Ὁμοίως ἤρεσεν, ἵνα ἐπίσκοποι, καί πρεσβύτεροι, καί διάκονοι, ἐκλήπτορες μή γίνωνται, ἤ προκουράτορες, μηδέ ἔκ τινος αἰσχροῦ ἤ ἀτίμου πράγματος τροφήν πορίζωνται· ὀφείλουσι γάρ ἀποβλέψαι εἰς τό γεγραμμένον· Οὐδείς στρατευόμενος τῷ Θεῷ, ἐμπλέκει ἑαυτόν πράγμασι κοσμικοῖς. Καί ὥστε τούς ἀναγνώστας, εἰς τόν καιρόν τῆς ἥβης ἐρχομένους ἀναγκάζεσθαι, ἤ συμβίους ἀγαγέσθαι, ἤ ἐγκράτειαν ὁμολογεῖν. Ὁμοίως ἤρεσεν, ἵνα κληρικός, ἐάν χρήματα δῷ ἐν χρήσει, τά χρήματα λάβῃ· ἐάν δέ εἶδος, ὅσον δέδωκε λάβῃ. Καί ἵνα πρό τῶν εἰκοσιπέντε ἐνιαυτῶν, μήτε διάκονοι χειροτονῶνται· ἀλλά καί οἱ ἀναγνῶσται τόν δῆμον μή προσκυνῶσι.
Περί τοῦ μή γίνεσθαί τινας τῶν ἱερωμένων ἀλλοτρίων κτημάτων ἐκλήπτορας, ἤγουν μισθωτάς, μηδέ προκουράτωρας, τοὐτέστι διοικητάς, φροντιστάς, πλατύτερον περιέχει ὁ τρίτος κανὼν τῆς δ΄ συνόδου∙ καί ὁ πα΄ δέ κανὼν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, τόν ἐμβάλλοντα ἑαυτόν εἰς δημοσίας διοικήσεις, καθαιρεῖσθαι προστάττει. Μηδέ ἔκ τινος αἰσχροῦ καί ἀτίμου πράγματος τροφήν πορίζεσθαι βούλεται ὁ κανών. Αἰσχρόν μέν οὖν ἂν εἴη πρᾶγμα τό πορνοβοσκεῖν, ἤγουν τό πόρνας τρέφειν ὥστε κερδαίνειν ἐκ τοῦ μισθώματος ἐκείνων, καί τά ὅμοια∙ ἄτιμον δ’ ἐστί τό προΐστασθαι καπηλείου, καί τά παραπλήσια. Ἐκ τοιούτων οὖν τροφήν πορίζεσθαι, ὁ κανὼν ἀπαγορεύει τοῖς ἱερωμένοις∙ καί οὐκ εἶπε κέρδος, ἀλλά τροφήν∙ κᾂν γάρ εἰς τοῦτο περιστῶσι πενίας, ὥστε μηδέ τροφῆς εὐπορεῖν, οὐδ’ οὕτω χρή αὐτούς ἐκ πράγματος αἰσχροῦ ἤ ἀτίμου πορίζεσθαι τροφήν∙ ὀφείλουσι γάρ, φησί, τό ἀποστολικόν ἐννοῆσαι παράγγελμα, τό λέγον∙ Οὐδείς στρατευόμενος ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις, ἵνα τῷ στρατολογήσαντι ἀρέσῃ. Εἰ δέ τοῖς κοσμικήν στρατευομένοις στρατείαν τοῦτο εἴρηται, πολλῷ μᾶλλον ἁρμόσει τοῖς τῷ Θεῷ στρατευομένοις, διά τῆς ἱερωσύνης. Τό δέ τούς ἀναγνώστας ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἥβης, ἤγουν μετά τόν ιδ΄ ἐνιαυτόν, ἀναγκάζεσθαι ἤ γάμῳ ὁμιλῆσαι, ἤ ἀγαμίαν ὑποσχέσθαι, οὐκ οἶδα εἰ παρά τοῖς ἐν Ἀφρικῇ ἐκράτησε∙ παρά δέ ταῖς ἄλλαις ἐκκλησίαις οὐ κρατεῖ∙ οἶμαι δέ, ὅτι οὐδέ πώποτε ἐκράτησεν, ἐναντιούμενον τῷ κστ΄ ἀποστολικῷ κανόνι ὁρίζοντι, ἀναγνώστας καί ψάλτας καί μετά τό εἰς κλῆρον προελθεῖν γαμεῖν, καί μή καιρόν αὐτοῖς τοῦ γάμου ὁρίζοντι, μήτε ἐγκράτειαν ἐπαγγέλλεσθαι ἀπαιτοῦντι. Τό δέ δανείζειν τούς κληρικούς ἐπί τόκοις, πολλοῖς ἀπηγόρευται κανόσι∙ καί οὗτος δέ τό αὐτό κελεύει∙ καί φησιν, ἐάν χρήματα ἤτοι νομίσματα δῷ κληρικός ἐν χρήσει, ἤγουν δανείσῃ, τά χρήματα, τοὐτέστι τοσαῦτα λήψεται, καί οὐ πλείονα∙ ἐάν δέ εἶδος δῷ, σῖτον τυχόν, ἤ οἶνον, ἤ ἕτερόν τι τοιοῦτον, ὅσον ἔδωκε λήψεται, καί οὐ πλέον. Καί τό πρό συμπληρώσεως κε΄ ἐνιαυτῶν μή χειροτονεῖσθαι διάκονον, διαφόροις κανόσιν ὥρισται. Ἀπηγόρευται δέ τοῖς ἀναγνώσταις ἐν τῷ πληροῦν τήν διακονίαν αὐτῶν, στρέφεσθαι πρός τόν δῆμον, καί προσκυνεῖν. Μόνοις γάρ τοῖς ἀρχιερεῦσι τότε καί τοῖς ἱερεῦσιν ὀφείλουσι προσκυνεῖν, καί οὐχί τῷ πλήθει τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ συναθροιζομένων∙ οἱ μέν γάρ ἱέρωνται, οἱ δέ τοῦ δήμου πόῤῥω τῆς ἱερωσύνης εἰσί, καί μᾶλλον τιμᾶσθαι δέον, καί ταῦτα ἐν τῷ καιρῷ τῆς ὑπουργίας αὐτῶν. Περί μέν τῶν κληρικῶν τῶν παρεμβαλλόντων ἑαυτούς εἰς κοσμικάς ἐνεργείας, ἐγράψαμεν εἰς τό ιγ΄ κεφ., τοῦ η΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, εἰς τόν στ΄ καί πγ΄ ἀποστολικόν κανόνα, καί εἰς τόν γ΄ κανόνα τῆς δ΄ συνόδου, καί ἀνάγνωθι τούτους. Καταστρωθήσεται δέ εἰς τήν παροῦσαν ἑρμηνείαν καί ἡ κατά τήν η΄ τοῦ Δεκεμβρίου μηνός τῆς στ΄ Ἰνδικτιῶνος γενομένη συνοδική σημείωσις, εἰς τήν ἐφημερίαν τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πατριάρχου κυροῦ Λουκᾶ, ἡ καί τόμου τάξιν ἐπέχουσα∙ ὡσαύτως καί ἡ σημείωσις τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου πατριάρχου κυροῦ Ἰωάννου, ἡ γενομένη χάριν τοῦ μή συνηγορεῖν τούς ἱερωμένους∙ καί ἡ δύναμις τοῦ σημειώματος τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου κυροῦ Μιχαήλ, τοῦ ὑπάτου τῶν φιλοσόφων, ἡ προβᾶσα χάριν τοῦ ἐπίσης τῷ διακόνῳ καί τῷ ἱερεῖ κωλύεσθαι καί τόν ἀναγνώστην ἐκ τῆς ἐνεργείας τῶν κοσμικῶν ὀφφικίων. Ἐπεί δέ ὁ παρὼν κανὼν διορίζεται, μή πορίζεσθαι τούς ἱερωμένους τά πρός τροφήν ἀπό πραγμάτων αἰσχρῶν καί ἀτίμων, ἐζητήθη πολλάκις ποῖα ταῦτα εἰσί. Καί τινες μέν εἶπον εἶναι ταῦτα, τό πορνοβοσκεῖν, τό καπηλικοῦ ἐργαστηρίου προΐστασθαι, καί τά ὅμοια. Ὁ δέ ἁγιώτατος πατριάρχης κυρός Λουκᾶς, καί τά μυρεψικά ἐργαστήρια, καί τά βαλανεῖα, αἰσχροκερδῆ εἶναι ἔλεγεν, ὡς καί ψεύδους παραίτια. Ἀλλ’ οὐδέ ἀρχιητρούς παρεχώρει γίνεσθαι τούς διακόνους, ἤ τούς ἱερεῖς, λέγων ἀνένδεκτον εἶναι τούς μετά φαινολίων καί στιχαρίων τά ἅγια μεταχειριζομένους, κοσμικάς στολάς ἐνδιδύσκεσθαι, καί μετά λαϊκῶν ἀνδρῶν, τῶν ἰατρῶν δηλαδή, προπομπεύειν. Ἐπί τούτοις νενομοθέτηται παρά τῶν ἁγίων Πατέρων, τούς ἀναγνώστας ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἥβης μετά τόν ιδ΄ ἐνιαυτόν ἀναγκάζεσθαι ἤ γάμῳ ὁμιλῆσαι, ἤ ἀγαμίαν ὑποσχέσθαι. Τοῦτο δέ εἰ παρά τοῖς ἐν Ἀφρικῇ ἐκράτησεν, οὐκ οἶδα, παρά δέ ταῖς ἄλλαις ἐκκλησίαις οὐ κρατεῖ. Νομίζω δέ, ὅτι οὐδέ ἔν τινι χώρᾳ τοῦτο ἐκράτησε ποτέ, ὡς ἐναντιούμενον τῷ ἀποστολικῷ στ΄ κανόνι, τῷ ὁρίζοντι, ἀναγνώστας καί ψάλτας, καί μετά τό εἰς κλῆρον προελθεῖν, γαμεῖν, καί μή καιρόν αὐτοῖς γάμου ὁρίζοντι, μήτε ἐγκράτειαν ἐπαγγέλλεσθαι ἀπαιτοῦντι. Τό δέ δανείζειν τούς κληρικούς ἐπί τόκοις, πολλοί κανόνες ἀπαγορεύουσι. Καί ὁ παρὼν δέ κανών, οὐ μόνον τούς τοῦ βήματος, ἀλλά καί πάντας τούς κληρικούς τοκίζειν ἐμποδίζει. Ὅτι δέ τῶν τόκων ἐπί δανείῳ νομισμάτων δεδομένων, εἰκός ἦν εἰπεῖν τινας, τοῦτο μέν εἶναι κεκωλυμένον, τό δέ διδόναι σῖτον, ἤ ἕτερον εἶδος, καί λαμβάνειν πλείω τοῦ δοθέντος, μή ἀπαγορευθῆναι, ἐκώλυσαν οἱ Πατέρες ῥητῶς καί τοῦτο. Ἀλλά καί τό πρό συμπληρώσεως κε΄ ἐνιαυτῶν μή χειροτονεῖσθαι διάκονον, ἐν διαφόροις κανόσιν ὥρισται. Ἀπηγόρευται δέ τοῖς ἀναγνώσταις, ἐν τῷ πληροῦν τήν διακονίαν αὐτῶν, στρέφεσθαι πρός τόν δῆμον καί προσκυνεῖν, ὡς ὀφείλουσι τότε προσκυνεῖν μόνους τούς ἱερεῖς καί τούς ἀρχιερεῖς, καί οὐχί τούς λαϊκούς τούς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ συναθροιζομένους∙ οἱ μέν γάρ ἱέρωνται, οἱ δέ τοῦ δήμου πόῤῥω τῆς ἱερωσύνης εἰσί∙ καί οὗτοι μᾶλλον τούς ἀναγνώστας προσκυνεῖν ὀφείλουσι διά τήν ὑπουργίαν αὐτῶν. Ἀνάγνωθι τῶν ἁγίων Ἀποστόλων κανόνα ιζ΄, ιη΄, ιθ΄, κε΄, κστ΄, συνόδου Ἀγκύρας κανόνα ι΄, τῆς ἐν Χαλκηδόνι κανόνα ιδ΄, ιε΄, τῆς στ΄ κανόνα γ΄, δ΄, στ΄, ιβ΄, ιγ΄, μη΄, νη΄, καί τοῦ ἁγίου Βασιλείου κανόνα γ΄, στ΄, ξθ΄, καί α΄. Τό μέντοι σημείωμα τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου κυροῦ Λουκᾶ ἔχει οὕτω∙ Μηνί Δεκεμβρίῳ η΄ ἡμέρᾳ, α΄ ἰνδικτιῶνος στ΄. Εἰ δέ καί Ὀζάν ἐκεῖνος τῆς θείας κιβωτοῦ παρατραπείσης ἁψάμενος, οὐ μικρόν κατεκρίθη τό ἐπιτίμιον, (καί τοι σκοπός ἦν αὐτῷ πρός ἀνόρθωσιν ταύτης, οὐ πρός καθαίρεσιν), τίς οὕτω τολμηρός καί εἰς ἐσχάτην ἀναίδειαν καί ὑπερηφανίαν ἐξενεχθείς, πνεύματι πάντως ἀγόμενος πονηρῷ, ὃς μή μόνον οὐκ ἐπανορθοῦν αἱρεῖται τά θεῖα καί πνευματικά διατάγματα, ἀλλά καί τήν ἐναντίαν τρεπόμενος, παρασαλεύειν ταῦτα καί καθαιρεῖν ἀναιδεύεται, καί παραλύειν τά παγίως ἡδρασμένα, καί παρακινεῖν τά ἀσάλευτα, ᾠκοδομημένα, καθώς φασιν, ἐπί τῷ θεμελίῳ τῶν Ἀποστόλων καί Προφητῶν; Διά τοῦτο καί ἡ μετριότης ἡμῶν, οὐκ ἀνασχετόν ἡγησαμένη πονηράν συνήθειαν καί ἔτι κρατεῖν, μιγνύουσαν θεία τε καί ἀνθρώπινα, καί τῇ τῆς ἐκκλησίας καταστάσει, τῆς ἀμωμήτου νύμφης Χριστοῦ, σπίλους οὐ τούς τυχόντας προσεπιτρίβουσαν, καί τύφῳ, καί ἀσχολίᾳ ματαίᾳ, καί τῇ περί τά εἰκαῖα καί ταύτῃ ἀπάδοντα διαπονήσει τε καί σπουδῇ, ἔτι γε μήν καί ἀκερδέσει κέρδεσι τό σεμνόν ταύτης κατάῤῥυπαίνουσαν, ηὐδόκησε ῥιζόθεν ταύτην ἀποτεμεῖν, ἵνα μή ῥίζα πικρίας καί ἔτι φυῇ, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον, διά τῆς παρούσης ἡμετέρας πνευματικῆς καί πατρικῆς διαλαλιᾶς, τῆς δηλούσης μέν τόν σκοπόν φανερῶς τῆς προτεθείσης ὑποθέσεως, περί τῶν ἱεράν ἀξίαν λαχόντων, καί κοσμικαῖς ἑαυτούς ἐμπλεκόντων ἀρχαῖς καί ἀξίαις, καί φροντίσι, καί πράγμασιν, οὕτω δέ κατά ῥῆμα ἐχούσης∙ τοῖς τήν ἱερατικήν, φασίν οἱ θεῖοι Πατέρες, λαχοῦσιν ἀξίαν, μαρτύριά τε καί κατορθώματα αἱ τῶν κανονικῶν διατάξεων ὑποτυπώσεις εἰσίν, ἃς καί ἀσμένως δεχόμενοι, πρός τόν δεσπότην Θεόν μετά Δαβίδ τοῦ Θεοφάντορος ᾄδομεν∙ Ἐν τῇ ὁδῷ τῶν μαρτυρίων σου ἐτέρφθην, ὡς ἐπί παντί πλούτῳ∙ καί αὖθις∙ Ἐνετείλω δικαιοσύνην τά μαρτύριά σου εἰς τόν αἰῶνα, συνέτισόν με, καί ζήσομαι. Καί εἴπερ εἰς τόν αἰῶνα φυλάττειν ἡμῖν ἐντέλλεται ἡ προφητική φωνή τά μαρτύρια τοῦ Θεοῦ, καί ζῆν ἐν αὐτοῖς, δῆλον, ὡς ἀκράδαντα καί ἀσάλευτα διαμένουσιν∙ ὅτι οὕτω φησί καί ὁ θεόπτης Μωσῆς∙ Ἐν αὐτοῖς οὔκ ἐστι προσθεῖναι, καί ἀπ’ αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν. Τούτων τοίνυν οὕτως ἐχόντων, καί διαμαρτυρουμένων ἡμῖν, ἀγαλλιώμενοι ἐπ’ αὐτοῖς, ὡς εἴ τις εὕροι σκῦλα πολλά, τούς θείους ἀσπασίως κανόνας ἐνστερνιζόμεθα, καί τήν αὐτῶν διαταγήν ὁλόκληρον καί ἀσάλευτον μένειν ὁλοψύχως αἱρούμεθα∙ καί ἐπειδή τῶν ἐν κλήρῳ τεταγμένων τινάς ἔγνωμεν πράγμασι κοσμικοῖς ἐμπλέκοντας ἀκανονίστως ἑαυτούς, οὓς μέν κουρατωρείας καί προνοήσεις οἴκων ἀρχοντικῶν ἤ κτημάτων ἀναλαμβάνοντας, οὓς δέ καί δημοσίων τελῶν εἰσπράξεις, ἤ κεφαλαίων ἑτέρων, ἤ ἐξελάσεις πλωΐμων, ἤ δή καί ἀναγραφάς, ἤ λογοποιΐας, ἤ καί ἑτέραν ὁμοίαν ἐνέργειαν, οὐκ ἐπί πράγμασιν ἐκκλησιαστικοῖς, ἀλλά κοσμικοῖς, ἐνίους δέ καί ἀξίας τε καί ἀρχάς τάς τῇ πολιτείᾳ ἀπονενεμημένας, τοῖς τοιούτοις παρεγγυώμεθα παύσασθαι τοῦ λοιποῦ τῶν εἰρημένων ἁπάντων∙ ταῖς ἐκκλησιαστικαῖς δέ χρείαις προσευκαιρεῖν, εἰμή βούλοιντο τῇ δεδογμένῃ τοῖς θείοις καί ἱεροῖς κανόσι καθαιρέσει τοῦ προσόντος αὐτοῖς ἐκκλησιαστικοῦ βαθμοῦ ὑπαγαγεῖν ἑαυτούς. Εἰ γάρ καί μακρᾷ συνηθείᾳ ἑδράζεσθαί τινες οἴονται τοῦ τοιαῦτα μετιέναι καί πρό αὐτῶν οὐκ ὀλίγους, πρός δέ καί βασιλικάς φασι προβῆναι οἰκονομίας ἀνατιθείσας ἱερωμένοις ἀξίας τε καί κοσμικάς καί ὀφφίκια, ἤ ἐνεργείας ὁμοίας, εἴτε ἀρχάς∙ ἀλλ’ οὐχ ἑλκυσθήσονται πρός ὑπόδειγμα. Ἐπειδή γάρ οὔθ’ ὑπό ἀμφιβολίαν οἱ περί τούτων ἱεροί καί θεῖοι κανόνες ἔπεσον, οὔτε δοκιμασία τις καί διάγνωσις ἔγγραφος προεβεβήκει παρά τε τοῦ κατά καιρόν τά τῆς βασιλείας σκῆπτρα διέποντος, ἔτι δέ καί ἁγιωτάτων πατριαρχῶν καί συνόδων, τούτους αὐτούς παραθραύουσα, οὐ τούς γεγραμμένους κανόνας αἱ τοιαῦται οἰκονομίαι, καί ἡ μή δοκιμασθεῖσα συνήθεια ὅλως παρασαλεύουσιν∙ αὗται δέ μᾶλλον ὑπό τούτων τοὐναντίον τέλεον συντριβήσονται, ὡς χύτρα, κατά τόν Σολομῶντα, προσκρούσασα λέβητι∙ Πύλαι γάρ, φησιν, ᾅδου τῆς ἐκκλησίας οὐ κατισχύσουσιν, οἰκοδομηθείσης παρά Κυρίου ἐπί τῷ θεοκήρυκι Πέτρῳ, τῷ σῦν τοῖς λοιποῖς ἁγίοις Ἀποστόλοις νομοθετήσαντι οὕτως ἐν ἕκτῳ κανόνι αὐτῶν∙ Ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβύτερος, ἤ διάκονος, κοσμικάς φροντίδας μή ἀναλαμβανέτω∙ εἰ δέ μή, καθαιρείσθω. Ὡσαύτως καί ἐν πα΄ εἴπομεν, ὅτι μή χρή ἐπίσκοπον, ἤ πρεσβύτερον καθιέναι ἑαυτόν εἰς δημοσιακάς διοικήσεις, ἀλλά προσευκαιρεῖν ταῖς ἐκκλησιαστικαῖς χρείαις∙ ἤ πειθέσθω οὖν τοῦτο μή ποιεῖν, ἤ καθαιρείσθω∙ οὐδείς γάρ δύναται δυσί κυρίοις δουλεύειν, κατά τήν Κυριακήν παρακέλευσιν. Ἔτι καί ὁ πγ΄ φησίν∙ Ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβύτερος, ἤ διάκονος, στρατείᾳ σχολάζων, καί βουλόμενος ἀμφότερα κατέχειν, Ῥωμαϊκήν ἀρχήν καί ἱερατικήν διοίκησιν, καθαιρείσθω∙ τά γάρ Καίσαρος, Καίσαρι, καί τά τοῦ Θεοῦ, τῷ Θεῷ. Ἀλλά μήν καί ὁ τῆς ἐν Καρθαγένῃ ιστ΄ οὕτως ἐν μέρει διαγορεύει. Ὁμοίως ἤρεσεν, ἵνα ἐπίσκοποι, καί πρεσβύτεροι, καί διάκονοι, ἐκλήπτορες μή γίνωνται, ἤ προκουράτωρες. Καί μετ’ ὀλίγον∙ οὐδείς γάρ στρατευόμενος τῷ Θεῷ ἐμπλέκει ἑαυτόν πράγμασι κοσμικοῖς. Σύν τούτοις καί ὁ ζ΄ τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, τούς ἅπαξ ἐν κλήρῳ τεταγμένους, ἤ καί μοναστάς, ὡρίσαμεν μήτε ἐπί στρατείαν, μήτε ἐπί ἀξίαν κοσμικήν ἔρχεσθαι∙ ἤ τοῦτο τολμῶντας, καί μή μεταμελομένους, ὥστε ἐπιστρέψαι ἐπί τοῦτο ὃ διά Θεόν εἵλοντο, ἀναθεματίζεσθαι. Καί ὁ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Α΄ καί Β΄ συνόδου ια΄ τάδε κατά ῥῆμα διέξεισι∙ Τούς πρεσβυτέρους, ἤ διακόνους, κοσμικάς ἀρχάς ἤ φροντίδας ἀναδεχομένους, ἤ τάς ἐν τοῖς οἴκοις τῶν ἀρχόντων λεγομένας κουρατωρείας, οἱ θεῖοι καί ἱεροί κανόνες καθαιρέσει καθυποβάλλουσι. Τοῦτο οὖν καἱ ἡμεῖς ἐπικυροῦντες, καί περί τῶν λοιπῶν τῶν ἐν κλήρῳ κατειλεγμένων, διοριζόμεθα, ὡς, εἴ τις αὐτῶν κοσμικάς ἀρχάς μεταχειρίζοιτο, ἤ τάς ἐν ἀρχόντων οἴκοις ἤ προαστείοις λεγομένας κουρατωρείας ἀναδέχοιτο, τοῦτον τοῦ οἰκείου κλήρου ἀποδιώκεσθαι∙ οὐδείς γάρ δύναται, κατά τήν τοῦ Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν αὐτόλεκτον καί ἀψευδεστάτην φωνήν, δυσί κυρίοις δουλεύειν∙ καί σαφεῖς πάντως οἱ θεῖοι κανόνες οὗτοι καί πρόδηλοι∙ καί διά τοῦτο μεταποιεῖσθαι τούτους οὐ χρή. Εἰ δέ καί ἐντολέα δίκης γίνεσθαι τόν κεκληρωμένον κεκώλυται, μή ἀνηκούσης τῆς ἐκκλησία, ἧς ἐστι κληρικός, ἵνα, φησί, μή αἱ θεῖαι ὑπηρεσίαι παρεμποδίζοιντο, πόσῳ πλέον κεκώλυται μείζοσι κοσμικαῖς φροντίσιν ἐμπλέκεσθαι, παρεμποδιζούσαις αὐτῷ ταῖς ἐκκλησιαστικαῖς χρείαις προσευκαιρεῖν. Πᾶσι τοίνυν εὐλαβεστάτοις κληρικοῖς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι παρεγγυώμεθα τῶν εἰρημένων ἀπέχεσθαι∙ ἤ μήν Εἰ δέναι, ὡς ἔσονται μέν ἐπιτιμίῳ ἀφορισμοῦ ὑποβεβλημένοι, καί τήν μείζω δέ κανονικήν αὐστηρίαν οὐ διαφεύξονται, πράγμασι κοσμικοῖς τοιούτοις ἐμπλέκοντες ἑαυτούς. Ἐπί τούτῳ γάρ καί ὁ παρὼν ἔγγραφος ὁρισμός τῆς ἡμῶν μετριότητος καί τοῖς ἱερωτάτοις ἀρχιερεῦσιν ἐπιδοθῆναι τετύπωται, ἵνα καί τοῖς ἁπανταχοῦ κληρικοῖς κατάδηλος γένηται. Τό σημείωμα τοῦ πατριάρχου κυροῦ Ἰωάννου ἔχει οὕτω. Μηνί Φεβρουαρίῳ ιστ΄, ἡμέρᾳ τρίτῃ, ἰνδικτιῶνος η΄. Πολλούς τῶν ἐκκλησιαστικῶν καί μοναχῶν καθορῶντες ὑποθέσεις ἀλλοτρίας ὑποδυομένους, καί ὑπεραγωνιζομένους τῶν δικαζομένων ἐν πολιτικοῖς καί ἐκκλησιαστικοῖς δικαστηρίοις, ἀλλότριον τῆς ἐκκλησιαστικῆς συνηθείας, καί τῆς τῶν νόμων ἀκριβείας τό πραττόμενον κρίναντες, διοριζόμεθα, μηκέτι τοῦ λοιποῦ, μήτε μοναχόν, μήτε τῶν τινα ἐκκλησιαστικῶν, ἀλλοτρίας ἀγωγάς ὑπεισερχόμενον ἐν δικαστηρίοις συνηγορεῖν∙ ἐργολαβία γάρ ἄντικρυς τοῦτο∙ καί οὐκ ἄν τις τοιοῦτόν τι διαπραττόμενος τήν ἀπό τῆς ἡμῶν μετριότητος ἐπιτίμησιν διαφεύξηται, πλήν εἰ μήπω ἐκκλησιαστικῆς ὑποθέσεως οὔσης κελευσθείη παρ’ ἡμῶν ὑπεραγωνίζεσθαι θατέρου μέρους τῶν δικαζομένων∙ τηνικαῦτα γάρ ἕξει σύν τῷ ἀμέμπτῳ καί τό ἀνεπιτίμητον. Τό δέ παρόν σημείωμα ὑπαναγνωσθῆναι ὡρίσθη καί πᾶσι τοῖς πολιτικοῖς δικασταῖς, ἵν’ ἐντεῦθεν εἴδησιν λαβόντες τοῦ ἡμετέρου διορισμοῦ, μή προσδέχωνται τούς τοιούτους εἰς τό τισίν ὅλως συνηγορεῖν. Ἡ δέ δύναμις τοῦ σημειώματος τοῦ κυροῦ Μιχαήλ ἐστιν αὕτη. Μηνί Ἰανουαρίῳ ιγ΄, ἡμέρα δ΄, Ἰνδικτιῶνος δ΄ καί ἐφεξῆς, διατάττεται, καί τούς ἀναγνώστας ἐπίσης τοῖς διακόνοις καί τοῖς ἱερεῦσι μή ἀναδέχεσθαι κοσμικά ὀφφίκια ἤ πρακτορικάς ἐνεργείας ἤ κουρατωρείας διά τόν ια΄ κανόνα τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Α΄ καί Β΄ συνόδου. Περί δέ ἱερωμένων συνηγορούντων, ἱκανῶς ἐγράψαμεν εἰς τό ιγ΄ κεφ., τοῦ η΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καί ἀνάγνωθι ταῦτα. Καί τά μέν τῶν κανόνων καί τῶν συνοδικῶν σημειωμάτων ἐν τούτοις. Λέγουσι δέ τινες ταῦτα χώραν ἔχειν, ὅταν δίχα προστάξεως βασιλικῆς ἐνεργῇ τις ἱερωμένος δουλείαν κοσμικήν∙ εἰ γάρ κατ’ οἰκονομίαν βασιλικήν τοιαύτην τινά δουλείαν ἀναδέξηταί τις, ὑπό τῶν ῥηθέντων κανόνων οὐ κωλυθήσεται, οὐδέ βλαβήσεται∙ καί προστιθέασιν, ὡς καί ὁ βασιλεύς οὔτε νόμοις οὔτε κανόσιν ὑπόκειται, διό καί ἐπ’ ἀδείας ἔχει ἐπισκοπήν εἰς μητρόπολιν ἄγειν, καί ἀποξενοῦν ἐκ τῶν οἰκείων μητροπόλεων, ὡσαύτως καί ἐνορίας ἀρχιερέων διαιρεῖν, καί ἐκ νέου ἐπισκόπους καί μητροπολίτας καθιστᾷν, καί διορίζεσθαι ἐπισκόποις ἱερουργεῖν ἀπροκριματίστως εἰς ἀλλοτρίας ἐνορίας παρά γνώμην τῶν ἐγχωρίων ἐπισκόπων, καί ἄλλα τινά ἐνεργεῖν ἀρχιερατικά δίκαια. Χρῶνται δέ καί τῷ ιβ΄ καί ιζ΄ κανόνι τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, καί τῷ λη΄ κανόνι τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, τά αὐτά παρακευλευομένοις. Ἐμοί δέ δοκεῖ, ὡς ἀπό τοῦ δ΄ κανόνος τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου καί μάλιστα ἐνεδόθη τῷ βασιλεῖ, ἀνατιθέναι κοσμικῶν δουλειῶν ἐνεργείας ἱερωμένοις καί μοναχοῖς, κατά λόγον οἰκονομίας δοκούσης αὐτῷ. Εἰ γάρ ὁ κατά χώραν ἐπίσκοπος δύναται τοῦτο ποιεῖν, πολλῷ πλέον ὁ βασιλεύς, ὁ μή ἀναγκαζόμενος ἀκολουθεῖν τοῖς κανόσι, τοῖς διοριζομένοις τάς ψήφους τῶν ἐπισκόπων ὑπό ἐπαρχεωτῶν ἐπισκόπων γίνεσθαι, καί μή παρά ἀρχόντων∙ κἀντεῦθεν καί ψήφου μή γενομένης, καί πατριάρχας καί ἐπισκόπους προβαλλόμενος. Καί ἀνάγνωθι τά ἐν αὐτῷ δ΄ κανόνι τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου γραφέντα. Τό δέ καί ἀξιώματος κοσμικοῦ, ἤ στρατείας κοσμικῆς γενέσθαι κληρικόν ἐγκρατῆ διά βασιλικοῦ ὁρισμοῦ, καί ὀνομάζεσθαι τυχόν ἤ ἔπαρχον, ἤ μέγαν δομέστικον, οὐ δοκεῖ μοι∙ καί ἀνάγνωθι τόν ζ΄ κανόνα τῆς τετάρτης συνόδου. Ἐπίσκοπος, πρεσβύτερος, καί διάκονος ἐκλήπτορες οὐ γίνονται, οὐδέ προκουράτορες. Ὁ ἔνηβος ἀναγνώστης, ἤ γάμον αἱρείσθω, ἤ ἐγκράτειαν ὁμολογείτω. Κληρικός χρήσας, τό χρησθέν λήψεται, ἤ τοσοῦτον. Πρό τῶν εἴκοσι καί πέντε χρόνων διάκονος, οὐ διάκονος. Καί οἱ ἀναγνῶσται τόν δῆμον μή προσκυνείτωσαν. Τό πακτωναρίους, ἤ μισθωτάς κτημάτων τινῶν, ἤ καί προνοητάς γίνεσθαι ἐπισκόπους, καί πρεσβυτέρους, καί διακόνους, καί ὁ παρὼν κωλύει κανών, καί ἕτεροι διάφοροι. Ἀναγνώστης δέ τήν ἄνηβον ὑπεραναβάς ἡλικίαν, καί ἐγγύς που τῶν εἴκοσι χρόνων γενόμενος, καί βουληθείς γενέσθαι ὑποδιάκονος, (οὐδέ γάρ ἥττων τῶν εἴκοσι χρόνων χειροτονεῖσθαι ὑποδιάκονος, καθὼς ὁ πεντεκαιδέκατος κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἕκτης συνόδου διαλαμβάνει), ἤ γυναῖκα πρό τῆς χειροτονίας λαμβανέτω, ἤ παρθενεύειν ὁμολογείτω∙ μετά γάρ τήν χειροτονίαν, οὔτε πρεσβύτερος, οὔτε διάκονος, οὔτε ὑποδιάκονος, γαμικόν ἑαυτῷ συνιστᾷν συνοικέσιον ἐπ’ ἀδείας ἔχει, ἀλλά μόνοις τοῖς ἀναγνώσταις καί ψάλταις τοῦτο ἐφεῖται, καθὼς ὁ ἕκτος κανὼν τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ ἕκτης συνόδου παρίστησιν. Πλεῖον οὗπερ δέδωκέ τινι ὁ κληρικός εἰς δάνειο, ἤ εἰς χρῆσιν, λαβεῖν οὐκ ὀφείλει∙ ἀλλ’ ἐκεῖνο μόνον τό δοθέν, ἤ, ἐκείνου μή περισωζομένου, ἕτερον τῆς αὐτῆς ὅν καλλονῆς καί ποιότητος καί ποσότητος. Ἀλλ’ οὐδέ πρό τῶν εἴκοσι πέντε χρόνων χειροτονεῖται διάκονος. Οὐδέ οἱ ἀναγνῶσται τῷ δήμῳ συγχωροῦνται συντάττεσθαι καί ὑπό τήν ἐκείνου γενέσθαι ἐξουσίαν, τά ἐπιτεταγμένα πληροῦντες, καί τήν μετ’ αὐτοῦ τιμῶντες, ἀναστροφήν. * Στο Πηδάλιο, ο 16ος κανόνας διασπάται σε πέντε κανόνες, τους 18ο, 19ο, 20ο, 21ο και 22ο. Για λόγους πρακτικούς, οι ερμηνείες υπό τους πέντε κανόνες συνενώθηκαν σε ένα ενιαίο κείμενο. Ερμηνεία 18ου: Δέν πρέπει οἱ Ἱερωμένοι νά ἐκλαμβάνουσιν, ἤτοι νά πακτώνουσι ξένα ὑποστατικά, ἤ νά γίνωνται προκουράτορες, ἤτοι φροντισταί καί διοικηταί πραγμάτων κοσμικῶν (κούρα γάρ Λατινιστί φροντίς καί διοίκησις ἑρμηνεύεται), καθὼς διορίζει ὁ παρών Κανών, ἀλλ’ οὐδέ πρέπει νά εὐγάζωσι τήν ζωοτροφίαν τους ἀπό κᾀνένα ἐργόχειρον αἰσχρόν καί ἄτιμον. Αἰσχρόν μέν, καθὼς εἶναι τό νά γίνωνται πορνοβοσκοί. Ἄτιμον δέ, καθὼς εἶναι τό νά ἔχουν ἐργαστήριον, καπηλικόν, ἤ ἀρωματικόν, ἤ τό νά ἰατρεύουν, καί ἄλλα παρόμοια. Διότι, ἂν κατά τόν Παῦλον κᾀνένας στρατιώτης δέν ἀνακατώνεται εἰς πραγματείας ἄλλας, διά νά ἀρέσῃ εἰς τόν ἐπίγειον αὐτοῦ Βασιλέα, πόσῳ μᾶλλον οἱ στρατιῶται τοῦ Θεοῦ Ἱερωμένοι, δέν πρέπει εἰς κοσμικάς φροντίδας νά ἐμπλέκουσιν ἑαυτούς, ἵνα τῷ οὐρανίῳ αὐτῶν Βασιλεῖ φανῶσιν εὐάρεστοι. Ἀνάγνωθι καί τόν στ΄ Ἀποστολ. καί τόν θ΄ τῆς στ΄. Ερμηνεία 19ου: Ὁ παρών Κανών διορίζει, ὅτι ὅταν οἱ Ἀναγνῶσται ἔλθουν εἰς ἡλικίας ιδ΄ χρόνων, ἀναγκάζονται, ἤ νά λαμβάνουν γυναῖκα, ἤ νά ὑπόσχωνται ὅτι θέλουν φυλάξουν παρθενίαν καί ἀγαμίαν. Οὗτος δέ ὁ κανὼν φαίνεται νά ἐπεκράτει μόνον εἰς τήν Ἀφρικήν κατά τόν Ζωναρᾶν, ἀλλ’ ὄχι καί εἰς ἄλλους τόπους∙1 ὅρα καί τόν κστ΄ Ἀποστολικόν. 1Τινές λέγουσιν ὅτι καθὼς ἀπό τούς Ῥωμαίους συνήθεια ἠκολούθησε εἰς τήν Ἀφρικήν τό νά ἀπέχωσιν ἀπό τάς γυναῖκας αὐτῶν οἱ Ἐπίσκοποι, Πρεσβύτεροι, Διάκονοι, καί Ὑποδιάκονοι, ὡς εἴπομεν ἐν τῷ γ΄ καί δ΄ κανόνι τῆς παρούσης συνόδου, ἔτζι ἀπό τούς ἰδίους Ῥωμαίους ἠκολούθησε συνήθεια εἰς αὐτήν, καί τό νά ἀναγκάζωνται οἱ μέλλοντες χειροτονεῖσθαι Ἀναγνῶσται, ἤ νά ὑπανδρεύωνται, ἤ νά ὑπόσχωνται παρθενίαν. Καί οὕτω φαίνεται νά ᾖναι τό πρᾶγμα, καθὼς καί ὁ ιδ΄ τῆς δ΄ τοῦτο αἰνίττεται, καί τά πρακτικά τῆς αὐτῆς Καρθ. φανερῶς ἔχουσιν. Ὥστε οἱ ἀναγνῶσται ἐδῶ δέν θέλει νά εἰπῇ οἱ ὄντες χειροτονημένοι Ἀναγνῶσται, ἀλλ’ οἱ μέλλοντες χειροτονεῖσθαι Ἀναγνῶσται. Καθὼς καί οἱ ἐν τῷ γ΄ καί δ΄ κανόνι λεγόμενοι Ἐπίσκοποι, Πρεσβύτεροι καί Διάκονοι, νοοῦνται οἱ μέλλοντες χειροτονεῖσθαι Ἐπίσκοποι, Πρεσβύτεροι καί Διάκονοι. Σημείωσαι ὅμως ὅτι, ἐπειδή ἡ αὐτή σύνοδος κατά τόν λγ΄ κανόνα ἔξω ἀπό τούς Ἐπισκόπους, Πρεσβυτέρους, Διακόνους, καί Ὑποδιακόνους, οἱ λοιποί Κληρικοί θέλει νά ᾖναι ἐλεύθεροι ἀπό τήν τοιαύτην ἀνάγκην τῆς ἐγκρατείας. Καί ἐπειδή ἡ ἀνάγκη αὕτη ἐναντιεῖται εἰς τόν κστ΄ Ἀποστολικόν ὁποῦ προστάζει ὅτι οἱ ἀναγνῶσται καί οἱ ψάλται νά ᾖναι ἐλεύθεροι καί μετά τήν χειροτονίαν εἰς τό νά ὑπανδρεύωνται, διά τοῦτο πρέπει νά αἰχμαλωτισθῇ εἰς τήν ὑπακόπην τοῦ Χριστοῦ, καθὼς καί ἡ ἀνάγκη τῆς ἐγκρατείας τῶν Πρεσβυτέρων, Διακόνων, καί Ὑποδιακόνων, ἀπό τόν ιγ΄ τῆς στ΄ αἰχμαλωτίσθη, ἤτοι ἐλεύθεροί εἰσι νά ὑπανδρεύωνται καί μετά τήν χειροτονίαν οἱ ἀναγνῶσται, κατά τόν κστ΄ Ἀποστολικόν, καί κατά τόν λγ΄ τῆς παρούσης συνόδου. Ερμηνεία 20ου: Καί οὗτος ὁ κανὼν παρομοίως, μέ τόν ε΄ τῆς παρούσης ταύτης συνόδου, ἐμποδίζει τό νά λαμβάνουν διάφορα οἱ Κληρικοί. Ἀλλ’ ὅσα μέν ἄσπρα δανείσουν, τόσα καί νά λαμβάνουν. Καί ὅτι ἄλλο εἶδος δώσουν, εἴτε σῖτον, εἴτε ὄσπρια, εἴτε ἄλλο τοιοῦτό τι, τόσον καί νά παίρνουν ὀπίσω, καί ὄχι περισσότερον. Ἀνάγνωθι καί τόν μδ΄ Ἀποστολ. κανόνα. Ερμηνεία 21ου: Οἱ Διάκονοι δέν πρέπει νά χειροτονῶνται, κατά τόν παρόντα κανόντα, πρό τοῦ νά φθάσουν εἰς ἡλικίαν χρόνων κε΄. Ἀνάγνωθι καί τόν ιδ΄ τῆς στ΄. Ερμηνεία 22ου: Ὁ κανὼν οὗτος ἐμποδίζει μετά τήν ἀνάγνωσιν τῶν θείων λόγων, νά μήν στρέφωνται οἱ Ἀναγνῶσται καί προσκυνοῦσι τόν λαόν. Ἐπειδή μόνους τούς Ἀρχιερεῖς, καί Ἱερεῖς, καί Διακόνους ὀφείλουσι νά προσκυνοῦν, ἀλλ’ ὄχι καί τό πλῆθος τῶν Λαϊκῶν, καί μάλιστα ἐν τῷ καιρῷ τῆς ὑπηρεσίας των. Ἀνάγνωθι καί τόν λγ΄ τῆς στ΄.
