Τινές τῶν μοναχῶν καταλιπόντες τά ἑαυτῶν μοναστήρια, ὡς ἐφιέμενοι τοῦ ἄρχειν, καί τό ὑπακούειν ἀπαναινόμενοι, ἐγχειροῦσι κτίζειν εὐκτηρίους οἴκους, τά πρός ἀπαρτισμόν μή ἔχοντες. Εἴ τις οὖν τοῦτο ἐπιχειρήσοι ποιεῖν, κωλυέσθω ὑπό τοῦ κατά τόπον ἐπισκόπου· εἰ δέ τά πρός ἀπαρτισμόν ἔχοι, τά βεβουλευμένα αὐτῷ εἰς πέρας ἀγέσθωσαν. Τό αὐτό δέ φυλαττέσθω καί ἐπί λαϊκῶν, καί κληρικῶν.
Κωλύει ὁ κανών τό παρά μοναχῶν κτίζεσθαι μοναστήρια, φιλαρχίας λέγων εἶναι τοῦτο καί ἀνυποταξίας. Ἀπαναινόμενοι γάρ, φησι, τουτέστιν ἀρνούμενοι τήν ὑπακοήν, ἐπιχειροῦσι κτίζειν καί μή εὐποροῦντες ἀπαρτίσαι αὐτά, καταλιμπάνουσιν ἀτελῆ. Τοῦτο κωλύεσθαι παρά τῶν ἐπισκόπων ὁρίζει. Εἰ δέ ἔχει ἀρκοῦσαν δαπάνην εἰς τό ποιῆσαι τέλειον ἔργον, ὅ ἐβουλεύσατο γινέσθω. Τό αὐτό δέ διορίζεται κρατεῖν καί ἐπί κληρικῶν καί λαϊκῶν. Καί πάλιν οἱ ἅγιοι Πατέρες, μή ἀνεχόμενοι ὅλως παῤῥησιάζεσθαι τό τῆς φιλοδοξίας πάθος εἰς τούς πολιτευομένους κατά Θεόν, διωρίσαντο, τούς καταλιμπάνοντας μοναχούς τά οἰκεῖα μοναστήρια διά φιλοδοξίαν, ἤ ἀνυποταξίαν, καί ἐγχειροῦντας μέν κτίζειν εὐκτηρίους οἴκους, μή ἔχοντας δέ αὐτάρκειαν πρός ἀπαρτισμόν, κωλύεσθαι παρά τοῦ κατά χώραν ἐπισκόπου, ὥσπερ συγκροτεῖσθαι τούς ἔχοντας ἀνενδεῶς∙ τό αὐτό δέ γίνεσθαι καί ἐπί λαϊκῶν, καί κληρικῶν. Σύ δέ, εἰ θέλεις μαθεῖν πλατύτερον, πῶς καί παρά τίνων κτίζονται τά μοναστήρια, ζήτει κεφ. α΄, τοῦ α΄ τίτ., τοῦ δ΄ βιβλίου τῶν βασιλικῶν, ὅπερ ἐστί μέρος τῆς ρκγ΄ Ἰουστινιανείου νεαρᾶς, καί τό ὅλον α΄ κεφ., τοῦ ια΄ τίτ. τοῦ παρόντος συντάγματας, καί τά ἐν αὐτῷ∙ ὡσαύτως καί τόν α΄ κανόνα τῆς ἁγίας καί μεγάλης α΄ καί β΄ συνόδου, τῆς ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων Ἀποστόλων συστάσης, καί μάθῃς πάντα τά περί τῆς οἰκοδομῆς τῶν μοναστηρίων. Τό μέν τοι προοιμιασθέν παρά τῶν ἁγίων Πατέρων, μή ἐξακουόμενον καί ἐπί λαϊκῶν, καί κληρικῶν, ἐκλαβοῦ εἰς μόνους τούς μοναχούς. Τό κωλύεσθαι τούς κτίζοντας μοναστήρια, καί μή ἔχοντας ἀρκοῦσαν δαπάνην, ἕλκυσον εἰς πάντας, ἤγουν εἰς λαϊκούς, κληρικούς, ἐπισκόπους, μοναχούς καί λοιπούς. Ἐρωτήσει δέ τις, καί πόσην δαπάνην ἀπαιτηθήσεται ὁ θέλων κτίσαι μοναστήριον; ἆρα χρυσίου πολλά τινα τάλαντα, ἤ μετρίους στατῆρας; Λύσις. Οὐδέν ἐξ ἀμφοῖν∙ οὔτε γάρ ἀναγκάζεταί τις προσαγαγεῖν τῷ Θεῷ μεγαλοπρεπῆ καί ἀξίαν προσαγωγήν, οὔτε μικροπρεπές χρυσίου κερμάτιον, μή ἀρκοῦν εἰς ὅ προέθετο, προσφέρων εἰσακουσθήσεται. Ἀλλ’ ἐπεί τό ἐλάχιστον ὑπό τριῶν μοναχῶν συνίσταται μοναστήριον, ἀναγκασθήσεται ὁ κτίσαι μέλλων προσαγαγεῖν, εἰμή πλείονα, τέως δέ τά ἀρκοῦντα εἰς ἀπαρτισμόν ναοῦ καί οἰκονομίαν αὐτοῦ, καί τριῶν μοναχῶν. Φησί γάρ ἡ ιδ΄ νεαρά τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου, μετά τό προοίμιον, ταῦτα∙ Φαμέν οὖν, ὡς ἐπεί τό θεῖον ὑπεῖπε στόμα, ὅπου εἰσί δύο ἤ τρεῖς συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν, χρῆναι τό ἐλάχιστον τρισίν ἐπαρκεῖν τό μοναστηρίου κλῆσιν ὑποδυόμενον ἔργον, δηλονότι καί τῶν ἄλλων ἱερῶν κειμηλίων, ὅσα τε πρός ἀγιστείαν καί δοξαλογίαν ὁρῶσιν, ὑπαρχούσης τῆς εὐπορίας. Τῷ μέν οὖν πρός ἀνιέρωσιν μοναστηρίου ἀκώλυτον ἕξοντι τήν ἐπιχείρησιν, εἰς τοσοῦτον δεήσει τό ἐλάχιστον τό ἀφιέρωμα συντελεῖν. Ὅτι δέ πλεῖστοι πρός τήν τοιαύτην ἐπιχείρησιν ἑαυτούς ἐπιδιδόντες, ἐνίοτε ὀπίσω βουλῆς ἀπολείπονται, προλαμβάνοντος τοῦ θανάτου, καί τῆς ἐν ἀνθρώποις αὐτούς συναναστροφῆς ἐξαφανίζοντος, ἐκεῖνο ἡμῖν θεσπίζεται, ὡς διατυπώσεως προελθούσης, τά ἐν ταύτῃ διορισθέντα ἔσται τῆς ἐκκλησίας. Εἰ δέ, ὁποῖα πολλά φέρει τό ἄδηλον, πρό τῆς τῶν οἰκείων ἀναρπασθείη διατυπώσεως, παίδων μέν ὑπόντων ἄχρι τριῶν, τό τέταρτον μέρος τῆς ὑπάρξεως οἰκειώσεται ἡ μονή∙ ἐπέκεινα δέ τοῦ τρίτου άριθμοῦ προϊόντος τοῦ τῆς γονῆς πλήθους, συγκαταλέξεται τό μοναστήριον τοῖς παισί, καί τά ἴσα ἑνί τούτων ἑκάστῳ λήψεται ἐκ πάσης περιουσίας, ἧς οὐχ ἅπτεται χρέα τοῦ τεθνηκότος. Ἄπαιδος δέ ὑπάρχοντος τοῦ τόν βίον ἀπολιπόντος, ἐπί γονεῦσι δέ λιπόντος, διχῇ τῶν προσόντων διαιρουμένων, ἡ μέν τοῖς γονεῦσιν, ἡ δ’ ἑτέρα μοῖρα τῷ μοναστηρίῳ παρασχεθήσεται. Εἰ δ’ ἔρημος εἴη κληρονόμων ἀνιόντων καί κατιόντων, τούς ἐκ πλαγίου δέ εἰσιόντας ὁ κλῆρος προσίεται∙ αὐτοί μέν, ὅσοι ἄν καί ὦσι, τό τρίτον μέρος διανεμήσονται, τό δίμοιρον δέ προχωρήσει τῇ ἐκκλησίᾳ∙ καί ταῦτα μέν εἰς τούς κτίζοντας μοναστήρια. Ἐρώτησις. Εἰ δέ τις εὐκτήριον οἶκον, οὐχί μοναστήριον, θελήσει κτίσαι, τοσαύτην δαπάνην προσαγαγεῖν ἀπαιτηθήσεται; Λύσις. Οὐδαμῶς∙ περί γάρ μοναστηρίων μόνον ταῦτα νενομοθέτηται. Ἀναγκασθήσεται οὖν ὁ κτίσαι μέλλων προσαγαγεῖν, κατά δοκιμασίαν τοῦ ἐπισκόπου, τό ἀρκοῦν. Τούτων δέ οὕτως ἐχόντων, ἐν μέν τῇ βασιλευούσῃ τῶν πόλεων ἄλλως σταυροπήγιον, παρά τοῦ κατά καιρούς χαρτοφύλακος, οὐ δίδοταί τινι, ἔξω τῆς πόλεως ταύτης ἀναγεῖραι θέλοντι ναόν, εἰμή κατά τόν α΄ κανόνα τῆς πρώτης καί δευτέρας συνόδου κατάθηται δι’ ἐγγραφῆς, προσενεγκεῖν πάντα τά πρός ἀπαρτισμόν τούτου, ὡς εἴρηται, καί βεβαιώσῃ αὐτά κατά λεπτόν ἐν τῷ ἐκκλησιαστικῷ κώδικι. Ἐν δέ ταῖς ἔξω χώραις, ὡς ἐμοί δοκεῖ, οὐδέν τι τοιοῦτον ἀκριβολογεῖται, ἀλλά παντί τῷ βουλομένῳ ἐφεῖται ἀπολυπραγμωνήτως κτίζειν εὐκτήρια. Καί ἐνταῦθα δε οἱ πλείους χωρίς εἰδήσεως ἐπισκοπικῆς πολλά τολμῶσι τοιαῦτα. Ἐπεί δέ μόνης δαπάνης τοῦ ναοῦ ἐμνήσθη ὁ κανών, τῷ ὀνόματι δέ τῆς δαπάνης πάντα τά χρειώδη τῷ μοναστηρίῳ καί τοῖς ἀσκουμένοις ἐν αὐτῷ συμπεριλαμβάνονται, ὀφείλεις καί σύ οὕτως ἐκλάβεσθαι τήν δαπάνην. Ὁ βουλόμενος κτίσαι μοναστήριον, εἰ μέν ἔχοι τα πρός ἀπαρτισμόν, ἀρχέσθω τοῦ ἔργου, καί εἰς πέρας ἀγέσθω τοῦτο∙ εἰ δέ μή, κωλυέσθω παρά τοῦ κατά χώραν ἐπισκόπου∙ τούτου κρατοῦντος καί ἐπί λαϊκῶν, καί μοναχῶν. Ἐπειδή μερικοί Μοναχοί φίλαρχοι, μή θέλοντες νά ὑπακούουν αὐτοί εἰς ἄλλους, ἀλλά ἄλλοι νά ὑπακούουν εἰς αὐτούς, ἀφέντες τά Μοναστήριά των, ἐπιχειροῦσι νά κτίζουν εὐκτηρίους οἴκους, χωρίς νά ἔχουν τά πρός τελείωσιν αὐτῶν ἔξοδα. Διά τοῦτο ὁ παρών Κανών προστάζει, ὅτι οἱ τοιοῦτοι νά ἐμποδίζωνται ὑπό τοῦ Ἐπισκόπου ἀπό τοιοῦτον ἐπιχείρημα∙ εἰ δέ καί ἔχουν τά πρός τό τέλος ἱκανά ἔξοδα, ἂς ἐπιχειροῦσι τό ἔργον. Τοῦτο δέ τό ἴδιον νά γίνεται, καί ἂν Λαϊκοί, ἤ Κληρικοί ἐπιχειρισθῶσι νά κτίσουν εὐκτήρια∙ ὅρα καί τόν δ΄ τῆς δ΄ καί τόν κα΄ τῆς παρούσης.
