Ὁμοίως ἤρεσεν, ἵνα, οἱοιδήποτε ἐπίσκοποι τά πλήθη, ἃ νομίζουσι τῷ θρόνῳ αὐτῶν ἀνήκειν, μή οὕτως ἀναζητῶσιν, ὥστε ἄλλων ἐπισκόπων κρινόντων τοῦτο πράττειν, ἀλλ᾽ ὑπό ἑτέρου κατεχομένοις ἐπέλθωσι τοῖς λαοῖς, εἴτε θέλουσιν, εἴτε μή θέλουσι, τοῦ ἰδίου πράγματος τήν ζημίαν ὑπομείνωσι. Καί οἱτινεσδήποτε τοῦτο ἐποίησαν, εἰ μή ἡ μεταξύ τῶν ἐπισκόπων συνέλευσις ἐπερατώθη, ἀλλ᾽ ἀκμήν περί τοῦ αὐτοῦ φιλονεικοῦσιν, ἐκεῖνος ἀποστῇ ἐκεῖθεν, περί οὗ δειχθείη, ὅτι παρεάσας τούς ἐκκλησιαστικούς δικαστάς, ἔφοδον ἐποίησε. Καί μή ἑαυτόν τις κολακεύσῃ, εἰ ἐκ τοῦ πρωτεύοντος γράμματα περί τοῦ κατέχειν ἔλαβεν, ἀλλ᾽ εἴτε γράμματα ἔχει, εἴτε οὐκ ἔχει, συνέλθοι τῷ κατέχοντι, καί πάρ᾽ αὐτοῦ γράμματα λάβοι, ὥστε φανῆναι τοῦτον εἰρηνικῶς τήν αὐτῷ ἀνήκουσαν κατασχεῖν ἐκκλησίαν. Ἐάν δέ κᾀκεῖνός τινα ζήτησιν ἀντεναγάγῃ, καί αὐτή περατωθῇ μεταξύ ἐπισκόπων κρινόντων, εἴτε οὓς ὁ πρωτεύων αὐτοῖς δῷ, εἴτε οὓς γειτνιῶντας κατά συναίνεσιν ἐπιλέξωνται.
Ἀπαγορεύει ὁ κανὼν οὗτος τό τόν λέγοντα δίκαιον ἔχειν ἐπίσκοπον ἐπί λαῷ τινι δυναστείᾳ χρῆσθαι, καί ἐπέρχεσθαι αὐτοῖς∙ βούλεται δέ εἰς κρίσιν ἐπισκόπων κατάγειν τήν ὑπόθεσιν, καί οὕτως ἐκνικᾷν ὃ οἴεται διαφέρειν τῇ ἐκκλησίᾳ αὐτοῦ. Εἰ δέ ἐπέλθῃ τις τοῖς λαοῖς τοῖς ὑπό ἑτέρου ἐπισκόπου κατεχομένοις, εἴτε βούλονται αὐτόν οἱ λαοί ἐκεῖνοι ἔχειν ἐπίσκοπον, εἴτε μή βούλονται, ἐκπεσεῖται τοῦ οἰκείου δικαίου, ζημιούμενος τό δυναστείᾳ ἀφαιρεθέν, ὥστε, κᾂν δίκαιον ἐπ’ ἐκείνῳ εἶχεν, ἀπολέσαι αὐτό. Εἰ δέ καί τινες, φησί, τοῦτο ἐποίησαν∙ τοῦτο, ποῖον; τό παρά ἐπισκόπων κριθῆναι περί τοῦ ἀναζητουμένου λαοῦ, εἰ μή μέχρι πέρατος τῆς ὑποθέσεως ἐνέμειναν τῷ δικαστηρίῳ, ἀλλ’ ἔτι φιλονεικουμένου καί δικαζομένου τοῦ πράγματος, ἓν τῶν δύο μερῶν ἀποστῇ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ δικαστηρίου, καί ἔφοδον ποιήσῃ κατά τοῦ ἐκνικωμένου λαοῦ, κᾀκεῖνο ἐκπεσεῖται τοῦ ἰδίου δικαίου∙ καί μή τις, φησίν, ἑαυτόν κολακεύση, ἀντί τοῦ, ἀπατήσῃ∙ ἡ γάρ κολακεία ἀπάτη ἐστίν, οὐδέν ὑγιές τοῦ κολακεύοντος λέγοντος, ἀλλά πάντα πρός χάριν καί θεραπείαν τοῦ κολακευομένου∙ μή τις οὖν, φησίν, ἑαυτόν ἀπατήσῃ, ὅτι ἐκ τοῦ πρωτεύοντος, ἤτοι τοῦ μητροπολίτου τῆς ἐπαρχίας, γράμματα ἔλαβεν, ἐπιτρέποντα αὐτῷ τήν τοῦ τόπου κατάσχεσιν∙ εἴτε γάρ ἔχει γράμματα, εἴτε οὐκ ἔχει, εἰ μή τοῦ κατέχοντος τόν λαόν τόν ἐκνικώμενον λάβοι γράμματα, δι’ ὧν φανήσεται κατά γνώμην ἐκείνου εἰρηνικῶς κατασχὼν τήν διαφέρουσαν αὐτῷ ἐκκλησίαν, ἐκπεσεῖται τοῦ δικαίου αὐτοῦ. Ἐάν δέ καί ὁ ἐναγόμενος ἀντεναγάγῃ, Τοὐτέστιν ἀνταιτιάσηται τόν ἐνάγοντα, ἵνα καί αὕτη ἡ ὑπόθεσις περατωθῇ κρινόντων ἐπισκόπων∙ οἱ δέ κρίνοντες, ἤ παρά τοῦ πρωτεύοντος δοθήσονται, ἤ κατά συναίνεσιν τῶν ἀντιδίκων ἐπιλεγήσονται. Καί ὁ πολιτικός νόμος διορίζεται τόν ἀνάρχως τό ἴδιον ἀφελόμενον ἐκπίπτειν αὐτοῦ∙ καί ὁ παρὼν δέ κανὼν διορίζεται τούς ἐπισκόπους τούς νομίζοντας ἔχειν δίκαιον πλήθους, ἤγουν ἐνορίας, μή αὐθεντικῶς ἐπιδράττεσθαι ταύτης, κᾂν θέλωσι τοῦτο οἱ λαοί, κᾂν μή θέλωσιν, ἀλλ’ ἐκνικᾷν τάς κατεχομένας παρ’ ἑτέρων ἐπισκόπων τοιαύτας ἐνορίας μετά κρίσεως ἐπισκοπικῆς∙ εἰ δέ αὐτεκδίκητοι γένωνται, ζημίαν ὑπομένειν τοῦ ἰδίου πράγματος, ἤγουν ἐκπίπτειν τοῦ οἰκείου δικαίου. Τοῦτο δέ ἔσται καί εἰς τούς μετά προκάταρξιν μή ἀναμείναντας τήν ἐπισκοπικήν δικαίωσιν, ἀλλ’ αὐθεντικῶς ἐπιλαβομένους τῆς ἐνορίας. Καί μή τις, φησίν, ἑαυτόν κολακεύσῃ, ἀντί τοῦ, ἀπατήσῃ, ὅτι ἐκ τοῦ πρωτεύοντος, ἤγουν τοῦ μητροπολίτου, γράμματα ἔλαβεν ἐπιτρέποντα αὐτῷ τήν τοῦ τόπου κατάσχεσιν∙ εἴτε γάρ ἔχει γράμματα, εἴτε οὐκ ἔχει, εἰ μή τοῦ κατέχοντος τόν λαόν τόν ἐκνικώμενον λάβῃ γράμματα, δι’ ὧν φανήσεται κατά γνώμην ἐκείνου εἰρηνικῶς κατασχὼν τήν διαφέρουσαν αὐτῷ ἐνορίαν, ἐκπεσεῖται τοῦ δικαίου αὐτοῦ. Ἐάν δέ καί ὁ ἐναγόμενος ἀντεναγάγῃ, Τοὐτέστιν ἀνταιτιάσηται τόν ἐνάγοντα, ἵνα καί αὕτη ἡ ὑπόθεσις περατωθῇ κρινόντων ἐπισκόπων∙ οἱ δέ κρίνοντες ἤ παρά τοῦ πρωτεύοντος δοθήσονται, ἤ κατά συναίνεσιν τῶν ἀντιδίκων ἐπιλεγήσονται. Ἐρωτήσει δέ τις, ὡς διαφόρων κανόνων διοριζομένων καθαιρεῖσθαι τούς ἐν ἀλλοτρίαις ἐνορίαις ἐπισκοπικόν τι ἐνεργοῦντας παρά γνώμην τῶν κατεχόντων αὐτάς, πῶς ὁ παρὼν κανὼν ἐπί μόνη τῇ ἐκπτώσει τοῦ προσόντος ἴσως δικαίου αὐτῷ κατακρίνει τόν τήν ἕφοδον ποιήσαντα; Λύσις. Ἑνταῦθα ὑπόθου δίκαια ἔχειν ἐνορίας τόν αὐτονομήσαντα ἐπίσκοπον, καί διά τοῦτο καθαιρέσει μέν οὐχ ὑπόκειται, ἐκπίπτει δέ τοῦ οἰκείου δικαίου∙ εἰ γάρ φανῇ μετ’ ἀληθείας εἶναι ἀλλοτρίαν τήν τοιαύτην ἐνορίαν, ἐξ ὀχλήσεως τοῦ παθόντος τήν ἕφοδον ἐπισκόπου καί καθαιρεθήσεται ὁ ἀτακτήσας. Ἔτι ἐρωτήσει τις, ὡς τοῦ πεποιηκότος τήν ἔφοδον ἐπισκόπου οὕτως ἐκπεσόντος τοῦ ἐπισκοπικοῦ δικαίου αὐτοῦ, ἐνδυνάμως ὡς ἐπί οἰκείᾳ ἐνορίᾳ ἐπισκοπεύσει ὁ κατέχων αὐτήν, ἤ τιμωρηθήσεται, ὡς ἐν εἰδήσει ἀλλοτρίαν ἐνορίαν κατέχων, καί ἱερουργῶν ἐν αὐτῇ; Λύσις. Νόμος ἐστίν ὁ λέγων, Κελεύοντος ἄρχοντος, δικαίως νεμόμεθα∙ καί ἐπεί ὁ παθὼν τήν ἔφοδον ἐπίσκοπος ἀπό τοῦ κανόνος δεδικαίωται, ὡς τοῦ ἀτακτήσαντος λογισθέντος μηδέποτε σχεῖν δίκαιον εἰς τήν ἐνορίαν, ἀπροκριματίστως ἐνεργήσει ἐπισκοπικά δίκαια εἰς ἣν κατέχει ἐνορίαν, κᾂν ἦν ποτε ἀλλοτρία. Τί δέ; Ἡ ἀταξία καί ἔφοδος τοῦ κατακριθέντος ἐπισκόπου λυμανεῖται τά δίκαια τῆς ἐκκλησίας, καί ἀποκλεισθήσεται ὁ μετά τοῦτον χειροτονηθησόμενος ἐπίσκοπος ἀνακαλεῖσθαι τά δίκαια τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ, ἤ οὔ; Λύσις. Ἐμοί δοκεῖ μή καταβλάπτεσθαι τήν ἐκκλησίαν ἐξ ὧν ἁμαρτάνει ὁ ἐπίσκοπος, καί διά τοῦτο ἐνδυνάμως ἵνα ἀνακαλέσηται τήν ἐνορίαν ὁ διαδεξάμενος τόν ποιήσαντα τήν ἔφοδον, κᾂν καί πολύς παρέλθῃ καιρός. Ἐλαλήθη δέ τοιοῦτόν τι καί ἐπί τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου κυροῦ Λουκᾶ. Τινός γάρ ἐπισκόπου τῆς μεγάλης Βρύσεως δικαζομένου μετά τοῦ ἀρχιεπισκόπου τῆς μικρᾶς Βρύσεως, καί προσκομίσαντος διαλυτέον ἔγγραφον τοῦ προτελευτήσαντος ἀρχιερέως καί ἀρχιεπισκόπου, χάριν τοῦ μή ἀνακαλεῖσθαι τοῦτον ἐνορίαν κατεχομένην ὑπό τοῦ ἐπισκόπου, ἡ σύνοδος ἀπεφήνατο, μή καταβλάπτεσθαι τήν ἀρχιεπισκοπήν ἐξ ὧν ὁ ταύτης πρόεδρος ἔπραξε παρά γνώμην τῶν οἰκείων κληρικῶν καί τῆς μεγάλης συνόδου. Γεγόνασι δέ καί ἄλλαι πολλαί τοιαῦται κρίσεις συνοδικαί. Μηδείς ἑαυτῷ ἐκδικείτω τό νομιζόμενον διαφέρειν, ἀλλ’ ἐπίσκοποι κρινέτωσαν, ἤ οὓς ὁ πρωτεύων δώσει, ἤ οἱ γειτονοῦντες ἐκ συναινέσεως∙ ὁ δέ παρά τοῦ πρωτεύοντος γράμματα περί τοῦ κατασχεῖν λαβών, ἑαυτόν κολακεύει. Εἴ τις ἐπίσκοπος οἴεται ἔχειν δίκαιον ἐπί τινι παροικίᾳ παρ’ ἑτέρου ἐπισκόπου κατεχομένῃ, τοῖς προσφόροις αὐτῷ ἐπισκόποις ὀφείλει προσέρχεσθαι, καί περί τούτου διεγκαλεῖν∙ οὐ μήν αὐτεκδίκητον γίνεσθαι, καί αὐθεντικῶς κατασχεῖν πειρᾶσθαι, ὅπερ οἴεται αὐτῷ διαφέρειν. Εἰ δέ καί γράμματα λάβῃ περί τοῦ κατασχεῖν τόν λαόν, τόν ὑφ’ ἑτέρου κατεχόμενον ἐπισκόπου, ἑαυτόν ἀπατᾷ∙ οὐδέ γάρ ὠφεληθήσεταί τι ἐξ αὐτῶν, εἰ μή ὁ κατέχων αὐτόν εἰρηνικῶς θελήσει ἀποστῆναι, ἤ δικαστικῶς μετακινηθῆναι. *Στο Πηδάλιο, ο 120ος κανόνας αντιστοιχεί στον 130ο (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Ἐμποδίζει ὁ παρών κανών τό νά μεταχειρίζωνται οἱ Ἐπίσκοποι δυναστείαν, ἀλλά μετά κρίσεως τῶν Ἐπισκόπων αὐτῶν, νά ζητοῦσι τούς λαούς ἐκείνους, ὁποῦ νομίζουν ὅτι ἀνήκουσιν εἰς αὐτούς. Εἰ δέ δυναστικῶς ζητήσουν νά πάρουν αὐτούς, εἴτε ἐκεῖνοι θέλουν, εἴτε δέν θέλουν αὐτούς Ἐπισκόπους, οὗτοι νά χάνουν τούς τοιούτους λαούς, κᾂν καί δίκαιον εἶχον νά τούς λάβουν, διά τήν δυναστείαν ὁποῦ ἐμεταχειρίσθησαν. Ἀλλά, καί ἐάν οἱ δύω Ἐπίσκοποι οἱ περί τῶν λαῶν τούτων μαχόμενοι, ἔλθουν εἰς κρίσιν τῶν Ἐπισκόπων, πρό τοῦ δέ νά τελειωθῇ ἡ κρίσις, ἀλλ’ ἔτι, φιλονεικουμένου τοῦ πράγματος, ὁ ἕνας ἀπό αὐτούς ἀφήσῃ μέν τήν κρίσιν τῶν ἐπισκόπων, μεταχειρισθῇ δέ ἔφοδον καί δυναστείαν, καί οὗτος νά χάνῃ τούς λαούς ἐκείνους, κᾂν καί δίκαιον εἶχε νά τούς λάβῃ. Ἂς μή κολακεύσῃ δέ, ἤτοι ἂς μήν ἀπατήσῃ τινάς τόν ἑαυτόν του, καί μεταχειρισθῇ τήν δυναστείαν ταύτην, προφασιζόμενος ὅτι ἔλαβε γράμματα ἀπό τόν Μητροπολίτην αὐτῶν, διά νά πάρῃ τόν λαόν ἐκεῖνον. Διότι, εἴτε ἔχοι, εἴτε δέν ἔχοι τοιοῦτον γράμμα, πρέπει νά λάβῃ καί γράμμα δηλωτικόν, ὅτι μετά εἰρήνης ἔλαβε τήν ἀνήκουσαν εἰς αὐτόν ἐκκλησίαν ἀπό τόν προκρατοῦντα ταύτην Ἐπίσκοπον (εἰ δέ τοῦτο οὐ ποιήσῃ, νά χάνῃ τό δίκαιόν του).1 Ἐάν δέ ὁ ἐναγόμενος Ἐπίσκοπος παρομοίως ἐνάγῃ τόν ἐνάγοντα, ἡ κρίσις αὕτη νά θεωρῆται ἀπό Ἐπισκόπους, εἴτε ἐκείνους ὁποῦ ὁ Μητροπολίτης ἤθελε δώσει, εἴτε ἐκείνους ὁποῦ αὐτοί διαλέξουν, γειτνιῶντας καί πλησιοχώρους. Ἀνάγνωθι καί τόν ιζ΄ τῆς δ΄. 1Τοῦτο ὁ κανὼν οὐ περιέχει, ὁ δέ Ζωναρᾶς προστίθησι.
