Ὅσιος ἐπίσκοπος εἶπεν· Τό δέ πάντοτέ με κινοῦν ἀποσιωπῆσαι οὐκ ὀφείλω. Εἴ τις ἐπίσκοπος ὀξύχολος εὑρίσκοιτο, ὅπερ οὐκ ὀφείλει ἐν τοιούτῳ ἀνδρί πολιτεύεσθαι, καί τραχέως ἀντικρύ πρεσβυτέρου ἤ διακόνου κινηθείς, ἐκβαλεῖν ἐκκλησίας αὐτόν ἐθελήσοι, προνοητέον ἐστί μή ἀθρόον τόν τοιοῦτον κατακρίνεσθαι, καί τῆς κοινωνίας ἀποστερεῖσθαι. Πάντες ἐπίσκοποι εἰρήκασιν· Ὁ ἐκβαλλόμενος ἐχέτω ἐξουσίαν ἐπί τόν ἐπίσκοπον τῆς μητροπόλεως τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας καταφυγεῖν· εἰ δέ ὁ τῆς μητροπόλεως ἄπεστιν, ἐπί τόν πλησιόχωρον κατατρέχειν, καί ἀξιοῦν, ἵνα μετά ἀκριβείας αὐτοῦ ἐξετάζηται τό πρᾶγμα· οὐ γάρ χρή μή ὑπέχειν τάς ἀκοάς τοῖς ἀξιοῦσιν. Κᾀκεῖνος δέ ὁ ἐπίσκοπος, ὁ δικαίως ἤ ἀδίκως ἐκβαλών τόν τοιοῦτον, γενναίως φέρειν ὀφείλει, ἵνα ἡ ἐξέτασις τοῦ πράγματος γένηται, καί ἤ κυρωθῇ αὐτοῦ ἡ ἀπόφασις, ἤ διορθώσεως τύχῃ. Πρίν δέ ἐπιμελῶς καί μετά πίστεως ἕκαστα ἐξετασθῇ, ὁ μή ἔχων τήν κοινωνίαν πρό τῆς διαγνώσεως τοῦ πράγματος, ἑαυτῷ οὐκ ὀφείλει ἐκδικεῖν τήν κοινωνίαν. Ἐάν δέ, συνεληλυθότες τῶν κληρικῶν τινες, κατίδωσι τήν ὑπεροψίαν καί τήν ἀλαζονείαν αὐτοῦ, ἐπειδή οὐ προσῆκόν ἐστιν, ὕβριν, ἤ μέμψιν ἄδικον ὑπομένειν, πικροτέροις καί βαρυτέροις ῥήμασιν ἐπιστρέφειν τοῦτον ὀφείλουσιν, ἵνα τῷ τά πρέποντα κελεύοντι ὑπηρετῶνται, καί ὑπακούωσιν. Ὥσπερ γάρ ὁ ἐπίσκοπος τοῖς ὑπηρέταις εἰλικρινῆ ὀφείλει τήν ἀγάπην καί τήν διάθεσιν παρέχειν, τόν αὐτόν τρόπον καί οἱ ὑποτεταγμένοι ἄδολα τοῖς ἐπισκόποις τά τῆς ὑπηρεσίας ἐκτελεῖν ὀφείλουσιν.
Ἐάν ἐπίσκοπος, φασίν οἱ Πατέρες, ὀξύχολος ᾖ, ἤτοι ὀργίλος, εἰ καί οὐκ ἐνδέχεται τοιούτους εἶναι τούς ἐπισκόπους, καί κινηθείς εἰς θυμόν κατά διακόνου ἤ πρεσβυτέρου, ἐκβάλῃ τῆς ἐκκλησίας τοῦτον, ἤγουν ἀφορίσῃ, προνοητέον, ἤτοι φροντιστέον, μή ἀθρόως, ἤγουν αἰφνηδίως καί χωρίς σκοποῦ τόν τοιοῦτον τῆς κοινωνίας ἀποστερεῖσθαι. Καταφευγέτω δέ ὁ ἐκβληθείς πρός τόν μητροπολίτην τῆς ἐπαρχίας, ᾧ δηλονότι ὑπόκειται ὁ ἀφορίσας αὐτόν ἐπίσκοπος, καί ἀξιούτω, ἵνα παρ’ αὐτοῦ ἀκριβῶς ἐξετασθῇ τό πρᾶγμα, ἤτοι ἡ ἐπ’ αὐτῷ πρᾶξις τοῦ ἐπισκόπου∙ οὐ χρή γάρ παρορᾶσθαι τούς αἰτουμένους, καί μηδέ ὁ ἀφορίσας ἐπίσκοπος ἀγανακτείτω, ἀλλά φερέτω γενναίως τήν ἐξέτασιν, ἵνα ἤ κυρωθῇ ἡ ἀπόφασις αὐτοῦ δικαία οὖσα, ἤ διορθωθῇ. Ὁ δέ ἀφωρισμένος οὐκ ὀφείλει πρό τῆς διαγνώσεως ἀναιδῶς προσιέναι τῇ κοινωνίᾳ∙ ἐάν δέ ἴδωσιν αὐτόν τινες τῶν κληρικῶν τοῦ ἀφορίσαντος αὐτόν ἐπισκόπου, ἐπαιρόμενόν τε καί ἀλαζονευόμενον κατά τοῦ ἀφορίσαντος αὐτόν, ὀφείλουσιν ἐπιστρέφειν αὐτόν, Τοὐτέστιν εἰς ταπείνωσιν ἄγειν καί ὑποταγήν, πικροτέροις καί βαρυτέροις ῥήμασιν, ὀνειδιστικοῖς δηλαδή καί ἐπεξευτελιστικοῖς∙ τοῦτο δέ ποιεῖν ὀφείλουσιν, ὡς ὑπηρετοῦντες καί ὑπακούοντες τοῦ ἐπισκόπου αὐτῶν∙ ὥσπερ γάρ, φησί, χρέος ἔχει ὁ ἐπίσκοπος ἐνδείκνυσθαι καθαράν διάθεσιν πρός τούς ὑπηρέτας, ἤτοι τούς κληρικούς αὐτοῦ, οὕτως ἀρίδηλόν ἐστι κἀκείνους ὀφείλειν τήν ὑπηρεσίαν τοῖς ἐπισκόποις ἄδολον ἐκτελεῖν. Τό δέ λέγειν τόν κανόνα, μή ἐνδημοῦντος τοῦ μητροπολίτου τῆς ἐπαρχίας, καταφεύγειν τόν ἀφορισθέντα ἐπί τόν πλησιόχωρον, οἶμαι μηδέποτε ἐνεργῆσαι∙ τέως δέ νῦν οὐ γίνεται. Πῶς γάρ παρ’ ἑτέρου μητροπολίτου, ᾧ οὐχ ὑπόκεινται ὁ ἀφορίσας ἐπίσκοπος, πεισθήσεται δοκιμασθῆναι, εἰ δικαίως ἀφώρισεν ἤ μή; Ζήτει καί τῆς ἐν Καρθαγένῃ κανόνα κθ΄. Ἔμαθες ἀπό ἑτέρων κανόνων, ὅτι οὐκ ἔξεστι τοῖς ἐπισκόποις ἀκρίτως ἀφορίζειν τούς κληρικούς αὐτῶν. Ὁ δέ παρὼν κανών φησιν, ὅτι, ἐάν ἐπίσκοπος ὀξύχολος καί θυμώδης ὑπάρχων, κᾂν οὐκ ἐνδέχεται τοιοῦτον εἶναι τόν ἐπίσκοπον, ἀλλά πρᾷον καί μετριόφρονα, ἀφορίσῃ ἀπό θυμοῦ πρεσβύτερον αὐτοῦ, ἤ διάκονον, προνοητέον, ἤτοι φροντιστέον, μή ἀπεντεῦθεν τοῦτον κατακεκριμένον λογίζεσθαι, ὥστε μή συγκοινωνεῖν, ἤγουν μή ἐνεργεῖν τά τῆς ἱερατείας μετά τῶν ἱερουργούντων. Ὁ γάρ Κύριος, Λάβετε, εἶπε, Πνεῦμα ἅγιον∙ ὧν ἂν ἀφῆτε τάς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς, ὧν δ’ ἂν κρατῆτε, κεκράτηνται∙ οὐ μήν καί, τούς μή ἁμαρτάνοντας κολάζετε∙ ἀλλ’ ἐχέτω ἐξουσίαν, ἀφορισθείς προσέρχεσθαι τῷ μητροπολίτῃ τῆς ἐπαρχίας, ᾧ δηλονότι ὑπόκειται ὁ ἀφορίσας ἐπίσκοπος, ἐφ’ ᾧ συστάδην τηρηθῆναι τήν αἰτίαν τοῦ ἀφορισμοῦ. Εἰ δέ οὐ πάρεστιν ὁ μητροπολίτης, ἀπελθέτω ὁ ἀφορισθείς εἰς τόν πλησιόχωρον μητροπολίτην, ἐφ’ ᾧ τηρηθῆναι παρ’ ἐκείνου τό πρᾶγμα. Τούτου δέ γενομένου, μηδέ ὁ ἀφορίσας ἐπίσκοπος ἀγανακτείτω, ἀλλά φερέτω γενναίως τήν ἐξέτασιν, καί καρτερείτω ἤ τόν στηριγμόν τοῦ ἀφορισμοῦ, ἤ τήν διόρθωσιν. Ὡς δέ τινος εἰπόντος, μεγάλως ἐκ τούτου βοηθεῖσθαι τόν ἀφορισθέντα εἰς τό μή ἐμποδίζεσθαι εἰς ἱερατικήν αὐτοῦ ἐνέργειαν ἐκ τοῦ ἀφορισμοῦ, διά τούς κανόνας τούς λέγοντας, πρό καταδίκης ἐντελοῦς μηδένα τιμωρεῖσθαι, φησίν ὁ κανών, ὅτι κᾂν κοινωνικός ἐστιν ὁ ἀφορισθείς, καί τά τοῦ ἀφορισμοῦ ὑπό ἐξέτασιν ἔπεσον, ἀλλ’ οὐκ ὀφείλει αὐτεκδίκητος γίνεσθαι καί ἱερουργεῖν πρό τοῦ δικαιωθῆναι. Ὁ γάρ ἀθετῶν, φησίν, ὑμᾶς, ἐμέ ἀθετεῖ. Τοίνυν ὀφείλουσιν οἱ λοιποί κληρικοί, οἱ ἰδόντες τοῦτον ἱερουργοῦντα μετά τό ἀφορισθῆναι ἐξ ὑπεροψίας, ἤτοι ἀλαζονείας, ἐπιστρέφειν αὐτόν εἰς ταπείνωσιν πικροτέροις ῥήμασιν, ἤτοι ὀνειδιστικοῖς, οὐ μήν καί ὑβριστικοῖς∙ οὕτω γάρ δόξουσιν ὑπήκοοι καί ὑπηρέται τῶν ἐπισκοπικῶν κελεύσεων∙ ὥσπερ γάρ, φησί, χρέος ἔχει ὁ ἐπίσκοπος ἀγαπᾷν τούς κληρικούς αὐτοῦ, οὕτω καί αὐτοί ὀφείλουσιν ἄδολον τήν ὑπηρεσίαν ἀπονέμειν τοῖς ἐπισκόποις. Μή εἴπῃς δέ πολλοῖς κανόσιν ἐναντιοῦσθαι τόν παρόντα κανόνα διοριζόμενον ἀνατρέχειν τόν ἀφορισθέντα πρός τόν πλησιόχωρον μητροπολίτην, εἴπερ ὁ ἐπαρχιώτης μητροπολίτης ἀποδημεῖ, ἐφ’ ᾧ παρά τούτου κατεξετασθῆναι τά τοῦ ἀφορισμοῦ. Θεμάτισον γάρ, ἤ ἐνταλθῆναι τόν πλησιόχωρον ἀρχιερέα παρά τοῦ ἀποδημήσαντος μητροπολίτου τοιούτων ἀκροᾶσθαι ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων ἀνηκουσῶν τῇ ἐκείνου ἐνορίᾳ, ἤ αἱρετόν καταστῆναι τοῦτον δικαστήν παρά τε τοῦ ἐπισκόπου καί τοῦ κληρικοῦ∙ ἄλλως γάρ οὐ δύναται ὁ πλησιόχωρος μητροπολίτης δικάζειν ἐπίσκοπον ἤ κληρικόν ἑτέρας ἐπαρχίας, καθὼς καί ἐν τοῖς προλαβοῦσι κανόσιν εἰρήκαμεν. Πρός δέ τόν ἴσως ἐρωτήσοντα σέ, πῶς οὐ τιμωρεῖ ὁ κανὼν τόν μή ἐμμείναντα τῷ ἀφορισμῷ, ἀλλά καταφρονήσαντα τούτου καί ἱερουργήσαντα, εἶπε, ὅτι ὁ κ΄ κανὼν τῆς παρούσης συνόδου γενικῷ τῷ λόγῳ καθαιρεῖσθαι διορίζεται τούς παραβαίνοντας τά ἐν ταύτῃ διορισθέντα, καί ὁ κθ΄ κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου ἐκ μόνης ταύτης τῆς αἰτίας τόν τοιοῦτον καταδικάζει, ὥσπερ ἂν εἰ εὐλόγως ἀφωρίσθη. Σημείωσαι οὖν ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι οὔκ ἔστιν ὑβριστικόν τῷ ἐπισκόπῳ τό τόν ἀφορισθέντα ζητεῖν κατεξετασθῆναι τήν αἰτίαν τοῦ ἀφορισμοῦ∙ καί ὅτι, κᾂν ὅπως ἂν ἀφορισθῇ ὁ κληρικός, ὀφείλει δέχεσθαι τόν ἀφορισμόν, καί ἀναμένειν τήν ἐξέτασιν. Θαυμάζω δέ πῶς οὐ διωρίσαντο οἱ Πατέρες, τί ὀφείλει γίνεσθαι, ἐάν ὁ πάπας, λόγου χάριν, ἀφορίσῃ κληρικόν αὐτοῦ ἀνευλόγως, καί αἰτιᾶται μέν τόν ἀφορισμόν ὁ κληρικός, οὐ δύναται δέ πρός μείζονα σύνοδον ἀπελθεῖν καί προθεῖναι τήν αἰτίασιν. Τά μέν τοι ἐνταῦθα διορισθέντα χάριν πρεσβυτέρων καί διακόνων, ἐκληπτέον καί εἰς τούς λοιπούς κληρικούς, ἀλλά μήν καί λαϊκούς. Ὁ παρ’ ὀξυχόλου κατάκριτος, ἐπικουρίας δεόμενος, οὐκ ἀνήκοος∙ ἄχρι δέ τῆς ἐπικουρίας δηλαδή ἀκοινώνητος. Ὁ παρ’ ἐπισκόπου εἰς θυμόν ὡς ἔτυχε κινουμένου ἀφορισθείς κληρικός, εἰ προσέλθῃ τῷ μητροπολίτῃ, ᾧ ὁ ἐπίσκοπος ὑπόκειται, ἐπί τό ἐξετάσαι τήν αἰτίαν τοῦ ἀφορισμοῦ, εἴτε εὔλογός ἐστιν, εἴτε καί μή, παραδεχθήσεται∙ πρό δέ τοῦ ἐξετασθῆναι καί διαγνωσθῆναι, εἴτε καλῶς ἀφωρίσθη, εἴτε καί μή, οὐ παραδεχθήσεται εἰς κοινωνίαν, ἀλλ’ ἐν τῷ ἐπιτιμίῳ ἔσται. Ἀκόλουθος μέ τόν ἀνωτέρω φαίνεται νά ᾖναι καί ὁ παρών Κανών∙ διορίζει γάρ, ὅτι ἀνίσως κᾀνένας Ἐπίσκοπος θυμώδης ὢν (τό ὁποῖον πάθος δέν πρέπει νά εὑρίσκεται εἰς τοιοῦτον ἄνδρα, μιμητήν ὄντα τοῦ πρᾳοτάτου Χριστοῦ) ὑπό τῆς ὀργῆς κινηθείς, ἀφορίσῃ τινά Πρεσβύτερον, ἤ Διάκονον, πρέπει νά προνοήσωμεν, εἰς τό νά μή στερηθῇ ὁ τοιοῦτος τῆς κοινωνίας ἀλόγως, καί παρευθύς, ἀλλά νά ἔχῃ ἄδειαν νά πηγαίνῃ πρός τόν Μητροπολίτην τοῦ ἀφορίσαντος Ἐπισκόπου, ἤ, ἂν λείπῃ ὁ Μητροπολίτης, πρός τόν πλησιόχωρον ξένον Μητροπολίτην, διά νά θεωρηθῇ μέ ἀκρίβειαν ἡ αἰτία τοῦ τοιούτου ἀφορισμοῦ∙1 ἐπειδή δέν εἶναι δίκαιον νά μή δίδεται ἀκρόασις εἰς τούς παρακαλοῦντας νά ἐξεταχθῇ ἡ κρίσις των. Ἐν ὅσῳ δέ καιρῷ ἐξετάζεται ἡ κρίσις, τόσον ὁ Ἐπίσκοπος ὁ δικαίως, ἤ ἀδίκως ἀφορίσας, πρέπει νά ἔχῃ ὑπομονήν, ἕως οὗ, ἤ νά κυρωθῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ ἀφορισμοῦ ὁποῦ ἔκαμε, δικαία οὖσα, ἤ νά διορθωθῇ, ἄδικος οὖσα. Ὅσον καί ὁ ἀφορισθείς, πρέπει νά μή παραβῇ τόν ἀφορισμόν, ἀλλά νά μένῃ εἰς αὐτόν. Ἐάν γάρ αὐτόν παραβῇ καταφρονῶν, καί κατά τοῦ ἀφορίσαντος ὑπερηφανευόμενος, πρέπει οἱ τοῦ Ἐπισκόπου ἐκείνου κληρικοί νά συνάγωνται, καί μέ πικρά, καί ἐπιπληκτικά λόγια νά φέρουσιν αὐτόν εἰς ὑποταγήν, καί ταπείνωσιν. Ἵνα φαίνωνται μέ τοῦτο ὑπήκοοι εἰς τόν οἰκεῖον Ἐπίσκοπον. Διότι καθὼς ὁ Ἐπίσκοπος χρεωστεῖ νά ἀγαπᾷ ἀδόλως τούς ἐδικούς του ὑπηρέτας, καί Κληρικούς, ἔτζι ἀμοιβαίως καί οἱ ὑπηρέται πρέπει ἀδόλως νά ὑπηρετοῦσι τόν ἐδικόν τους Ἐπίσκοπον. Ὅρα καί τόν κη΄ καί λβ΄ Ἀποστολικόν. 1Σημείωσαι, κατά τόν Ζωναρᾶν, ὅτι τό νά κρίνεται ὁ ἀφορίσας Ἀρχιερεύς παρά τοῦ πλησιοχώρου Ἐπισκόπου, εἰς τόν ὁποῖον ἐκεῖνος οὐχ ὑπόκειται, ἤ καλῶς ἀφώρισεν, ἤ κακῶς, τοῦτο ἂν καί πότε ἐνεργήθη ἐν τοῖς πάλαι χρόνοις, ἀλλά νῦν τελείως οὐκ ἐνεργεῖται. Σημείωσαι πρός τούτοις, ὅτι ὁ παρών Κανών αὐτολεξεί ἀνεφέρθη εἰς τήν ἐν Καρθαγέν. σύνοδον, ἕως τοῦ, ἤ κυρωθῇ ἡ ἀπόφασις αὐτοῦ, ἤ διορθώσεως τύχῃ, ὡς τοῦτο φαίνεται ἐν τοῖς ἐκείνης πρακτικοῖς.
