ἐν τῷ εἰπεῖν∙ Οἱ δέ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐσταύρωσαν τήν σάρκα σύν τοῖς παθήμασι καί ταῖς ἐπιθυμίαις∙ ἐγὼ δέ ἔγνων, ὃτι ταῦτα κατωρθώθη Θεοῦ χάριτι, καί ἐν ἀνδράσι, καί ἐν γυναιξί, πίστει τῇ εἰς τόν Κύριον γνησίᾳ∙ τοῦ δέ ἐν ἀκαθαρσίᾳ ὄντα τινά ἐγγίζειν τοῖς ἁγίοις, καί ἐκ τῆς παλαιᾶς Διαθήκης φοβερόν διδασκόμεθα τό κρίμα∙ εἰ δέ πλεῖον τοῦ ἱεροῦ ὧδε, φοβερώτερον δηλονότι, παιδεύσει δέ ἡμᾶς ὁ Ἀπόστολος εἰπών∙ ὁ ἐσθίων καί πίνων ἀναξίως, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καί πίνει. Ἐκ γοῦν τῆς ἀποκρίσεως ταύτης οἴονταί τινες τόν μέγαν Βασίλειον ἀκαθαρσίαν ἡγεῖσθαι τήν τοῦ σπέρματος ἐκροήν∙ ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι τοῦτο∙ οὐ γάρ περί ἀφαντἀστου φησί ῥύσεως, ἀλλ᾽ οὐδέ μετά φαντασίας γενομένης, ἄνευ μέντοι ἐμπαθείας, ἧς ἐπιθυμία οὐ προηγήσατο∙ ἤ κᾂν προηγήσατο, ἀλλ᾽ οὐκ ἐνέμεινεν, ἀλλ᾽ ἀπεπἑμφθη, τοῦ κρείττονος ἐπικρατήσαντος λογισμοῦ∙ ὥστε μηδἑ συγκατάθεσιν γενέσθαι, μηδέ μολυνθῆναι ταύτῃ τόν λογισμόν. Καί τοῦτο ἐξ αὐτῆς τῆς γραφῆς τοῦ μεγάλου Πατρός ἐκείνου καταληφθήσεται τῷ προσέχοντι. Τά γάρ τοῦ Ἀποστόλου ῥήματα, οἷς ἐκεῖνος εἰς κατασκευήν ἐχρήσατο τοῦ οἰκείου λόγου, ἁμαρτίας μέμνηται, καί ἀκαθαρσίας, καί ἐπιθυμίας κακῆς∙ πρός ἅπερ ἐκεῖνος στηρίζει τήν γνώμην τήν ἑαυτοῦ, λέγων∙ Τό δέ ἐν ἀκαθαρσίᾳ ὄντα τινά ἐγγίζειν τοῖς ἁγίοις, καί τά λοιπά. Οὐκ ἂν δέ τις εἴποι, ἀκαθαρσίαν ὀνομάσαι τόν μέγαν Βασίλειον τήν σπερματικήν ἔκκρισιν ἀπαθῶς γινομένην∙ τοῦτο γάρ διαβολή τῆς σαρκός∙ ὁ δέ ἐν πλείοσι λόγοις ἐφιλοσόφησεν, ὡς οὐ κακόν τό σῶμα, οὐδέ κακίας ἀρχή, καθὼς ἔδοξέ τισιν∙ οὐδ᾽ ἐναντία λέγειν αὐτόν τῷ μεγάλῳ Ἀθανασίῳ λογίσαιτό τις, οὗ τούς λόγους ἅπαντες οἱ ἱεροί Πατέρες ἐξόχως σεβάζονται∙ ἀλλά πάντως ἀκαθαρσίαν ὁ μέγας Βασίλειος, οὐ τήν σπερματικήν ὠνόμασεν ἔκκρισιν, ἀλλά τήν πονηράν ἐπιθυμίαν∙ ἧς ἡγουμένης, καί ἡ κατά διάνοιαν ἀμαρτία τελεῖται διά συγκαταθέσεως, καί οὕτω γίνεται φαντασία καθ᾽ ὕπνους, καί τοῦ σπέρματος ἐκροή∙ καί ἐκ τοῦ φάναι δέ, ὅτι ἐγὼ ἔγνων ὅτι ταῦτα κατωρθώθη Θεοῦ χάριτι καί ἀνδράσι καί γυναιξί, δείκνυται ἐναργῶς, ὅτι περί ἐκκρίσεως σπέρματος μετά φαντασίας γινομένης φησίν, ἧς ἡ ἐμπάθεια προηγάσατο, καί ἡ κατά διάνοιαν ἁμαρτία∙ τοῦτο, γάρ ἐστι κατόρθωμα, τό τήν συγκατάθεσιν ἐκφυγεῖν, καί τόν δι᾽ αὐτῆς τοῦ λογισμοῦ μολυσμόν, ἄλλ᾽ οὐχί τό μή ἐπιθυμῆσαι, ὅ ἐστι τό μή προβαλεῖν λογισμόν∙ τοῦτο γάρ τῆς φύσεως, ἤ ἠλιθιότης∙ τό δέ μή ὑποκλιθῆναι τῇ ἐπιθυμίᾳ προβαλούσῃ, μηδἑ συγκαταθέσθαι τῷ λογισμῷ, μηδέ τήν κατά διάνοιαν ἁμαρτίαν ἐκτελεσθῆναι, καί ἀρετή ἐστι καί κατόρθωμα. Οὐδέ τό μή γενέσθαι τινί τοῦ σπέρματος ἔκκρισιν, κατόρθωσις λογισθήσεται∙ φυσικόν γάρ τοῦτο, διό καί γινόμενον, ἀνέγκλητον. Ἀλλ᾽ οὐδέ τις, οἶμαι, τήν φυσικήν ῥεῦσιν διόλου ἐκφεύξεται, εἰ μή τις εἴη λίαν ἠλίθιος. Τήν ἐπιστολήν ταύτην διαλαμβάνουσαν, μή εἶναι ἀκάθαρτον τήν φυσικήν ἔκκρισιν τοῦ σπέρματος τήν ἀπό νόσου δηλαδή γινομένην, ἤ ἀπό φαντασίας νυκτερινῆς ἀπροαιρέτου καί ἀπαθοῦς, ὁ ὑπερφυέστατος ἐκεῖνος Ζωναρᾶς σοφῶς καί ὑπερδεξίως, καί ὡς οὐκ ἄν τις εἴποι κρειττόνως, ἡρμήνευσε∙ καί διά τοῦτο περιττόν ἡμῖν ἔδοξε γράψαι τι περί ταύτης. Συναγαγόντες δέ λέγομεν, ὡς ἡ φυσική ἐκροή τοῦ σπέρματος, εἰ μέν ἐξ ἀπροαιρέτου φαντασίας νυκτερινῆς καί ἄνευ προϋποκειμένης ἐμπαθοῦς ἐπιθυμίας γένηται, ἀπροκριμάτιστός ἐστι παντάπασι, καθὼς καί ἡ πρός τόν Βασιλείδην ἐπιστολή τοῦ ἁγίου Διονυσίου διαλαμβάνει, ἥτις κατεστρώθη ὄπισθεν. Εἰ δέ ἐμπάθειά τις προηγήσατο ἐκ πονηρᾶς ἐπιθυμίας ἴσως καί συγκαταθέσεως, ἀκάθαρτός ἐστι, καί ὁ ταύτην ὑποστάς τῶν ἁγιασμάτων ἐμποδισθήσεται, καί κατά τό δοκοῦν τῷ ψυχικῷ αὐτοῦ ἰατρῷ θεραπευθήσεται. Τριῶν γάρ ὄντων τρόπων, δι’ ὧν παρά τοῦ Σατανᾶ πολεμούμεθα, προσβολῆς, συγκαταθέσεως, καί ἀποτελέσματος, εἰ μέν ἀπό μόνης προσβολῆς φαντασία γένηται νυκτερινή, μετριώτερον ἐπιτιμηθῶμεν∙ εἰ δέ σύν τῇ προσβολῇ γέγονε καί συγκατάθεσις ἡμερινή, καί οὕτω παρηκολούθησε καί φαντασία νυκτερινή, καί ἐκκρίσεως ἀποτέλεσμα, ἐπί πλέον κολασθησόμεθα, κατά τό γράμμα τό ἱερόν τό λέγον, Ὁ ἐπιθυμήσας γυναῖκα ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτήν. Εἰ δέ οὕτω κολάζεται ἡ ἀπό συγκαταθέσεως διά νυκτερινῆς φαντασίας ἐκροή τοῦ σπέρματος, πολλῷ πλέον ἡ διά μαλακίας ἔκκρισις ἐπιτιμηθήσεται ὕπαρ καί οὖκ ἐξ ὀνειρώξεως γινομένη. Ἡ δέ ἀπό νόσου νεφριτικῆς γινομένη ἐκροή τοῦ σπέρματος, οἵα ἐστίν ἡ τῶν γονοῤῥοιῶν, καί τῆς λιθιάσεως, πάντῃ ἐστίν ἀκατέγκλητος. Κᾂν γάρ ἀπό τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου οἱ γονοῤῥυεῖς ἀκάθαρτοι ἐλογίζοντο, ἀλλά καθ᾽ ἕτερον τρόπον, ὅσον πρός τόν ἡμέτερον νόμον, καθαροί λογίζονται, ὅτι καί οἱ λέπραν νοσήσαντες, παρά μέν τῷ παλαιῷ νόμῳ ὡς ἀκάθαρτοι ἀπεπέμποντο, μεθ᾽ ἡμῶν δέ καί ἐκκλησιάζουσι, καί συνεύχονται, ἀπό τῆς νόσου μηδέν ἐμποδιζόμενοι, ἀλλά μᾶλλον καί οἰκειούμενοι. Ἡ μέντοι ἑρμηνεία τοῦ Ζωναρᾶ οὐ κατεστρώθη ᾧδε, διά τό πρός ἐξήγησιν γραφικῶν ῥημάτων μάλιστα ἀποβλέπειν, καί μή πρός κανονικήν διδασκαλίαν. Ἡμῖν δέ οὐκ ἐμέλησεν ὅλως ἐν τῇ παρούσῃ ἐξηγήσει συνθήκης ῥητορικῆς, ἤ εὐεπείας λέξεων, ἤ ῥήμάτων γραφικῶν ἑρμηνείας, ἀλλά κανονικῆς καί νομικῆς διδασκαλίας, καί ἑρμηνείας τῶν δοκούντων ἐναντιοφανῶν νόμων τε καί κανόνων, τά λοιπά παραδραμοῦσιν, ὡς μή τοῦ παρόντος ὄντα καιροῦ. Ὁ γοῦν θέλων εὑρεῖν τήν ἑρμηνείαν καί τήν σαφήνειαν τῶν ἀποστολικῶν ῥημάτων, ἤ καί τῶν ἄλλων γραφικῶν, ἐντυγχανέτω τῷ Ζωναρᾷ, ἤ καί τοῖς ἄλλοις ἐξηγηταῖς αὐτῶν. *Στο Πηδάλιο, ο 2ος κανόνας αντιστοιχεί στον 3ο (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Εἰς τρία διαιρεῖ ὁ ἅγιος τά Βιβλία ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ, είς ἀπόκρυφα, εἰς Κανονιζόμενα, καί εἰς ἀναγινωσκόμενα. Καί ἀπόκρυφα μέν ὀνομάζει τά ἀπατηλά καί νόθα, τά ὁποῖα γράφοντες οἱ αἱρετικοί καί λέγοντες ὅτι εἶναι παλαιά, καί τῆς θείας Γραφῆς, μέ τοῦτο ἐπλάνουν τούς ἁπλουστέρους, ὅτι εἶναι γνήσια καί καλά. Κανονιζόμενα δέ τά τῆς παλαιᾶς, καί νέας Γραφῆς, τά ὁποῖα ὀνομαστί ἀριθμεῖ. Ἀναγιγνωσκόμενα δέ, τά ὄντα μέν ἔξω ἀπό τά κανονιζόμενα, οὐκ ἀπόκρυφα δέ, ἀλλά εἰς τούς κατηχουμένους διωρισμένα ἀπό τούς Πατέρας νά ἀναγιγνώσκονται, τά ὁποῖα καί αὐτά καθ’ ἕνα ἀπαριθμεῖ. Λέγει δέ ὁ ἅγιος, ὅτι ἠναγκάσθη νά φανερώσῃ χωριστά τά βιβλία ταῦτα, ἵνα, ἀνίσως μέν τινας ἐπλανήθη καί ἐδέχθη τά ἀπόκρυφα ταῦτα καί αἱρετικά, διορθωθῇ καί ἀποῤῥίψῃ αὐτά. Εἰ δέ δέν τά ἐδέχθη, χαρῇ, λαμβάνωντας πληροφορίαν περί τούτων περισσοτέραν. Μεταχειρίζεται δέ ὁ ἅγιος προσφυῶς εἰς τήν ὑπόθεσιν ταύτην τήν ἀρχήν τοῦ κατά Λουκᾶν ἁγίου Εὐαγγελίου, καί ἀπαριθμῶν τά εἰρημένα κανονιζόμενα, καί ἀναγιγνωσκόμενα βιβλία, καί παρακινῶν τόν καθ’ ἕνα νά ἐρευνᾷ ταῦτα, καθώς εἶπεν εἰς τούς Ἰουδαίους ὁ Κύριος, τελειώνει τήν ἐπιστολήν. Ὅρα καί τόν πε΄ Ἀποστολικόν. 1Ἐπειδή πολλοί, βλέποντες τούς θείους πατέρας, ἑρμηνευτάς τοῦ κατά Ἰωάννην ἁγίου Εὐαγγελίου, πῶς δέν ἑρμηνεύουν, οὔτε ὅλως ἀναφέρουν τήν εἰς τό ὄγδοον κεφάλαιον γεγραμμένην ἱστορίαν τῆς ἐπ’ αὐτοφόρῳ μοιχευθείσης γυναικός, ἀποροῦσι περί τούτου, ἤ καί λέγουν, ὅτι εἶναι νόθος ἡ ἱστορία αὕτη, διά τοῦτο ἡμεῖς, χάριν τῆς ἀληθείας, καί τῆς τῶν φιλομαθῶν πληροφορίας, ἐρευνήσας εὕρομεν ταῦτα περί τῆς ἱστορίας ταύτης, ἅ καί σημειοῦμεν ἐνταῦθα λέγοντες. Ὅτι τήν ἱστορίαν ταύτην ἀναφέρουν οἱ θεῖοι ἀπόστολοι ἐν ταῖς Διαταγαῖς, βιβλ. β΄, κεφ. κδ΄ καί ὁ Παμφίλου Εὐσέβιος, ἐκκλ. ἱστορ., βιβλ. γ΄, κεφ. λθ΄ καί βιβλ. δ΄, κεφ. ιδ΄, ἐν οἷς τά περί τοῦ Παπίου Ἱεραπόλεως ἱστορῶν λέγει οὔτω∙ κέχρηται μαρτυρίαις ἀπό τῆς Ἰωάννου προτέρας ἐπιστολῆς, καί ἀπό τῆς Πέτρου ὁμοίως. Ἐκτέθειται δέ καί ἄλλην ἱστορίαν περί γυναικός ἐπί πολλαῖς ἁμαρτίαις διαβληθείσης ἐπί τοῦ Κυρίου, ἥν τι καθ’ Ἑβραίους Εὐαγγέλιον (ἴσως δέ τοῦτό ἐστι τό κατά Ματθαῖον, ὅπερ ἑβραϊστί συνεγράφη. Ἀλλά τό νῦν μεταφρασμένον ταύτην οὐκ ἔχει) περιέχει. Μέμνηται δέ τῆς ἱστορίας ταύτης καί ὁ μέγας οὗτος Ἀθανάσιος ἐν τῇ κεφαλαιώδει συνόψει τῶν τῆς γραφῆς βιβλίων. Φησί γάρ τῷ κατά Ἰωάνννην Εὐαγγελίῳ γενόμενος «Πάλιν ὁ Ἰησοῦς διαλέγεται αὐτοῖς (τοῖς Ἰουδαίοις δηλ.) καί ἐπειρῶντο ἀνατρέπειν αὐτοῦ τά ῥήματα». Ἐνταῦθα τά περί τῆς κατηγορηθείσης ἐπί μοιχείᾳ∙ ταύτην τήν ἱστορίαν περιέχουσι καί πολλά Τετραευαγγέλια, μεμβράϊνα χειρόγραφα σωζόμενα ἐν ταῖς ἱεραῖς μοναῖς τοῦ Ἁγίου Ὄρους, γεγραμμένα πρό ὀκτακοσίων χρόνων ἐπέκεινα. Φαίνεται δέ ὅτι ἐξ ἀγράφου παραδόσεως ἐπεισήχθη τῷ θείῳ Εὐαγγελίῳ ἡ ἱστορία αὕτη, Παραδόσεως δέ, λέγω, Ἀποστολικῆς. Φησί γάρ ὁ ἴδιος Ἰωάννης «Ἔστι δέ καί ἄλλα ὅσα ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς, ἅ οὐκ ἔστι γεγραμμένα ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ» (Ἰω., κ΄ 30, κα΄ 25).2Νῦν δέ, τελευταία εἶναι ἡ πρός Ἑβραίους.3Διδαχήν τῶν Ἀποστόλων ὀνομάζει τάς διαταγάς τῶν Ἀποστόλων.4Περί τοῦ Ποιμένος εἴπομεν εἰς τόν πε΄ Ἀποστολ. ἐν ταῖς ὑποσημ. τοῦτο μόνον προσθέτοντες ἐδῶ, ὅτι τό βιβλίον ταῦτο συνέγραψεν, ὡς λέγουσί τινες, ὁ Ἀπόστολος Ἑρμᾶς, ὅν ὁ Παῦλος ἀσπάζεται ἐν τῇ πρός Ῥωμαίους ἐπιστολ. Λέγει δέ ὁ θεῖος Ἱερώνυμος, ὅτι τό βιβλίον τοῦ Ποιμένος εἶναι ὠφελιμώτατον καί ἀναγκαιότατον (παρά Μελετίῳ Ἀθηνῶν, ἐκκλ. ἱστορ., τόμ. α΄, σελ. 172).
