Διό βεβαιωτέον ἐστίν ἐν ταύτῃ τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ, ὥστε κατά τούς ἐν Νίκαιᾳ ὅρους, διά τάς ἐκκλησιαστικάς αἰτίας, αἵτινες πολλάκις πρός ὄλεθρον τοῦ λαοῦ παλαιοῦνται, καθ᾽ ἕκαστον ἐνιαυτόν σύνοδον συγκαλεῖσθαι, πρός ἣν πάντες οἱ τῶν ἐπαρχιῶν τάς πρῶτας καθέδρας ἐπέχοντες, ἐκ τῶν οἰκείων συνόδων δύο, ἤ καί ὅσους ἐπιλέξωνται, ἐπισκόπους τοποτηρητάς ἀποστείλωσιν· ἵνα ἐν τῇ συναχθείσῃ συνελεύσει πλήρης εἶναι δυνηθῇ ἡ αὐθεντία.
Κἀνταῦθα πάλιν, περί ἐνιαυσιαίας συνόδου φασίν οἱ Πατέρες, ὥστε γίνεσθαι ἀπαραιτήτως. Δεῖ οὖν, λέγουσι, βεβαιῶσαι, ἵνα κατά τά ἐν Νικαίᾳ ὁρισθέντα, γίνηται κατ’ ἐνιαυτόν σύνοδος διά τάς ἐκκλησιαστικάς αἰτίας. Μετά γάρ τούς ἁγίους Ἀποστόλους, ἡ ἐν Νικαίᾳ σύνοδος ὥρισεν ἐν πέμπτῳ κανόνι κατ’ ἐνιαυτόν γίνεσθαι συνόδους∙ ἐκκλησιαστικαί δέ αἰτίαι εἰσίν αἱ ἀνακύπτουσαι ὑποθέσεις πρός οἰκονομίαν ἐκκλησιαστικήν, αἵτινες αἰτίαι μή ἀνακοπτόμεναι παλαιοῦνται, ἀντί τοῦ, τῷ χρόνῳ βεβαιοῦται πρός ὄλεθρον τοῦ λαοῦ∙ πρός ἣν σύνοδον, οἱ τούς πρώτους θρόνους τῶν ἐπαρχιῶν ἐπέχοντες στελοῦσιν οὓς ἂν ἐπιλέξωνται ἐπισκόπους δύο ἤ καί πλείους, τοποτηρητάς∙ ἵνα τελεία εἴη ἡ αὐθεντία, ἤγουν ἡ ἐξουσία ἐν τῇ συνελεύσει, Τοὐτέστιν, ἵνα τά ὁριζόμενα καί τυπούμενα ἐν τῇ συνόδῳ, μετά αὐθεντίας τελείας ὁρίζωνται, ὡς καί τῶν πρωτευόντων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἀρχιερέων συμψήφων γινομένων διά τῶν παρ’ αὐτῶν στελλομένων τοποτηρητῶν. Τοποτηρηταί δέ λέγονται, διά τό τόν τόπον τηρεῖν, ἤγουν ἐπέχειν, ἀναπληροῦν, τῶν στειλάντων αὐτούς. Περί τῶν ἐτησίων συνόδων, ἐν τῷ ε΄ κανόνι τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συνόδου, καί ἐν ἑτέροις πλατύτερον διελήφθη. Ὁ δέ παρὼν κανών φησι τάς συνόδους γίνεσθαι ἐτησίως, ἵνα μή σβεννύωνται τῷ χρόνῳ τά παρά τῶν ἁγίων Πατέρων ὁρισθέντα, ἀλλά κατά τήν τούτων περίληψιν λύωνται τά ἀνακύπτοντα ἐκκλησιαστικά ζητήματα. Γογγυζόντων δέ τινων, ὡς ἔοικε, διά τήν τοιουτοτροπον ἐτησίαν συνέλευσιν, ἴσως οὖσαν δυσχερῆ διά τό μῆκος τῆς ὁδοῦ, ὥρισαν οἱ Πατέρες, παρά τῶν πρωτευόντων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἤγουν τῶν μητροπολιτῶν, ἀποστέλλεσθαι τοποτηρητάς, ὅτε δεήσοι, ἤγουν ὅτε μετάκλησις τούτων γένηται, ἐξ ἀνάγκης δύο ἐπισκόπους, ἤ καί πλείους ὅσους ἐπιλέξωνται, ἵνα δι’ αὐτῶν καί οὗτοι δόξωσι παρουσιάζειν, καί ὦσι τέλεια τά ὁρισθησόμενα, ὡς καί δοκοῦντα παρά πάντων γίνεσθαι. Τοποτηρηταί δέ οὗτοι λέγονται, διά τό τόν τόπον τηρεῖν, ἤγουν ἐπέχειν, καί ἀναπληροῦν, τῶν ἀποστειλάντων αὐτούς. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομένου, ἐπεί εἰκός ἐστιν εἰπεῖν τινας, ὡς, ἐάν οἱ μητροπολῖται, οἵτινες λέγονται καί πρῶτοι τῶν ἐπαρχιῶν, ἀναγκάζωνται παρά τοῖς πατριάρχαις ἐτησίως συνέρχεσθαι, καί οἱ ἐπίσκοποι πάλιν παρά τοῖς μητροπολίταις, συμβαίνει ἓν ἐξ αὐτῶν μή γενέσθαι, διά τό ἀδύνατον εἶναι τόν μητροπολίτην Δυῤῥαχίου τυχόν, παρά τῷ πατριάρχῃ συνελθεῖν, καί κατά ταὐτό ποιῆσαι τόν αὐτόν καί εἰς τήν οἰκείαν ἐπαρχίαν σύνοδον, εἰπέ, ὅτι εὐχερές ἐστι καί ἄμφω γενέσθαι. Οἱ μέν γάρ ἐπαρχεῶται παρά τῷ πρώτῳ αὐτῶν συναχθήσονται∙ αὐτός δέ παρά τῷ πατριάρχῃ συνέλθῃ διά ἐντολέων, ἤτοι τοποτηρητῶν, καθὼς καί ὁ παρὼν κανὼν διορίζεται, θεραπεύων τήν δυσχέρειαν τῆς εἰς τάς δύο συνόδους παρουσίας τῶν μητροπολιτῶν. Τό δέ τοποτηρητάς ἀποστέλλεσθαι διά ἐπισκόπων, οἴομαι μή εἶναι ἀναγκαῖον∙ καί ἱερεῖς γάρ, ἀλλά μήν καί διάκονοι σταλήσονται ὡς τοποτηρηταί∙ ἐν ταῖς πλείοσι γάρ τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων, καί ἐπίσκοποι τοποτηρηταί παρέστησαν, καί ἱερεῖς, καί διάκονοι, ἔκ τε τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, ἀλλά μήν καί ἐξ αὐτῆς τῆς Ῥώμης. Κατά τούς ὅρους τῶν ἐν Νικαίᾳ, σύνοδος κατ’ ἐνιαυτόν συγκαλείσθω∙ καί πεμπέσθωσαν ὑπό τῶν πρωτευόντων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ δύο, ἤ καί ὅσοι ἐπιλεχθεῖεν τοποτηρηταί. Οἱ Πατέρες οὗτοι, τῇ ἐν Νικαίᾳ κατακολουθοῦντες συνόδῳ, κατ’ ἐνιαυτόν ἐν Καρχηδόνι προστάττουσι σύνοδον γίνεσθαι, καί πέμπεσθαι ἀφ’ ἑκάστης ἐπαρχίας ὑπό τῶν μητροπολιτῶν τῶν ἐπαρχιῶν δύο, ἤ καί ὅσους ἐπιλέξωνται οὗτοι, τοποτηρητάς. *Στο Πηδάλιο, ο 18ος κανόνας (δ΄ παράγραφος) αντιστοιχεί στον 26ο (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Διά νά μήν παλαιόνωνται καί μέ τόν χρόνον βεβαιώνωνται, αἱ κατά καιρούς ἀνακύπτουσαι ἐκκλησιαστικαί ὑποθέσεις καί ἀταξίαι, πρός βλάβην τοῦ λαοῦ, διορίζει ὁ παρών Κανών, νά γίνεται σύνοδος τῶν Ἐπισκόπων κατ’ ἔτος. Ὡς καί ὁ ε΄ τῆς ἐν Νικαίᾳ τοῦτο διορίζει. Πρός τήν ὁποίαν σύνοδον ὅλοι οἱ Μητροπολῖται νά στέλνουν δύω, ἤ καί περισσοτέρους Ἐπισκόπους ἀπό τήν σύνοδον τῆς ἐπαρχίας των τοποτηρητάς, ἤτοι τηροῦντας καί ἐπέχοντας τόν τόπον αὐτῶν. Ἵνα τά παρά τῆς συνόδου ταύτης διοριζόμενα, μέ πληρεξουσιότητα διορισθῇ, ὡς συμψηφιζομένων ταῦτα ἁπάντων τῶν Μητροπολιτῶν. Ἐν δέ τοῖς πρακτικοῖς τῆς παρούσης ταύτης συνόδου γέγραπται, ὅτι ἀπό τήν Τρίπολιν νά στέλλεται εἰς τήν ἐνιαυσίαν ταύτην σύνοδον ἕνας τοποτηρητής, διά τήν ἐκεῖσε σπανιότητα τῶν Ἐπισκόπων. Ὁ δέ Βαλσαμών λέγει, ὅτι δέν ἐμποδίζεται τό νά στέλλωνται τοποτηρηταί τῶν Μητροπολιτῶν, καί Πρεσβύτεροι, καί Διάκονοι, καθὼς καί εἰς μερικάς οἰκουμενικάς συνόδους τοῦτο ἐγένετο. Ἀνάγνωθι καί τόν λζ΄.
