Ἐπίσκοπον μή ἐξεῖναι καταλείψαντα τήν ἑαυτοῦ παροικίαν ἑτέρᾳ ἐπιπηδᾶν, κᾂν ὑπό πλειόνων ἀναγκάζηται, εἰ μή τις εὔλογος αἰτία ᾖ, τοῦτο βιαζομένη αὐτόν ποιεῖν, ὡς πλέον τι κέρδος δυναμένου αὐτοῦ τοῖς ἐκεῖσε λόγῳ εὐσεβείας συμβάλλεσθαι· καί τοῦτο δέ οὐκ ἀφ᾿ ἑαυτοῦ, ἀλλά κρίσει πολλῶν ἐπισκόπων, καί παρακλήσει μεγίστῃ.
Διάφοροι συνοδικοί κανόνες κωλύουσι τούς ἐπισκόπους ἀπό τῶν οἰκείων ἐκκλησιῶν εἰς ἑτέρας μεταβαίνειν∙ ἕκαστον γάρ τῇ λαχούσῃ αὐτόν ἐκκλησίᾳ ἐμμένειν διατάττονται, ἵνα μή πρός ἀλλήλους στασιάζωσιν∙ οὐκ ἐναντία τοίνυν οἱ κανόνες διατάττεσθαι λογισθήσονται∙ ἀλλ’ ἐκεῖνοι μέν περί τοῦ μή διαμείβειν τάς ἐκκλησίας τούς ἐπισκόπους νομοθετοῦσι, καί τοῦτο κωλύουσιν∙ ὁ δέ παρών κανών περί τοῦ ἀπιέναι εἰς ἑτέραν ἐκκλησίαν, χρείας κατεπειγούσης, διδαχῆς χάριν, ἐπίσκοπον διαλέγεται∙ ἴσως γάρ ὁ τῆς ἐκκλησίας ἐκείνης ἐπίσκοπος οὐ πάνυ τοι πρός τό διδάσκειν ἐπιτήδειος ἔσται∙ ὁ δέ προσκαλούμενος τυχόν λογιώτερος ὤν, καί πρός διάλεξιν ἐπιτηδειότερος, διά τι συμβεβηκός ἀναγκαῖος ἄν εἴη τῇ πόλει ἐκείνῃ ἐπιδημῆσαι∙ καί τότε δέ μή ἀφ’ ἑαυτοῦ ἀπιέναι, ἀλλά προσκαλούμενον ὁ κανών αὐτόν βούλεται, ἤ μᾶλλον κρίσει πολλῶν ἐπισκόπων παρακαλούμενον. Οἱ μέντοι τῶν συνόδων κανόνες ἀποτρέπουσι πάντῃ τό ἐκ παροικίας εἰς ἄλλην μεταπηδᾶν παροικίαν ἐπίσκοπον, καί τήν ἐκείνης ἐκκλησιαστικήν ὑφαρπάζειν διοίκησιν, κᾂν ἡ ἐκκλησία ἐκείνη χηρεύῃ ἐπισκόπου, κατά τόν ιστ΄ κανόνα τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου. Ὁ δέ παρών τῶν ἁγίων Ἀποστόλων κανών προσκαίρως ἀπελθεῖν ἐπίσκοπον εἰς ἄλλην παροικίαν διδαχῆς χάριν καί διαλέψεως, δι’ ὠφέλειαν τοῦ ἐκεῖσε λαοῦ, καί τότε οὐκ ἀφ’ ἑαυτοῦ, ἀλλά προσκαλούμενον καί ἀξιούμενον, οὐ κωλύει. Ὁ μέν παρών ιδ΄ κανών διορίζεται μή ἔχειν ἐπ’ ἀδείας ἐπίσκοπον ἐκ τῆς ἑαυτοῦ παροικίας εἰς ἑτέραν ἐπιπηδᾶν, κᾂν ὠφελείας χάριν τοῦ λαοῦ τοῦτο ποιῇ, κᾂν ὑπό τοῦ πλήθους τῆς ἀλλοτρίας ἐνορίας εἰς τοῦτο παραβιασθῇ, εἰμή συνοδικῇ ἐπιτροπῇ τοῦτο ποιήσει∙ ὁ δέ ιστ΄ κανών τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου ἀπόβλητον εἶναι λέγει τόν ἄνευ συνοδικῆς γνώμης ὑφαρπάσαντα σχολάζουσαν ἐκκλησίαν. Σύ δέ ἴσθι, ὅτι κᾂν ὁ παρών ιδ΄ ἀποστολικός κανών οὐ κολάζῃ τόν παρ’ ἐνορίαν διδάσκοντα, ἀλλ’ ἕτεροι διάφοροι κανόνες τούς παρ’ ἐνορίαν ἐπισκοπικόν τι ἐνεργήσαντας καθαιρέσει καθυποβάλλουσι. Τό δέ παρ’ ἐνορίαν σημειοῦσθαι κατά πρόσταξιν βασιλικήν ἐκκεχώρηται. Μητροπολίτης δέ τις εἰς ἐπισκοπάς αὐτοῦ διαφόρους διδάξας παρά γνώμην τῶν ἐπισκόπων, καί αἰτιώμενος, ἐδικαιολογεῖτο μή ὀφείλειν παραβλαβῆναι, διά τε τό ὑπό τήν ἐξουσίαν αὐτοῦ εἶναι τάς ἐπισκοπάς, καί διά τό μή ἐπάγεσθαι κόλασιν ὑπό τοῦ παρόντος κανόνος τῷ τοιούτῳ, καί τό μή εἶναι τάχα ἐπισκοπικόν λειτούργημα τό διδάξαι, ἤ σημειώσασθαι, ἅπερ τῇ μεγάλῃ συνόδῳ οὐκ ἤρεσκον. Σημείωσαι οὖν τά ἐν τῷ παρόντι ιδ΄ κανόνι γραφέντα∙ πρός δέ καί τά ἐν τῷ κ΄ κανόνι τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου ἔξωθεν ἑρμηνευθέντα περί τοῦ διδάξαντος ἐπισκόπου εἰς ἀλλοτρίαν ἐνορίαν, καί συμβίβασον ἄμφω τούς κανόνας. ΕΤΕΡΑ ΕΡΜΗΝΕΙΑ. Ἀπό τοῦ παρόντος ιδ΄ κανόνος καταλαμβάνεται, ὅτι ἡ μέν κακεντρεχής ἐπιπήδησις ἀπό παροικίας εἰς παροικίαν ἐπισκόπου τινός κατακρίνεται∙ ἡ δέ γινομένη μετάθεσις χάριτι ἀγαθῇ, δι’ εὔλογον μεγάλην αἰτίαν, καί στηριγμόν τῆς εὐσεβείας, μετά μεγίστης παρακλήσεως ἐπισκόπων πολλῶν ἐπιτρέπεται. Ἐπεί δέ λέγουσί τινες μηδέ ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος ἐπιτρέπεσθαι τήν μετάθεσιν, ἀλλά καιρικήν μετάκλησιν ἐπισκόπου χάριν διδασκαλίας ἐκ τούτου ἀναφαίνεσθαι, ἀκουσάτωσαν, ὅτι πρῶτον μέν τοῦ κανόνος τοιοῦτόν τι μή λέγοντος, πόθεν αὐτοί τοῦτο προσβάλλονται; εἶτα καί ποία ὠφέλεια τῷ λαῷ τῆς χηρευούσης ἐκκλησίας ἔμελλε γενέσθαι ἀπό διδασκαλίας ἐπισκόπου ἅπαξ, ἤ καί δίς, ἤ καί ἐπί χρόνῳ ἑνί διδάξαντος ἐν αὐτῇ, μηδέν δέ τι ἕτερον ἀρχιερατικόν ἐνεργήσαντος ἐν ταύτῃ, ὥστε γενέσθαι τήν τοιαύτην μετάκλησιν μετά μεγάλης παρακλήσεως πολλῶν ἐπισκόπων, εἴπερ οὐκ ἔμελλεν ὁ μετακληθείς δικαίῳ ἀρχιερατικῷ διδάξαι, οὐκ ἐδεήθη ἂν παρακλήσεως πολλῶν ἐπισκόπων∙ ἠδύνατο γάρ καί μόνος κηρύξαι τήν εὐσέβειαν. Ἄλλως τε ὁ τοῦτο λέγων κατηγορεῖ καί τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, καί τοῦ ἁγίου Πρόκλου, καί ἑτέρων πολλῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν, μετατεθέντων ἀπό ἑτέρων θρόνων εἰς τόν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἤ καί εἰς ἑτέρους θρόνους πατριαρχικούς, ὡς ἀναξίως ἱερουργούντων κατά μετάθεσιν, ὅπερ ἐστίν ἀσύγγνωστον. Θρόνῳ οὐκ ἐπιπηδήσεις ἐκ θρόνου, εἰμή τοῖς ἐκεῖ λυσιτελέστερος ὡς διδασκαλικώτερος κρίνοιο, καί τοῦτο, πολλῶν ἐπισκόπων καί διακρίσει, καί παρακλήσει. Οὐ δεῖ ἐπίσκοπον τήν ἑαυτοῦ παροικίαν καταλιπεῖν, καί ἑτέρῳ θρόνῳ ἐπιπηδῆσαι, εἰ μή που δοκιμασθῇ καί κριθῇ τις ἐκεῖσε ὠφελιμώτερος, ὡς διδασκαλικώτερος∙ καί τοῦτο, πολλῶν ἐπισκόπων καί διακρίσει, καί παρακλήσει∙ ἀνῃρέθη δέ ὁ κανών οὗτος. Ὁ γάρ ἐκκαιδέκατος κανών τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου τόν μέν σχολάζοντα ἐπίσκοπον ἐπί σχολάζουσαν ἐκκλησίαν καθίστασθαι παραδέχεται, ἀλλά μετά δοκιμασίας συνόδου τελείας, παρόντος καί τοῦ τῆς μητροπόλεως ἐπισκόπου∙ τόν δέ μή σχολάζοντα οὐδόλως παραδέχεται εἰς ἑτέραν πόλιν μεταβαίνειν∙ οὔτε ὁ κα΄ κανών τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου, οὔτε ὁ ιε΄ τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου, οὔτε ὁ πρῶτος τῆς ἐν Σαρδικῇ. Ἄλλο εἶναι Ἐπιπήδησις καί Ἐπίβασις, ἀπό μίαν ἐπαρχίαν εἰς ἄλλην, καί ἄλλο εἶναι μετάθεσις καί μετάβασις.1 Καί ἡ μέν Ἐπιπήδησις εἶναι, ὅταν πλεονεκτικῶς, καί αὐτοπροαιρέτως κινούμενος ὁ ἀρχιερεύς, ἀφήσῃ τήν ἐπαρχίαν του (ἤ μή ἔχων ἐπαρχίαν σχολάζῃ) καί ἁρπάσῃ ἄλλην παραλόγως, ἥτις καί κατακρίνεται, καί εἰς κανονικά ὑπόκειται Ἐπιτίμια, κατά τόν α΄ καί β΄ τῆς ἐν Σαρδικῇ. Ἡ δέ μετάθεσις εἶναι, ὅταν διά μεγάλην ἀνάγκην, καί στηριγμόν τῆς εὐσεβείας, ὑπό πολλῶν Ἐπισκόπων παρακαλούμενος ὁ ἀρχιερεύς, μεταβῇ ἀπό μίαν ἐπαρχίαν εἰς ἄλλην, πρός περισσοτέραν Πνευματικήν τῶν ἐπαρχιωτῶν ἐκείνης ὠφέλειαν (καί τοῦτο δέ ἴσως πρός καιρόν, καί ὄχι εἰς ὅλην του τήν ζωήν) ἥτις καί συγχωρεῖται κατά τινας οἰκονομίας.2 Ὅθεν καί ὁ παρών Κανών διορίζει, ὅτι, δέν εἶναι συγκεχωρημένον ὁ Ἐπίσκοπος νά ἀφίνῃ τήν ἰδικήν του ἐπαρχίαν, πλεονεκτικῶς καί ἀπό λόγου του, χωρίς κᾀμμίαν εὔλογον αἰτίαν, νά Ἐπιπηδᾷ εἰς ἄλλην, κᾂν ἀναγκάζηται νά κάμῃ τοῦτο καί ἀπό ἄλλους. Τότε δέ νά μεταβαίνῃ εἰς ἐπαρχίαν ἄλλην, μικροτέραν ἤ μεγαλητέραν, ἤ χηρεύουσαν, ὅταν ᾖναι κᾀμμία εὔλογος καί δικαία αἰτία, ὁποῦ τόν βιάζει εἰς τοῦτο. Ἤγουν, ὅταν δύναται νά προξενήσῃ εἰς τούς χριστιανούς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, περισσότερον κέρδος ψυχικόν, καί Πνευματικήν ὠφέλειαν, μέ τόν εὐσεβῆ λόγον τῆς διδασκαλίας του, ἀπό ἄλλον τινά. Πλήν, καί τοῦτο νά μήν τό κάμῃ ἀφ’ ἑαυτοῦ του, δηλαδή μέ κίνημα ἰδικόν του, ἀλλά νά τό κάμῃ μέ κρίσιν, καί ψῆφον πολλῶν Ἐπισκόπων, καί μέ μεγάλην παρακάλεσιν, καί ἀξίωσιν.3Ἀνάγνωθι καί τούς ἐν τῷ περιθορίω συμφώνους Κανόνας. 1Παρά δέ τῷ Βαλσαμῶνι καί Βλάσταρι διαφέρει ἡ μετάθεσις, καί μετάβασις. Ἡ μέν γάρ μετάθεσις εἶναι ὅταν μετατεθῇ τινάς ἀρχιερεύς σοφός καί ἐνάρετος (ἔχων ὅμως ἐπαρχίαν) εἰς μεγαλητέραν ἤ καί μικροτέραν ἐπαρχίαν διά στηριγμόν τῆς κινδυνευούσης εὐσεβείας∙ ὡς ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος μετετέθη ἀπό Σασίμων εἰς τήν Κωνσταντινούπολιν. Μετάβασις δέ εἶναι ὅταν τινάς σχολάζων ἀρχιερεύς (διά τί τυχόν ἐκυριεύθη ἡ ἐπαρχία του ἀπό ἐθνικούς) μεταβῇ εἰς ἄλλην σχολάζουσαν ἐπαρχίαν μέ κοινήν γνώμην τῆς συνόδου διά τήν σοφίαν αὐτοῦ καί ἀρετήν. Συγχωροῦνται δέ καί αἱ δύω αὖται νά γίνωνται, ὡς λέγει ὁ Βαλσαμών, διά τόν Κανόνα τοῦτον, καί διά τόν ιστ΄ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ.2Ὅρα τόν ἀοίδιμον Πατριάρχην Δοσίθεον, βιβλίῳ γ΄ περί τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις Πατριαρχευσάντων, σελιδ. 220. Σημειοῖ δέ καί ὁ Ἀρμενόπουλος φανερῶς (τμῆμ. α΄, ἐπιγραφῇ δ΄ τῆς ἐπιτομ. τῶν Κανόνων), ὅτι ἡ μετάβασις αὕτη τοῦ ἐπισκόπου, ἡ ἀπό τοῦ παρόντος Κανόνος δηλουμένη, εἶναι πρός καιρόν μόνον, καί ὄχι πάντοτε, ὠφελείας χάριν τοῦ λαοῦ, καί πάλιν νά ἐπαναστρέφῃ εἰς τήν ἰδίαν του ἐπαρχίαν.3Καθὼς ὁ ἁγιώτατος Πρόκλος ἀπό Κυζίκου, καί ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἀπό Σασίμων, καί πολλοί ἄλλοι μέ τοιοῦτον οἰκονομικόν καί ἐξ ἀνάγκης τρόπον, καταλιπόντες τάς ἐπισκοπάς, καί μητροπόλεις ὁποῦ εἶχον πρότερον, μετετέθησαν εἰς τόν Οἰκουμενικόν θρόνον τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ὡς ὁ Μελέτιος, ἀπό Σεβαστείας εἰς Βέῤῥοιαν, ἔπειτα εἰς Ἀντιόχειαν. Καί ὁ Ἀλέξανδρος, ἀπό Φλαυϊάδος (ἥτις ἦν ὑπό τήν Ἀναβαρζίαν) εἰς Ἱεροσόλυμα. Καί ὁ μέγας Εὐστάθιος, ἀπό Βεῤῥοίας τῆς ἐν Συρίᾳ εἰς Ἀντιόχειαν, καί ἄλλοι. Ἐπειδή δέ (λέγει ὁ Δοσίθεος, βίβλου γ΄ τῆς Δωδεκαβίβλου σελ. 221) ἡ οἰκονομία αὕτη ἔγινεν εἰς πολλούς, καί μάλιστα ἐν τοῖς νῦν καιροῖς, αἰτία κακίας, διά τοῦτο, φησίν ὅταν γένηται μετάθεσις, εἶναι παράλογος καί παράνομος. Ἐπειδή τά κατά καιρούς οἰκονομικῶς καί κατά ἀνάγκην γινόμενα, νόμος τῆς Ἐκκλησίας οὐ γίνονται. Ὅθεν καί ἡ συνοδική ἀπόκρισις, ὁποῦ ἔδωκεν ὁ Κωνσταντινουπόλεως Μανουήλ ἐν ἔτει 1250, ὅτι ὁ Ἐπίσκοπος ποιήσας παραίτησιν τῆς Ἐπισκοπῆς του, δύναται νά μετατεθῇ εἰς ἄλλην Ἐπισκοπήν, βουλῇ τοῦ Μητροπολίτου, καί τῶν λοιπῶν Ἐπισκόπων. Ἡ ἀπόκρισις, λέγω αὕτη, ὀλέθριός ἐστι, καί ὡς τοῖς κανόσιν ἐναντιουμένη ἀπόβλητος. Δι’ ὅ καί ὁ Καισαρείας Ἀρέθας, αἱ μεταθέσεις, λέγει πλεονεξίας χάριν, καί δόξης κενῆς ἐφέσει ἐνεργοῦνται, ὧν ἑκάτερον βδελυκτόν, τό μέν, ὡς εἰδωλολατρεία, τό δέ, ὡς ἑωσφόρου νόσημα. Ἔγραφε δέ καί ὁ Ῥώμης Ἰούλιος τοῖς Εὐσεβιανοῖς. Εἰ ἀληθῶς ἴσην καί τήν αὐτήν ἡγεῖσθε τιμήν τῶν Ἐπισκόπων, καί μή ἐκ τοῦ μεγέθους τῶν πόλεων κρίνετε τούς Ἐπισκόπους, ἕδει τόν πεπιστευμένον μικράν, μένειν ἐν τῇ πιστευθείσῃ, καί μή ἐξουθενεῖν τήν πεπιστευμένην, μεταβαίνειν δέ εἰς τήν μή ἐγχειρισθεῖσαν, ἵνα τῆς μέν παρά Θεοῦ δοθείσης, καταφρονῇ, τήν δέ τῶν ἀνθρώπων κενοδοξίαν ἀγαπήσῃ. Καί ὁ Πάπας Δάμασος ἔγραφε πρός Παυλῖνον «Ἡμεῖς τούς ἀπό μίαν ἐπαρχίαν εἰς ἄλλην μεταβαίνοντας, ἕως τότε ἀλλοτρίους τῆς ἰδικῆς μας κοινωνίας ἔχομεν, ἕως ὅτου πρός τήν ἰδικήν των ἐπιστρέψωσιν ἐπαρχίαν». Λέγει δέ καί Θεοδώρητος, Λόγῳ ε΄ κεφ. ι΄ «ἀνίσως Ἐπίσκοπος μεταβῇ ἀπό τόπον εἰς τόπον, καί χειροτονηθῇ εἰς τόν τόπον αὐτοῦ ἄλλος Ἐπίσκοπος, νά μένῃ ἀργός, ἀπό τό ἀρχιερατικόν ἀξίωμα, ὁ ἀφήσας τήν ἰδικήν του ποίμνην, ἕως ὁποῦ νά ἀποθάνῃ ἐκεῖνος ὁποῦ ἐχειροτονήθη εἰς τήν αὐτοῦ ἐπαρχίαν». Ἴδε καί Σωκράτους, βιβλ. ζ΄, κεφ. λστ΄. Σημείωσαι ὅτι οἰκονομικῶς, καί ὑποβιβασμός Ἐπισκόπων ἔγινεν ἀπό μεγαλητέραν δηλ. ἐπαρχίαν εἰς μικροτέραν Ἰωάννης γάρ ὁ Κωδωνάτος ἀπό Ἀλεξανδρείας μετετέθη εἰς Τύρον. Ἔφη δέ καί τις τῶν νομικῶν, ὅτι, τόν δύω λαβόντα Ἐπισκοπάς, δίγαμον ὀνομάζομεν.
