Ὅσοι παρθενίαν ἐπαγγελλόμενοι, ἀθετοῦσι τήν ἐπαγγελίαν, τόν τῶν διγάμων ὅρον ἐκπληρούτωσαν. Τάς μέντοι συνερχομένας παρθένους τισίν ὡς ἀδελφάς1 (ΠΗΔΑΛΙΟΝ) ἐκωλύσαμεν.
Οἱ παρθενεύειν ἐπαγγελλόμενοι, κᾂν ἄνδρες εἶεν, κᾂν γυναῖκες, ἀθετοῦντες τάς ἐπαγγελίας αὐτῶν, τῷ ἐπιτιμίῳ τῶν διγάμων ὑποβαλλέσθωσαν∙ ὅρον γάρ τόν τύπον, καί τόν κανόνα λέγει∙ ἤγουν ὅσα περί τῶν διγάμων κεκανόνισται καί διατετύπωται, ταῦτα κρατήσει καί ἐπ’ αὐτῶν, ὥστε μετ’ ἐνιαυτόν δέχεσθαι. Κωλύει δέ ὁ κανὼν τάς παρθενίαν ἐπαγγελλομένας συνέρχεσθαι ἀνδράσιν, ἀντί τοῦ συζῇν, συνοικεῖν, καί ἀδελφάς ἑαυτάς ὀνομαζούσας τῶν οἷς συνδιάγουσιν, ἵνα μηδέ ὑποψία τῆς ᾖ κατ’ αὐτῶν ἀπρεπής. Ὁ δέ μέγας Βασίλειος, ἐν ὀκτωκαιδεκάτῳ κανόνι αὐτοῦ, τῷ κρίματι τῆς μοιχείας ὑποκεῖσθαι τήν ὁμολογήσασαν παρθενεύειν, καί μή τήν ὁμολογίαν φυλάξασαν, ἀπεφῄνατο. Τούς ἀθετήσαντας τήν πρός Θεόν γενομένην παρ’ αὐτῶν ἐπαγγελίαν, χάριν τοῦ παρθενεύειν, οἱ Πατέρες καθυποβάλλουσιν ὅρῳ διγάμων, Τοὐτέστιν ἐπιτιμίῳ. Ἐπεί δέ τινες, ὡς ἔοικε, παρθενεύειν ὁμολογήσασαι, ἐσκανδάλιζον πολλούς διά τό συνοικεῖν μετά τινων ἀνδρῶν, λεγομένων εἶναι ἀδελφῶν αὐτῶν, ἐκώλυσαν οἱ Πατέρες καί τοῦτο. Ἀθέτησιν δέ ἐνταῦθα τῆς διά τήν παρθενίαν ἐπαγγελίας, μή εἴπῃς τήν πορνείαν, ἀλλά τόν νόμιμον γάμον. Διά τοῦτο γάρ καί ὑπό μόνου ἐπιτιμίου διγάμων κολάζουσι τούτους. Εἰ γάρ ἐπόρνευσάν τινες ἐξ αὐτῶν, τιμωρηθήσονται διά ἐπιτιμίων τούς πόρνους κολαζόντων. Παρθένους μέντοι ὀφείλεις εἰπεῖν ἐνταῦθα, ἄνδρας δηλονότι καί γυναῖκας, μή τούς ἀποταξαμένους τῷ κόσμῳ, καί ἐπιλεξαμένους τόν μονήρη βίον, ἀλλ’ ἑτέρους τινάς μετά λαϊκοῦ σχήματος προσερχομένους τῷ Θεῷ, καί παρθενεύειν ἐπαγγελλομένους. Οἱ γάρ τόν μονήρη βίον ἐπιλεξάμενοι, ἀθετοῦντες τήν πρός Θεόν ὁμολογίαν αὐτῶν, καί γάμοις προσομιλοῦντες, οὐκ ἐπιτιμίῳ διγάμων καθυποβληθήσονται, ἀλλά, διασπωμένου τοῦ γάμου ὡς ἀνυποστάτου, μεγάλως κολασθήσονται, καί τῷ μοναστηρίῳ, ἐν ᾧ ἀπεκάρησαν, παραδοθήσονται, καθὼς καί ἐν ἑτέροις διαφόροις κανόσιν εἴπομεν. Ἐπεί δέ ὁ μέγας Βασίλειος διορίζεται ἐν ιη΄ κανόνι αὐτοῦ, ὡς μοιχαλίδα κατακρίνεσθαι τήν ἀθετήσασαν παρθένον τήν πρός Θεόν ὁμολογίαν αὐτῆς, ἀνάγνωθι τοῦτον, καί τῆς στ΄ συνόδου κανόνα μστ΄. Ὁ ἐπαγγειλάμενος παρθενίαν, καί ἀθετῶν, τετραετίαν ἀφοριζέσθω∙ καί αἱ παρθένοι ὡς ἀδελφοῖς τισι μή προσίτωσαν. Ὁ μέν κανὼν οὗτος ἐν τῷ πλάτει, τόν ἐπαγγειλάμενον παρθενίαν, καί ἀθετοῦντα αὐτήν, τόν τῶν διγάμων ὅρον ἐκπληροῦν ἀπαιτεῖ. Τό δέ ἐπιτίμιον τοῦ διγάμου, ὡς ὁ τέταρτος κανὼν τοῦ μεγάλου Βασιλείου λέγει, τοῦτό ἐστι, τό ἐπί ἐνιαυτόν ἀφορίζεσθαι, κᾂν ἄλλοι τῶν Πατέρων ἐπί διετίαν τοῦτον ἀφώρισαν. Ὁ δέ αὐτός μέγας Βασίλειος, ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ κανόνι αὐτοῦ, παρίστησιν, ὡς ὁμολογίας ἀνδρῶν περί παρθενίας οὐκ ἔγνωμεν, εἰ μήπου τινές ἑαυτούς τῷ τῶν μοναζόντων τάγματι κατηρίθμησαν∙ πλήν καί ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἀνδρῶν παρθενίαν ἐπαγγελλομένων, ἐκεῖνο προσῆκον ἡγεῖται εἶναι, τό ἐρωτᾶσθαι αὐτούς, καί τήν ὁμολογίαν αὐτῶν ἐναργῆ λαμβάνειν∙ ὥστε, ἐπειδάν τήν ὁμολογίαν αὐτῶν ἀθετήσωσι, καί πρός τόν φιλόσαρκον καί ἡδονικόν βίον μετατεθῶσι, τῷ τῶν πορνευσάντων ἐπιτιμίῳ αὐτούς καθυπάγεσθαι. Ὁ γοῦν συνοψίσας τόν παρόντα κανόνα, τόν μέν ἐν τῷ πλάτει κείμενον ἀφορισμόν τῶν διγάμων τῷ ἀθετοῦντι τήν παρθενίαν παρέδραμε∙ τό δέ παρά τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐπαγόμενον τῷ τοιούτῳ προσέθετο, ἤγουν τό τῶν πορνευόντων ἐπιτίμιον. Ἐπεί δέ ἡ ἐπιτίμησις τῶν τοιούτων ἐν ἑπτά ἐστιν ἔτεσιν, δύο μέν προσκλαιόντων, δύο δέ ἀκροωμένων, ἐφ’ ἑτέροις δέ δυσίν ὑποπιπτόντων, καί ἐν ἑνί τοῖς πιστοῖς συνισταμένων, τῷ δέ ὀγδόῳ παραδεχομένων εἰς τήν μετοχήν τῶν ἁγιασμάτων, καθὼς ὁ πεντηκοστός ἔννατος τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Βασιλείου κανὼν διορίζεται∙ εὑρίσκονται δέ ποτε καί τινες τῷ τῆς πορνείας ἐπιτιμίῳ ὑπεύθυνοι ὄντες, καί ἐν τέσσαρσιν ἔτεσι τήν ἐπιτίμησιν ἔχοντες∙ ἐν ἑνί δέ προσκλαίοντες, ἔξω τῶν περιβόλων τῆς ἐκκλησίας ἱστάμενοι, ἐν δέ τῷ δευτέρῳ εἰς ἀκρόασιν παραδεχόμενοι, ἐν τῷ τρίτῳ εἰς μετάνοιαν μετά τῶν ὑποπιπτόντων ταττόμενοι, ἐν δέ τῷ τετάρτῳ εἰς σύστασιν μετά τοῦ λαοῦ, τῆς προσφορᾶς, ἀπεχόμενοι καί ἐν τῷ πέμπτῳ, τῆς τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίας ἐπιτυγχάνοντες, ὡς οἱ γυναῖκα ἔχοντες ἐκ διαφθορᾶς λαθραίας, ἤ καί βιαιοτέρας∙ καθὼς ὁ εἰκοστός δεύτερος κανὼν τοῦ αὐτοῦ ἁγίου διαλαμβάνει. Κατ’ αὐτόν τόν κανόνα, ὡς ἔοικεν, ὁ τόν παρόντα συνοψίσας κανόνα, τό ἧττον ἐπιτίμιον τῶν πορνευόντων, ἤγουν τήν τετραετίαν, προσέθετο. Κωλύει δέ ὁ κανὼν οὗτος καί τάς παρθένους μετά ἀνδρῶν ὅλως συναναστρέφεσθαι καθ’ οἱανδήτινα πρόφασιν. Οἱ μέν τόν παρόντα κανόνα ἑρμηνεύοντες ὅ,τε Βαλσαμών, καί Βλάσταρις, λέγουσιν, ὅτι ἐκεῖνοι ὁποῦ ὑποσχεθῶσι παρθενίαν, ἤτοι μοναδικήν πολιτείαν πρός τόν Θεόν, πρό τῆς ἀποκάρσεως, καί τῆς τῶν ἱματίων ἀμφιάσεως, δύνανται ἐννόμως λαβεῖν γυναῖκα. Πληρόνοντες τόν κανόνα τῶν διγάμων. Διότι, λέγουσι, πῶς ἡ καλογερική δέν βεβαιοῦται τάχα μέ τά λόγια, ἀλλά μέ τήν κουράν, καί τά καλογερικά ἱμάτια, συνίσταται, καί κυροῦται. Ὁ δέ Μέγας Βασίλειος εἰς τόν ιη΄ αὐτοῦ κανόνα, τόν παρόντα ἀναφέρων κανόνα, λέγει, ὅτι οἱ τοιοῦτοι δέν ὑπανδρεύονται, ἀλλά πορνεύουσι, καί προστάζει νά μή δέχωνται εἰς κοινωνίαν, ἕως οὗ νά χωρισθῶσι ἀπό αὐτόν τόν κατά τούς ἑρμηνευτάς μέν νόμιμον γάμον, κατά δέ τόν Μέγαν Βασίλειον μεγαλήτερον ἁμάρτημα ὄντα ἀπό τήν πορνείαν. Διότι λέγει κανόνι στ΄ «αἱ πορνεῖαι τῶν καλογήρων εἰς γάμον δέν λογίζονται». Ὁ δέ ιστ΄ τῆς δ΄ ἐκεῖνοι (λέγει) ὁποῦ ἀφιέρωσαν τόν ἑαυτόν τους εἰς τόν Θεόν, δέν δύνανται νά ὑπανδρευθοῦν. Εἰ δέ εἴπωσιν, ὅτι ἡ ἐπαγγελία τῶν λόγων δέν δίδει τόσον δεσμόν, καί βάρος εἰς τούς ὑποσχεθέντας, ἂς ἀκούσουν τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου ὁποῦ λέγει εἰς τό πάθος τοῦ Κυρίου «Ὅσα τάζομεν εἰς τόν Θεόν, δέν εἶναι πλέον ἐδικά μας, ἀλλά τοῦ Θεοῦ, καί ἐάν πάρωμεν αὐτά, δέν ἐπήραμεν τά ἐδικά μας, ἀλλά τά του Θεοῦ, καί εἴμεθα ἱερόσυλοι». Ἐπειδή ἡ ἐπαγγελία δέν στέκει μόνον εἰς χρήματα, ἀλλά καί εἰς λόγια, καί εἰς προαίρεσιν. Οὕτω καί ἡ μοναδική πολιτεία δέν στέκει εἰς τήν κουράν καί εἰς τά ἱμάτια, ἀλλά καί εἰς τά λόγια, καί εἰς τήν πρός Θεόν ἐπαγγελίαν. Ὅσοι λοιπόν ἐπαγγέλλονταί τι ἀγαθόν εἰς τόν Θεόν, εἶναι χρεῶσται νά τό πληρώσουν∙ ὡσάν νά εἰποῦμεν, ὁ παρθένος τήν παρθενίαν, ὁ ἐγκρατής τήν ἐγκράτειαν, καί ὁ ἐν γάμῳ τήν σωφροσύνην, διά νά μήν παιδευθῶσιν ὡσάν τόν Ἀνανίαν καί τήν Σάπφειραν. Καί ὄχι μόνον ἐκείνην ὁποῦ ἔκαμαν ἐνώπιον ἀνθρώπων, ἀλλά καί ἐκείνην ὁποῦ ἔκαμαν καί κατ’ ἰδίαν μοναχοί τους. Διότι λέγει ὁ θεῖος Βασίλειος (λόγῳ περί πλεονεξίας) «Σύ ὁμιλεῖς κρυφίως μέ τόν ἑαυτόν σου, τά λόγιά σου ὅμως ἀκούονται εἰς τόν οὐρανόν. Καί εἶναι καλλιώτερος μάρτυς ὁ ἐν τῷ οὐρανῷ Θεός, ὁποῦ βλέπει εἰς τάς καρδίας, παρά οἱ ἄνθρωποι ὁποῦ βλέπουν τά ἔξω μόνον.2 Διά νά συμβιβάσωμεν λοιπόν τόν παρόντα κανόνα μέ τόν κανόνα τοῦ ἁγίου, εἶναι καλλίτερον καί ἀκριβέστερον νά τόν ἐννοήσωμεν οὕτως. Ὅτι ὅσοι ὑπεσχέθησαν παρθενίαν, ἤτοι μοναδικήν πολιτείαν, καί πρίν νά καλογερευθῶσιν ὑπανδρεύθησαν, αὐτοί ἀφ’ οὗ χωρισθῶσι τοῦ παρανόμου τούτου γάμου καί τῆς πορνείας κατά τόν στ΄ καί ιη΄ τοῦ Βασιλείου, νά κανονίζωνται τότε ὡς δίγαμοι. Ἤτοι, ἕναν χρόνον κατά τόν ιη΄ Βασιλείου νά μή κοινωνήσουν. Πρός τούτοις ἐμποδίζει ὁ κανὼν τό νά συγκατοικοῦν μέ ἄνδρας τινάς αἱ γυναῖκες, ὁποῦ ὑπεσχέθησαν νά παρθενεύουν, ὀνομάζουσαι τάχα τόν ἑαυτόν των ἀδελφάς τῶν συγκατοικούντων, ἤ καί ἀδελφούς ὀνομάζουσαι αὐτούς. Ἵνα μέ τό ὄνομα τάχα αὐτό, ἀσηκώσουν κάθε ἄτοπον κατ’ αὐτῶν ὑποψίαν,3 περί οὗ ὅρα τόν γ΄ τῆς α΄. 1Ἐν ἄλλοις, ὡς ἀδελφοῖς.2Οὕτως ἐξηγήσαμεν τόν Κανόνα, ἀκολουθήσαντες εἰς τήν γνώμην Βαλσαμῶνος, καί Βλαστάρεως, οἵτινες τήν ἐπαγγελίαν, ὁποῦ ἀναφέρει ὁ Κανών, ἀντί ἁπλῆς μόνης ὑποσχέσεως ἐννόησαν, καί οὐχί τελείου μοναχικοῦ σχήματος. Ἐπειδή δέ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ιη΄ αὐτοῦ Κανόνι ἐξηγεῖ, ὅτι ὁ Κανὼν οὗτος τῆς Συνόδου ἐῤῥέθη διά τάς παρθένους ἐκείνας, ὁποῦ ὄχι μόνον ὑποσχεθοῦν καί ὁμολογήσουν νά παρθενεύουν, ἀλλά καί δοκιμασθοῦν εἰς πολύν καιρόν, καί συγκαταριθμηθοῦν μέ τάς παρθένους, ἀφ’ οὗ πρῶτον παρακαλέσουν εἰς τό νά δεχθοῦν παρ’ αὐτῶν. Ταὐτόν εἰπεῖν, ὅτι ἐῤῥέθη ὁ Κανὼν διά τάς τελείας καλογραίας καί μοναχάς. Τίς ἄλλος τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐξηγητής ἀξιώτερος; Λοιπόν καθὼς διά τά τελείας Καλογραίας (αἵτινες καί τά μέλανα ἱμάτια τῶν μοναχῶν ἐνεδύοντο, κατά τόν με΄ τῆς στ΄) ἐῤῥέθη ὁ Κανών, καί ἐπιτιμᾷ ταύτας, κατά τόν μέγαν τοῦτον Πατέρα. Οὕτως ἐῤῥέθη καί διά τούς τελείους μοναχούς, καί τούς ἐγκαταριθμηθέντας πραγματικῶς εἰς τό τάγμα τῶν μοναχῶν, καί οὐχί διά τούς ὑποσχεθέντας μόνον νά παρθενεύουν, καί μή γενομένους μοναχούς. Καί οὐχί τούτους, ἀλλά ἐκείνους ἐπιτιμᾷ, οὗτος μέν πρᾲως καί συγκαταβατικῶς χρόνου ἕνα, ὁ δέ Βασίλειος, ὡς μοιχούς, ἀφ’ οὗ πρῶτον χωρισθοῦν ἀπό τόν παράνομον γάμον. Εἰπὼν γάρ ὁ Κανὼν ἐπαγγελίαν παρθενίας, ὁμοῦ μέ τό ὄνομα τῆς ἐπαγγελίας, καί τά λοιπά τοῦ μοναχικοῦ σχήματος συνεπτυγμένως περιέλαβε. Τήν ἐπαγγελίαν δέ τῶν τοιούτων καί ὁμολογίαν, πρέπει νά τήν νοήσωμεν ὅτι ἐγίνετο τότε, κατά τό σιωπώμενον∙ ἐπειδή ἕως τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἀνδρῶν ὁμολογία εἰς τήν παρθενίαν δέν ἐγίνετο, ἀλλά αὐτός πρῶτος εἶπε τοῦτο νά γίνεται ἐν τῷ ιθ΄ αὐτοῦ Κανόνι.3Ἡ ἀδελφότης, τήν ὁποίαν ἀναφέρει ἐδῶ ὁ Κανών, ἴσως νά ἐκλαμβάνεται ἀντί ἁπλῆς συγγενείας. Καθ’ ὅτι καί οἱ συγγενεῖς, ἀδελφοί ὀνομάζονται παρά τῇ θείᾳ Γραφῇ. Κατά τό Εὐαγγελικόν ἐκεῖνο «Εἰστήκεισαν παρά τῷ σταυρῷ τοῦ Ἰησοῦ, ἡ Μήτηρ αὐτοῦ, καί οἱ ἀδελφοί τῆς Μητρός αὐτοῦ». Ἤτοι οἱ συγγενεῖς, ὡς ἑρμηνεύει ὁ Θεοφύλακτος.
