Ὁμοίως ἤρεσεν, ἵνα πάντες οἱ δοῦλοι, καί οἱ ἴδιοι ἀπελεύθεροι εἰς κατηγορίαν μή προσδεχθῶσι· καί πάντες οὓς πρός κατηγορητέα ἐγκλήματα οἱ δημόσιοι νόμοι οὐ προσδέχονται· πάντες ἔτι μήν οἱ τοῖς τῆς ἀτιμίας σπίλοις ἐῤῥαντισμένοι, τοὐτέστι μῖμοι, καί ὅσα ταῖς αἰσχρότησιν ὑποβέβληνται πρόσωπα· αἱρετικοί ἔτι μήν, εἴτε Ἕλληνες, εἴτε Ἰουδαῖοι· πλήν ὅμως πᾶσιν, οἷς ἡ τοιαύτη κατηγορία ἀρνεῖται, ἐν ταῖς ἰδίαις αἰτίαις τήν τοῦ κατηγορεῖν ἄδειαν μή ὀφείλειν ἀρνεῖσθαι.
Οἱ δοῦλοι τοῖς νόμοις ἀπρόσδεκτοί εἰσιν εἰς τό ἐνάγειν ἤ μαρτυρεῖν, καί εἰς ἕτερα∙ οἱ δέ ἀπελεύθεροι, κατά μέν ἄλλων δύνανται ἐνάγειν καί ἐγκληματικῶς, κατά δέ τῶν ἐλευθερωτῶν αὐτῶν, ἤ τῶν παίδων αὐτῶν, ἤ τῶν κληρονόμων τῶν ἐχόντων κατ’ αὐτῶν πατρωνικά δίκαια οὐ δύνανται∙ ἡ πατρωνία δέ Ῥωμαϊκή οὖσα λέξις, καί ἐξελληνιζομένη, προστασία νοεῖται. Οὔτε οὖν δούλους δέχεται κατηγορεῖν ἐπισκόπων καί κληρικῶν ὁ κανών, οὔτε ἀπελευθέρους ἰδίους τῶν κατηγορουμένων, οὔτε τινάς ἄλλους, οὓς οἱ πολιτικοί νόμοι κατηγορεῖν κωλύουσιν ἐπ’ ἐγκλήμασιν, οὔτε ἀτίμους, οἷον μίμους, καί θηριομάχους, ἤ μονομάχους. Διά δέ τῶν μίμων, τούς σκηνικούς πάντας ἐδήλωσεν, ὧν οἱ μέν εἰωθότες ἐνώπιον τοῦ βασιλέως τά ἑαυτῶν ἐνδείκνυσθαι ἐπιτηδεύματα ἔντιμοι τοῖς νόμοις λογίζονται, οἱ δέ ἐν πανηγύρεσι καί δημοτικαῖς συνελεύσεσι παίζοντες ἄτιμοι κρίνονται. Ὁμοίως καί οἱ θηριομάχοι, οἳ καί κυνηγοί ὀνομάζονται, καί οἱ μονομαχοῦντες, εἰ μέν δι’ ἐπίδειξιν ἀνδρείας καί δόξης ἔρωτα θηριομαχοῦσιν, ἤ μονομαχοῦσιν, ἐπίτιμοί εἰσιν, εἰ δέ διά μισθόν, ἄτιμοι∙ ὁ γάρ τῆς οἰκείας ζωῆς μή φειδόμενος, ἀλλά μισθοῦ προδιδούς αὐτήν, καί θανάτου διά κέρδος καταφρονῶν, πῶς ἂν τῆς οἰκείας φείσεται ὑπολήψεως; Ἀλλ’ οὐδέ αἱρετικοῖς ἤ ἀπίστοις δίδωσι κατηγορεῖν. Εἰ δέ ἰδίας οἱ τοιοῦτοι αἰτίας ἔχουσι, καί περί τούτων ἐνάγουσι, προσδεχθήσονται, κᾂν κατ’ ἐπισκόπων, ἤ κληρικῶν ἐνάγωσι. Τά αὐτά δέ διορίζεται καί ὁ ἕκτος κανὼν τῆς δευτέρας συνόδου∙ ἀναγνωστέον καί τά ἐν ἐκείνῳ γεγραμμένα. Καί οὗτος ὁ κανὼν ἀπό τῶν ἐν τῷ στ΄ κανόνι τῆς δευτέρας συνόδου γεγραμμένων σαφηνίζεται∙ διαλαμβάνει γάρ, μή δύνασθαι δούλους, καί ἀτίμους, καί αἱρετικούς, καί πάντας ἁπλῶς οὓς καί οἱ νόμοι κωλύουσιν ἐγκληματικά δικαστήρια ἐνιστᾷν, καί κατηγορεῖν ἱερωμένων∙ πλήν, φησιν, οὗτοι πάντες οἰκεῖον διαφέρον ἔχοντες, οὐ κωλυθήσονται κινεῖν ἐγκληματικά δικαστήρια κατά ἐπισκόπων καί κληρικῶν∙ ὥστε τά μή αὐτοῖς διαφέροντα ἐγκλήματα, ἤγουν τά δημόσια, παρά παντός δέ κινεῖσθαι δυνάμενα, οἱ τοιοῦτοι γυμνάζειν κεκώλυνται∙ καί σημείωσαι τοῦτο. Ἐπεί δέ καί ἀπελευθέρων μέμνηται ὁ κανών, γίνωσκε, ὅτι οἱ ἀπελεύθεροι, κατά ἄλλων μέν ἐγκληματικόν δικαστήριον ἐνιστᾷν δύνανται, κατά δέ τῶν ἐλευθερωσάντων αὐτούς, καί τῶν λεγομένων πατρώνων, ἐνιστᾷν οὐ δύνανται∙ καί ἀνάγνωθι τό η΄, θ΄, ι΄, ηα΄ κεφ., τοῦ λδ΄ τίτλου, τοῦ ξ΄ βιβλίου, καί μάθῃς τίνες εἰσίν οἱ κωλυόμενοι κινεῖν ἐγκληματικά δικαστήρια, καί πῶς οἱ ἀπελεύθεροι περί τοιούτων κατά τῶν οἰκείων πατρώνων οὐκ ἐνάγουσι∙ φασί γάρ∙ Χωρίς τῶν κεκωλυμένων οἱ ἄλλοι δύνανται κινεῖν τά δημόσια. Κωλύονται δέ τινες διά φύσιν ἤ ἡλικίαν, ὡς γυνή καί ἄνηβος, καί ἄλλοι ὡς ἐνόπλως στρατευόμενοι, ἄλλοι ὡς ἄρχοντες, ἄλλοι ὡς ἄτιμοι ἤ αἰσχροκερδεῖς καί λαμβάνοντες ἐπί τῷ κατηγορῆσαι ἤ μή κατηγορῆσαι, καί οἱ δύο κατηγορίας καθ’ ἑτέρων ἐγγραψάμενοι∙ ἄλλοι διά τήν αἵρεσιν αὐτῶν ὡς ἀπελεύθεροι τῶν πατρώνων∙ ἄλλοι δι’ ὑποψίαν συκοφαντίας, ὡς οἱ ψευδομαρτυρήσαντες, ἄλλοι διά πενίαν, ὡς οἱ μή ἔχοντες πεντήκοντα νομισμάτων οὐσίαν. Οὗτοι δέ πάντες ἐγκλήματα ἴδια καί φόνον συγγενῶν ἐκδικεῖν δύνανται. Παῖδες δέ καί ἀπελεύθεροι, βιαίως νομῆς ἐκβληθέντες παρά τοῦ πατρός, ἤ τοῦ πάτρωνος, τό μέν ἔγκλημα τῆς βίας οὐ δύνανται κινεῖν, εἰς δέ τό ἀναλαβεῖν τήν νομήν κινοῦσι∙ καί ὁ υἱός γάρ κατά μητρός περί ὑποβολιμαίου κινεῖ, διά τό μή σχεῖν αὐτόν συγκληρονόμον, οὐ μήν τό περί πλαστογραφίας. Μίμους μέν τοι ἐκείνους λέγε, τούς προσωπεῖα ὑποδυομένους, δούλων τυχόν, ἤ καί γυναικῶν, καί μή πάντας τούς τῆς θυμέλης∙ ἐκεῖνοι γάρ, οἱ τά μουσικά ὄργανα μεταχειριζόμενοι, ἔντιμοι εἰσίν. Αἰσχρότησι δέ ὑποβέβληνται κατά τόν κανόνα οἱ προαγωγοί, οἱ πορνεουσῶν προϊστάμενοι, καί ἕτεροι τοιοῦτοι. Ἄτιμοι δέ εἰσι, σύν ἄλλοις, καί οἱ θηριομάχοι, οἱ μισθόν λαμβάνοντες χάριν τοῦ πολεμῆσαι θηρίον, καί διά κέρδος τήν οἰκείαν προδιδόντες ζωήν, οὐ μήν οἱ δι’ ἐπίδειξιν ἀνδρείας θηριομαχοῦντες∙ οὐ γάρ ἡ πρᾶξις, ἀλλ’ ἡ προαίρεσις ἐνταῦθα κολάζεται∙ ὅτι καί βασιλεῖς θηριομαχοῦσιν. Καί ὁ δοῦλος, καί ὁ ἀπελεύθερος, καί ὁ προκατηγορηθείς ἐπί τι τῶν οὐ προσδεχομένων τῷ δημοσίῳ [δικαστηρίῳ], καί ὁ μῖμος, καί ὁ ἕλλην, καί ὁ αἱρετικός, καί ὁ Ἰουδαῖος. Οὐ δεῖ ἀνεξετάστως τάς κατ’ ἐπισκόπων, ἤ κληρικῶν, κατηγορίας ἤ μαρτυρίας προσδέχεσθαι, ἀλλ’ ἀνακρίνειν τούς κατηγοροῦντας, ἤ μαρτυροῦντας, ὁποῖοί εἰσι, κατά τόν ἕκτον κανόνα τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει συνόδου. Καί εἰ μέν τόν βίον ἔχουσιν ἄμεμπτον, καί τήν θρησκείαν ὀρθόδοξον, προσίεσθαι αὐτούς∙ εἰ δέ ἤ δοῦλοί εἰσιν, (οὗτοι γάρ καί ἀπό τῶν πολιτικῶν νόμων οὐδέ καθ’ οἱουδήτινος ἐγκληματικῶς, ἤ χρηματικῶς ἐνάγειν ἤ μαρτυρεῖν δύνανται)∙ ἤ ἀπελεύθεροι ἴδιοι τοῦ κατηγορουμένου, (κωλύονται γάρ καί οὗτοι ἀπό νόμων κατά τῶν ἐλευθερωσάντων αὐτούς ἐπ’ ἐγκλήμασι μαρτυρεῖν, διά τό ἀπαιτεῖσθαι, τιμίους καί ἁγίους τούς πάτρωνας αὐτῶν, ἤτοι τούς ἐλευθερωτάς, λογίζεσθαι)∙ ἤ προκατηγορηθέντες, καί μή προφανέντες ἀνεύθυνοι, ἤ ἐν δημοσίῳ κατακριθέντες δικαστηρίῳ, καί μήπω ἀπό βασιλικῆς εὐεργεσίας εἰς τήν οἰκείαν ἐπιτιμίαν ἀποκαταστάντες, ἤ τόν βίον ἐφύβριστον ἔχοντες, ὡς μῖμοι, καί σκηνικοί∙ ἤ τῆς ἡμετέρας θρησκείας ὄντες ἀλλότριοι, ὡς Ἰουδαῖοι αἱρετικοί τε, καί ἕλληνες∙ οὐ παραδεχθήσονται εἰς κατηγορίαν ἤ εἰς μαρτυρίαν ἐπισκόπων, ἤ κληρικῶν, διά τό μηδέν τι αὐτούς ἕτερον σπεύδειν, ἤ μῶμον καί σπῖλον ταῖς ὑπολήψεσι προσάπτειν τῶν ἱερέων, καί ταραχάς ἐπάγειν τῇ ἐκκλησίᾳ. *Στο Πηδάλιο, ο 129ος κανόνας αντιστοιχεί στον 138ο (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Ἀλλ’ οὔτε ὅλοι οἱ δοῦλοι, καί οἱ ἐλευθερωθέντες, δέχονται εἰς τό νά κατηγορήσουν τούς ἐδικούς των αὐθέντας, καί ἐλευθερωτάς1 κατά τόν παρόντα κανόνα, οὔτε ὅλοι ἐκεῖνοι, τούς ὁποίους δέν δέχονται εἰς κατηγορίαν τινῶν οἱ πολιτικοί νόμοι∙ ἀλλ’ οὔτε οἱ ἄτιμοι, καί ἀτίμους καί αἰσχράς μεταχειριζόμενοι τέχνας, ἤγουν, οἱ μῖμοι, οἱ σκηνικοί καί ὑποκριταί, ἤ μονομάχοι, καί θηριομάχοι, καί ἄλλοι τοιοῦτοι. Ἀλλ’ οὔτε αἱρετικοί, ἤ σχισματικοί, ἤ Ἕλληνες, ἤ Ἰουδαῖοι. Οὗτοι, λέγω, πάντες εἰς ἐγκληματικάς, καί ἐκκλησιαστικάς ὑποθέσεις δέν δέχονται νά κατηγοροῦν Ἐπισκόπους, καί Κληρικούς. Εἰ δέ χρηματικάς, καί ἐδικάς των ὑποθέσεις, ὅλοι ἔχουσι τήν ἄδειαν νά κατηγοροῦν αὐτούς. Ὅρα καί τόν οδ΄ Ἀποστολ. καί τόν στ΄ τῆς β΄. 1Ἀλλ’ οὔτε τούς παῖδας, ἤ τούς κληρονόμους τῶν αὐθεντῶν καί ἐλευθερωτῶν αὐτῶν δύνανται νά κατηγορήσουν οἱ δοῦλοι καί ἀπελεύθεροι, οὔτε πάντας τούς ἔχοντας εἰς αὐτούς πατρωνικά δίκαια. Πατρωνία δέ κατά Λατίνους θέλει νά εἰπῇ προστασία.
