Εἰ καί μέχρι τοῦ νῦν ἔνιοι τῶν ἀρχιερέων εἰς τό τῶν μοναχῶν κατιόντες σχῆμα ἐπί τῷ τῆς ἀρχιερωσύνης ἐβιάζοντο διαμένειν ὕψει, καί τοῦτο πράττοντες παρεωρῶντο∙ ἀλλ᾿ οὖν ἡ ἁγία καί οἰκουμενική αὕτη σύνοδος, καί τοῦτο ρυθμίζουσα τό παρόραμα καί πρός τούς ἐκκλησιαστικούς θεσμούς τήν ἄτακτον ταύτην ἐπανάγουσα πρᾶξιν, ὥρισεν, ἵνα εἴ τις ἐπίσκοπος ἤ εἴ τις ἄλλος τοῦ ἀρχιερατικοῦ ἀξιώματος πρός τόν μοναχικόν θελήσοι κατελθεῖν βίον καί τόν τῆς μετανοίας τόπον ἀναπληρῶσαι, μηκέτι τοῦτον τῆς ἀρχιερατικῆς ἀντιποιεῖσθαι ἀξίας. Αἱ γάρ τῶν μοναχῶν συνθῆκαι ὑποταγῆς λόγον ἐπέχουσι καί μαθητείας, ἀλλ᾿ οὐχί διδασκαλίας ἤ προεδρείας, οὐδέ ποιμαίνειν ἄλλους, ἀλλά ποιμαίνεσθαι ἐπαγγέλλονται. Διό, καθ᾿ ἃ προείρηται, θεσπίζομεν, μηκέτι τινά τῶν ἐν ἀρχιερατικῷ καταλόγῳ καί ποιμένων ἐξεταζομένων εἰς τήν τῶν ποιμαινομένων καί μετανοούντων χώραν ἑαυτόν καταβιβάζειν. Εἴ δέ τις τοῦτο τολμήσειε πράξαι, μετά τήν ἐκφώνησιν καί διάγνωσιν τῆς νῦν ἐκπεφωνημένης ψήφου, αὐτός ἑαυτόν τοῦ ἀρχιερατικοῦ ἀποστερήσας βαθμοῦ, οὐκέτι πρός τό πρότερον, ὅπερ δι᾿ αὐτῶν τῶν ἔργων ἠθέτησεν, ἀξίωμα ἐπαναστρέψει.
Οὗτος ὁ κανών οὐ παραχωρεῖ ἀρχιερεῖ οἱῳδήτινι μετά τό ἀποκαρῆναι αὖθις ἐνεργεῖν τι ἀρχιερατικόν δίκαιον∙ καί φησιν, ὅτι, εἰ καί ἕως ἄρτι τινές τῶν ἀρχιερέων εἰς τό μοναχικόν κατιόντες σχῆμα, πάλιν τά τῆς ἀρχιερωσύνης ποιεῖν ἐβιάζοντο∙ (προσφόρως δέ τό κατιόντες ἐτέθη∙ ἐκ γάρ τῆς ἀρχιερατικῆς περιωπῆς κατέρχεται ὁ ἀποκειρόμενος εἰς τήν τῆς ταπεινώσεως χθαμαλότητα, καί ἐκ τοῦ πατρικοῦ καί διδασκαλικοῦ ἀξιώματος, εἰς υἱοῦ τάξιν καί μαθητοῦ)∙ ἀλλ’ ὥρισε νῦν ἡ σύνοδος τούς ἀρχιερατικοῦ ἀξιώματος τυγχάνοντας, εἶτα εἰς τόν μονήρη βίον θελήσαντας ἀποκλῖναι, μηκέτι τῆς ἀρχιερατικῆς ἀξίας ἀντιποιεῖσθαι∙ καί τήν αἰτίαν ἐπάγει, λέγων, ὅτι ὁ κειρόμενος ταπείνωσιν ἐπαγγέλλεται, καί μαθητής εἶναι συντίθεται, καί ποιμαίνεσθαι, ἀλλ’ οὐχί ποιμαίνειν. Πῶς οὗν ὁ αὐτός, καί προεδρεύων ἔσται διά τήν ἀρχιερωσύνην, καί διά τό σχῆμα τό μοναχικόν ταπεινούμενος; Πῶς δέ διδάσκων ἔσται καί διδασκόμενος; Πῶς δέ ποιμαίνων καί ποιμαινόμενος; Διό, φησι, θεσπίζομεν, τούς ἀρχιερεῖς μηκέτι καταβιβάζειν ἑαυτούς εἰς τόπον μετανοούντων∙ (μετανοίας γάρ ὁ μοναχικός βίος ἐπάγγελμα)∙ εἰ δέ τοῦτό τις πράξῃ, αὐτός ἑαυτόν ἀποστερεῖ τῆς ἀρχιερατικῆς ἀξίας, καί οὐκέτι πρός τό πρότερον τῆς ἀρχιερωσύνης ἐπαναστρέψει ἀξίωμα. Ταῦτα δέ, ἤγουν τό μή καταβιβάζειν ἑαυτούς εἰς χώραν μετανοούντων, καί τό, εἰ δέ τις τολμήσειε τοῦτο πρᾶξαι, οὐκ ἀπαγορεύοντα τήν μετάνοιαν τοῖς ἀρχιερεῦσιν εἴρηται, ἀλλ’ ἐκδείκνυσι, τοιούτους εἶναι δεῖν τούς ἀρχιερεῖς, καί οὕτω βιοῦν, ὡς μηδέ δεῖσθαι μετανοίας σχεδόν, ἀλλά καί τοῖς ἄλλοις διά τῶν οἰκείων ἐντεύξεων το Θεῖον ἐξιλεοῦν. Περί ἐπισκόπων θελόντων καί μετά τήν ἀπόκαρσιν ἐνεργεῖν ἀρχιερατικά δίκαια, οὐκ ἐγράφη κανών∙ καί διά τοῦτο ἐπεχείρουν τινές ἐπίσκοποι, μετά τό ἀποκαρῆναι, ἔχειν τά τῶν ἐπισκόπων προνόμια, παρά τήν κρατήσασαν ἄγραφον ἐκκλησιαστικήν συνήθειαν. Τοῦτο οὖν διορθούμενοι οἱ ἅγιοι Πατέρες, εἶπον ὡς, ἐπεί τό μέν ὕψος τῆς ἀρχιερωσύνης διδασκαλικόν ἐστιν ἀξίωμα, τό δέ μοναχικόν ἐπάγγελμα μαθητείας καί ὑποταγῆς ἔργον, καί ἀδύνατόν ἐστι τόν ὑποτακτικόν ἐπί θρόνου καθῆσθαι καί διδάσκειν, χρεών ἐστι τόν ἀποστάντα ἐκ τοῦ ὕψους τῆς ἀρχιερωσύνης, καί καταγνόντα οἷον ἑαυτοῦ, καί πρός μετάνοιαν ἀποδιδόντα, καί διά τοῦ μοναχικοῦ σχήματος ὑποταγήν ἐπαγγειλάμενον, μή ἐνεργεῖν διδασκαλικόν τι, καί ἀντί τοῦ ποιμαίνεσθαι, ἐπιχειρεῖν ἄλλους ποιμαίνειν. Τόν δέ τοῦτο ποιῆσαι ἐπιχειρήσαντα, μή παραχωρεῖσθαι ἀρχιερατικόν τι ἐνεργεῖν, ὅτι αὐτός ἑαυτόν διά τῆς ἀπακάρσεως ἐκ τούτου ἀπεξένωσεν. Εἶπον δέ οἱ Πατέρες περί τῶν ἀρχιερέων τό, μή καταβιβάζειν ἑαυτούς εἰς χώραν μετανοούντων, καί τό, εἰ δέ τις τολμήσειε τοῦτο πρᾶξαι, οὐκ ἀπαγορεύοντες τήν μετάνοιαν ὡς στυγητόν τι πρᾶγμα καί ἀποτρόπαιον∙ (τοῦτο γάρ καί πολλοῦ ἐπαίνου ἐστίν ἄξιον), ἀλλά παραγγέλλοντες τοιούτους εἶναι τούς ἀρχιερεῖς, καί οὕτω βιοῦν, ὡς μή δεῖσθαι μετανοίας σχεδόν, ἀλλά καί τοῖς ἄλλοις διά τῶν οἰκείων ἐντεύξεων τό Θεῖον ἐξιλεοῦν. Ἐζητήθη δέ, εἰ μοναχός, μετά τήν ἀρχιερωσύνην ἀξιωθείς τοῦ μεγάλου σχήματος, δύναταί τι ἐνεργεῖν ἐπισκοπικόν∙ εἶπον γάρ τινες, ὡς, ἐπεί ὁ τοιοῦτος πρό τοῦ ψηφισθῆναι ἀπεκάρη, οὐκ ἐδεῖτο καί δευτέρας ἁποκάρσεως, κἀντεῦθεν οὐδέ ἔχουσιν ἐπ’ αὐτῶ χώραν τά τοῦ κανόνος∙ οὐκ ἤρεσαν δέ ταῦτα λέγοντες∙ ἀλλ’ ἤκουσαν, ὡς κυρίως ἀπόκαρσις ἡ τοῦ μεγάλου καί ἀγγελικοῦ σχήματος περιβολή ἐστι∙ τό γάρ μικρόν σχῆμα, ἀῤῥαβών ἐκείνου τοῦ τελείου λέγεται. Εἰ γοῦν τό μικρόν σχῆμα τήν ἀρχιερωσύνην παύοι, πολλῷ πλέον σχολάσει ταύτην ἡ τελεία ἀπόκαρσις. Εἰ δέ τις καί περί τῶν ἀποκειρομένων ἱερέων ἐρωτήσει, πῶς μετά τήν ἀπόκαρσιν ἱερουργοῦσι, καί οὐ παύονται, ἀκούσει μή διδασκάλους εἶναι τούς ἱερεῖς, καί διά τοῦτο μηδέ τά τοῦ κανόνος χώραν ἔχειν ἐπ’ αὐτοῖς. Εἴ τις ἀπό ἱεραρχικοῦ ὕψους, εἰς τόν μοναδικόν, καί ἔμπαλιν, κατέλθοι βίον, μηκέτι τῆς ἱεραρχικῆς ἀντιποιείσθω ἀξίας. Ὁ παρών Κανών ἐμποδίζει τό νά καταβαίνουσιν οἱ Ἀρχιερεῖς καί ποιμένες ἀπό τό ὕψος τοῦ ἀρχιερατικοῦ ἀξιώματος εἰς τήν χθαμαλότητα τοῦ σχήματος τῶν Μοναχῶν (καθὼς παρομοίως εἶναι ἐμποδισμένον, καί τό νά κάμνουν παραιτήσεις τῆς ἐπαρχίας των, ἔξω μόνον διά ἐγκλήματα κανονικά ὁποῦ ἔχουν, ἐμποδίζοντα τήν ἀρχιερωσύνην, καί ἐξομολογηθέντα παρ’ αὐτῶν πνευματικῷ Πατρί. Παραιτούμενοι γάρ πρότερον, ἔτζι εἰς τό τάγμα τῶν Μοναχῶν κατέβαινον). Εἰ δέ καί ἤθελε τολμήσει τινάς νά κάμῃ τοῦτο, μετά τήν ἀπόφασιν ταύτην, καθ’ οἱονδήτινα τρόπον, οὗτος νά μή δύναται πλέον νά ἔχῃ τό ὑψηλόν τῆς ἀρχιερωσύνης ἀξίωμα, ἤ νά ἐνεργῇ ἀρχιερατικήν τινα ἱεροπραξίαν. Ἐπειδή πρῶτον μέν αἱ συμφωνίαι ὁποῦ κάμνουσιν οἱ Μοναχοί εἰς τό σχῆμα, εἶναι συμφωνίαι ὑποταγῆς, καί μαθήσεως, καί μετανοίας, ἀλλ’ ὄχι ἐξουσίας, καί διδασκαλίας, καί βίου ἀκαταγνώστου, τά ὁποῖα ἔχει τό τῶν Ἀρχιερέων ἀξίωμα. Ταῦτα δέ ἐναντία ὄντα ἀναμεταξύ των, ἡνωμένα νά εὑρίσκωνται εἰς τόν αὐτόν καιρόν, ἀδύνατόν ἐστι. Δεύτερον δέ, ὅτι αὐτοί μοναχοί των ἐστέρησαν τόν ἑαυτόν τους ἀπό τόν βαθμόν τῆς Ἀρχιερωσύνης, καί λοιπόν δέν εἶναι δυνατόν νά ἀναλάβουν πάλιν αὐτόν, ὃν διά τῶν ἔργων ἠθέτησαν, καί ἀγκαλά νά ἔκαμναν τοῦτο τό ἄτοπον ἕως τῆς σήμερόν τινες Ἀρχιερεῖς, ἀπό τῆς σήμερον ὅμως καί εἰς τό ἑξῆς νά μή γίνεται.1 1Τινές θέλουσιν ὅτι οἱ ἀπό Ἀρχιερέων γενόμενοι μοναχοί, ὄχι οἱ διά ἐγκλήματα ὁποῦ ἔκαμαν καθαιρεθέντες συνοδικῶς, ὄχι οἱ παραιτησάμενοι διά τήν ἀναξιότητά των τήν κρυπτήν, ἤ καί ἐξομολογηθεῖσαν κατά μόνας, πνευματικῷ πατρί, ἀλλά μόνοι οἱ παραιτησάμενοι διά ἀμέλειαν, ἤ ἀπραγμοσύνην (τό ὁποῖον ἀκανονίστως μέν ἐποίησαν, ἔφθασαν ὅμως νά τό κάμνουν, περί οὗ ὅρα τήν ἐπιστολήν τῆς γ΄ συνόδου), καί ὄχι διά ἄλλην ἀναξιότητά των κρυπτήν ἤ φανεράν, καί μετά τήν παραίτησιν, γενόμενοι μοναχοί. Οὗτοι, λέγω, θέλουσι τινές, ὅτι καί ἀφ’ οὗ γένουν μοναχοί, δύνανται νά ἐνεργοῦν τάς ἱεροπραξίας μόνας τοῦ πρεσβυτέρου. Καί βεβαιοῦσι τήν γνώμη των∙ πρῶτον μέν, ὅτι ἡ ὑποταγή καί τοῦ μοναχικοῦ σχήματος, καί ἡ προεδρία τοῦ ἀρχιερατικοῦ ἀξιώματος εἶναι ἐναντία ἕνα εἰς τό ἄλλο, καί διά τοῦτο ἐξωθοῦσιν ἄλληλα, καί νά ᾖναι ἡνωμένα εἰς ἕνα καί τόν αὐτόν ἄνθρωπον, καί κατά τόν αὐτόν καιρόν, εἶναι ἀδύνατον, κατά τόν παρόντα κανόνα. Ἡ δέ τοῦ πρεσβυτέρου ἀξία, προεδρία οὐκ οὖσα δέν εἶναι ἐναντία μέ τήν ὑποταγήν, καί ἀκολούθως ἠμπορεῖ νά ᾖναι ἡνωμένη μέ αὐτήν εἰς ἕνα καί τόν αὐτόν ἄνθρωπον∙ δεύτερον δέ, διά τί βλέπομεν ὅτι καί οἱ πρεσβύτεροι καί ἀφ’ οὗ γένουν Μοναχοί πάλιν ἐνεργοῦν τάς ἐνεργείας τοῦ πρεσβυτέρου, καί ὑπό τοῦ μοναχικοῦ σχήματος εἰς τοῦτο δέν ἐμποδίζονται, καί τρίτον, διά τί οἱ κανόνες ὁ κ΄ τῆς στ΄, ὁ ιη΄ τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ, ὁ η΄ τῆς α΄ καί καταβιβάζοντες τόν Ἐπίσκοπον ἀπό τήν ἐπισκοπικήν ὑπεροχήν, μέ ὅλον τοῦτο τῆς ἱεροπραξίας τοῦ πρεσβυτέρου δέν τούς ἐμποδίζουν νά ἐνεργοῦσι. Ταῦτα μέν οὗτοι. Ὁ δέ Πατριάρχης Νικόλαος, ἐπειδή εἰς τήν η΄ αὐτοῦ ἀπόκρισιν θέλει ὅτι ὁ θεληματικῶς παραιτήσας τήν ἱερωσύνην ἱερεύς, κατηγορούσης αὐτόν τῆς συνειδήσεως, οὔτε τό, εὐλογητός ὁ Θεός νά προλέγῃ, οὔτε τό, Χριστός ὁ ἀληθινός Θεός νά ἐπιλέγῃ ἐν τῇ ἀπολύσει, οὔτε νά ματαλαμβάνῃ μέσα εἰς τό βῆμα, ἀλλ’ οὔτε μέ θυμιατόν νά θυμιᾷ, ὅπερ ἐστίν ἔργον τῆς κατωτέρας τάξεως τῶν διακόνων, ἀλλά νά τάττεται εἰς τόν τόπον τῶν λαϊκῶν. Δύναται νά συμπεράνῃ τινάς ἐκ τοῦ ὁμοίου τούτου τό ὅμοιον, ὅτι, καθὼς ὁ ἱερεύς ὁ θεληματικῶς καταλείψας τήν ἱερωσύνην, οὔτε τάς ἱεροπραξίας τοῦ Διακόνου ἐνεργεῖν δύναται. Οὕτω καί ὁ θεληματικῶς παραιτήσας τήν ἀρχιερωσύνην Ἀρχιερεύς, καί εἰς τό σχῆμα τῶν Μοναχῶν καταβιβασθείς, οὔτε τά τοῦ πρεσβυτέρου δύναται ἐνεργεῖν∙ καί ἂν ἄλλα ἁμαρτήματα δέν ἔχῃ ἐλέγχοντα αὐτοῦ τήν συνείδησιν. Ἀλλά ἡ παράνομος αὕτη καί παρά κανόνας παραίτησις ὁποῦ ἔκαμεν, εἶναι ἀρκετή νά τόν ἐλέγχῃ καθημερινῶς. Ἀφίνω νά λέγω ὅτι ἡ κατάβασις τοῦ Ἐπισκόπου εἰς τόν βαθμόν τοῦ πρεσβυτέρου ἱεροσυλία λέγεται, κατά τόν κθ΄ τῆς δ΄, ὁ δέ κ΄ τῆς στ΄ διά τοῦτο καταβιβάζει τόν Ἐπίσκοπον εἰς πρεσβυτέρου τιμήν, ἵνα μή ὦσιν ἐν τῇ αὐτῇ πόλει δύω Ἐπίσκοποι κατά τόν η΄ τῆς α΄ καί ιβ΄ τῆς δ΄. Ὁ δέ ιη΄ τῆς Ἀγκύρας τοῦτο ποιεῖ, ἐάν εἰς ξένην ἐπαρχίαν εὑρισκόμενος Ἐπίσκοπος προξενῇ σκάνδαλα καί ταραχάς. Καί ὅρα τόν λε΄ καί λστ΄ Ἀποστολικόν. Τῶν κανόνων οὖν τούτων οὐχί ἁπλῶς, ἀλλά δι’ ὡρισμένας αἰτίας καταβιβαζόντων τόν Ἐπίσκοπον εἰς πρεσβύτερον, ἂς παύσουν οἱ τούτους ἁπλῶς προβαλλόμενοι. Οὐ μόνον δέ οἱ θεληματικῶς γενόμενοι Μοναχοί ἀπό Ἀρχιερέων οὐ δύνανται ἐνεργεῖν τι ἱερατικόν, ἀλλ’ οὐδέ οἱ κατά περίστασιν, ἤ ἀσθενείας, ἤ βίας τινός κουρευθέντες Ἀρχιερεῖς, τά τῆς ἀρχιερωσύνης πάλιν οὐκ ἐνεργοῦσι κατά τόν Βαλσαμῶνα (ἑρμ. τοῦ γ΄ τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ), ἐάν μόνον τό κατά βίαν εἰς αὐτούς γεγονός, ἅπαξ καταδεχθῶσι (ἡ γάρ ἐν ἀσθενείᾳ ἀπόκαρσις, ὡς μή κατά βίαν γενομένη πάντῃ πάντως εἶναι στερεά). Διό καί ὁ Μουζάλωνος Νικόλαος, ὁ τοῦ Ἀμυκλείου χρηματίσας Ἐπίσκοπος, μέ βίαν ἀρχόντων γενόμενος Μοναχός, καί πολλά παρακαλέσας, ὥστε νά παροραθῇ μέν ἡ κατά βίαν αὕτη ἀπόκαρσις, νά ἐνεργῇ δέ πάλι τά τῶν Ἐπισκόπων, οὐκ εἰσηκούσθη ἀπό τήν τότε Σύνοδον, καί τόν Πατριάρχην Λουκᾶν, ἀλλ’ ἀπεπέμφθη. Ὁ δέ Βαλσαμών λέγει, ὅτι καί οἱ τό τοῦ σταυροφόρου φορέσαντες σχῆμα Ἀρχιερεῖς, τά τῆς ἀρχιερωσύνης ἐνεργεῖν οὐ δύνανται, πολλῷ δέ μᾶλλον οἱ γενόμενοι μεγαλόσχημοι. Αἴτιον, δέ, διά τό ὁποῖον οἱ περισσότεροι, καί ἀφ’ οὗ γένουν Μοναχοί, ἐνεργοῦν τά τῆς ἱερωσύνης, λέγει νά ᾖναι, διατί οἱ πρεσβύτεροι δέν εἶναι κυρίως διδάσκαλοι, καθὼς εἶναι οἱ Ἀρχιερεῖς. Ὅθεν ἐκεῖνοι μέν δέν ἐμποδίζονται μέ τό νά ᾖναι εἰς τόν αὐτόν καιρόν καί πρεσβύτεροι καί μαθηταί, ἤτοι ὑποτακτικοί. Κατά τήν θ΄ ἀπόκρισιν ὁποῦ κάμνει ὁ αὐτός Βαλσαμών πρός τόν Ἀλεξανδρείας Μάρκον, οὗτοι δέ ἐμποδίζονται. Ἐπειδή κατά τόν κανόνα τοῦτον ἐναντία εἶναι μάθησις καί διδασκαλία. Ὅτι δέ ὁ Βαλσαμών οὗτος οὐ καλῶς διαιρεῖ τό σχῆμα τῶν Μοναχῶν, εἰς τό τοῦ Σταυροφόρου, καί Μεγαλοσχήμου, ὅρα τήν ὑποσημείωσιν τοῦ μγ΄ τῆς στ΄. Ἀνίσως δέ οἱ μή διά ἐγκλήματά των κρυφά, ἤ φανερά παραιτησάμενοι Ἀρχιερεῖς, οὐ δύνανται ἐνεργεῖν τι τῆς ἱερωσύνης, ἀφ’ οὗ γένουν Μοναχοί, πόσῳ μᾶλλον οἱ διά ἐγκλήματά των τοιοῦτοι γενόμενοι; Ὅρα καί τόν τύπον τῆς κανονικῆς παραιτήσεως ἐν τῷ τέλει τῆς βίβλου.
