Ὁμοίως ἤρεσεν, ἵνα, οἱτινεσδήποτε ἀμελῶσι τῶν τόπων τῶν ἀνηκόντων τῇ αὐτῶν καθέδρᾳ, πρός τό τούτους κερδάναι εἰς τήν καθολικήν ἑνότητα, ἐγκληθῶσιν ἀπό τῶν γειτνιώντων αὐτοῖς ἐπιμελῶν ἐπισκόπων, περί τοῦ μή ἀναβάλλεσθαι τοῦτο πράξαι. Διό, ἐάν ἐντός προθεσμίας μηνῶν ἓξ ἀπό τῆς ἡμέρας τῆς περί τούτου συνελεύσεως μηδέν ἀνύσωσι, τῷ δυναμένῳ λοιπόν τούτους κερδάναι προσκυρωθῶσιν· οὕτω μέντοι, ἵνα, ἐάν ἐκεῖνος, πρός ὃν ἐνδείκνυνται ἀνήκειν οἱ τοιοῦτοι, ἐξεπίτηδες διά τινα οἰκονομίαν ἔδοξεν ἀμελεῖν, τοῦτο τῶν αἱρετικῶν ἐπιλεξαμένων, ὥστε ἀθορύβως αὐτούς παραδέξασθαι· καί ἐν τοσούτῳ ἡ αὐτοῦ ἐπιμέλεια ἀπό ἑτέρου προελήφθη, ᾗ τινι εἰ κατεχρήσατο, τούς αὐτούς αἱρετικούς πλέον ἐκάκιζε, τούτου μεταξύ ἐπισκόπων κρινόντων διαγινωσκομένου, οἱ τόποι τῇ αὐτοῦ καθέδρᾳ ἀποκατασταθῶσι. Τῶν δέ κρινόντων ἐπισκόπων, ἐκ διαφόρων ὄντων ἐπαρχιῶν, ἐκεῖνος ὁ πρωτεύων τούς δικαστάς δώσει, οὗτινος ἐν τῇ χώρᾳ ὁ αὐτός ὑπάρχει τόπος, περί οὗ φιλονεικεῖται. Ἐάν δέ κατά κοινήν συναίνεσιν γείτονας ἐπιλέξωνται κριτάς, ἤ εἷς ἐπιλεγῇ, ἤ τρεῖς· καί ἐάν τρεῖς ἐπιλέξωνται, ἤ τῇ τῶν ὅλων ψήφῳ ἐξακολουθήσωσιν, ἤ τῇ τῶν δύο.1 (ΠΗΔΑΛΙΟΝ)
Ἐάν τινες ἐπίσκοποι, φησίν ὁ κανών, ἀμελῶσι τῶν τόπων τῶν ἀνηκόντων ταῖς ἐκκλησίαις αὐτῶν, πρός τό αὐτούς κερδᾶναι, ἀντί τοῦ, ὥστε αὐτούς ἐκνικῆσαι καί ἔχειν, ἵνα αἰτιαθῶσιν εἰς τήν καθολικήν ἑνότητα, εἰς τήν σύνοδον δηλαδή τήν ἡνωμένην τῇ καθολικῇ πίστει, ἐγκαλούντων αὐτοῖς περί τοῦτο τῶν γειτνιώντων τοῖς τόποις ἐπισκόπων∙ ἐάν δέ αἰτιαθέντες, ἐντός μηνῶν ἓξ μετά αἰτίασιν ψηφιζομένων, οὐδέν ἀνύσωσιν εἰς ἐκδίκησιν τῶν διαφερόντων ταῖς ἐκκλησίαις αὐτῶν ῥᾳθυμοῦντες, προσκυρωθήσονται τῷ δυναμένῳ κερδᾶναι αὐτούς, Τοὐτέστιν ἐκνικῆσαι. Ἐάν δέ ὁ ἐπίσκοπος, ᾧ ἀνῆκον οἱ τόποι, οὐ διά ῥᾳθυμίαν ἀλλά δι’ οἰκονομίαν ὑπερετίθετο, ἴσως τῶν κατεχόντων τούς τόπους αἱρετικῶν ἐπισκόπων ἑνωθέντων τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ, ἐπί συμφωνίᾳ τοῦ ἀθορύβους αὐτούς διατηρηθῆναι, καί διά τοῦτο ὑπερτιθεμένου τήν ἐκνίκησιν τοῦ ἐπισκόπου, προέλαβεν ἄλλος, οἱ τόποι τῷ ἐπισκόπῳ, ᾧ διέφερον, ἀποκαταστήσονται, ἐπισκόπων περί τούτου διαγινωσκόντων∙ εἰ γάρ ἐσπούδασεν ὁ ἐπίσκοπος ἐκνικῆσαι τούς τόπους ἀπό τῶν κατεχόντων αὐτούς αἱρετικῶν, πλέον ἂν ἐκάκιζεν αὐτούς, ἀντί τοῦ, χείρονας ἂν ἐποίησεν αὐτούς, καί εἰς πλείονα κακίαν ἠρέθισεν ἄν. Τούς δέ περί τούτου μέλλοντας διαγνωμονεῖν ἐπισκόπους ὁ πρωτεύων τῆς ἐπαρχίας δώσει, ἐν ᾗ ὁ ἐκνικώμενος διάκειται τόπος. Ἐάν δέ οἱ περί τῶν τόπων δικαζόμενοι αὐτοί ἐπιλέξωνται δικαστάς, ἤ εἷς ἐπιλεγέσθω, φησίν ὁ κανών, ἤ τρεῖς. Εἰ μέν γάρ εἷς ἐπιλεγῇ, τῇ ψήφῳ ἐκείνου ἕψονται∙ αἱρετός γάρ ὢν δικαστής ἐκκλήτῳ οὐχ ὑποπεσεῖται∙ εἰ δέ τρεῖς εἰσίν, ἤ σύμψηφοι ἔσονται, καί ἐξ ἀνάγκης ἡ ψῆφος αὐτῶν κρατήσει, ἤ μερισθήσονται αἱ γνῶμαι αὐτῶν, ὡς τούς μέν δύο ὁμογνωμονῆσαι, τόν δ’ ἕτερον ἄλλης γενέσθαι διαγνώσεως, καί κρατήσει λοιπόν τῶν πλειόνων ἡ ψῆφος. Ἄλλοι μέν ἐξελάβοντο τόν κανόνα εἰς ἐπισκόπους ἀμελῶς διατιθεμένους ἐπί τῇ ἐκδικήσει τῶν ἀνηκόντων κατά δεσποτείαν ταῖς ἐκκλησίαις αὐτῶν τόπων∙ ἐγὼ δέ πρός τήν ἐπιτίτλωσιν τοῦ κανόνος ἑρμηνεύων αὐτόν, φημί, ὅτι ἤρεσε τοῖς Πατράσιν, ἵνα, ἐάν ἐπισκοποί τινες ἀμελῶσι τοῦ διδάσκειν τούς ἐν ταῖς ἐνορίαις αὐτῶν, εἴτε κερδαίνειν τάς ψυχάς τούτων, ὀφείλουσιν εἰς τήν καθολικήν ἑνότητα, ἤγουν εἰς τήν ἐτησίαν σύνοδον ἐγκαλεῖσθαι, ἤγουν παραγγέλλεσθαι παρά τῶν γειτνιαζόντων ἐπιμελῶν ἐπισκόπων περί τοῦ μή ῥᾳθυμεῖν, ἀλλά διδάσκειν τόν ὑπ’ αὐτούς λαόν. Ἐάν δέ μετά τό γενέσθαι τήν παραγγελίαν οὐ διορθωθῶσιν οἱ ἐπιφωνηθέντες, καί εἰς διδασκαλίαν ἐπαγρυπνήσωσιν ἐντός μηνῶν ἕξ, ἔκτοτε ὀφείλουσιν οἱ τοιοῦτοι τόποι προσκυροῦσθαι ἑτέρῳ πλησιοχώρῳ ἐπισκόπῳ, τῷ δυναμένῳ τούτους κερδᾶναι, ἤγουν διά τῆς διδασκαλίας οἰκειώσασθαι∙ ἐάν δέ ὁ ἐπίσκοπος ὁ πρό τούτου τήν τοιαύτην ἐνορίαν ἔχων λέγῃ διά τινα οἰκονομίαν ἀμελῆσαι τοῦ διδάσκειν τόν ἐν αὐτῇ λαόν, ὡς τυχόν τῶν ἐν ἐκείνῃ ὄντων αἱρετικῶν θελησάντων χωρίς τινος ἐλέγχου ἐπιστραφῆναι, καί ἀξιωσάντων σεσιγημένως τόν λόγον τῆς ἀληθείας παραδέξασθαι, καί διά τοῦτο ἀμελῆσαι τῆς διδασκαλίας, ἵνα μή καταχρώμενος ταύτῃ τούς αἱρετικούς ἐπί πλέον εἰς κακίαν παροξύνῃ διά τούς ἐλέγχους ὑβριοπαθοῦντας, καί τοῦτο αὐτό διαγνωσθῇ παρ’ ἐπισκόπων, ἀντιστραφήσεται ἡ ἐνορία πρός τόν αὐτόν ἐπίσκοπον. Ἐπεί δέ εἰκός ἦν εἰπεῖν τινας, τίνες δικάσαι ὀφείλουσι τήν τοιαύτην ὑπόθεσιν, ὥρισαν οἱ Πατέρες, ἐκείνους δίδοσθαι δικαστάς ἐπισκόπους παρά τοῦ πρωτεύοντος τῆς ἐπαρχίας, ἤτοι τοῦ μητροπολίτου, οὓς ἂν αὐτός ὁρίσῃ, ἅτε καί τοῦ τόπου ὑπό τήν ἐπαρχίαν τούτου διακειμένου∙ ἐάν δέ οἱ περί τῆς ἐνορίας δικαζόμενοι ἐπιλέξωνται δικαστάς ἐκ γειτόνων ἐπισκόπων, μή πολλούς ἐπιλεγέσθωσαν, ἀλλ’ ἤ ἕνα, ἤ τρεῖς∙ εἰ μέν γάρ εἷς ἐπιλεγῇ, τῇ ψήφῳ ἐκείνου ἕψονται∙ αἱρετός γάρ ὢν δικαστής, ἐκκλήτῳ οὐχ ὑποπεσεῖται∙ εἰ δέ τρεῖς εἰσίν, ἤ σύμψηφοι ἔσονται, καί ἐξ ἀνάγκης ἡ ψῆφος αὐτῶν κρατήσει, ἤ μερισθήσονται, καί κρατήσει λοιπόν ἡ τῶν πλειόνων ψῆφος. Καί οὗτος μέν ὁ κανὼν οὕτω κολάζει τούς μή διδάσκοντας τούς ὑπ’ αὐτούς λαούς. Ὁ δέ νη΄ κανὼν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων φησίν οὕτω ῥητῶς∙ Ἐπίσκοπος, ἤ πρεσβύτερος, ἀμελῶν τοῦ κλήρου, ἤ τοῦ λαοῦ, καί μή παιδεύων αὐτούς τήν εὐσέβειαν, ἀφοριζέσθω∙ ἐπιμένων δέ τῇ ῥᾳθυμίᾳ, καθαιρείσθω. Καί δοκεῖ μοι μᾶλλον ὀφείλειν κρατεῖν τά τοῦ ἀποστολικοῦ κανόνος∙ ἄδικον γάρ ἐστι διά τήν ἀμέλειαν τοῦ ἐπισκόπου στερηθῆναι τήν ἐπισκοπήν τῆς ἀνηκούσης ταύτῃ ἐνορίας∙ πλήν καί τά τοῦ ἀποστολικοῦ κανόνος γενήσεται μετά τό παραγγελθῆναι τόν ἐπίσκοπον, κατά τόν παρόντα κανόνα. Τά δέ τῷ παρόντι κανόνι περιεχόμενα χάριν οἰκονομίας ἐκλαβοῦ καί εἰς ἑτέρας εὐλόγους αἰτίας∙ οὐ γάρ ἀμελής λογισθήσεται ὁ ἐπίσκοπος νοσῶν, ἤ ἐκκλησιαστικαῖς μείζοσιν ἐνασχολούμενος ὑποθέσεσιν. Ἀνάγνωθι καί τόν ρκγ΄ κανόνα τῆς παρούσης συνόδου, ἀκοινωνησίᾳ καταδικάζοντα τόν τοιοῦτον ἀμελῆ ἐπίσκοπον, ἀκολούθως τῷ ῥηθέντι ἀποστολικῷ κανόνι. Οἱ τῶν ἀνηκόντων ἀμελοῦντες ὑπομιμνησκέσθωσαν∙ καί εἰ μηδέν ἐντός μηνῶν ἓξ δράσουσι, τῷ δυναμένῳ κερδᾶναι προσκυρούσθωσαν. Εἰ μέντοι οἰκονομικῶς κατημέλησαν, ὥστε μή προσερεθίσαι τούς αἱρετίζοντας, καί τοῦτο δειχθῇ κρινόντων ἐπισκόπων, τῶν ἤ δοθέντων, ἤ ἐπιλεγέντων, τῇ καθέδρᾳ τούτων ἀποκαθιστάσθωσαν. Ἐάν τινες τῶν ἐπισκόπων, τῶν ἀνηκόντων τόπων τῇ αὐτῶν καθέδρᾳ ἀμελήσωσι, καί ὑπομνησθέντες παρά τῶν γειτνιώντων αὐτοῖς ἐπισκόπων ἐπιμελῶν, ὥστε διεγερθῆναι εἰς τό παντοίως πεῖσαι τούς ἐκεῖσε ὄντας αἱρετικούς μεταστρέψαι πρός τήν ὀρθοδοξίαν, καί ἐντός μηνῶν ἔξ μετά τήν αἰτίασιν, οὐδέν τι ἀνύσωσιν, ἀλλ’ ἐν τῇ αὐτῇ μείνωσι καταφρονήσει καί ῥᾳθυμία, ἑτέρῳ ἐπισκόπῳ, τῷ δυναμένῳ τούτους κερδᾶναι, προσκυρωθήσονται. Εἰ μέντοι κατ’ οἰκονομίας λόγον οὐ διανέστησαν πρός ἐπιμέλειαν, ἵνα μή τούς αἱρετικούς ἴσως πρός ἀναισχυντίαν μείζονα διεγείρωσιν, ἀλλ’, ὡς ἐλπίζοντες αὐτούς μεθ’ ὑπομονῆς μᾶλλον καί μακροθυμίας κερδᾶναι, ἡσύχασαν, καί ἐν τῷ μεταξύ ἕτεροί τινες τῶν ἐπισκόπων τήν ἐπιμέλειαν αὐτῶν προσέλαβον, καί προσεκυρώθησαν ἐκείνοις τῶν αἱρετικῶν οἱ τόποι, καί τοῦτο δειχθῇ κρινόντων ἐπισκόπων, τῶν ἤ παρά τοῦ πρωτεύοντος δοθέντων, ἤ παρ’ ἀμφοτέρων τῶν ἐπισκόπων ἐπιλεγέντων, ὡς διά τοιαύτην οἰκονομίαν τῆς διδασκαλίας δῆθεν αὐτῶν ἠμέλησαν, ἀποκαταστῶσιν αὖθις τῇ καθέδρᾳ αὐτῶν οἱ τοιοῦτοι ἐπίσκοποι. *Στο Πηδάλιον, ο 121ος κανόνας αντιστοιχεί σε τμήμα του 131ου (αρίθμηση Πηδαλίου). Το υπόλοιπο τμήμα του 131ου (αρίθμηση Πηδαλίου) είναι ο επόμενος, 122ος κανόνας. Βλ. την ερμηνεία του όλου 131ου κανόνα στον επόμενο 122ο κανόνα. Ερμηνεία. 1Τό ἀκόλουθον μέρος τοῦ κανόνος, ἡνωμένον ὅν, διῃρημένον ἐστί παρά τοῖς ἐξηγηταῖς, ἀριθμόν ἔχον κανόνος 126. (Σημ.: πρόκειται στην πραγματικότητα για τον επόμενο κανόνα, τον 122ο κανόνα).
