Αὐρήλιος ἐπίσκοπος εἶπε· Τί πρός ταῦτα λέγει ἡ ὑμετέρα ἁγιωσύνη; Ἀπό πάντων τῶν ἐπισκόπων ἐλέχθη. Ὀφείλει παρ᾽ ἡμῶν τά ὁρισθέντα ἐκ τῶν πρό ἡμῶν φυλαχθῆναι, ὧν τινων ὡς ἔτυχεν ἀβούλως οἱ πρωτεύοντες τῆς οἱασδήποτε ἐπαρχίας ἀμελεῖν κατατολμῶσι. Πολλοί οὖν ἐπίσκοποι συναχθέντες, ἐπίσκοπον χειροτονήσουσιν. Εἰ δέ ἀνάγκη γένηται, τρεῖς ἐπίσκοποι, ἐν οἱῳδήποτε ἂν τόπῳ ὦσι, τῷ τοῦ πρωτεύοντος παραγγέλματι χειροτονήσουσι τόν ἐπίσκοπον. Καί ἐάν τις ἔν τινι ἐναντιωθῇ τῇ ἰδίᾳ ὁμολογίᾳ ἤ τῇ ὑπογραφῇ, αὐτός ἑαυτόν ἀποστερήσει τῆς τιμῆς.
Ὁ τέταρτος κανὼν τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συνόδου, ὑπό πάντων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων καθίστασθαι ὁρίζει ἐπίσκοπον∙ εἰ δέ τις εἴη δυσχέρεια, τρεῖς ἐπί τό αὐτό συνάγεσθαι, συμψήφων διά γραμμάτων καί τῶν λοιπῶν γινομένων, καί οὕτω τήν χειροτονίαν γίνεσθαι∙ ἃ τοίνυν ὁ εἰρημένος κανὼν διατάττεται, ταῦτα φασιν οἱ τῆς συνόδου ταύτης δεῖν φυλαχθῆναι, ὡς ὁρισθέντα παρά τῶν πρό ἐκείνων. Χειροτονίαν δ’ ἐνταῦθα, μή τήν χειροθεσίαν καί καθιέρωσιν νοητέον, ἀλλά τήν ψῆφον, ἵνα μή δοκῇ ἐναντιοῦσθαι τῷ πρώτῳ κανόνι τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, καί ὑπό δύο ἐπισκόπων ὁρίζοντι χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπον. Ὅπως δέ οὐκ ἐναντιοῦται, εἴρηται ἐν τῇ ἐξηγήσει τοῦ δ΄ κανόνος τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συνόδου, ἃ καί ἀναγνωστέον. Πρωτεύοντας δ’ ἐνταῦθα τῶν ἐπαρχιῶν τούς μητροπολίτας φησίν, ὧν παραγγέλματι, ἤγουν ἐντολῇ, χειροτονεῖν, τοὐτέστι ψηφίζεσθαι τούς ἐπισκόπους ἐπίσκοπον διατάττεται. Ἐάν δέ τις, φησί, τῶν ψηφισαμένων, καί μετά τήν ψῆφον ἐναντιωθῇ τῇ ἰδίᾳ ὁμολογίᾳ ἤ τῇ ὑπογραφῇ, ἤγουν, ἐάν ὃν ὡμολόγησεν ἄξιον εἶναι γενέσθαι ἐπίσκοπον, ἤ ὑπέγραψεν ἐν τῷ περί ἐκείνου ψηφίσματι, τοῦτον μετά ταῦτα λέγῃ μή εἶναι ἄξιον, καί ἐναντιῶται αὐτός ἑαυτῷ, ἑαυτόν ἀποστερήσει τῆς ἀρχιερατικῆς τιμῆς, τοὐτέστι καθαιρεθήσεται, μή ἀποδεικνύς τό κατά τοῦ διαβαλλομένου αἰτίαμα. Χειροτονίαν ἐνταῦθα, μή τήν χειροθεσίαν καί καθιέρωσιν νοήσῃς, ἀλλά τήν ψῆφον∙ ὅτι τε τοῦτο παρίσταται ἀπό τοῦ τέλους τοῦ κανόνος, διοριζομένου καθαιρεῖσθαι τόν τῇ ἰδίᾳ ὑπογραφῇ καί ὁμολογίᾳ ἐναντιούμενον ἐπίσκοπον, ἥτις ὑπογραφή καί ὁμολογία ἐναντιούμενον ἐπίσκοπον, ἥτις ὑπογραφή οὐ γίνεται εἰς χειροτονίαν, ἤτοι καθιέρωσιν, ἀλλά εἰς ψῆφον∙ καί ὅτι, τοῦ ἀποστολικοῦ πρώτου κανόνος διοριζομένου χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπον ὑπό ἐπισκόπων δύο, εἴπερ ἐκλαβώμεθα τήν χειροτονίαν εἰς χειροθεσίαν, δόξοιμεν λέγειν ἐναντία τῷ ῥηθέντι κανόνι. Τοῦ δέ δ΄ κανόνος τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συνόδου παρακευλευομένου ὑπό πάντων τῶν ἐπαρχεωτῶν καθίστασθαι τάς ψήφους, εἰ δέ δυσχερές τοῦτό ἐστι, τρεῖς ἐπί τό αὐτό συνάγεσθαι, συμψήφων γινομένων διά γραμμάτων καί τῶν λοιπῶν, ὡς ἔοικε, τινές μητροπολῖται, (τούτους γάρ ὁ παρὼν κανὼν πρωτεύοντας ἐπαρχίας καλεῖ), οὐκ ἐφύλαττον τά τοῦ κανόνος∙ ὅθεν καί ὡρίσθη παρά τῶν Πατέρων, ὑπό πολλῶν ἐπισκόπων γίνεσθαι τάς ψήφους. Εἰ δέ οὐκ ἔστι τοῦτο εὐχερές, ἐξ ἀνάγκης ὑπό τριῶν, ὀφειλόντων μετά εἰδήσεως καί ἐπιτροπῆς τοῦ πρώτου, ἤγουν τοῦ μητροπολίτου, συνέρχεσθαι ἐν οἱῳδήτινι τόπῳ∙ ἐάν δέ τις τῶν ψηφισαμένων ἐναντιωθῇ τῇ ἰδίᾳ ὑπογραφῇ, καθαιρεθήσεται. Καί ὁ μέν κανὼν ἐν τούτοις. Τινός δέ μητροπολίτου αἰτιαθέντος ποτέ, ὡς μή μετά ἐπαρχεωτῶν αὐτοῦ ψηφισαμένου ἐπίσκοπον, ἀλλά μετά μητροπολιτῶν διαγόντων εἰς τήν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν, ἐχρήσαντό τινες, ὑπέρ αὐτοῦ λέγοντες, τῷ παρόντι κανόνι, καί εἶπον, ὡς, εἰ καί ἀπό τοῦ δ΄ κανόνος τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης συνόδου ἀνάγκη ἐστίν ὑπό ἐπαρχεωτῶν τό ἐλάχιστον τριῶν τάς ψήφους γίνεσθαι, ἀλλ’ ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος μεταγενεστέρου ὄντος ἐνεδόθη τῷ μητροπολίτῃ μετακαλεῖσθαι τρεῖς ἐπισκόπους τούς αὐτῷ βουλητέους, καί ποιεῖν τήν ψῆφον δι’ αὐτῶν ἐν οἵῳ ἂν τόπῳ θελήσῃ∙ καί ἤθελον ἀπό τούτου τοῦ κανόνος ἀκαταιτίατον τόν μητροπολίτην συντηρηθῆναι. Ἤκουσε δέ, ὡς, ἐπεί ὁ παρὼν κανὼν οὐ νέον τι θεσμοθετεῖ, ἀλλά τά προσδιορισθέντα παρά τῶν Πατέρων καί ἐφεξῆς διορίζεται φυλάττεσθαι, ὀφείλουσι πάντως τά περί τῶν συγκαλουμένων ἐπισκόπων νοεῖσθαι κατ’ ἐκεῖνον τόν κανόνα, καί ἐξ ἀνάγκης μετά ἐπαρχεωτῶν τάς ψήφους γίνεσθαι. Τό δέ, ἐν οἱῳδήποτε τόπῳ προβῆναι, οὐ προκριματίζει τήν ψῆφον∙ μόνον γινέσθω μετά ἐπαρχεωτῶν τό ἐλάχιστον τριῶν, συμψήφων γινομένων καί τῶν λοιπῶν διά γραμμάτων. Τοῦ δέ κανόνος διοριζομένου ὑπό τριῶν ἐπισκόπων τάς ψήφους γίνεσθαι, εἴπερ ἐστί δυσχερές πολλούς συνελθεῖν, ἐρωτήσει τις, ἐάν εὐχέρειά ἐστι πολλούς συνελθεῖν, ἀκυρωθήσεται ἡ ψῆφος, ἤ οὔ; Λύσις. Τά ἄνωθεν γραφέντα περί καθαιρέσεως ἐπισκόπου γενομένης παρά δώδεκα ἐπισκόπων, ὅταν ὑπῆρχεν εὐχερές καί πλείους συνελθεῖν, ἀρκοῦσιν εἰς λύσιν τοῦ παρόντος ζητήματος∙ τό δέ, ἐν οἱῳδήποτε τόπῳ γέγραπται διά τούς λέγοντας, ὀφείλειν τάς ψήφους τῶν ἐκκλησιῶν γίνεσθαι παρά τοῦ μητροπολίτου εἰς τήν κατ’ αὐτόν μητρόπολιν, ὅπερ οὐκ ἐδέχθη∙ οὐδέ γάρ ὁ τόπος καθιστᾷ τόν ἐπίσκοπον, ἀλλ’ ἡ ψῆφος, καί ἡ ἐπιλογή τῶν ἀρχιερέων. Σημείωσαι δέ καί ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι ὁ πρωτεύων, ἤγουν ὁ μητροπολίτης, οὐκ ὀφείλει παρουσιάζειν εἰς τάς ψήφους, ἀλλά μόνοι οἱ ἐπίσκοποι. Τί δέ; ἐάν τις τῶν ψηφισαμένων ἐναντιωθῇ τῇ οἰκείᾳ ὑπογραφῇ, ἀπεντεῦθεν καθαιρεθήσεται, ἤ μετά δοκιμασίαν καί ἀποτυχίαν ὧν προτίθησι; Λύσις. Εἰ μέν ἐκληφθῶσι τά ῥήματα τοῦ κανόνος εἰς τό ἐπιγινώσκειν μέν τόν ψηφισάμενον τήν οἰκείαν ὑπογραφήν, λέγει δέ μετά ταῦτα μαθεῖν τι κωλύον τόν ψηφισθέντα εἰς ἐπισκοπικόν προελθεῖν ἀξίωμα, ἄλλως οὐ καθαιρεθήσεται, εἰ μή περί τάς ἀποδείξεις ἀτονήσει. Εἰ δέ ἐκληφθῇ ἡ ἐναντίωσις τῆς ὑπογραφῆς εἰς ἄρνησιν ταύτης, ἐλεγχομένου τοῦ πράγματος διά συγκρίσεως τῶν γραμμάτων, ἤ ἄλλως πως, ἀπεντεῦθεν καθαιρεθήσεται. Σημείωσαι οὖν τόν παρόντα κανόνα περί ἀρνήσεως ὑπογραφῇς διαλεγόμενον, ὡς ἐμοί δοκεῖ. Ἀνάγνωθι καί κεφάλ. οε΄, τοῦ α΄ τίτλου, τοῦ κβ΄ βιβλίου τῶν βασιλικῶν, καί κεφ. α΄, τοῦ γ΄ τίτλου τοῦ αὐτοῦ βιβλίου, καί τόν ὅλον δ΄ τίτλον τοῦ αὐτοῦ βιβλίου, καί τό ξ΄ κεφάλαιον, τοῦ α΄ τίτλου, τοῦ κγ΄ βιβλίου, καί μάθῃς ὅπως ποτέ μέν δι’ ἀντισυγγράφων, ποτέ δέ διά μαρτύρων ὀμνυόντων, ἐλέγχεται ὁ ἀρνούμενος τήν οἰκείαν ὑπογραφήν∙ καί ὅτι μετά ἔλεγχον ὁ κατακριθείς ἀναγκάζεται ποιῆσαι τῷ ἀντιδίκῳ μή μόνον τό ἱκανόν τοῦ περιεχομένου ἐν τῷ ἐγγράφῳ ποσου, ἀλλά καί ἕτερον τοσοῦτον. Ἡ δέ οβ΄ νεαρά τοῦ βασιλέως κυροῦ Λέοντος τοῦ Φιλοσόφου διορίζεται πᾶν ἔγγραφον, ἐν ᾧ ἐπιγέγραπται ὁ τοῦ τιμίου καί ζωοποιοῦ Σταυροῦ τύπος διά χειρός τοῦ συνθεμένου αὐτό, ἔχειν τό ἰσχυρόν καί ἀμετάπτωτον, κᾂν οὐκ ἔστι κατησφαλισμένον διά προστίμου∙ καί ἀνάγνωθι τήν τοιαύτην νεαράν∙ καί συναγαγὼν εἰπέ, ὅτι τό καθαιρεῖσθαι τούς ἀρχιερεῖς ἀρνουμένους τάς ἐν ταῖς ψήφοις ὑπογραφάς αὐτῶν, ἰδικόν ἐστι, καί ὀφείλει κρατεῖν εἰς τοῦτο καί μόνον τό φάκτον. Ἐάν γάρ ἕτερον ἔγγραφον αὐτοῦ ἀρνήσηται ἐπίσκοπος, ἤ κληρικός, ὡς ἐμοί δοκεῖ, οὐ καθαιρεθήσεται, καθά τινες λέγουσιν, ἀλλά κατά τούς ἄνωθεν καταστρωθέντας νόμους κολασθήσεται. Τοῦ πρωτεύοντος ἐπιτάττοντος, καί τρεῖς ἐπίσκοποι καθιστῶσιν ἐπίσκοπον∙ καί ὁ τῇ οἰκείᾳ ὁμολογίᾳ ἤ ὑπογραφῇ ἐναντιούμενος, οἴκοθεν ἕξει τό ἄτιμον. Πάντας μέν χρή παρεῖναι, εἰ δυνατόν, τῆς ἐπαρχίας τούς ἐπισκόπους, ὅτε μέλλει γενέσθαι ψῆφος ἐπισκόπου ἐν ταῖς χηρευούσαις ἐπισκοπαῖς, καθὼς καί τῷ τετάρτῳ κανόνι τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου δοκεῖ, καί τῶν ἐννεακαιδεκάτω τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ. Εἰ δέ δυσχερές τοῦτο, ἤ διά μῆκος ὁδοῦ, ἤ δι’ ἑτέραν τινά ἀνάγκην, τρεῖς κᾂν τό ἐλάχιστον, ἐπιταγῇ καί γνώμῃ τοῦ μητροπολίτου αὐτῶν, τήν ψῆφον ποιήσουσι, συμψήφων γινομένων καί τῶν ἀπόντων διά γραμμάτων. Εἴ τις δέ τῶν ἐπισκόπων ὁμολογήσει καί διαβεβαιώσεταί τινα ἄξιον εἶναι τοῦ βαθμοῦ τῆς ἐπισκοπῆς, εἶτα διά τι πάθος ἐναντίως τῇ ὁμολογίᾳ αὐτοῦ, ἤ τῇ ὑπογραφῇ χωρήσει, καί ἀνάξιον τοῦτον τόν παρ’ αὐτοῦ ἐπιλεγέντα καλοίῃ, μή ἀγνοούμενον παρ’ αὐτοῦ καί πρώην, ὁποῖος ἦν, τῆς οἰκείας τιμῆς ἀποστερηθήσεται. Καί γάρ καί ὁ νόμος τούς ψευδῶς ἤ ἐναντίως ἑαυτοῖς μαρτυρήσαντας, διά τῶν προσφόρων ἀρχόντων τιμωρεῖ∙ καθὼς τό τεσσαρεσκαιδέκατον κεφάλαιον τοῦ α΄ τίτλου, τοῦ κα΄ βιβλίου διαλαμβάνει. Τόσον ἡ ψῆφος, ὅσον καί ἡ διά τῶν εὐχῶν ἱεροτελεστία τοῦ Ἀρχιερέως, πρέπει νά γίνεται ἀπό πολλούς Ἀρχιερεῖς, κατά τόν παρόντα κανόνα. Ἂν δέ ὑπό ἀνάγκης καί δυσκολίας τινός δέν δύνανται πολλοί νά συναχθοῦν, τρεῖς ὅμως Ἀρχιερεῖς πρέπει, καί νά ψηφίζουν, καί νά χειροτονοῦν τόν μέλλοντα Ἀρχιερατεῦσαι, μέ τήν παραγγελίαν καί τήν γνώμην τοῦ τῆς ἐπαρχίας Μητροπολίτου, εἰς τόν ὁποῖον ὑπόκεινται αὐτοί, καί ὁ μέλλων χειροτονηθῆναι. Ἐάν δέ τινας ἐκ τῶν ψηφισαμένων Ἀρχιερέων, καί ὁμολογήσας διά στόματος, καί ὑπογράψας διά χειρός, ὅτι ἄξιος τῆς Ἐπισκοπῆς ἐστιν ὁ μέλλων Ἀρχιερατεῦσαι, ὕστερον ἐναντιωθῇ εἰς τήν ὁμολογίαν καί ὑπογραφήν του, λέγων, ὅτι δέν εἶναι ἄξιος (ἴσως διά τί ἔμαθε κᾀνένα τι ἔγκλημά του κωλῦον αὐτόν τῆς Ἀρχιερωσύνης), οὗτος αὐτός ἑαυτόν ἐστέρησεν ἀπό τήν τοῦ Ἐπισκόπου τιμήν, ἤτοι θέλει καθαιρεθῇ. Ἂν ὅμως δέν ἀποδείξῃ τό κατά τοῦ ὑποψηφίου ἔγκλημα. Ὅρα καί τόν α΄ Ἀποστολ. τόν δ τῆς α΄ καί τό τέλος τοῦ στ΄ τῆς αὐτῆς α΄. 1Ἀριθμόν δέ 14 κανόνος ἔχει παρά τοῖς ἐξηγηταῖς, τό νά κρίνωνται ἐν τῇ Τριπόλει διά τήν ἔνδειαν τῶν Ἐπισκόπων, ὁ μέν Πρεσβύτερος ἀπό πέντε Ἐπισκόπους μόνον, καί ἀπό τόν ἐδικόν του, ὁ δέ Διάκονος, ἀπό δύω, καί ἀπό τόν ἐδικόν του, ὡς εὑρίσκεται ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς συνόδου ταύτης. Ἐκ τούτου συμπεραίνομεν ὡσάν ἕνα πόρισμα, καί λέγομεν, ὅτι, καθὼς ἡ σύνοδος αὕτη ἐσυγχώρησε καί ἀπό ὀλιγωτέρους Ἐπισκόπους νά κρίνωνται οἱ ἱερωμένοι, διά τί εἰς τούς τόπους ἐκείνους Ἐπίσκοποι πολλοί δέν εὑρίσκοντο. Ταὐτόν εἰπεῖν, διά τήν ἀνάγκην. Τοιουτοτρόπως εἶναι συγκεχωρημένον νά γίνεται καί τό ἅγιον Εὐχέλαιον ἔν τισι χωρίοις καί τόποις τῆς Βουλγαρίας, ἤ καί ἄλλης ἐπαρχίας, ὄχι μόνον ἀπό τρεῖς Ἱερεῖς, ἀλλά καί ἀπό δύω, καί ἀπό ἕνα διά τήν ὀλιγότητα τῶν ἱερέων, ὁποῦ εἶναι εἰς τούς τόπους ἐκείνους, ταὐτόν εἰπεῖν διά τήν ἀνάγκην. Καλήτερον γάρ εἶναι νά γίνεται τό μυστήριον καί ἀπό ἕνα μόνον ἱερέα, πάρεξ νά τό ὑστεροῦνται παντάπασιν οἱ ἐκεῖσε χριστιανοί, καί μάλιστα οἱ ἀσθενεῖς, καί ἐνταυτῷ νά ὑστεροῦνται τήν ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιῶν, ὁποῦ αὐτό χαρίζει εἰς αὐτούς. Ἔπειτα, ἂν ἕνας ἱερεύς μόνος ἐκτελῇ ὅλα τά ἄλλα μυστήρια, καί τά μείζονα τοῦ Εὐχελαίου, διά τί καί μόνος δέν δύναται νά ἐκτελέσῃ τό θεῖον Εὐχέλαιον; ἐκεῖνο δέ ὁποῦ λέγει ὁ θεῖος Ἰάκωβος «Προσκαλεσάσθω τούς Πρεσβυτέρους τῆς ἐκκλησίας», τούς ὄντας ἐννοεῖ, ἀλλ’ οὐχί τούς μή ὄντας, μηδέ εὑρισκομένους ἐκεῖσε. Ἡ τοίνυν ἀνάγκη κανόσι καί νόμοις οὐχ ὑπόκειται, ἕως οὗ ἀνάγκη ἐστίν.
