Ἐπειδή πολλοί ἐν τῷ κανόνι ἐξεταζόμενοι, τήν πλεοναξίαν, καί τήν αἰσχροκέρδειαν διώκοντες, ἐπελάθοντο τοῦ θείου γράμματος λέγοντος· Τό ἀργύριον αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἐπί τόκῳ· καί δανείζοντες, ἑκατοστάς ἀπαιτοῦσιν· ἐδικαίωσεν ἡ ἁγία καί μεγάλη σύνοδος, ὡς εἴ τις εὑρεθείη μετά τόν ὅρον τοῦτον τόκους λαμβάνων, ἐκ μεταχειρίσεως, ἤ ἄλλως μετερχόμενος τό πρᾶγμα, ἤ ἡμιολίας ἀπαιτῶν, ἤ ὅλως ἕτερόν τι ἐπινοῶν αἰσχροῦ κέρδους ἔνεκα, καθαιρεθήσεται τοῦ κλήρου, καί ἀλλότριος τοῦ κανόνος ἔσται.

---

ΖΩΝΑΡΑΣ: Ἐπί τόκῳ δανείζειν καί ὁ παλαιός νόμος ἅπασιν ἀπηγόρευσε. Φησί γάρ, Οὐκ ἐκτοκιεῖς τό ἀργύριόν σου τῷ ἀδελφῷ σου. Εἰ δέ ὁ ἀτελέστερος τοῦτο ἐνομοθέτησε, πολλῷ πλέον ὁ τελεώτερος, καί πνευματικώτερος∙ ἰδού γάρ πλέον τοῦ ἱεροῦ ᾧδε. Ἅπασι μέν οὖν ἀποτέτραπται τό ἐπί τόκῳ δανείζειν∙ εἰ δ’ ἅπασι, μᾶλλον ἄν εἴη τοῖς ἱερωμένοις τοῦτο ἀνάρμοστον∙ οἵ καί τοῖς λαϊκοῖς εἰς ὑπόδειγμα, καί παροξυσμόν εἰς ἀρετήν εἶναι ὀφείλουσι. Διό καί ὁ κανών ἀπαγορεύει τοῖς ἐν τῷ κανόνι ἐξεταζομένοις, ἤτοι τοῖς ἐν κλήρῳ τεταγμένοις, ἑκατοστάς ἀπαιτεῖν, τόκους δηλαδή ἑκατοστιαίους∙ πολυαρίθμων γάρ ὄντων τῶν τόκων, βαρύτεροι τῶν ἄλλων οἱ ἑκατοστιαῖοί εἰσιν. Ὥσπερ γάρ τοῖς νῦν αἱ λίτραι μέχρι τῶν ἑβδομήκοντα δύο ἀριθμοῦνται, οὕτω τοῖς παλαιοῖς αἱ ἑκατοντάδες ἦσαν∙ καί ἦν ὁ τόκος τῶν ἑκατόν νομισμάτων, νομίσματα δώδεκα∙ διό καί ἑκατοστιαῖος ἐλέγετο, ὡς ἐπί τοῖς ἑκατόν ἀπαιτούμενος. Ἀπαγορεύσασα οὖν ἡ σύνοδος λαμβάνειν τόκους τούς ἐν κλήρῳ, ἐπάγει τοῖς μή φυλάξουσι τόν κανόνα καί ἐπιτίμιον καί φησιν, ἐδικαίωσεν ἡ ἁγία σύνοδος, ἀντί τοῦ, δίκαιον ἡγήσατο, ἵνα εἰ εὑρεθείη τις μετά τά ὁρισθέντα νῦν λαμβάνων τόκους ἐκ μεταχειρίσεως, ἤγουν ὡς οἷόν τινα πραγματείαν τό τοκίζειν μεταχειριζόμενος, ἤ ἄλλως μετερχόμενος τό πρᾶγμα∙ τινές γάρ ἐκφεύγοντες τό λέγεσθαι περί αὐτῶν, ὅτι τόκους λαμβάνουσι, διδόασι τοῖς χρήζουσιν ἀργύρια, καί συμφωνοῦσι συμμερίζειν αὐτοῖς τό κέρδος∙ καί οὐ δανειστάς ἑαυτούς, ἀλλά συγκοινωνούς ὀνομάζουσι, καί ζημίας μή ὄντες κοινωνοί, ἐπί τῷ κέρδει μόνῳ κοινοπραγοῦσι∙ ταῦτα τοίνυν καί τά τοιαῦτα πάντα ἀπαγορεύων ὁ κανών, καθαιρεῖσθαι κελεύεται τούς τοιαῦτα τεχνάζοντας, ἤ ἕτερόν τι ἐπινοοῦντας αἰσχροῦ κέρδους χάριν, ἤ ἀπαιτοῦντας ἡμιολίας. Εἰπών ἄνω περί ἑκατοστικίου τόκου, ὅς τῶν τόκων ἐστίν ὁ βαρύτερος, ὡς προείρηται, παρακατιών καί τοῦ κουφοτέρου ἐμνήσθη, τῆς ἡμιολίας, ἥτις ἐστί τοῦ ὅλου τό ἥμισυ, ἤγουν τῶν δώδεκα νομισμάτων, ἅ τινά εἰσι τῆς ἑκατοστῆς ὁ πληρέστατος καί ὁλοκληρος τόκος. Εἴποι δ’ ἄν τις τάς ἡμιολίας, καί κατά ἀριθμητικούς∙ ἐκείνοις γάρ οἱ μέν τῶν ἀριθμῶν ἐπίτριτοι λέγονται, οἱ δέ ἐπιτέταρτοι, ἐπίπεμπτοί τε καί ἔφεκτοι, οἱ δέ ἡμιόλιοι, ὡς ὁ ἕξ, καί ὁ ἐννέα∙ ὅτι ὅλους ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς ἀριθμούς, καί τά ἡμίση αὐτῶν, ἔχουσι γάρ ὁ μέν ἕξ, τά τέσσαρα, καί τῶν τεσσάρων το ἥμισυ, ὅ ἐστι τά δύο∙ ὁ δέ ἐννέα, τά ἔξ, καί τούτων τό ἥμισυ, τά τρία δηλονότι. Διά γοῦν τῆς ἡμιολίας, ὡς ἄν νοοῖτο αὕτη, τοῦτο μονονουχί λέγει ὁ κανών, ὡς οὐ μόνον τόν βαρύτερον οὐ λήψονται τόκον οἱ ἐν τῷ κλήρῳ, άλλ’ οὐδέ ἄλλόν τινα μετριώτερον.

ΒΑΛΣΑΜΩΝ: Ὁ μδ΄ ἀποστολικός κανών τούς ἀπαιτοῦντας τόκους ἀπό δανείου πρεσβυτέρους, ἤ διακόνους, καθαιρεῖσθαί φησιν, εἰ μή παύσονται. Ὁ δέ παρών κανών πάντας τούς κληρικούς τούς μετά τόκου δανείζοντας, ἤ ἡμιολίας ἀπαιτοῦντας, ἤ ἕτερόν τι αἰσχρόν κέρδος ἑαυτοῖς ἐπινοοῦντας, καθαιρεῖσθαι ἐδικαίωσεν, ἀντί τοῦ οὕτω δίκαιον εἶναι ἔκρινε. Ζήτει καί τά ἐν τῷ ῥηθέντι ἀποστολικῷ κανόνι γραφέντα, καί τό κζ΄ κεφ., τοῦ θ΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, λέγον ἐν μέρει, ἀπαιτεῖσθαι τόκους καί παρά ἱερωμένων, δηλονότι τούς ἀπό διαφέροντος, καί τούς ἐξ ὑπερθέσεως. Τοῦ δέ ἀποστολικοῦ κανόνος καί ἑτέρων διοριζομένων τούς ἱερωμένους τοκίζοντας καθαιρεῖσθαι, εἰ μή παύσωνται∙ ἐρωτήσει τις, ἐκείνοις ὀφείλομεν προσχεῖν, ἤ τῷ παρόντι κανόνι, λέγοντι, ἀπεντεῦθεν αὐτούς καθαιρεῖσθαι; Λύσις. Ὡς ἐμοί δοκεῖ, μετά παραγγελίαν ὁ κληρικός, μή ἀφιστάμενος τῆς αἰσχροκερδείας, καθαιρεθήσεται, διά τό τοῦ ἀποστολικοῠ κανόνος φιλανθρωπότερον. Σημείωσαι οὖν τόν κανόνα διά τούς ἱερωμένους, τούς ἐμπορευομένους οἰνάρια, ἤ βαλανεῖα πακτεύοντας, καί ἄλλα τοιαῦτά τινα ποιοῦντας, καί προβαλλομένους ἀκανόνιστον τελευταίαν ἄγκυραν, τήν πενίαν. Τό δέ ῥῆμα, τό περιεχόμενον τῷ παρόντι κανόνι, καί λέγον, ἤ ἄλλως μετερχόμενος τό πρᾶγμα, ἤ ἡμιολίας ἀπαιτῶν, τοιοῦτόν ἐστι. Τινές τῶν ἱερωμένων, εἰδότες τόν κανόνα, καί περιγράφοντες αὐτόν, τά μέν ῥήματα φυλάττουσι, τόν δέ νοῦν ἀθετοῦσι∙ διδόασι γάρ πρός τινας ἀργύρια, καί συμφωνοῦσι τοσήν δε μερίδα ἐκ τοῦ κέρδους αὐτούς λαμβάνειν∙ τόν δέ κίνδυνον ἐπιγινώσκεσθαι παρά τῶν λαμβανόντων αὐτά∙ καί τῇ ἀληθείᾳ δανεισταί ὄντες, κοινωνοί λέγεσθαι σχηματίζονται∙ ἀποτρέπεται γοῦν καί τοῦτο ὁ κανών, καί καθαιρεῖ τούς ποιοῦντας τοιοῦτόν τι. Ἡμιολίας δέ νόησον τάς ἐλαφροτέρας ἀπαιτήσεις τοῦ τόκου∙ κᾂν γάρ, φησίν, οὐκ ἀπαιτεῖ ὁ κληρικός ἐκατοστιαίους τόκους βαρυτάτους, ἤτοι ὑπέρ ἑκάστης ὑπερπύρων λίτρας, ὑπέρπυρα, δώδεκα∙ (ἑκατοσταί γάρ παρά τῷ κανόνι ἐκλήθησαν οἱ ἑκατοστιαῖοι τόκοι∙ ὡς ἐκ παλαιοῦ τῆς λίτρας μή ποσουμένης εἰς ἐξάγια οβ΄, κατά τό σήμερον ἐνεργοῦν, ἄλλ’ εἰς ρ΄)∙ ζητεῖ δέ τά ἡμίση τοῦ ὅλου τόκου, ἤγουν νομίσματα ὑπέρπυρα ἕξ, ἤ καί τούτων ἥττονα, καί οὕτω καθαιρεθήσεται. Ἔσο δέ εἰδώς, ὡς ἐπεί ἡ λίτρα σήμερον ἔχει ἐξάγια οβ΄, καί οὐχί ρ΄, ὡς τό παλαιόν, ὁ συμφωνήσας ἑκατοστιαίους τόκους λαβεῖν ὑπέρ λίτρας, οὐκ ἀπαιτήσει νομίσματα ιβ΄, ἀλλά τό ἀναλογοῦν.

ΑΡΙΣΤΙΝΟΣ: Εἴ τις τόκους, ἤ ἡμιολίας λαμβάνει, ἀλλότριος ἔσται, μετά τόν ὅρον τοῦτον τῆς ἐκκλησίας, καθαιρούμενος, Οἱ μέν ἑκατοστιαῖοι τόκοι, οἵτινες καί μείζονες τῶν τόκων πάντων γνωρίζονται, τά δώδεκά εἰσι νομίσματα∙ οἱ δέ ἡμίσεις τούτων, τά ἕξ. Εἴ τις οὖν τῶν ἱερωμένων δανείσας τινί, ἤ τούς βαρυτέρους ἀπαιτήσει τόκους, ἤγουν τούς ἑκατοστιαίους, ἤ ἡμιολίας, ἤτοι τό ἥμισυ τούτων, ἤγουν τά ἕξ, ὡς τοῦ θείου ἐπιλαθόμενος γράμματος, τοῦ λέγοντος, Τό ἀργύριον αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἐπί τόκῳ, τοῦ κλήρου καθαιρεθήσεται∙ κᾂν ὁ τεσσαρακοστός τέταρτος τῶν ἁγίων Ἀποστόλων κανών, καί ὁ δέκατος τῆς ἕκτης συνόδου τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ, οὐκ ἀπεντεῦθεν αὐτόν καθαιροῦσιν∙ ἀλλ’ ὅταν παραγγελθείς οὐ παύηται τοῦτο ποιῶν.

ΠΗΔΑΛΙΟΝ: Διάφοροι Κανόνες ἐμποδίζουσι τῶν ἄσπρων τά διάφορα. Ἀλλά καί ὁ παρών αὐτό τοῦτο διορίζεται, λέγων. Ἐπειδή πολλοί κανονικοί, ἤτοι κληρικοί ἀγαπῶντες τήν πλεονεξίαν καί τήν αἰσχροκέρδειαν, ἀλησμόνησαν τό ψαλμικόν λόγιον τοῦ Δαβίδ, τό λέγον, ὅτι τό ἀργύριον αὐτοῦ δέν ἔδωκέ μέ τό διάφορον, ὁ δίκαιος δηλ. ὁποῦ μέλλει νά κατοικήσῃ εἰς τό ἅγιον ὅρος τοῦ Κυρίου, ταὐτόν εἰπεῖν, εἰς τήν οὐράνιον βασιλείαν. Ἀλλά δανείζοντες ζητοῦσι νά πέρνουσιν ἀπό τούς χρεωφειλέτας των ἑκατοστάς,1 ἤτοι δώδεκα νομίσματα, ἤ γρόσια θετέον, εἰς τά ἑκατόν (ὅστις ἦτον ὁ βαρύτερος τόκος ἀπό τούς ἄλλους). Ἐπειδή λέγω τοῦτο ποιοῦσιν οἱ κληρικοί ἔκρινε δίκαιον ἡ ἁγία καί μεγάλη Σύνοδος αὕτη, ὅτι ἀνίσως ὕστερα ἀπό τόν Κανόνα τοῦτον, εὑρεθῇ τινάς κληρικός νά πέρνῃ διάφορα, ἤ ὡς πραγματείαν τινά μεταχειριζόμενος τό πρᾶγμα, ἤ καί κατά ἄλλον τρόπον, (θέλωντας δηλ. νά μήν φαίνεται πῶς αὐτός παίρνει διάφορα δίδει μέν τά ἄσπρα του εἰς τούς ἔχοντας χρείαν, συμφωνεῖ δέ μέ αὐτούς νά συμμερίζεται καί αὐτός ἀπό τά διάφορα, καί τό κέρδος τῶν ἄσπρων, ὀνομάζων τόν ἑαυτόν του, ὄχι δανειστήν ἀλλά συμμεριστήν καί κοινωνόν) ὅστις λοιπόν εὑρεθῇ νά κάμῃ ταῦτα, ἤ καί νά ζητῇ ἡμιολίας (ἤτοι τό ἥμισυ τῆς ἑκατοστῆς, ὅπερ καί ἕξ νομίσματα, ἤ καί ἕξ γρίσια ἐκ τῶν ιβ΄ τοῦ ὅλου διαφόρου δηλ. τῶν 100) ἤ ἄλλο τι, παρόμοιον πρᾶγμα ἐπινοεῖ διά αἰσχροκέρδειαν. Ὁ τοιοῦτος θέλει καθαιρεθῇ ἀπό τόν κλῆρον, καί θέλει ἀποξενωθῇ τῆς κανονικῆς τάξεως. Ἀνάγνωθι καί τό μδ΄ Ἀποστολικόν.

1Τήν ἑκατοστήν ταύτην ἀναφέρει καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος, ὁμιλ. νστ΄ εἰς τό κατά Ματθ. λέγων, οὗτος (ὁ χρεωφειλέτης ἄνθρωπος) μόλις ἑκατοστήν ἀποδίδωσιν, ἐκεῖνος δέ (ὁ Θεός) ἑκατονταπλασίονα, καί ζωήν αἰώνιον.