Ὅτι τάξις ἐμπολιτεύεται τῇ ἱερωσύνῃ, πᾶσιν ἀρίδηλόν ἐστι. Καί τό σύν ἀκριβείᾳ διατηρεῖν τάς τῆς ἱερωσύνης ἐγχειρήσεις, Θεῷ εὐάρεστον. Ἐπεί οὖν ὁρῶμεν ἐκτός χειροθεσίας νηπιόθεν τήν κουράν τοῦ κλήρου λαμβάνοντάς τινας, μήπω δέ παρ᾿ ἐπισκόπων χειροθεσίαν λαβόντας, καί ἀναγινώσκοντας ἐν τῇ συντάξει ἐπ᾿ ἄμβωνος, ἀκανονίστως δέ τοῦτο ποιοῦντας, ἐπιτρέπομεν ἀπό τοῦ παρόντος τοῦτο μή γίνεσθαι· τό αὐτό δέ φυλάττεσθαι καί ἐπί μοναχῶν. Ἀναγνώστου δέ χειροθεσίαν, ἄδειά ἐστι ἐν ἰδίῳ μοναστηρίῳ καί μόνῳ, ἑκάστῳ ἡγουμένῳ ποιεῖν, εἰ αὐτῷ τῷ ἡγουμένῳ ἐπετέθη χειροθεσία παρ᾿ ἐπισκόπου πρός προεδρίαν ἡγουμένου, δηλονότι ὄντος αὐτοῦ πρεσβυτέρου. Ὡσαύτως καί κατά τό ἀρχαῖον ἔθος, τούς χωρεπισκόπους κατ᾿ ἐπιτροπήν τοῦ ἐπισκόπου δεῖ προχειρίζεσθαι ἀναγνώστας.
Τινές μή τυχόντες, χειροθεσίας, ἤτοι προχειρίσεως ἀναγνώστου, ἐν ταῖς συνάξεσιν ἀνιόντες ἐν ἄμβωνι, ὑπανεγίνωσκον τάς βίβλους τάς ἱεράς. Τοῦτο οὖν κωλύει γίνεσθαι ὁ παρών κανών, λέγων∙ ὅτι ἀρίδηλόν ἐστιν, ἀντί τοῦ, πάνυ φανερόν, καί πρόδηλον, ὅτι τάξις ἐν ἱερωσύνῃ πάσῃ πολιτεύεται∙ τόν δέ μή τυχόντα χειροθεσίας, μηδέ τοῖς ἀναγνώσταις συντεταγμένον, οἶοί εἰσιν, ὅσοι νηπιόθεν τῷ Θεῷ τάχα ἀφορισθέντες, κουράν μόνον ἔσχον ἐπί τῆς κορυφῆς, καί πλέον οὐδέν, ἐπ’ ἄμβωνος ἀναγινώσκειν τῷ λαῷ τά τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, ἀταξίας ἐστί. Κωλύει οὖν μηκέτι τοῦτο γίνεσθαι∙ τό αὐτό δέ καί ἐπί τῶν μοναχῶν. Καί ἀναγνώστου δέ χειροθεσίαν, φησί, δύναται καί ἡγούμενος ποιεῖν ἐν μόνῳ τῷ οἰκείῳ μοναστηρίῳ, εἰ σφραγίδα ἔχει ἀρχιερέως ἐπί τῇ ἡγουμενείᾳ, καί ἱερεύς ἐστι. Καί οἱ χωρεπίσκοποι δέ μετ’ ἐπιτροπῆς τοῦ ἐπισκόπου, ὑφ’ ὅν τελοῦσι, δύνανται ἀναγνώστας χειροθετεῖν. Κατά δέ τόν δέκατον κανόνα τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου, οἱ χωρεπίσκοποι καί ὑποδιακόνους χειροθετοῦσι, καί ἐφορκιστάς, καί εἰρηνικάς διδόασιν ἐπιστολάς, κατά τόν κανόνα. Τάξις συνέχει πάντα τά οὐράνια καί τά ἐπίγεια∙ πολλῷ δέ πλέον τό τῆς εὐταξίας καλόν, εἰς τούς ἱερουργοῦντας πολιτευόμενον, θεραπεύει τόν Θεόν. Ἐπεί οὖν, φασίν οἱ ἅγιοι Πατέρες, ὁρῶμέν τινας νηπιόθεν μελανειμονήσαντας, ὡς τῷ Θεῷ ἀφιερωθέντας, καί κουράν δεξαμένους μή διά χειροθεσίας τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου, τολμῶντας μετά τό ἐνηλικιωθῆναι ἐπ’ ἄμβωνος ἀναγινώσκειν τάς θείας Γραφάς ἀκανονίστως, θεσπίζομεν μή γίνεσθαι τοῦτο, ὡς παραίτιον ἀταξίας∙ μηδέ ἄλλως ἀναγινώσκειν ἐπ’ ἄμβωνος τάς θείας Γραφάς τινα, εἰ μή λάβῃ σφραγίδα ἐπικουρίδος διά χειροθεσίας ἐπισκοπικῆς∙ τό αὐτό δέ φυλάττεσθαι καί ἐπί μοναχῶν. Ὅτι δέ, ὡς ἔοικε, δυσχερές εἶναι τοῦτο τοῖς μοναχοῖς ἐνομίσθη, τάς ἐρήμους κατοικοῦσι κατά πολύ, καί μή δυναμένοις τάς πόλεις περιέρχεσθαι, καί τοῖς ἐπισκόποις ἐντυγχάνειν εὐχερῶς, ἐνεδόθη τοῖς ἡγουμένοις, τοῖς σφραγισθεῖσι παρά τῶν ἐπισκόπων, πρεσβυτέροις οὖσιν, ἐξ ἀνάγκης ἀναγνώστας ποιεῖν μοναχούς ἐν τῷ ίδίῳ μοναστήρίῳ, ἐφ’ ᾧ ἀκωλύτως ἀναγινώσκειν τούτους ἐπ’ ἄμβωνος τάς θείας Γραφάς. Ὡσαύτως ἐνεδόθη καί τοῖς χωρεπισκόποις, ἀναγνώστας προχειρίζεσθαι κατ’ ἐπιτροπήν ἐπισκοπικήν∙ καί ὁ μέν κανών ταῦτα. Λέλυται δέ ἀπό τούτου μεγάλη ἔνστασις τῶν λεγόντων μή εἶναι κληρικούς τούς μόνην ἐπικουρίδα ἔχοντας διά χειροθεσίας ἀρχιερατικῆς, καί μήπω καταταχθέντας ἐν κλήρῳ, ὥστε ἔχειν ἐπ’ ἀδείας αὐτούς μετασχηματίζεσθαι εἰς λαϊκούς. Παρίσταται γάρ ἀριδήλως, ὡς ἡνίκα τις δέξεται χειροθεσίαν ἐπικουρίδος παρά ἀρχιερέως, αὐτίκα κληρικός ἐστιν, ὡς καί ἐκχωρούμενος ἀναγινώσκειν ἐπ’ ἅμβωνος. Ἐμοί δέ δοκεῖ, ὅτι καί ὁ ἁπλῶς μελανειμονήσας ἐπί σκοπῷ τοῦ κληρωθῆναι, μετασχηματισθῆναι οὐ δύναται, ὡς προθέμενος ἀφιερωθῆναι τῷ Θεῷ∙ κἀντεῦθεν μή ἰσχύων τήν πρός Θεόν ὑπόσχεσιν ἀθετῆσαι, καί ἐμπαῖξαι τό ἅγιον σχῆμα, κατά τούς σκηνικούς, ὅπερ καί περί τῶν μοναχῶν πολλάκις εἶπον∙ τούς δέ μετά τρισαγίου μελανειμονήσαντας, ἀδιαστίκτως λέγω, μή δύνασθαι μετασχηματίζεσθαι. Τοῦ κανόνος λέγοντος ἐπ’ ἁδείας ἔχειν πάντα καθηγούμενον, σφραγισθέντα παρά ἀρχιερέως, ἱερέα δηλονότι ὄντα, ἀναγνώστας ποιεῖν μοναχούς ἐντός τῆς οἰκείας μονῆς καί μόνης∙ ἐζήτησάν τινες, εἰ, ἐφεῖται αὐτῷ, ἅμα τῷ σφραγισθῆναι, τοῦτο ποιεῖν, καί δίχα ῥητῆς τοῦ ἀρχιερέως ἐπιτροπῆς; Καί τινες μέν εἶπον, ἐπακολουθεῖν σιωπηρῶς καί τοῦτο τῇ χειροθεσίᾳ τῆς ἡγουμενείας, ὡς τοῦ κανόνος πλέον τι μή προστιθεμένου, χρώμενοι καί τῷ κδ΄ κανόνι τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου, εἰς συγκρότησιν τοῦ λόγου αὐτῶν. Ἀντέθεντο δέ ἕτεροι, ὡς, ἐπεί καί ὁ ἀναγνώστης κληρικός ἐστιν, ὀφείλει ἐξ ἀνάγκης μετά χειροθεσίας ἐπισκόπου, ἤ ἐπιτροπῆς αὐτοῦ, σφραγίζεσθαι∙ ὅθεν καί ὁ καθηγούμενος τότε ἀναγνώστου χειροθεσίαν ποιήσει ἐν τῷ ἰδίῳ μοναστήρίῳ, ὅταν καί τοῦτο παρά τοῦ ἰδίου ἀρχιερέως ἐπιτραπῇ. Εἰ μή γάρ τοῦτο εἴπωμεν, δικαιώσομεν ἐξ ἀνάγκης αὐτόν δέχεσθαι, χωρίς ἐπιτροπῆς ἀρχιερατικῆς, καί τούς λογισμούς τῶν μοναχῶν αὐτοῦ καί ἑτέρων, ὅπερ ἀδύνατον. Μόνοις γάρ τοῖς ἀρχιερεῦσι, καί τοῖς ἐκχωρηθεῖσι παρά τούτων ἱερεῦσιν, ἐφιλοτιμήθη ἄνωθεν, τό δεσμεῖν καί λύειν. Τῶν δέ ἀντιθέτων εἰπόντων, ὡς, εἰ χρεία ἐστί τῷ καθηγουμένῳ πρός τοῦτο καί ἰδικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου, εἰς τό μηδέν καταντᾷ τό παρά τοῦ κανόνος ἐπιφιλοτιμηθέν τῷ καθηγουμένῳ∙ ἀντεῖπον ἐκέῖνοι, ὅτι καί οὕτω μέγα δίκαιον δέδοται τῷ καθηγουμένῳ∙ μηδένός γάρ ἱερέως δυναμένου, ἀναγνώστου χειροθεσίαν ποιεῖν, κᾂν ἐπιτραπῇ τοῦτο παρά ἀρχιερέως, οἱ ῥηθέντες καθηγούμενοι, καθ’ ὁρισμόν ἀρχιερατικόν τοῦτο ἐνεργοῦσιν, ὅπερ ἐστί φιλοτίμημα ἰδικόν∙ ἐμοί δέ, κατανοεῖται ἀδιαστίκτως ἐνδοθῆναι τοῦτο τοῖς ἡγουμένοις παρά τοῦ κανόνος. Ἔτι ἀμφιβολίας γενομένης περί τοῦ, εἰ γίνονται ἡγούμενοι ἀνίεροι, εἶπόν τινες, ὡς, ἐπεί κατά δοκιμασίαν τοῦ ἐπισκόπου σφραγίζονται, πάντως ἐκεῖνον ἐπιλέξεται ὁ ἐπίσκοπος τόν εὐδοκιμοῦντα πρός ἰατρείαν ψυχῶν, κᾂν ἀνίερός ἐστιν∙ οὐ μήν τόν χειροτονηθέντα καί μή εὐδοκιμοῦντα. Ὥσπερ οὐδέ ὁ νοσῶν σωματικῶς ἵνα ἐπιλέξηται πρός θεραπείαν τόν ἀνεπιστήμονα περί τά ἰατρικά, διά τό ἀρχιϊατρόν αὐτόν χειροτονηθῆναι, καί παραδράμῃ τόν δεξιόν καί ἐπιστήμονα, ὡς ἀχειροτόνητον∙ ὅτι μηδέ ἡ χειροτονία, ἀλλ’ ἡ ἀκριβής ἐπιστήμη τήν θεραπείαν δίδωσιν. Ἕτεροι δέ ἀντέθεντο, ὡς, τοῦ κανόνος διοριζομένου, ἐκείνους ἔχειν τοῦτο τό δίκαιον, τούς σφραγισθέντας ἡγουμένους παρά ἐπισκόπων, δηλονότι ὄντας ἱερεῖς, ἀναφαίνεται μή σφραγίζεσθαι καθηγούμενον, εἰ μή καί ἱερεύς ἐστιν∙ ὅπερ ἐμοί τέως οὐ δοκεῖ. Οὐδέ γάρ διά τήν ἡγουμενείαν προσετέθη παρά τῶν ἁγίων Πατέρων, τό εἶναι πάντως ἱερεῖς τούς ἡγουμένους, ἀλλά διά τήν τοῦ ἀναγνώστου σφραγίδα, ὡς δυνατοῦ μή ὄντος παρά ἀνιέρου ἡγουμένου ἀναγνώστην σφραγισθῆναι. Λέγε οὖν ἀπό τε τοῦ παρόντος κανόνος, καί ἀπό τοῦ ιθ΄, καλῶς προχειρίζεσθαι∙ καί ἀνιέρους καθηγουμένους, ὅτι καί γυναῖκες ἡγουμενεύουσι∙ καί ὥσπερ ἐκεῖναι οὔτε λογισμούς ἀναδέχονται, οὔτε ἀναγνώστας ποιοῦσιν, οὕτως οὐδέ οἱ ἀνίεροι μοναχοί καί καθηγούμενοι τοιοῦτόν τι ἐνεργοῡσι, διά τό μηδέ πεφυκέναι τοιούτου τινός ἐπιτροπήν λαβεῖν αὐτούς ἀπό τοῦ ἐπισκόπου. Τί δέ; τῆς Ἰουστινιανείου νεαρᾶς ὡς πολλάκις εἴπομεν, λεγούσης, μή γίνεσθαί τινα ἀναγνώστην, εἰ μή ὀκτωκαιδεκαετής ἐστιν, ἐάν τις, νήπιος ὤν, δέξηται χειροθεσίαν ἀναγνώστου ὑπό ἀρχιερέως, ἀρκεσθήσεται ταύτῃ ἤ μετά τόν ὀκτωκαιδέκατον χρόνον, ἑτέρας σφραγίδος ἀρχιερατικῆς δεηθείη; Λύσις. Εἰ δοθῇ σφραγίζεσθαι καί αὖθις τοῦτον, ὡς τῆς πρώτης σφραγίδος οὔσης ἀνυποστάτου, ἕξει ἐπ’ ἀδείας πρό τῆς δευτέρας μετασχήματίζεσθαι∙ ὅπερ ἄτοπον. Διό καί ἀρκέσει τῷ νηπιόθεν σφραγισθέντι, ὡς ἐμοί δοκεῖ, ἡ πρώτη σφραγίς ὑπό τοῦ ἀρχιερέως δεχομένη, καί λογιζομένη, ὥσπερ εἰ μετά τόν ὀκτωκαιδέκατον χρόνον γέγονε παρ’ αὐτοῦ∙ καί μᾶλλον, ἐπεί οὐδέ κανών εὑρίσκεται λέγων προκριματίζεσθαι τόν πρό τοῦ τοιούτου χρόνου λαβόντα χειροθεσίαν ἀναγνώστου. Περί μέντοι τῶν προνομίων τοῦ χωρεπισκόπου, ἀνάγνωθι τόν ι΄ κανόνα τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου. Ἐκτός χειροθεσίας ἐπισκόπου, οὐκ ἀναγνώσεταί τις ἐπ’ ἄμβωνος∙ κρατήσει τοῦτο καί ἐπί μοναχῶν. Ἡγούμενος δέ, χειροθεσίαν ἔχων ἐπισκόπου, ἐν μόνῳ τῷ ἰδίῳ μοναστηρίῳ χειροθετήσει ἀναγνώστην. Προχειρίσεται ἀναγνώστην καί χωρεπίσκοπος. Κᾂν κουράν τις ἱερατικήν ἔχῃ, εἰ μή καί παρ’ ἐπισκόπου χειροθεσίαν δέξεται, οὐκ ἀναγνώσεται ἐν τῇ συνάξει ἐπ’ ἄμβωνος τάς ἱεράς τοῦ Θεοῦ βίβλους∙ ὡσαύτως οὐδέ μοναχός τοῦτο ποιήσει. Τοῖς δέ ἡγουμένοις, πρεσβυτέροις οὖσι, καί παρά ἐπισκόπου διά χειροθεσίας αὐτοῦ τήν προστασίαν τῆς μονῆς ἀναδεξαμένοις, ἄδεια δίδοται χειροθετεῖν ἀναγνώστην ἐν μόνῳ τῷ ἰδίῳ μοναστηρίῳ. Ἀλλά καί οἱ χωρεπίσκοποι ἀναγνώστας χειροτονήσουσιν. Ὡς δέ ὁ δέκατος κανών τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου διαλαμβάνει, καί ὑποδιακόνους, καί ἐφορκιστάς οὗτοι καθιστῶσιν∙ εἰ καί ὁ μέγας Βασίλειος οὐ συγχωρεῖ αὐτοῖς, ἄνευ γνώμης αὐτοῦ εἰς ἐκκλησιαστικήν ὑπηρεσίαν τινά παραδέχεσθαι, διά τό καταφρονητικῶς αὐτούς καί ῥᾳθύμως περί τήν ἐπιλογήν τῶν τοιούτων διατίθεσθαι. Ἐπειδή μερικοί ἐκ νηπίου ἀφιερώθησαν εἰς τόν Θεόν, καί κληρικοῖς πρέποντα ἱμάτια φορέσαντες ἐδέχοντο καί κουράν ἀπό τούς ἰδίους γονεῖς των, κατά τινα συνήθειαν, ὡς τάχα ἀφιερωμένοι, οὗτοι δέ ἐρχόμενοι εἰς ἡλικίαν, ἐτόλμων, καί νά ἀναγινώσκουν τάς θείας βίβλους εἰς τόν λαόν (ἐλπίζοντες ἴσως εἰς τήν ἐκ νηπίου ἐκείνην κουράν) χωρίς νά χειροθετηθοῦν, καί νά λάβουν σφραγῖδα καί κουράν Ἀναγνώστου ἀπό τόν Ἀρχιερέα. Διά τοῦτο προστάζει ὁ παρών Κανών, τό τοιοῦτον νά μή γίνεται, ὡς ἄτακτον καί ἀκανόνιστον. Οὐ μόνον δέ οἱ Λαϊκοί νά μή δύνανται νά ἀναγινώσκουν χωρίς σφραγίδα Ἐπισκόπου, ἀλλ’ οὐδέ οἱ Μοναχοί. Εἶναι δέ ἄδεια εἰς Ἡγούμενον Μοναστηρίου, Ἱερέα ὄντα, καί διά χειροθεσίας Ἀρχιερέως γενόμενον ἡγούμενον, νά χειροτονῇ ἀναγνώστας, εἰς μόνον τό μοναστήριόν του, καί ὄχι ἄλλοθι. Ὁμοίως καί οἱ χωρεπίσκοποι ἔχουν τήν ἄδειαν, νά χειροτονοῦν ἀναγνώστας κατά τήν ἀρχαίαν συνήθειαν1 (περί ὧν ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ η΄ τῆς α΄)∙ ἀνάγνωθι καί τόν λγ΄ τῆς στ΄. 1Ὁ δέ στ΄ κανὼν τοῦ ἁγίου Νικηφόρου συγχωρεῖ νά χειροτονῇ καί Ὑποδιάκονον ὁ τοιοῦτος Πρεσβύτερος Ἡγούμενος. Οἱ δέ θεῖοι νόμοι τῶν ὀρθοδόξων Βασιλέων ἀναπληροῦντες τούς ἱερούς Κανόνας ἐν τούτῳ, προσθέτουσι καί πῶς πρέπει νά γίνεται ὁ Ἡγούμενος. Ἤγουν ὅτι ὁ ἐπίσκοπος δέν πρέπει νά κάμνῃ Ἡγούμενον εἰς τά μοναστήρια κατά βαθμόν, ἀλλά νά κάμνῃ ἐκεῖνον, ὁποῦ, ἤ ὅλοι οἱ Μοναχοί, ἤ οἱ ἐναρετώτεροι διαλέξουσιν, ὁμολογοῦντες ἐν βάρει συνειδήσεως ὅτι διαλέγουσιν αὐτόν, ὄχι διά φιλίαν, ἤ χάριν, ἀλλά μέ τό νά ἠξεύρουν αὐτόν ὀρθόδοξον καί σώφρονα, καί ἄξιον νά διοικήσῃ καλῶς τούς Μοναχούς, καί τό Μοναστήριον. Τοῦτο τό ἴδιον νά γίνεται καί εἰς τήν Ἡγουμένην τῶν γυναικείων Μοναστηρίων.
