Εἰ δέ τινες βίαν πολλήν καί ἀνάγκην πεπόνθασι, χάνον λαβόντες ἐν τῷ στόματι καί δεσμούς, καί ἐπιμείναντες καρτερῶς τῇ διαθέσει τῆς πίστεως καί τάς χεῖρας αὐτῶν καῆναι καρτερήσαντες, προσαγομένας ἀκοντί τῷ ἀνιέρῳ θύματι. Ὥσπερ οὖν ἔγραψάν μοι οἱ ἀπό τῆς φυλακῆς τρισμακάριοι μάρτυρες περί τῶν ἐν τῇ Λιβύῃ καί ἕτεροι δέ συλλειτουργοί, οἱ τοιοῦτοι, συμμαρτυρούντων αὐτοῖς μάλιστα καί τῶν ἄλλων ἀδελφῶν, δύνανται εἶναι ἐν τῇ λειτουργίᾳ, ταχθέντες ἐν τοῖς ὁμολογηταῖς, ὡς καί οἰ κατανεκρωθέντες ἐν ταῖς πολλαῖς βασάνοις καί μηκέτι ἐξισχύσαντες λαλῆσαι ἤ φθέγξασθαι ἤ κινηθῆναι εις τό ἀντιστῆναι τοῖς εἰς μάτην βιαζομένοις, οὐδέ γάρ συγκατέθεντο τῇ βδελυρίᾳ αὐτῶν, ὥσπερ οὖν παρά συλλειτουργῶν πάλιν ἤκουσα. Ταχθήσεται δέ ἐν τοῖς ὁμολογηταῖς καί πᾶς ὁστισοῦν κατά Τιμόθεον πολιτεύεσθαι, πειθόμενος καί αὐτός τῷ λέγοντι· Δίωκε δικαιοσύνην, εὐσέβειαν, πίστιν, ἀγάπην, ὑπομονήν, πρᾳότητα, ἀγωνίζου τόν καλόν ἀγῶνα τῆς πίστεως, ἐπιλαβοῦ τῆς αἰωνίου ζωῆς, εἰς ἣν καί ἐκλήθης, καί ὡμολόγησας τήν καλήν ὁμολογίαν ἐνώπιον πολλῶν μαρτύρων.
Οἱ τούς ἁγίους κολάζοντες μάρτυρας, μετά βασάνους πολλάς ἐπεί τινων βίᾳ τοῖς στόμασιν αὐτῶν ἐνέχεον οἶνον ἐκ τῶν σπονδῶν, ἤ καί ἐκ τῶν εἰδωλοθύτων κρεῶν ἐνέβαλλον εἰς τά στόματα αὐτῶν, καί ταῖς χερσίν αὐτῶν ἐπιτιθέντες λιβανωτόν, εἷλκον αὐτούς ἐπί τόν βωμόν, καί τάς χεῖρας αὐτῶν κρατοῦντες βίᾳ, τό λιβανωτόν ἐπέχεον τῷ βωμῷ, ἤ καί ἄνθρακας μετά λιβανωτοῦ ταῖς παλάμαις αὐτῶν ἐπετίθουν, ἵνα, μή φέροντες τήν ὀδύνην τήν ἐκ τῆς καύσεως, ἐπιχέωσι τό λιβανωτόν σύν τοῖς ἄνθραξι τῷ βωμῷ∙ κατείχοντο γάρ παρ᾽ αὐτῶν∙ τούς τοιούτους φησί δύνασθαι εἶναι ἐν τῇ λειτουργίᾳ, ἤ μᾶλλον καί ἐν τοῖς ὁμολογηταῖς τετάχθαι∙ οὐ γάρ οἰκείᾳ προαιρέσει, ἤ τῶν σπονδῶν ἐγεύσαντο, ἤ τό λιβανωτόν ἐπέβαλον τῷ βωμῷ, ἀλλά βίᾳ, τοῦ λογισμοῦ αὐτῶν τῇ πράξει μή συγκατατιθεμένου∙ ὥσπερ καί οἱ τῇ τῶν βασάνων ἀνάγκῃ παραλυθέντες τόν τόνον τοῦ σώματος, ὡς μήτε κινηθῆναι δύνασθαι, μήτε φθέγξασθαι, καί ἀντιστῆναι τοῖς βίᾳ εἰς τά στόματα αὐτῶν ἐγχέασι τόν οἶνον τῶν σπονδῶν, κᾀκεῖνοι τοῖς ὁμολογηταῖς συνταχθήσονται. Ἑξῆς δέ περί τῶν ἀνυόντων τό τῆς συνειδήσεως μαρτύριον λέγει, κἀκείνους τοῖς συνομολογηταῖς συναρθμῶν. Τούς ἀπό βίας τυραννικῆς δόξαντας φαγεῖν κρέας ἐκ τῶν εἰδωλοθύτων, ἤ πιεῖν οἶνον ἐκ τῶν ἑλληνικῶν σπονδῶν, (τυχόν γάρ κατά γῆς οἱ τυραννοῦντες θέμενοι τούτους, καί χάνους, ἥτοι σιδήρια βαλόντες εἰς τά στόματα αὐτῶν, ὥστε διόλου εἶναι ἠνεῳγμένα, ἐπέχεον εἰς τόν φάρυγγα τούτων οἶνον, καί κρέα ἐπέῤῥιπτον, ἤ καί ταῖς χερσίν αὐτῶν ἀνθρακιάς μετά λιβανωτοῦ θέμενοι, παρεσκεύαζον δῆθεν θύειν αὐτούς) κληρικούς μέν ὄντας, εἶναι καί πάλιν ἐν τῷ οἰκείῳ βαθμῷ ὁ κανὼν διορίζεται, ὡς τεταγμένους μετά τῶν ὁμολογητῶν∙ λαϊκούς δέ, λογίζεσθαι ὡς μάρτυρας, διά τό μή κατά προαίρεσιν οἰκείαν ποιῆσαι ταῦτα τούτους, μηδέ συγκαταθέσθαι ὅλως τῇ πράξει∙ ὥσπερ τοῖς ὁμολογηταῖς συνταχθήσονται καί οἱ τῇ τῶν βασάνων ἀνάγκῃ παραλυθέντες τόν τόνον τοῦ σώματος, καί μή δυνάμενοι αντιστῆναι τοῖς ἐγχέουσιν εἰς τά στόματα αὐτῶν οἶνον ἀπό τῶν σπονδῶν. Ἑξῆς δέ περί τῶν ἀνυόντων, τό τῆς συνειδήσεως μαρτύριον λέγει, κἀκείνους τοῖς ὁμολογηταῖς συναριθμεῖ. Οἱ τούς ἁγίους παιδεύοντες μάρτυρας, ὕστερα ἀπό τάς πολλάς βασάνους, μέ βίαν μεγάλην ἔβαλλον εἰς τό στόμα αὐτῶν, ἤ οἶνον ἀπό τάς σπονδάς, ἤ κρέας ἀπό τά εἰδωλόθυτα, ἤ βάλλοντες λιβάνι καί κάρβουνα εἰς τάς χεῖράς των, ἐτράβιζαν αὐτούς δεδεμένους εἰς τόν βωμόν, ἵνα, μή ὑποφέροντες τόν πόνον τῆς καύσεως, ῥίψωσι τό λιβάνι εἰς τά κάρβουνα τοῦ βωμοῦ, καί οὕτω φανῶσιν, ὅτι ἐθυσίασαν. Οὗτοι λοιπόν, διορίζει ὁ παρών κανών, ὅτι ἐάν ἐστάθησαν στερεοί εἰς τήν πίστιν, καί ἐπροτίμησαν περισσότερον νά καύσουν τάς χεῖράς των, παρά νά ῥίψουν τό λιβάνι εἰς τόν βωμόν, ὡς ἐποίησαν οἱ ἐν τῇ Λιβύῃ μάρτυρες, (καί ὁ ἅγιος μάρτυς Βαλαάμ), οὐ μόνον δύνανται νά ἔχουν τήν ἱερωσύνην καί τόν κλῆρον αὐτῶν, ἀλλά καί μέ τούς ὁμολογητάς συναριθμοῦνται. Οὐ μόνον δέ οὗτοι, ἀλλά ἀκόμη καί οἱ διά τά πολλά βάσανα νεκρωθέντες, καί μή δυνηθέντες νά λαλήσουν, ἤ νά ἀντισταθοῦν εἰς τούς διώκτας, ὁποῦ εἰς τό στόμα των ἔβαλλον οἶνον, ἤ εἰδωλόθυτον, καί αὐτοί παρομοίως, μετά τῶν ὁμολογητῶν συναριθμοῦνται. Ἐπιφέρει δέ εἰς τό ἑξῆς ὁ ἅγιος περί τοῦ μαρτυρίου τῆς συνειδήσεως, λέγων, ὅτι ὄποιος πολιτεύεται, καθὼς ἔγραφεν ὁ Παῦλος εἰς τόν Τιμόθεον, καί ἀγαπᾷ δικαιοσύνην, εὐσέβειαν, πίστιν, ἀγάπην, ὑπομονήν, καί πρᾳότητα, καί ἀγωνίζεται τόν καλόν ἀγῶνα τῆς πίστεως, καί κρατεῖ τήν ὁμολογίαν, ἥν ὡμολόγησεν ἐπί τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ἐνώπιον πολλῶν μαρτύρων, καί οὗτος μετά τῶν ὁμολογητῶν συναριθμεῖται. Ὅρα καί τόν γ΄ τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ.
