Περί τῶν ἀλογευσαμένων, ἤ καί ἀλογευομένων, ὅσοι πρίν εἰκοσαετεῖς γενέσθαι, ἥμαρτον, πέντε καί δέκα ἔτεσιν ὑποπεσόντες, κοινωνίας τυγχανέτωσαν τῆς εἰς τάς προσευχάς· εἶτα ἐν τῇ κοινωνίᾳ διατελέσαντες ἔτη πέντε, τότε καί τῆς προσφορᾶς ἐφαπτέσθωσαν. Ἐξεταζέσθω δέ αὐτῶν καί ὁ ἐν τῇ ὑποπτώσει βίος, καί οὕτω τυγχανέτωσαν τῆς φιλανθρωπίας. Εἰ δέ τινες κατακόρως ἐν τοῖς ἁμαρτήμασι γεγόνασι, τήν μακράν ἐχέτωσαν ὑπόπτωσιν. Ὅσοι δέ ὑπερβάντες τήν ἡλικίαν ταύτην, καί γυναῖκας ἔχοντες περιπεπτώκασι τῷ ἁμαρτήματι, πέντε καί εἴκοσιν ἔτεσιν ὑποπεσόντες, κοινωνίας τυγχανέτωσαν τῆς εἰς τάς προσευχάς· εἶτα ἐκτελέσαντες πέντε ἔτη ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν εὐχῶν, τυγχανέτωσαν τῆς προσφορᾶς. Εἰ δέ τινες καί γυναῖκας ἔχοντες, καί ὑπερβάντες τόν πεντηκονταετῆ χρόνον ἥμαρτον, ἐπί τῇ ἐξόδῳ τοῦ βίου τυγχανέτωσαν τῆς κοινωνίας.
Τούς ζώοις ἀλόγοις συμφθαρέντας, οὐχ ὁμοίως πάντας οἰκονομεῖσθαι ὁ κανὼν διατάττεται∙ ἀλλά διαφοράς ποιεῖται κατά τάς ἡλικίας αὐτῶν. Τούς μέν γάρ μήπω τόν εἰκοστόν φθάσαντας χρόνον, πεντεκαίδεκα ἔτη βούλεται ὑποπίπτειν∙ εἶτα ἐν ἄλλοις πέντε ἔτεσι κοινωνεῖν τοῖς πιστοῖς τῶν εὐχῶν, (ἀντί τοῦ συνίστασθαι αὐτοῖς καί συνεύχεσθαι), καί μετά τά πέντε ἔτη τῆς συστάσεως, μεταλαμβάνειν καί τῶν θείων δωρεῶν. Χρή δέ, φησί, καί τήν διαγωγήν αὐτῶν ἐξετάζεσθαι, τήν ἐν τοῖς χρόνοις τῶν ἐπιτιμίων, ὡς, εἴ γε ἀδιαφόρως καί ἐν τοῖς καιροῖς τούτοις ζῶσι, καί οὐκ ἐνδείκνυνται θερμότητα ἐν τῇ μετανοίᾳ, οὐκ ἂν τύχωσι φιλανθρωπίας. Εἰ δέ τινες, φησίν, ἐπί μακρόν χρόνον ἥμαρτον, καί εἰς κόρον ἐνεφορήθησαν τοῦ κακοῦ, οἱ τοιοῦτοι τήν μακράν ἐχέτωσαν ὑπόπτωσιν, ἤτοι τόν εἰκοσαετῆ χρόνον∙ καί παρά τοῖς πολιτικοῖς γάρ νόμοις, μακρός χρόνος ὁ εἰκοσαετής λέγεται. Καί ταῦτα μέν περί νέων φησίν ὁ κανών, καί μηδέ γυναῖκας ἐχόντων. Ὅσοι δέ τήν τῆς νεότητος ἡλικίαν ὑπερβάντες, καί εἰς ἄνδρας καταστάντες, καί γυναιξί συζῶντες, περιέπεσον τῷ ἁμαρτήματι τούτῳ, τούς τοιούτους ὑποπίπτειν μέν λέγει ὁ κανὼν εἴκοσι καί πέντε ἔτη, καί οὕτως ἕτερα πέντε ἔτη κοινωνεῖν τοῖς πιστοῖς τῶν εὐχῶν, καί μετά τά τριάκοντα ἔτη τυγχάνειν τῆς ἁγίας μεταλήψεως∙ τούς δέ καί γυναίῖκας ἔχοντας, καί εἰς γῆρας ἤδη κλίναντας, καί ἔτσι τῷ κακῷ τούτῳ συνεχομένους, οὐδέποτε βούλεται ἀξιοῦσθαι τῆς θείας μεταλήψεως, εἰμή ἐν τῇ ἐξόδῳ τοῦ βίου. Θαυμασίαν διαίρεσιν καί πολλοῦ ἐπαίνου ἀξίαν ποιοῦσιν οἱ Πατέρες ἐνταῦθα∙ διατάττονται γάρ, ὡς εἰ μετά ἀλόγων ζώων συμφθαρέντες ἤ καί συμφθειρόμενοι, ῥητέον δέ καί συμφθαρησόμενοι, εἰκοσαετεῖς μέν μή ὄντες, πεντεκαίδεκα ἔτη ὑποπιπτέτωσαν, καί μετά τοῦτο τῆς μετά τῶν πιστῶν εὐχῆς ἀξιούσθωσαν ἐπί πενταετίαν∙ καί ταύτης δέ πληρωθείσης, μεταλαμβανέτωσαν τῶν θείων ἁγιασμάτων, τοῦ ἐπισκόπου ὀφείλοντος φιλανθρωπότερόν τι ἐπ’ αὐτοῖς ποιεῖν, εἴπερ ἴσως τοῦτο παρακαλεῖ ἡ κατά τήν ὑπόπτωσιν θεάρεστος αὐτῶν ἀναστροφή καί μετάνοια. Ταῦτα δέ φασιν οὕτω γίνεσθαι εἰς τούς ἀπό φυσικῆς ἀνάγκης ἐνίοτε ἁμαρτάνοντας∙ οἱ γάρ κατακόρως, Τοὐτέστιν ὑπέρ τήν χρείαν καί ἀδιαφόρως χρησάμενοι τῇ ἀλογίστῳ ταύτῃ ἁμαρτίᾳ, ἐπί μακρόν χρόνον ὑποπιπτέτωσαν. Τούς μέντοι ὑπερβάντας τόν εἰκοσαετῆ χρόνον, καί γυναῖκας ἔχοντας, περιπεσόντας τῷ ἁμαρτήματι τούτῳ, ἐπί πέντε καί εἴκοσι χρόνους ὑποπίπτειν διορίζονται, καί οὕτω τῆς μετά τῶν πιστῶν κοινωνίας ἀξιοῦσθαι ἐπί χρόνους πέντε∙ πληρωθέντων δέ καί τούτων, τυγχάνειν καί τῶν θείων ἁγιασμάτων. Οἱ δέ τόν πεντηκονταετῆ χρόνον ὑπερβάντες, ἐάν καί γυναῖκας ἔχοντες εἰς τοιοῦτόν τι περιπέσωσιν, οὐδέποτε τῆς θείας ἀξιωθήσονται μεταλήψεως, εἰμή ἐν τῇ ἐξόδῳ τοῦ βίου. Ἐπεί δέ εἰς τρία διεῖλον οἱ ἅγιοι Πατέρες τούς ἁμαρτάνοντας, καί παρεκελεύσαντο ἄλλως κολάζεσθαι τούς μή φθάσαντας εἰς εἰκοσαετῆ χρόνον, καί ἄλλως τούς εἰς πεντηκονταετίαν καταντήσαντας, καί ἄλλως τούς ὑπερβάντας τόν πεντηκονταετῆ χρόνον∙ τοῖς μέν γάρ ἐλάττονος ἡλικίας οὖσι, συγγνωμονοῦσιν ἁμαρτάνουσι διά τήν ἀνάγκην τῆς φύσεως, καί διά τό ὀλισθηρόν τοῦ φρονήματος∙ τούς δέ μείζονος ὄντας ἡλικίας καί κατά τοῦτο στερεωτέρος περί τό νοεῖν, πλειόνως κολάζουσιν, ὥσπερ καί τούς εἰς γῆρας ἐληλακότας, τοιοῦτόν τι ἐπταικότας, ἐπί πλέον τιμωροῦσιν, ὡς συνετωτέρους, καί μή δυναμένους φυσικήν ἀνάγκην προβαλέσθαι∙ ἐρωτήσει τις, διά τί, τούς μέν ὑπερβάντας τόν κ΄ χρόνον καί τόν ν΄ γυναῖκας ἔχοντας καί πταίσαντας, οἱ Πατέρες κολάζουσι, τούς δέ μή πληρώσαντας τήν εἰκοσαετίαν, κᾂν γυναῖκας οὐκ ἔχουσι, τιμωροῦσι; Λύσις. Εἰς τούς ἔτι διά τήν ἡλικίαν περί τό κακόν ἀκμάζοντας, καί ὄντας ἀφρονεστέρους, φιλανθρωπότερον οἱ Πατέρες διετέθησαν, καί οὐ προσέθεντο τήν περί τῶν γυναικῶν διάστιξιν, ἀδιάφορον ἡγησάμενοι τό ἔχειν τούτους γυναῖκας, εἴτε καί μή∙ τούς δέ λοιπούς πλέον βαρύνοντες, ὡς μή συγγινωσκομένους ἤ ἀπό παθημάτων ἀκμῆς, ἤ ἀπό ἡλικίας ἀστηρίκτου, ἐπήγαγον ἐπί πλέον τούτους τιμωρεῖσθαι, εἴπερ ἔχουσι καί γυναῖκας∙ πλήν γίνωσκε, ὡς, καί μή ἔχοντες γυναῖκας, οὐκ ἐκφεύξονται τά ἐπιτίμια, ἀλλά παρομοίως κολασθήσονται. Μακράν μέντοι ὑπόπτωσιν εἶπόν τινες τήν εἰκοσαετῆ, κατασκευάζοντες τοῦτο ἀπό τοῦ νόμου, τοῦ λέγοντος διά μακροῦ χρόνου, Τοὐτέστιν εἰκοσαετοῦς, δεσπόζεσθαι παρά τοῦ καλή πίστει νομέως τό τοῦ ἀπόντος ἀκίνητον∙ οὐκ ἤρεσαν δέ τοῦτο λέγοντες, διά τό λέγεσθαι μακρόν χρόνον καί τόν δεκαετῆ, δι’ οὗ ὁ καλῇ πίστει νομεύς δεσποτεία κτᾶται ἀκινήτου διαφέροντος παρόντι τινί, ἀλλά ἤκουσαν, μακρόν χρόνον ἐκεῖνον εἶναι, τόν ὑποτετυπωμένον παρά τοῦ ἐπισκόπου. Ἀκούων δέ τοῦ κανόνος λέγοντος, δι’ ἑνός ἐπιτιμίου, τῆς ἀποχῆς δηλονότι τῶν θείων ἁγιασμάτων, τιμωρεῖσθαι τούς ἐν γήρει οὕτως ἐπταικότας, μή εἴπῃς τά ἄλλα ἐπιτίμια μή ἐπάγεσθαι ὡς παρασιωπηθέντα. Τῷ γάρ φρικτῷ τούτῳ ἐπιτιμίῳ ἐξ ἀνάγκης ἕπονται καί τά λοιπά∙ καί εἰ μή πλείονα, ἀλλά τέως τριάκοντα ἔτη καί αὐτοί δουλεῦσαι τοῖς ἐπιτιμίοις ἀναγκασθήσονται. Οὐ προσετέθησαν δέ οἱ τοσοῦτοι χρόνοι παρά τῶν Πατέρων, διά τό μετρητούς πάντῃ ἀνθρώπους ζῇν ἐπί χρόνοις τριάκοντα ψηφιζομένοις μετά τήν πεντηκονταετίαν. Ὁ ἀλογευσάμενος πρό τῶν εἴκοσι χρόνων, πεντεκαίδεκα ἔτεσιν ὑποπιπτέτω∙ εἰ δέ καί τήν ἡλικίαν ταύτην ὑπερβάς, καί γυναῖκα ἔχων, περιπέπτωκε, πέντε καί εἴκοσι ἔτεσιν ὑποπιπτέτω. Ὁ δέ καί γυναῖκα ἔχων, καί ὑπέρ τά πεντήκοντα τελῶν ἔτη, ἄχρι τῆς ἐξόδου ὑποπιπτέτω. Τό μέν ὀγδοηκοστόν πρῶτον κεφάλαιον τοῦ τριακοστοῦ ἑβδόμου τίτλου τοῦ ἑξηκοστοῦ βιβλίου τῶν βασιλικῶν, ἀλογευσαμένους λέγει τούς κτηνοβάτας∙ οὓς καί προστάττει καυλοκοπεῖσθαι, καί τούς μετά ἀῤῥένων τήν ἀσχημοσύνην ἐργαζομένους∙ οὓς καί διορίζεται ὁ κανών, εἰ μέν ἥττονες τῶν εἴκοσι χρόνων εἰσίν, ἐπί πεντεκαίδεκα ἔτεσιν ὑποπίπτειν, καί ἐφ’ ἕτερα πέντε συνίστασθαι μετά τῶν πιστῶν, καί μόνων τῶν εὐχῶν κοινωνεῖν, εἶτα τῶν θείων ἁγιασμάτων ἐφάπτεσθαι∙ τούς δέ τούς εἴκοσιν ὑπερβάντας χρόνους, καί γυναῖκας ἔχοντας, καί τῷ τοιούτῳ περιπεσόντας πάθει, εἴκοσι καί πέντε ἔτη τελέσαντας ἐν τῇ ὑποπτώσει, καί ἕτερα πέντε ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν εὐχῶν, μετά ταῦτα τυγχάνειν τῆς μετοχῆς τῶν θείων ἁγιασμάτων∙ τούς δέ τόν πεντηκονταετῆ χρόνον ὑπερελάσαντας, γυναῖκας ἔχοντας, ὑποπίπτειν διά βίου παντός, καί ἐν τῇ ἐξόδῳ τοῦ ἀγαθοῦ ἐφοδίου ἐπιτυγχάνειν. Ὅσοι ἔπεσαν, ἤ πίπτουν εἰς ἁμαρτίαν μέ τά ἄλογα ζῶα, καί ἔπραξαν τήν λεγομένην κτηνοβασίαν, προστάζει ὁ παρών Κανών, νά μή κανονίζωνται ὅλοι παρόμοια. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι μέν ὁποῦ ἥμαρτον μέ αὐτά μερικαῖς φοραῖς, πρό τοῦ νά γένουν εἴκοσι χρόνων, καί χωρίς νά ἔχουν γυναῖκας. Οὗτοι δεκαπέντε χρόνους νά κάμνουν εἰς τόν τόπον τῶν ὑποπιπτόντων, καί πέντε χρόνους νά στέκωνται μαζή μέ τούς πιστούς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ συμπροσευχόμενοι. Καί μετά ταῦτα νά μεταλαμβάνουσι. Πρέπει δέ νά ἐξετάζεται καί ἡ ἐν τῇ μετανοίᾳ ζωή αὐτῶν. Καί εἰ μέν μέ θερμότητα μετανοοῦν, νά κανονίζωνται συγκαταβατικώτερα. Εἰ δέ ἀμελῶς, νά μή λαμβάνουσι κᾀμμίαν συγκατάβασιν. Ἐάν δέ οὗτοι πολλόταταις φοραῖς, καί μέ ὑπερβολήν ἔπεσαν εἰς τήν ἄλογον ταύτην ἁμαρτίαν τῆς κτηνοβασίας, ἂς κάμνουν εἰς τούς ὑποπίπτοντας χρόνον μακρόν.1 Καί οὗτοι μέν ἔτζι συγκαταβατικά νά κανονίζωνται, καί διά τήν νεαράν ἡλικίαν των, κατά τήν ὁποίαν ἀνάπτει ἡ τῆς ἐπιθυμίας φλόξ, καί διά τήν ἀφροσύνην αὐτῶν. Ἐκεῖνοι δέ ὁποῦ, καί ὑπέρ τούς εἴκοσι χρόνους τῆς ἡλικίας ὄντες, καί γυναῖκας ἔχοντες, εἰς τό μιαρόν αὐτό ἁμάρτημα ἔπεσαν, εἰκοσιπέντε χρόνους μέν ἂς ὑποπίπτουν, καί πέντε χρόνους δέ ἂς συμπροσεύχωνται μέ τούς πιστούς, καί οὕτω μετά τούς τριάκοντα χρόνους αὐτούς, ἂς μεταλαμβάνουν. Ἐκεῖνοι δέ ὁποῦ, ὑπέρ τούς πεντήκοντα χρόνους ὄντες, καί γυναῖκας ἔχοντες, εἰς κτηνοβατίαν ἔπεσαν, μόνον εἰς τόν θάνατον τους ἂς μεταλαμβάνουν, καί ὄχι ἄλλην φοράν. Οὐδεμίαν γάρ αἰτίαν ἔχουσιν οὗτοι νά προφασισθοῦν ὡς οἱ ἀνωτέρω, οὔτε τό νεαρόν τῆς ἡλικίας οὔτε τό ἀστήρικτον τοῦ φρονήματος. 1Μακρόν χρόνον ἐννοεῖ ἐδῶ ὁ κανὼν τόν εἰκοστόν χρόνον, καί κατά τόν Ζωναρᾶν, καί κατά τά ἀκόλουθα λόγια τοῦ κανόνος. Σημειοῦμεν δέ ἐνταῦθα ὅτι μαζή μέ τήν κτηνοβατίαν συναριθμεῖται καί ἡ πτηνοβατία, εἴτε εἰς ἀρσενικά γένη αὕτη, εἴτε εἰς θηλυκά. Δέν ἠμπορῶ νά σιωπήσω τόν φρόνιμον τρόπον ὁποῦ ἐμεταχειρίσθη ἕνας γνωστικός Πνευματικός διά νά διορθώσῃ ἕνα ἀναίσθητον ἁμαρτωλόν, ὁποῦ ἔπιπτεν εἰς ἁμαρτίαν μέ μίαν δάμαλιν. Πρῶτον τοῦ εἶπεν. Ἐσύ, ἁμαρτωλέ, ἀπέκτησες μίαν καινούριαν συγγένειαν μέ τήν δάμαλιν, καί κατεστάθης καί σύ ὅμοιος μέ αὐτήν ἄλογος καί κτηνώδης. Λοιπόν ἕως μηνός διάστημα πήγαινε κάθε βράδυ καί κλείου μέσα εἰς τόν σταῦλόν σου, καί ἐκεῖ μέσα πίπτωντας κατά γῆς πρημνής, ὡσάν τά ζῶα, βάνε ἐπάνω εἰς τήν ῥάχην σου τό σαμάρι τοῦ γαϊδάρου σου. Καί ἔτζι μέ τέτοιον σχῆμα, ζήτει μετά δακρύων συγχώρησιν ἀπό τόν Θεόν διά τήν φοβεράν ἁμαρτίαν σου. Ὅθεν τοῦτο κάμνωντας ὁ ταλαίπωρος ἐκεῖνος, καί ἐλθὼν εἰς αἴσθησιν τῆς μεγάλης κακίας του, ἐδιωρθώθη καί ἔλαβεν εἰς τήν ζωήν του μεταβολήν, ἐκεῖ ὁποῦ πρότερον διά τήν συγκατάβασιν, ὁποῦ τοῦ ἔκαμνον οἱ προτερινοί πνευματικοί, δέν ἐδυνήθηκαν νά τόν διορθώσουν (Σελ. 234 τοῦ Πνευματικός διδασκ.). Μελέτιος δέ ὁ ὁμολογητής ἐν τῷ κατ’ αὐτόν Ἀλφαβηταλφαβήτῳ βαθμίδ. ρξ΄ λέγει ὅτι εἶναι ἡ κτηνοβατία τετραπλῆ. Καί ἴσως ἐννοεῖ τήν παρά τῶν ἀνδρῶν εἰς θηλυκά καί ἀῤῥενικά κτήνη γενομένην, καί ἀντιστρόφως τήν εἰς ἄνδρας καί γυναῖκας παρά τῶν ἀῤῥενικῶν κτηνῶν γινομένην. Πόσους δέ χρόνους κανονίζεται ἡ κτηνοβατία, ὅρα εἰς τούς κανόνας τοῦ Νηστευτοῦ, τούς προστεθέντας ἐκ τοῦ αὐτοῦ Κανονικοῦ.
