Περί τοῦ ἐν σαββάτῳ εὐαγγέλια μετά ἑτέρων Γραφῶν ἀναγινώσκεσθαι.
Ἔοικε, μήπω τότε τήν κατάστασιν τῶν ἐκκλησιῶν εἶναι, οἵα μετά ταῦτα ἐγένετο, ἀλλ’ ὅταν ἠθροίζοντο οἱ πιστοί, εὐχαί μόνον ἐγίνοντο, καί προσέφερον τήν ἀναίμακτον θυσίαν οἱ ἱερεῖς∙ καί διά τοῦτο ὥρισεν ἡ σύνοδος εἰς καταρτισμόν τῶν πιστῶν ἀναγινώσκεσθαι ἐν σαββάτῳ Εὐαγγέλιον μετά ἑτέρων Γραφῶν. Πρό τοῦ συντελεσθῆναι τήν κατάστασιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν ψαλμῳδημάτων, οὐκ ἀνεγινώσκετο Εὐαγγέλιον, ἤ ἅλλη τις Γραφή ἐπ’ ἐκκλησίας κατά τήν ἡμέραν τοῦ σαββάτου∙ ἀλλά διά τούς κανόνας, τούς λέγοντας μή νηστεύειν ἤ γόνυ κάμπτειν κατά τό σάββατον, ἐπανηγύριζον τηνικαῦτα οἱ ἄνθρωποι τά πολλά, μηδέ ἐκκλησιαστικῶν συνάξεων γινομένων. Τοῦτο οὖν οἱ Πατέρες ἀποτρέποντες, ὥρισαν καί ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ σαββάτου πᾶσαν ἐκκλησιαστικήν ἀκολουθίαν τελεῖσθαι. Εὐαγγέλιον, καί Ἀπόστολος, καί ἕτεραι Γραφαί ἀναγινωσκέσθωσαν τοῖς σάββασιν. Φαίνεται ἐκ τοῦ κανόνος τούτου, ὅτι δέν εἶχε παλαιά ἡ ἐκκλησία τήν κατάστασιν ὁποῦ ἔχει τώρα. Ὅταν γάρ τότε ἐσυναθροίζοντο οἱ πιστοί εἰς τήν λειτουγίαν, ἤ εἰς τόν ὄρθρον τοῦ Σαββάτου, δέν ἀνεγινώσκοντο Εὐαγγέλια, καθὼς τώρα.1 Ὅθεν διορίζει ὁ παρών Κανών νά ἀναγινώσκωνται κατά τό Σάββατον Εὐαγγέλια ὁμοῦ μέ ἄλλας γραφάς. Ὁ δέ Βαλσαμών λέγει, ὅτι διά τοῦτο ἐδιωρίσθη ὁ παρών Κανών, διά τί πολλοί Χριστιανοί τότε Ἰουδαΐζοντες, καθὼς ἀργοῦσαν∙ ἀπό κάθε ἐργόχειρον ἐν τῷ Σαββάτῳ, ἔτζι ἀργοῦσαν καί ἀπό τό νά Ψάλλουν ἱερά ψαλμῳδήματα, καί νά ἀναγινώσκουν Εὐαγγέλια, καί ἁγίας γραφάς. 1Εἶπα, ὅτι δέν ἀνεγινώσκοντο Εὐαγγέλια. Διά τί τά ἄλλα ἀπομνημονεύματα τῶν Ἀποστόλων, ἤ τά συγγράμματα τῶν προφητῶν ἀνεγινώσκοντο ἐν τῇ θείᾳ λειτουργίᾳ, καθὼς λέγει ὁ ἅγιος Ἰουστῖνος ἐν τῇ β΄ ἀπολογίᾳ ὑπέρ χριστιανῶν, ἥτις λειτουργία ὄχι μόνον ἐγίνετο ἐν Κυριακῇ, ἀλλά καί ἐν Σαββάτῳ, κατά τόν Χρυσόστομον, καί μάλιστα οἱ ψαλμοί τοῦ Δαβίδ πάντοτε ἐψάλλοντο ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, καί ἐν τῷ ὄρθρῳ, καί ἐσπερινῶ, καί ἐν πάσαις ταῖς ἀκολουθίαις, καί τελεταῖς τῶν μυστηρίων, κατά τόν Ἀργέντην, σελ. 271 τοῦ περί μυστηρίων. Ὅτι δέ καί οἱ μοναχοί πρέπει νά ἀναγινώσκουν καθ’ ἑκάστην ἀπό τήν νέαν Γραφήν, καί μάλιστα ἀπό τό ἅγιον Εὐαγγέλιον, τό μαρτυροῦν φανερῶς καί τό διορίζουν ὅ,τε Μέγας Βασίλειος ἐν τῷ πρός Χίλωνα ἐπιστολῇ, καί Πέτρος ὁ Δαμασκηνός ἐν τῇ φιλοκαλίᾳ, καί Κάλλιστος ὁ Ξανθόπουλος σελ. 1041 τῆς αὐτῆς φιλοκαλίας. Ὅτι δέ καί οἱ λαϊκοί πρέπει νά τό ἀναγινώσκουν, δείχνουσι μέν καί ὁ Βασιλεύς Θεοδόσιος τῇ ἰδίᾳ χειρί γράψας τό Εὐαγγέλιον, καί καθ’ ἑκάστην ἀναγινώσκων ἀπό αὐτό. Καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος (ὁμιλ. λβ΄ εἰς τόν Ἰωάνν. καί ὁμιλ. ιθ΄ Ἀνδριάντ.) λέγων ὅτι καί αἱ γυναῖκες εἶχον Εὐαγγέλια κρεμάμενα ἀπό τόν τράχηλόν τους. Ὅταν ὅμως οὗτοι ἀναγινώσκουν τό θεῖον Εὐαγγέλιον, πρέπει νά στέκωνται ὄρθιοι, καθὼς διορίζει ὁ προῤῥηθείς ἅγιος Κάλλιστος, καί ὁ ἱστορικός Σωζομενός. Ὅστις καί κατακρίνει τούς Ἀρχιερεῖς τῆς Ἀλεξανδρείας, διά τί ἐκάθηντο καί δέν ἀνίσταντο ἐν τῇ ἀναγνώσει τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου. Ἐπειδή τό ἅγιον Εὐαγγέλιον εἶναι ἡ καινή Διαθήκη, ἡ ἐγκαινιασμένη ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἀγαπητοῦ Ἰησοῦ τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, κατά τόν Εὐαγγελιστήν Λουκᾶν. Τό Εὐαγγέλιον, κατά τόν ἅγιον Μάξιμον, εἶναι μία πρεσβεία Θεοῦ πρός ἀνθρώπους, δι’ υἱοῦ σαρκωθέντος, μισθόν δωρουμένου τοῖς πειθομένοις αὐτῷ τήν ἀγέννητον θέωσιν. Τό Εὐαγγέλιον θέλει ὁ Ἀμβρόσιος νά ᾖναι τό πέλαγος, ἐν ᾧ εὑρίσκεται τό πλήρωμα τῶν χαρισμάτων, καί θάλασσα τῶν πνευματικῶν μυστηρίων, ἐν ᾗ πλέει ὁ μυστικός ἰχθύς, Ἰησοῦς Χριστός Θεοῦ υἱός, Σωτήρ (ἤ σταυρός) κατά τήν ἀκροστιχίδα τῆς Σιβύλλης). Τό Εὐαγγέλιον εἶπεν ὁ Ἀπόστολος Βαρθολομαῖος (παρά Διονυσίῳ κεφ. α΄ τῆς μυστικῆς θεολογίας) ὅτι συντετμημένον καί μικρόν εἰς τό μῆκος, ἀλλά μέγα καί πλατύ εἰς τήν εὐρυχωρίαν τῶν νοημάτων. Ὅθεν ὁ Ἱερώνυμος ἐπιτομήν πάσης θεολογίας τό Εὐαγγέλιον ὠνόμασεν. Ὁ δέ Ὠριγένης, ἀπαρχήν ὅλης τῆς Γραφῆς. Δέν ἔσφαλλεν ὅστις ὠνόμασε τό Εὐαγγέλιον βάσιν καί κέντρον τῆς παλαιᾶς Γραφῆς, καί ἥλιον τῆς Νέας, καί ἂν ὅλη ἡ γραφή λέγεται ὑπό Αὐγουστίνου κυκλοπαιδεία πασῶν τῶν ἐπιστημῶν, καί ὑπό τοῦ Βασιλείου, ψυχῶν ἐργαστήριον, καί ἀποθήκη τῶν πνευματικῶν βοτανῶν, δι’ ὧν πᾶν νόσημα θεραπεύεται, βέβαια τό Εὐαγγέλιον ὑπερέχει. Ὅρα καί τούς λοιπούς ἐπαίνους τοῦ Εὐαγγελίου ἐν σελ. 739 τῆς δωδεκαβίβλου τοῦ ἀοιδίμου Δοσιθέου. Εἶπον δέ νά ἀναγινώσκουν οἱ μοναχοί τήν νέαν Γραφήν, ἐπειδή ἀπό τήν παλαιάν, καί μάλιστα ἀπό τούς προφήτας τινές ἐβλάβησαν, ὄχι διά τί εἶναι αὕτη κακή (μή γένοιτο!), ἀλλά διά τήν ἀσθένειάν τους. Ὡς γράφει πρός Χίλωνα τόν μαθητήν του ὁ Μέγας Βασίλειος.
