Περί τῶν κατηχουμένων, καί παραπεσόντων,1 (ΠΗΔΑΛΙΟΝ) ἔδοξε τῇ ἁγίᾳ καί μεγάλῃ συνόδῳ, ὥστε, τριῶν ἐτῶν αὐτούς ἀκροωμένους μόνον, μετά ταῦτα εὔχεσθαι μετά τῶν κατηχουμένων.
Ἐάν τινες προσελθόντες τῇ πίστει, καί γενόμενοι κατηχούμενοι, παραπέσωσιν ὑποβιβάζεσθαι τῆς τάξεως, καί τῆς στάσεως τῶν κατηχουμένων, ὡρίσθησαν παρά τῶν ἁγίων Πατέρων, καί ἐν τῷ τῶν ἀκροωμένων ἐπιτιμίῳ γίνεσθαι ἐπί τριετίαν∙ εἶτα πάλιν ἐπανέρχεσθαι πρός τήν προτέραν τάξιν καί στάσιν, καί συνεύχεσθαι τοῖς κατηχουμένοις. Τόν ἐξ ἀπιστίας τῆ ἀληθεῖ πίστει προσελθόντα, καί κατηχηθέντα, καί μετά τήν κατήχησιν πλανηθέντα, καί τήν πρώτην θρησκείαν ζητήσαντα, μή ἁπλῶς δέχεσθαι εἰς τόν τόπον τῶν κατηχουμένων, πάλιν ὑποστρέφοντα, οἱ ἅγιοι Πατέρες διορίζονται, ἀλλά πρότερον ἐπεί τριετίᾳ ἔξωθεν τοῦ ναοῦ ἵστασθαι μετά τῶν ἀκροωμένων∙ πληρωθείσης δέ ταύτης, ἀποκαθίστασθαι εἰς τήν προτέραν τάξιν καί στάσιν τῶν κατηχουμένων. . Εἴ τις παραπέσοι κατηχούμενος, οὗτος τρισίν ἔτεσιν ἀκροάσθω, καί μόνον∙ εἶτα μετά τῶν κατηχουμένων εὐχέσθω. Δύο εἴδη τῶν κατηχουμένων∙ οἱ μέν γάρ ἄρτι προσέρχονται, οἱ δέ γεγόνασι τελεώτεροι, ἐφ’ ἱκανόν τά τῆς πίστεως, μυηθέντες∙ ὁ γοῦν τελεώτερος κατηχούμενος, παραπεσών, καί ἁμαρτήσας, ἀνεπιτίμητος οὐκ ἔσται, κᾂν καί τό ἅγιον βάπτισμα ἱκανόν ἐστι πάντα ῥύπον ψυχικόν ἀποπλῦναι∙ ἀλλά μετά τῶν ἀκροωμένων συντάττεται, καί μετά τριετίαν μετά τῶν κατηχουμένων αὖθις συνεύχεται. Καί ζήτει τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου κανόνα ε΄. Κατηχούμενοι ὀνομάζονται ἀπό τοῦ κατηχῶ, ὅπερ ἑρμηνεύεται, διδάσκω διά λόγου τούς ἀρχαρίους τήν πίστιν. Ἐπειδή ἐκατηχοῦντο οὗτοι, καί ἐδιδάσκοντο τά δόγματα τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Εἰς δύω δέ τάξεις ἐδιαιροῦντο. Καί ἡ μέν πρώτη τάξις ἦτον τελειοτέρα, καί τῶν γόνυ κλινόντων ὠνομάζετο, ἥτις εἶχε δεχθῇ μέ τήν πίστιν, τό βάπτισμα δέ μόνον ἀνέβαλε. Δι’ ὅ καί μέσα εἰς τήν Ἐκκλησίαν εἰσήρχετο, ἕως εἰς τήν εὐχήν τῶν κατηχουμένων, κατά τόν ιθ΄ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ τῆς ὁποίας μυστικῶς λεγομένης, καί ἐπιτιθεμένης τῆς χειρός τοῦ ἱερέως εἰς αὐτήν, τό γόνυ ἔκλινεν. Ὅταν δέ ἤθελεν ἐκφωνηθῇ τό, Ὅσοι κατηχούμενοι προέλθετε, ἐξήρχετο τῆς ἐκκλησίας. Ἡ δέ Δευτέρα τάξις ἦτον ἀτελεστέρα, καί τῶν ἀκροωμένων ὠνομάζετο. Ἥτις ἐν τῷ νάρθηκι ἱσταμένη πρός ταῖς Βασιλικαῖς πύλαις, ἀκροάζετο τάς θείας γραφάς, καί μετά τήν ἀκρόασιν τῶν θείων εὐαγγελίων ἐξήρχετο, κατά τε τόν Βλάσταριν, καί τόν σχολιαστήν τοῦ Ἀρμενοπούλου εἰς τήν ἐπιτομήν τῶν κανόνων (τμήματ. ε΄, ἐπιγραφ. γ΄) αἱ ὁποῖαι δύω τάξεις σαφῶς ὁρῶνται, καί εἰς τήν τοῦ ναοῦ ἰχνογραφίαν ὁποῦ ἐσχεδιάσαμεν. Ὁ δέ Καρδινάλις Βώνας (βιβλ. α΄, περί λειτουργ. πραγμάτων) καί ἄλλοι τινές, κοντά εἰς τάς δύω ταύτας τάξεις, ἀριθμοῦσι καί ἄλλας δύω, ἐκ τῶν δυτικῶν πατέρων ταύτας συνάξαντες. Αὗται δέ ὠνομάζοντο, ἡ τῶν συναιτούτων (διά τό νά ἐζήτουν τό βάπτισμα) καί ἡ τῶν ἐκλεκτῶν. Οἵτινες οὕτως ἐλέγοντο, ἀφ’ οὗ κατεγράφοντο εἰς τόν κατάλογον τῶν βαπτισθησομένων. Τούς ὁποίους φωτιζομένους ὀνομάζει τό ζ΄ κεφ., τοῦ η΄ βιβλ. τῶν Ἀποστολικῶν διαταγῶν, καί ὁ Κύριλλος εἰς τάς κατηχήσεις του. Βαπτιζομένους δέ τό η΄ κεφ., τοῦ αὐτοῦ βιβλ. τῶν διαταγ., τούτους ἀναφέρει καί ὁ στ΄ τοῦ Τιμοθέου.2 Τούτων οὕτως εἰρημένων, λέγει ὁ παρών Κανών. Ὅσοι κατηχούμενοι ὄντες ἀπό τήν α΄ καί τελειοτέραν τάξιν, ἀρνήθησαν τήν πίστιν, ἐφάνη εὔλογον εἰς τήν ἁγίαν, καί μεγάλην σύνοδον ταύτην, τρεῖς χρόνους νά στέκωνται εἰς τήν δευτέραν, καί ἀτελεστέραν τάξιν τῶν Κατηχουμένων, τῶν ἀκροωμένων ἐν τῷ Νάρθηκι, καί μετά τούς τρεῖς χρόνους νά συμπροσεύχωνται μέ τήν πρώτην, καί τελειοτέραν τάξιν τῶν Κατηχουμένων μέσα εἰς τήν Ἐκκλησίαν. Δικαίως δέ, ἤθελεν ἀπορήσῃ τινάς, διατί αἱ μέν σύνοδοι οὕτως ἐπιτιμῶσι τούς κατηχουμένους ἁμαρτάνοντας, ὁ δέ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ κ΄ αὐτοῦ κανόνι λέγει «Καί καθόλου τά ἐν τῷ κατηχουμένῳ βίῳ γινόμενα εἰς εὐθύνας οὐκ ἄγεται;». Πρός λύσιν τῆς ἐναντιοφανείας ταύτης ῥητέον, κατά τόν Ζωναρᾶν, ὅτι δέν εἶπεν ὁ μέγας Βασίλειος νά μήν ἐπιτιμῶνται οἱ κατηχούμενοι, ἁμαρτάνοντες πρό τοῦ βαπτίσματος. Τότε γάρ ἐνάντιος ἤθελεν εἶναι εἰς τούς συνοδικούς κανόνας. Ἀλλ’ ὅτι τά ἁμαρτήματα τῶν κατηχουμένων δέν ἄγονται εἰς εὐθύνην, ἤτοι εἰς κόλασιν μετά τό βαπτισθῆναι αὐτούς. Ἐπειδή καί ἐσυχωρήσθησαν διά τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, ὄχι μόνον ὅσα, κατηχούμενοι ὄντες, ἔπραξαν, ἀλλ’ ἀκόμη καί ὅσα ἔπραξαν πρό τοῦ νά γίνουν κατηχούμενοι. Ταὐτόν εἰπεῖν ἐν ἀπιστίᾳ ὄντες. Ἐπιτιμῶνται δέ οἱ κατηχούμενοι, διατί καί αὐτοί ἀγκαλά καί νά μήν εἶναι πράγματι ἐντός τῆς ἐκκλησίας, οὔτε ἐνεργείᾳ μέλη τῆς ἐκκλησίας εἰσίν, ὅμως ἐφέσει, καί προθυμίᾳ ψυχῆς, καί δυνάμει, ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ εἰσί. Διότι κατά τόν Θεολόγον (ἐν τῷ εἰς τά Φῶτα λόγῳ) ἐν προθύροις τῆς εὐσεβείας οὗτοί εἰσι, καί συνελήφθησαν μέν ἐν τῇ πίστει, ἂν καί ἀκόμη δέν ἐγεννήθησαν διά τοῦ βαπτίσματος (καθ’ ὃ καί οὔτε εἶναι ἀπεγνωσμένοι ἀπό κάθε ἐλπίδα σωτηρίας, ἂν ἐξ ἀνάγκης ἀβάπτιστοι ἀποθάνωσιν), ὡς τοῦτο δείκνυται ἀπό τόν ἐπιτάφειον λόγον ὁποῦ κάμνει ὁ θεῖος Ἀμβρόσιος πρός τόν βασιλέα Οὐαλεντινιανόν, τόν ἀποθανόντα ἔτι κατηχούμενον: Λοιπόν αἱ σύνοδοι διά τοῦτο τούς κατηχουμένους ἐπιτιμῶσιν ὡς οἰκείους ἥδη ὄντας, καί τήν πίστιν δεξαμένους, καί χριστιανούς ὀνομαζομένους. Καί ὅσα ὁ νόμος αὐτοῖς λέγει, ὡς ἐν νόμῳ οὖσιν αὐτοῖς λαλεῖ, κατά τό Ἀποστολικόν λόγιον. 1Ἰωάννης ὁ Ἀντιοχιεύς ἐν τῇ συλλογῇ τῶν Κανόνων ἔχει «περί τῶν παραπεσόντων κατηχουμένων».2Περί τῶν κατηχουμένων λέγει ὁ ἱερομύστης Διονύσιος ἐκκλ. ἱεραρχ. κεφ. γ΄ τοῖς κατηχουμένοις ἡ ἐσχάτη ἀπονενέμηται τάξις. Εἰσί γάρ ἀμέθικτοι, καί ἀμύητοι παντός ἱερατικοῦ τελεστηρίου.
