Ἐν πᾶσι τῆς ἐκκλησιαστικῆς εὐταξίας φροντίζοντες, καί τοῦτο ὁρίσαι ἀναγκαῖον ἐθέμεθα. Ὥστε τοῦ λοιποῦ μηδένα τῶν λαϊκῶν ἤ μοναχῶν ἀθρόον εἰς τό τῆς ἐπισκοπῆς ὕψος ἀνάγεσθαι, ἀλλ᾿ ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς βαθμοῖς ἐξεταζόμενον πρότερον, οὕτω τῆς ἐπισκοπῆς τήν χειροτονίαν ὑποδέχεσθαι. Εἰ γάρ καί μέχρι τοῦ νῦν ἀπό τῶν λαϊκῶν ἤ μοναχῶν τινες, ἀπαιτούσης χρείας, παραυτίκα τιμῆς ἄξιοι γεγόνασιν ἐπισκοπικῆς, ἀρετῇ τε διαπρέψαντες καί τάς κατ᾿ αὐτούς ἐκκλησίας ὑψώσαντες, ἀλλά τό γε σπάνιον οὐδαμοῦ νόμον τῆς Ἐκκλησίας τιθέμενοι, ὁρίζομεν τοῦ λοιποῦ μηκέτι τοῦτο γίνεσθαι, εἰ μή κατά λόγον ὁ χειροτονούμενος διά τῶν ἱερατικῶν προέλθοι βαθμῶν, ἐν ἑκάστῳ τάγματι τόν νενομισμένον χρόνον ἀποπληρῶν.
Κωλύει ὁ κανών τό εἰς ἐπίσκοπον χειροτονεῖσθαι τινα λαϊκόν, ἤ μοναχόν, μή πρότερον ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς βαθμοῖς ἐξετασθέντα, ἤγουν ταχθέντα, δοκιμασθέντα. Βούλεται γάρ τόν εἰς ἐπισκοπήν προβιβασθήσεσθαι μέλλοντα, κατά τάξιν εἰς ἕκαστον τῶν ἱερατικῶν βαθμῶν προχειρίζεσθαι, και πληροῦν ἐν ἑκάστῳ τάγματι τόν νενομισμένον χρόνον, καί οὕτως εἰς τό τῆς ἐπισκοπῆς ἀνάγεσθαι ὕψος. Εἰ γάρ καί ἔφθασάν, φησί, τινές ἀπό λαϊκῶν, ἤ μοναχῶν αὐτίκα εἰς ἐπισκοπικόν ἀναχθῆναι ἀξίωμα, καί ἀρετῇ τε διέλαμψαν, καί τάς ἐκκλησίας ἐκόσμησαν, ὧν προέστησαν∙ ἀλλά τό σπανίως συμβάν, οὐ νόμον τῆς ἐκκλησίας τιθέμεθα, ὥστε τούτῳ ἀκολουθεῖν∙ καί ὁ δέκατος δέ κανών τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου ὁμοίως διετάξατο. Ἀταξίαν ἐκκλησιαστικήν οἱ Πατέρες καλοῦσι το ἀπερισκέπτως καί δίχα δοκιμασίας γίνεσθαί τινα μοναχόν, ἤ λαϊκόν, ἀρχιερέα. Διό, φασι, μή προαναβιβάζεσθαί τινα ἐξ αὐτῶν εἰς τό τῆς ἐπισκοπῆς ὕψος, εἰ μή πάντας πρότερον τούς ἐκκλησιαστικούς βαθμούς διέλθῃ διά τοῦ νενομισμένου καί ἀρκοῦντος καιροῦ ἐν ἑκάστῳ τάγματι. Προστιθέασι δέ, ὡς εἰ καί πρότερον γέγονέ τι τοιοῦτον διά κατεπείγουσαν χρείαν, καί οἱ ἐκλεγέντες, καί αὐθημερόν χειροτονηθέντες διέλαμψαν ἐπ’ ἀρετῇ, καί τάς ἐκκλησίας ἐκόσμησαν, ὧν προέστησαν, ἀλλά τό σπανίως γινόμενον, νόμος τῆς ἐκκλησίας οὐκ ἔστιν, ὥστε τούτῳ ἀκολουθεῖν ἡμᾶς καί ἐφεξῆς. Ἐπεί δέ γέγονε πολλάκις ἀμφιβολία, περί τοῦ πόσος ἐστίν ὁ τῷ κανόνι δηλούμενος νενομισμένος καιρός∙ τινές μέν εἶπον, ὡς, ἐπεί ὁ ἐν θεολογίᾳ διαλάμψας μέγας Γρηγόριος, ἐν τῷ εἰς τήν Πεντηκοστήν λόγῳ αὐτοῦ, λέγει, τελειοῦσθαι δι’ ἑπτά ἡμερῶν τόν ἱερέα, ὀφείλομεν παρατηρεῖν καί ἡμεῖς, εἰ καί μή πλείονα, ἀλλ’ ἐξ ἀνάγκης τέως τόν αὐτόν καιρόν ἐφ’ ἑκάστῳ βαθμῷ. Ἑτεροι εἶπον, ὡς ὁ ι΄ κανών τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου διορίζεται μηδένα πλούσιον ἤ σχολαστικόν, ἀπό τῆς ἀγορᾶς καθίστασθαι ἐπίσκοπον, εἰ μή ἀναγνώστου καί πρεσβυτέρου καί διακόνου ὑπηρεσίαν ἐκτελέσει, ἐν ἑκάστου τάγματος βαθμῷ οὐκ ἐλαχίστου χρόνου διαβιβαζομένου. Ἐχρήσαντο δέ καί τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ τοῦ α΄ τίτλου, τοῦ γ΄ βιβλίου τῶν βασιλικῶν, ὅπερ ἐστί κεφάλαιον β΄ τῆς ρλζ΄ Ἰουστινιανείου νεαρᾶς, λέγοντι ἐν μέρει, μή ψηφίζεσθαι ταξεώτην, ἤ πολιτευόμενον ἄλλως, εἰ μή ἐν μοναστηρίῳ οὐχ ἧττον δεκαπέντε ἑτῶν μοναχικόν βίον ἀδιαβλήτως ἐξετέλεσε. Καί ἐνέστησαν εἶναι νενομισμένον καιρόν, τόν πεντεκαιδεκαετῆ. Ἐμοί δέ δοκεῖ, ὡς ἡ μέν νεαρά περί ταξεωτῶν καί πολιτευομένων τόν λόγον ποιεῖται∙ ὁ δέ κανών τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου, περί τῶν ἀπό ἀγορᾶς πλουσίων, καί περί τούς λόγους σχολαστικῶν, διαλαμβάνει∙ οὐ μέντοι γε καί περί πάντων τῶν μοναχῶν, ἤ τῶν λαϊκῶν∙ καί εἰσίν ἄμφω ἀμέτοχα. Ἀνάγνωθι οὖν τήν ρκγ΄ Ἰουστινιάνειον νεαράν περί τάς ἀρχάς λέγουσαν οὕτω∙ Διδόαμεν δέ ἄδειαν τοῖς τά ψηφίσματα ποιουμένοις, εἴ τινα κοσμικόν, δίχα βουλευτοῦ καί ταξεώτου, ἄξιον τῆς προειρημένης ἐπιλογῆς εἶναι νομίσουσι, τόν τοιοῦτον ἅμα ἄλλοις δυσί κληρικοῖς, ἤ μοναχοῖς, ἐπιλέξασθαι∙ οὕτω μέντοι, ἵνα κοσμικός, ὁ τούτῳ τῷ τρόπῳ εἰς ἐπισκοπήν ἐπιλεγείς, μη εὐθέως ἐπίσκοπος χειροτονηθῇ, ἀλλά πρῶτον τοῖς κληρικοῖς οὐκ ἔλαττον τριῶν μηνῶν συναριθμηθῇ, καί οὕτω τούς ἁγίους κανόνας καί τήν ἱεράν τῆς ἐκκλησίας λειτουργίαν διδαχθείς, ἐπίσκοπος χειροτονηθῇ. Καί μετά τινας πάλιν, ταῦτά φησιν∙ Εἰ δέ τις παρά τήν μνημονευθεῖσαν παραφυλακήν ἐπίσκοπος χειροτονῃθῇ, κελεύομεν τοῦτον πᾶσι τρόποις τῆς ἐπισκοπῆς ἐκβάλλεσθαι∙ ἀλλά κᾀκεῖνον, ὅστις παρά ταῦτα ἐτόλμησε χειροτονῆσαι, χωρίζεσθαι ἐπί ἕνα ἐνιαυτόν τῆς ἱερατικῆς λειτουργίας, καί πᾶσαν αὐτοῦ τήν περιουσίαν, ἥτις καθ’ οἱονδήτινα χρόνον, ἤ τρόπον, εἰς τήν αὐτοῦ δεσποτείαν περιῆλθε, διά τό πταῖσμα, ὅ ἐποίησε, τῇ δεσποτείᾳ τῆς ἐκκλησίας, ἧς ἐπίσκοπός ἐστιν, ἐκδικεῖσθαι. Ὥστε, εἰ μή ἐμποδίζοι τό μή καταστρωθῆναι την τοιαύτην νεαράν εἰς τά βασιλικά, ἐκ ταύτης τέως τό περί τῶν λαϊκῶν ἀμφίβολον λύεται. Νομίζω δέ ἐκ τούτου, μηδέν εἶναι τό ἐμποδών τῇ ἐπιλύσει τῆς ἀμφιβολίας∙ διό καί καταφεύγω εἰς τό παρά τοῦ ἁγίου Πατρός ἡμῶν Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ὑποτυπωθέν χάριν τῆς τελειώσεως τῶν ἱερέων, και λέγω, ἐξ ἀνάγκης ὀφείλειν δι’ ἑπτά ἡμερῶν τήν ἑκάστου βαθμοῦ τελειοῦσθαι χειροτονίαν∙ καί μᾶλλον, ὅτι καί ή ἄγραφος ἐκκλησιαστική συνήθεια τοῦτο παραδεξαμένη, οὕτω τάς τῶν βαθμῶν χειροτονίας ἐνεργεῖ. Ἀνάγνωθι καί τό κγ΄ κεφ., τοῦ α΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος∙ καί σημείωσαι ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι έν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς τάγμασιν, οἱ μή δεξάμενοι μοναχοί σφραγίδα ἐπισκοπικήν, λαϊκοῦ τόπον ἐπέχουσιν. Ὁ χειροτονηθησόμενος ἐπίσκοπος μή ἀθρόον ἐκ λαϊκῶν, ἤ μοναχῶν ὑψούσθω∙ ἀλλ’ ἐν ἑκάστῳ τάγματι τῶν ἱερατικῶν βαθμῶν τόν νενομισμένον ἀποπληρούτω χρόνον. Εἰ γάρ καί τινες ἀθρόον ὑψωθέντες διέπρεψαν, ἀλλ’ οὐ νόμος ἐκκλησίας τό σπάνιον. Ἐμποδίζει ὁ παρών Κανών τό νά ἀναβιβάζεταί τινας εἰς τό ὕψος τῆς ἀρχιερωσύνης, ἤτοι νά χειροτονῆται Ἀρχιερεύς, ἀπό Λαϊκούς ἤ Μοναχούς, παρευθύς ὁποῦ ψηφισθῇ εἰς τοῦτο. Ἀλλά πρῶτον μέν νά χειροτονῆται κατά τάξιν εἰς κάθε βαθμόν τῆς Ἱεροσύνης, Ἀναγνώστης δηλαδή, Ὑποδιάκονος, Διάκονος, καί Πρεσβύτερος. Δεύτερον δέ νά μένῃ ἀρκετόν καιρόν1 εἰς τόν κάθε ἕνα βαθμόν∙ καί μετά ταῦτα, ἐάν ἄξιος εὑρεθῇ, νά χειροτονῆται καί Ἐπίσκοπος. Διότι, ἀγκαλά καί μερικοί ἕως τῆς σήμερον ἐν καιρῷ ἀνάγκης, ἀπό Λαϊκούς, καί Μοναχούς ἔγιναν παρευθύς Ἐπίσκοποι (δηλαδή χωρίς νά κάμουν πρότερον τόν συνήθη καί διωρισμένον καιρόν εἰς κάθε βαθμόν τῆς Ἱερωσύνης), οἵτινες καί ἄξιοι ἐφάνησαν, καί μέ ἀρετάς ἔλαμψαν, καί τάς ἐπαρχίας αὐτῶν ἐδόξασαν∙2 ἀλλ’ ὅμως, τό μερικόν, καί σπάνιον, καί ἐν καιρῷ ἀνάγκης γινόμενον, νόμος καθολικός εἰς τήν ἐκκλησίαν δέν γίνεται (καθὼς τοῦτο αὐτό λέγει καί ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, καί ἡ β΄ πρᾶξις τῆς ἐν τῇ ἁγίᾳ Σοφίᾳ Συνόδου, λέγουσα τά σπάνια ἀγαθά οὐ δύνανται νόμος εἶναι τοῖς πολλοῖς). Ὅθεν τοῦτο ἀπό τῆς σήμερον καί εἰς τό ἑξῆς νά μή γίνεται. Ἀνάγνωθι καί τόν π΄ Ἀποστολικόν. 1Ἐζήτησάν τινες πόσον καιρόν πρέπει νά μένῃ τινάς εἰς τόν κάθε βαθμόν, καί εἶπον, ἄλλοι μέν, ὅτι ἑπτά ἡμέρας, συνάγοντες τοῦτο ἀπό τόν περί Ἱερωσύνης λόγον τοῦ Θεολόγου Γρηγορίου. Ἄλλοι δέ ὅτι τρεῖς μῆνας, φέροντες μαρτυρίαν ἀπό τήν ρκβ΄ νεαράν τοῦ Ἰουστινιανοῦ∙ ἀόριστος ὅμως κατά ἀκρίβειαν ἐσίν. Ἐπειδή ἡ ἐν Σαρδικῇ κατά τόν ι΄ αὐτῆς κανόνα διορίζει, τόσον δηλ., ὅσος εἶναι ἀρκετός νά ἀποδείξῃ καί τήν πίστιν, καί τήν καλοκαγαθίαν τῶν τρόπων, καί τήν στεῤῥότητα τῆς γνώμης τοῦ χειροτονουμένου. Ἀλλά μήν, ἡ πίστις, καί ἡ γνώμη, ἄλλων μέν δεικνύεται εἰς ὀλιγώτερον καιρόν, καί ἄλλων εἰς περισσότερον∙ λοιπόν καί ὁ καιρός αὐτῶν εἶναι ἄδηλος. Πρέπει ὅμως νά ἀπερνᾷ εἰς κάθε βαθμόν, ὄχι ὀλιγώτατος καιρός, κατά τήν αὐτήν Σαρδικήν, ἀλλά καί μακρότατος.2Ὁποῖοι ἐστάθησαν οἱ ἀπό Λαϊκούς χειροτονηθέντες Ἀρχιερεῖς καί Πατριάρχαι. Ὁ Νεκτάριος, ὁ Ἀμβρόσιος, ὁ Ταράσιος, ὁ Νικηφόρος, καί αὐτός ὁ τότε παρὼν τῇ συνόδῳ ἱερός Φώτιος, διά τόν ὁποῖον καί μόνον φαίνεται νά ἐδιώρισεν ἡ σύνοδος τόν παρόντα κανόνα. Εἰ γάρ καί τοῦτο ἐποίησεν ὁ θεῖος Φώτιος, ἀποβλέπων εἰς τό παράδειγμα τοῦ Ταρασίου, καί Νικηφόρου, καί Ἀμβροσίου, ἐκατηγορεῖτο ὅμως διά τοῦτο ἀπό τούς Ῥωμαίους. Ἀπό τούτους δέ, ὁ μέν Ταράσιος, καί Νικηφόρος, καί Φώτιος, ἀπό λαϊκῶν ἐπροβιβάσθησαν, ὁ δέ Νεκτάριος, καί Ἀμβρόσιος, καί ἀπό κατηχουμένων ἔτι. Οἵτινες εὐθύς ὁποῦ ἐβαπτίσθησαν, καί τούς κατά τάξιν τῆς ἱερωσύνης βαθμούς ἔλαβον, ὁ μέν Νεκτάριος, Κωνσταντινουπόλεως, ὑπό τῆς δευτέρας οἰκουμενικῆς Συνόδου∙ ὁ δέ Ἀμβρόσιος, ὑπό τοῦ ἐν Μεδιολάνοις κλήρου καί λαοῦ, Μεδιολάνων Ἀρχιερεύς, ἀνεδείχθησαν. Ὅρα δέ καί τόν Δοσίθεον ἐν τῷ προοιμ. τοῦ τόμ. τῆς χαρᾶς (σελ. στ΄) ὅπου λέγει ὅτι ὁ Φώτιος ἔγραψε πρός τόν Νικόλαον Ῥώμης, πῶς αὐτός ἔκαμε καί ἔγινεν ὁ κανὼν οὗτος εἰς τήν παροῦσαν Σύνοδον, διά συμφωνίαν τῶν δύω ἐκκλησιῶν Κωνσταντινουπόλεως, καί Ῥώμης, καί διά νά ἀσηκώσῃ ἀπό τό μέσον κάθε πέτραν σκανδάλου.
