Εἴ τις ἐπίσκοπος εὑρεθείη, ἤ ἡγούμενος, ἐκ τῶν αὐτουργίων τοῦ ἐπισκοπείου, ἤ τοῦ μοναστηρίου, ἐκποιούμενος εἰς ἀρχοντικήν χεῖρα, ἤ ἑτέρῳ προσώπῳ ἐκδιδούς, ἄκυρον εἶναι τήν ἔκδοσιν, κατά τόν κανόνα τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, τόν λέγοντα· Πάντων τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων ὁ ἐπίσκοπος ἐχέτω τήν φροντίδα, καί διοικείτω αὐτά ὡς Θεοῦ ἐφορῶντος· μή ἐξεῖναι δέ αὐτῷ σφετερίζεσθαί τι ἐξ αὐτῶν, ἤ συνγενέσιν ἰδίοις τά τοῦ Θεοῦ χαρίζεσθαι· εἰ δέ πένητες εἶεν, ἐπιχορηγείτω ὡς πένησιν, ἀλλά μή προφάσει τούτων τά τῆς ἐκκλησίας1(ΠΗΔΑΛΙΟΝ) ἀπεμπολείτω. Εἰ δέ προφασίζοιντο ζημίαν ἐμποιεῖν, καί μηδέν πρός ὄνησιν τυγχάνειν τόν ἀγρόν, μηδ᾿ οὕτω τοῖς κατά τόπον ἄρχουσιν ἐκδιδόναι τόν τόπον, ἀλλά κληρικοῖς ἤ γεωργοῖς. Εἰ δέ πανουργίᾳ πονηρᾷ χρήσοιντο, καί ἐκ τοῦ κληρικοῦ ἤ τοῦ γεωργοῦ ὠνήσηται ἄρχων τόν ἀγρόν, καί οὕτως ἄκυρον εἶναι τήν πρᾶσιν, καί ἀποκαθίστασθαι τῷ ἐπισκοπείῳ, ἤ τό μοναστηρίῳ· καί ὁ ἐπίσκοπος, ἤ ὁ ἡγούμενος, τοῦτο ποιῶν, ἐκδιωχθήτω· ὁ μέν ἐπίσκοπος τοῦ ἐπισκοπείου, ὁ δέ ἡγούμενος τοῦ μοναστηρίου· ὡς διασκορπίζοντες κακῶς, ἃ οὐ συνήγαγον.
Τά αὐτούργια τῶν ἐκκλησιῶν ἀνεκποίητα ὁ κανών οὗτος κελεύει φυλάττεσθαι∙ (αὐτούργιον δ’ ἐνταῦθα πᾶν εὐπρόσοδον νοητέον)∙ καί τόν ἀποστολικόν κανόνα παράγουσιν, ὅστις τῷ ἐπισκόπῳ ἀνατίθησι τήν φροντίδα τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων, ἵν’ αὐτά διοικῇ, ὡς τοῦ Θεοῦ ἐφορῶντος, καί μηδέν ἐξ αὐτῶν σφετερίζεται, ἤτοι οἰκειῶται, ἤ συγγενέσι χαρίζῃται ἑαυτοῦ. Εἰ δέ προφασίζοιτο ὁ ἐπίσκοπος, φασίν οἱ Πατέρες οὗτοι, ὅτι ἀπρόσοδός ἐστι, τυχόν, ὁ ἀγρός, καί οὐδεμίαν ὠφέλειαν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐμποιεῖ, μηδέ οὕτως ἄρχουσιν αὐτόν ἐκδιδότω, ἀλλά κληρικοῖς, ἤ γεωργοῖς∙ τοῖς μέν κληρικοῖς, ὡς ὑποκειμένοις αὐτῷ καί ὑπείκουσι∙ τοῖς δέ γεωργοῖς, ὡς ἀγρόταις ἀνθρώποις, καί εὐτελοῦς καί ταπεινοτέρας καταστάσεως. Εἰ δέ πανούργως καί μετά δόλου ἐκδοθείη μέν ὁ ἀγρός κληρικῷ, ἤ γεωργῷ, ἐξ ἐκείνου δέ μετατεθείη εἰς ἀρχοντικόν πρόσωπον, ἄκυρον εἶναι τό πραχθέν, εἴτε πρᾶσις λέγοιτο, εἴτε συνάλλαγμα ἕτερον, καί ἀποκαθίστασθαι τό πρᾶγμα τῇ ἐκκλησίᾳ. Ὁ δέ τοῦτο ποιῶν, τό μετά δόλου δηλονότι, ἤ καί φανερῶς προδιδόναι δυνάσταις τά ἐκκλησιαστικά, εἴτε ἐπίσκοπος εἴη, εἴτε ἡγούμενος, ἐκδιωκέσθω, ὡς διασκορπίζων κακῶς ἅ οὐ συνήγαγεν. Εἰ γάρ ἅ ἕκαστος ἐκτήσατο, διασκορπίζων κακῶς κρίματί ἐστιν ἔνοχος, πόσῳ μᾶλλον ὁ διασκορπίζων ἅ ἕτεροι τῷ Θεῷ ἀφιέρωσαν; οὗτος μέν οὖν ὁ κανών περί τῶν αὐτουργίων λέγει. Ὁ δέ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου εἰκοστός ἕκτος κανών, οὐδέ ἀπρόσοδον ἐᾷ ἐκποιεῖσθαι, εἰ μή μετά παρατηρήσεως∙ καί τούς μή φυλάσσοντας τόν κανόνα ἐκπτώσει κολάζει τῆς οἰκείας τιμῆς. Ὁ δέ μέγας Κύριλλος Δόμνῳ ἐπιστέλλων, κειμήλια καί κτήσεις ἀκινήτους ἐκκλησιῶν ἀνεκποίητα εἶναι διατάττεται∙ ἀλλά ταῦτά τισι τῶν ἡγουμένων λῆρος δοκεῖ. Ἔφησε διά Μωϋσέως ὁ Θεός, τά τῷ Θεῷ προσφερόμενα μή ἀνταλλάττεσθαι, ἀλλ’ ἀνεκποίητα μένειν, κᾂν χείρονα ὦσι τῶν ἀντιδιδομένων∙ ἐάν δέ, φησιν, ἀλλάσσων ἀλλάξῃς αὐτό, ἔσται καί αὐτό, καί τό ἀντάλλαγμα αὐτοῦ ἅγιον. Φησί γοῦν καί ὁ κανών μή ἐκποιεῖσθαι, ἤ ἐκδίδοσθαι παρά ἐπισκόπου, ἤ ἡγουμένου, πρός οἱονδηποτοῦν πρόσωπον αὐτούργιον τῆς ἐπισκοπῆς, ἤ τοῦ μοναστηρίου∙ ἤ μήν ἀκυροῦσθαι τήν ἐκποίησιν, ἤ τήν ἔκδοσιν, κατά τόν λη΄ ἀποστολικόν κανόνα. Προστίθησι δέ, ὡς, εἴπερ προφασίζεται ὁ ἐπίσκοπος, ἤ ὁ ἡγούμενος, ἀπρόσοδον εἶναι τόν ἀγρόν, καί ταῖς ἐκκλησίαις ἐπιζήμιον, ἡ μέν ἔκδοσις τούτου γινέσθω, πλήν μή πρός ἀρχοντικά πρόσωπα, ἀλλά πρός χωριτικά, ἤ πρός κληρικούς. Ἐπεί δέ τῶν εἰκότων ἦν περιγραφῆναι τόν κανόνα παρά τινων, ὥρισαν οἱ Πατέρες∙ ὡς, εἴποτε μετά πανουργίας περιέλθῃ εἰς δυνατόν πρόσωπον πρᾶγμα ἐκκλησιαστικόν διά μέσου ταπεινοῦ προσώπου, ἤ κληρικοῦ, προσποιησαμένου ἐκλαμβάνεσθαι τό ἀκίνητον, εἶναι μέν καί οὕτω τά προγεγονότα ἄκυρα, καί ἀποκαθίστασθαι τῇ ἐκκλησίᾳ τό ἀκίνητον∙ ἐκβάλλεσθαι δέ καί τόν τοῦτο ποιήσαντα ἐπίσκοπον, ἤ ἡγούμενον, ἀπό τοῦ ἐπισκοπείου, ἤ ἐκ τοῦ μοναστηρίου∙ καί ό μέν κανών ταῦτα. Ἐπεί δέ αὐτούργιά εἰσι τά ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, καί οἷον οἴκοθεν διδόντα τούς καρπούς, ὡς αἱ ἀλικαί, οἱ ἐλαιῶνες, οί ἀμπελῶνες, οἱ λιβαδιαῖοι τόποι, οἱ ὑδρόμυλοι, τά κεραμαρεῖα, ὡς καί τά λοιπά τοιαῦτα∙ ἐρωτήσει τις, περί τοιούτων αὐτουργίων διορίζεται ὁ κανών, ἤ περί παντός εὐπροσόδου ἀκινήτου, καί μᾶλλον, ὅτι περί τό τέλος μέμνηται ἐπιζημίων ἀγρῶν; Λύσις. Καί περί ἀμφοτέρων θεσπίζει∙ καί φησι, τά μέν εὐπρόσοδα, ὡς τά αὐτούργια, μή ἐκποιεῖσθαι, μηδέ ἐκδίδοσθαι∙ τόν δέ τῇ ἀληθείᾳ, καί μή κατά σκῆψιν, ὄντα ἀπρόσοδον ἀγρόν, ἐκδίδοσθαι∙ ὥστε, ἐάν μέν τό αὐτούργιον γένηται πάντῃ ἀπρόσοδον, (τυχόν γάρ λιβαδιαῖος τόπος κατεκλύσθη ὑπό ποταμίου ῥεύματος), ἤ καί τό ἐξώχωρον προάστειον, ἐάν εὐπρόσοδον καταστῇ, ὡς διά παροίκων οἰκισθέν ἐκ νέου, τοῦτο μέν τό ἐξώχωρον, διά τό εὐπρόσοδον, οὐκ ἐκποιηθήσεται∙ ἐκεῖνο δέ, κᾂν αὐτούργιον ἐλέγετο, διά τό ἀπρόσοδον, καί το ἀνωφελές, ἐκδοθήσεται∙ οὐ γάρ διά τά ὀνόματα, ἀλλά διά τήν πρόσοδον ὀφείλουσιν ἐκποιεῖσθαι, εἴτε καί μή. Γίνωσκε δέ, ὅτι ἀπό τῶν νόμων κυρίως ἐκποίησις μέν λέγεται ἡ μετάθεσις τῆς δεσποτείας, ἤγουν ἡ δωρεά, ἡ πρᾶσις, ἡ ἐμφύτευσις, ἡ ἀνταλλαγή, καί τά ὅμοια∙ ἔκδοσις δέ, ἡ ἐπί προσώποις, ἤ χρόνοις ὡρισμένοις παραπομπή∙ καταχρηστικῶς δέ καί ἡ ἔκδοσις ἐκποίησις λέγεται, καί ἡ ἐκποίησις ἔκδοσις∙ ὅτι δέ τά πρόσοδον ἔχοντα οὐκ ἐκποιοῦνται, τά δέ ἀπρόσοδα διά κατεπείγουσαν ἀνάγκην ταῖς ἐκκλησίαις ἐκποιοῦνται, παρίσταται ἀπό τοῦ κθ΄ κανόνος τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου, ἐπιτρέποντος τοῦτο μετά διαστίξεως∙ ὅν καί ἀνάγνωθι. Ἀλλά καί ὁ μέγας Κύριλλος, ἐν τῷ β΄ κεφ. τῆς πρός Δόμνον ἐπιστολῆς αὐτοῦ, ἀνεκποίητα εἶναι διορίζεται τά κειμήλια, ἤγουν τά ἱερά, καί τάς ἀκινήτους κτήσεις τῶν ἐκκλησιῶν πλήν καί τοῦτο κατά τόν κανόνα τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου ἐρμήνευσον. Ἐπισκόπου δέ τινος αὐτούργιον ἐκκλησιαστικόν ἐκδεδωκότος πρός ἀρχοντικόν πρόσωπον, καί τῆς ἐκδόσεως διά τόν κανόνα τοῦτον ἀκυρωθείσης, εἶπόν τινες, ὀφείλειν ἐκβληθῆναι τόν ἐπίσκοπον ἐκ τῆς ἐπισκοπῆς, κατά τήν τοῦ κανόνος περίληψιν∙ ἐμοί δέ οὐ δοκεῖ∙ ὁ γάρ κανών οὐ παρακελεύεται ἐκβάλλεσθαι τόν ἐπίσκοπον ἐκ τοῦ ἐπισκοπείου, ὅτε ἄκυρον ἐκποίησιν αὐτουργίου διαπράξοιτο, ἀλλ’ ὅτε μετά δόλου ἔκδοσιν ἀκινήτου ἐκκλησιαστικοῦ ποιήσει∙ καί τῇ μέν ἀληθείᾳ θέλει περιελθεῖν τοῦτο εἰς δυνατόν πρόσωπον, κατά δέ ῥᾳδιουργίαν παραπέμψει αὐτό πρός κληρικόν, ἤ γεωργόν, προφασισάμενος εἶναι ἀπρόσοδον, ὡς ἄν ἐξ ἐκείνου περιέλθῃ εἰς τόν δυνατόν∙ οὐ γάρ διά τήν ἐκποίησιν, ἀλλά διά τήν πανουργίαν ἐπεψηφίσθη τούτῳ ἡ ἐκ τοῦ ἐπισκοπείου ἐκβολή. Καί δηλοῦται τοῦτο ἀπό τοῦ ἀποστολικοῡ λη΄ κανόνος, τοῦ καταστρωθέντος εἰς τόν παρόντα κανόνα, καί μή κολάζοντος, τόν ἐπίσκοπον, τόν δίχα δόλου χρώμενον κακῶς τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς πράγμασιν∙ ὡσαύτως καί ἀπό τῆς ρκ΄ Ἰουστινιανείου νεαρᾶς, ἤτοι τοῦ κγ΄ κεφ., τοῦ β΄ τίτλ., τοῦ ε΄ βιβλίου τῶν βασιλικῶν, τοῦ διοριζομένου τά τοιαῦτα συναλλάγματα ἀκυροῦσθαι. Περί δέ τοῦ τιμωρεῖσθαι τόν ἐπίσκοπον, ἤ τόν ἡγούμενον, μηδέν τι διαλαμβάνοντος, ἀλλά τόν συμβολαιογράφον μόνον εἰς ἐξορίαν καταδικάζοντος. Ἐπεί δέ ἡ ῥηθεῑσα νεαρά, ἤτοι ὁ β΄ τίτλος, τοῦ ε΄ βιβλίου θεσπίζει, ἔστιν ὅτε μή μόνον ἀπρόσοδα, ἀλλά καί εὐπρόσοδα ἀκίνητα ἐκκλησιῶν καί μοναστηρίων, καί αὐτῆς τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, καί τῶν ἄλλων εὐαγῶν οἴκων, ἐκποιεῖσθαι καί ἐκδίδοσθαι μετά διαστίξεων δηλουμένων ἐν αὐτῇ∙ προσέτι γε μήν καί ἱερά τινα ἐπιτρέπει, καιροῦ καλοῦντος, ἐκποιεῖσθαι∙ ἀνάγνωθι ταύτην, μεγάλην οὖσαν, καί πολυσχιδῆ, καί πολυδιάστικτον, καί οἰκονόμει γίνεσθαι, ἤ μή γίνεσθαι παρά τε τῶν ἐκκλησιῶν καί τῶν μοναστηρίων τάς ἐκποιήσεις καί ἐκδόσεις τῶν ἱερῶν∙ και τῶν ἀκινήτων αὐτῶν, κατά τῆς ταύτης περίληψιν, καί φυλαχθήσῃ ἀκαταιτίατος. Οὐδέ γάρ ἐναντιωθῇ σοι ὁ παρών κανών, ὅτι καί ἡ νεαρά, τήν χωρίς εὐλόγου καί ἀναγκαστικῆς αἰτίας ἐκποίησιν ἤ ἔκδοσιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν, ἤ μοναστικῶν ἀκινήτων, παρομοίως τῷ παρόντι κανόνι κωλύει. Τί δέ; τῆς ἐκποιήσεως ἀκυρουμένης, ὡς εἴρηται, καί τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ πράγματος ἀντιστρεφομένου πρός τήν ἐκκλησίαν, ἤ τό μοναστήριον, ἀναγκασθήσεται τό μέρος αὐτῶν, ἅ χάριν τούτου ἕλαβε νομίσματα ἤ πράγματα, δοῦναι; Λύσις. Οὐδαμῶς∙ φησί γάρ ἡ ῥηθεῖσα νεαρά ῥητῶς ταῦτα. Εἰ δέ παρά τά διηγορευμένα ἡμῖν τῷ παρόντι νόμῳ, συνάλλαγμά τι γένηται ἐπί τοῖς διαφέρουσι πράγμασι, κινητοῖς τε καί ἀκινήτοις, ἑνί τῶν εὐαγῶν οἴκων, ἀναδίδοσθαι μέν τῇ αὐτῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ, ἤτοι τῷ εὐαγεῖ οἴκῳ, τό πρᾶγμα, ἐφ’ ᾧ τοιοῦτόν τι παρηκολούθησε, μετά τῶν τοῦ μέσου χρόνου καρπῶν, μενέτω δέ παρ’ αὐτῇ καί τό τίμημα, ἤ τό ἀντίδωρον, ἤ τό ὑπέρ ἀμείψεως, ἤ ἄλλης οἱασοῦν αἰτίας αὐτῇ δεδομένον. Εἰ δέ ἐμφύτευσις πραχθείη παρά τά διηγορευμένα ἡμῖν, ἀναδίδοσθαι τῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ, ἤ τοῖς εὐαγέσι τόποις, τό αὐτό πρᾶγμα κελεύομεν, καί τόν ἐμφυτευτήν τό πάκτον τελεῖν κατά τήν δύναμιν τῶν ἐμφυτευτικῶν συμβολαίων. Εἰ δέ δωρηθείη πρᾶγμα ἐκκλησιαστικόν, ἤ ἑτέρου εὐαγοῦς οἴκου, καί αὐτό ἀναδίδοσθαι τῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ, ἤ τοῖς ἄλλοις εὐαγέσιν οἴκοις μετά τῶν τοῦ μέσου χρόνου καρπῶν, καί τοσοῦτον ἕτερον, ὅσου ἄξιόν ἐστι τό αὐτό πρᾶγμα. Εί δέ ὑποθήκη παρά ταῦτα δοθείη, ὁ δανειστής τό ἐποφειλόμενον ἀπολλύτω, καί τό αὐτό πρᾶγμα τῷ εὐαγεῖ τόπῳ ἀποδιδότω∙ τῶν συμβολαιογράφων, τῶν θαῤῥούντων παρά τόνδε ἡμῶν τόν νόμον τοιούτοις ὑπουργεῖν συμβολαίοις, διηνεκεῖ ἐξορίᾳ καταδικαζομένων. Ἐρωτήσει δέ τις καί τοῦτο, τοῦ κανόνος λέγοντος, ἐκβάλλεσθαι τόν ἐπίσκοπον τοῦ ἐπισκοπείου, καί τόν ἡγούμενον ἐκ τοῦ μοναστηρίου, ὡς λυμεῶνας καί δολερούς, ἐπακολουθήσει τῇ ἐξωθήσει καί καθαίρεσις, ἤ οὐχί; καί τινες μέν εἶπον, ὡς τῶν ἁγίων Πατέρων μηδέν τι τοιοῦτον διοριζομένων, προβήσεται μόνον ἐξώθησις∙ ἐμοί δέ δοκεῖ, ὡς τῆς ἐξωθήσεως γενομένης διά δόλον, ἐξ ἀνάγκης παρέπεται καί καθαίρεσις∙ οὐδείς γάρ ἐξ ἀτιμοποιοῦ αἰτίας καταδικαζόμενος, ἔντιμός ἐστιν. Εὐχαριστητέον οὖν τῷ κραταιῷ καί ἁγίῳ ἡμῶν βασιλεῖ, τῷ συντηρήσαντι ἀκολούθως τῷ ἀποστολικῷ κανόνι καί τῷ παρόντι διορισμῷ, τά τῶν ἐκκλησιῶν καί τῶν κατά πόλιν τέως μοναστηρίων ἀκίνητα, ἀνέπαφα ἐκ τῆς χειρός τοῦ δημοσίου, διά τριῶν χρυσοβούλλων τῆς ἁγίας βασιλείας αὐτοῦ, ἀφ’ ὧν τό μέν κατά τόν Ἰούλιον μῆνα τῆς α΄ Ἰνδικτιῶνος τοῦ ͵στχνδ΄ ἔτους γεγονός, καί διοριζόμενον, μή βλάπτεσθαι τά μοναστήρια ἐκ τοῦ ἴσως χωλεύειν κατά τι τά προσόντα τούτοις δικαιώματα∙ καί τό κατά τόν Ὀκτώβριον μῆνα τῆς ζ΄ Ἰνδικτιῶνος τοῦ ͵στχξζ΄ ἔτους ἀπολυθέν, καί παρακελευόμενον ἔχειν τά μοναστήρια κατά τό ἀναπόσπαστον τά ἀκίνητα τούτων, κᾂν διαγνώσεις ἐδόθησαν αὐτοῖς παρά τῶν ἀναγραφέων, δικαιοῦσαι τόν δημόσιον, ἅτινα οὐ κατεστρώθησαν ἐνταῦθα, διά τό αἱωνίζουσαν ὠφέλειαν ἐκ τούτων μή ἐπιχορηγεῖσθαι ταῖς μοναῖς, ἀλλά καιρικήν. Τό δέ κατά τόν Μάρτιον μῆνα τῆς στ΄ Ἰνδικτιῶνος τοῦ ͵στχξστ΄ ἔτους ἐξενεχθέν καί καταστρωθέν ἐν πᾶσι τοῖς σεκρέτοις, παρακελεύεται μετά τό προοίμιον ταῦτα ῥητῶς∙ Ἔφθασε μέν οὖν πρό χρόνων τινῶν χρυσόβουλλον λόγον ἐπιβραβεῦσαι ἡ βασιλεία μου τοῖς τε κατ’ αὐτήν τήν βασιλίδα τῶν πόλεων διακειμένοις εὐαγεστάτοις μοναστηρίοις, καί τοῖς κατά τό δυτικόν μέρος τοῦ Στενοῦ, ὅσον τε κατ’ αἰγιαλόν, καί ὅσον πόῤῥωθεν∙ ὡσαύτως καί τοῖς περί τόν κόλπον τῆς Νικομηδείας, καί μέχρι καί αὐτῆς τῆς Νικομηδείας, καί τοῖς ἐν ταῖς νήσοις, τῇ Ὀξείᾳ, τῇ Πρώτῃ, τῇ Χάλκῃ, τῇ Πλατείᾳ, τῇ ἁγίᾳ Γλυκερίᾳ, τῇ Πριγκήπῳ, τῇ τοῦ Ἀντιγόνου, τῷ Τραγονησίῳ, τῇ Τερεβίνθῳ, τῷ ἁγίῳ Ἀνδρέᾳ, τῷ ἁγίῳ Τρύφωνι, τῷ ἁγίῳ Ἐλευθερίῳ τῷ Κωδωνῷ, τῷ Πελαγίῳ, τῇ Θεοτόκῳ, τῷ Μεσονησίῳ, τῇ Ἰάτρῳ, καί τῷ ἁγίῳ Δημητρίῳ, καί τοῖς ἐν ταῖς κτήσεσι τῶν πορτῶν, καί ἄχρι τῆς περιοχῆς τοῦ Ἀθύρα∙ καί ἁπλῶς τοῖς πέριξ τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων ἀσκουμένοις μοναχοῖς, ἀνδράσι τε καί γυναιξί, πολλά τούτοις φιλοτιμησαμένη δίκαια, καί τό ἀδιάσειστον αὐτοῖς δωρησαμένη ἐπί τῇ κατοχῇ καί δεσποτείᾳ τῶν ἀκινήτων, τῶν ἀπό τινων δικαιωμάτων διαφερόντων τούτοις, καθώς ὁ τοιοῦτος χρυσόβουλλος λόγος πλατύτερον ταῦτα διέξεισιν. Ἐπεί δέ τούς θηρολέκτας οὐκ ἦν ἠρεμεῖν, ἀλλά τῷ τοῦ δημοσίου προσχήματι βαρεῖαν τούτοις ἐπῆγον οὗτοι τήν κάκωσιν, ἡ βασιλεία μου ἅμα μέν τό θεῖον ἐξευμενίσαι θελήσασα καί ἐξιλεώσασθαι, ἐφ’ οἷς ὡς ἅνθρωπος τούτῳ προσκέκρουκεν∙ ἅμα δέ βουλομένη καί τούς στρατιώτας τοῦ μεγάλου βασιλέως, Χριστοῦ δηλονότι, τούς δι’ αὐτόν τόν μονήρη βίον προελομένους, καί τήν πανοπλίαν ἐνδυσαμένους τοῦ Πνεύματος, συμμάχους ἕχειν, καί συνασπιστάς ἰσχυρούς κατά τῶν ὁρωμένων καί ἀοράτων ἐχθρῶν, τῷ ἀγαθῷ ἐκείνῳ θεμελίῳ καί ὄροφον ἐπιθεῖναι ἀνάλογον ἡρετίσατο, καί τόν παρόντα χροσόβουλλον ἀπολέλυκεν εὐλόγως, δι’ οὗ θεσπίζει καί διορίζεται, πάντα τά σήμερον νεμόμενα ἀκίνητα παρά τῶν ἄνωθεν ἀριθμηθέντων μοναστηρίων, ἤ καί ἡσυχαστηρίων, ἤ καί ἀναχωρητικῶν κελλίων, ἤ λαυρῶν, καί ἁπλῶς κατοικητηρίων μοναχικῶν, κᾂν οἵῳ ἄν καλοῖντο ὀνόματι, τούς τε παροίκους, τά αὐτούργια, τάς πανηγύρεις, τούς φόρους, τούς πόρους, τάς λίμνας, τούς ποταμούς, τά θαλάσσια δίκαια, καί καθολικῷ λόγῳ, οἱονδηποτοῦν δίκαιον ἐν ἀκινήτοις κτήμασι θεωρούμενον, καί ἐν οἱῳδήτινι τόπῳ διακείμενον, παρ’ αὐτῶν κατεχόμενον νῦν, ἐφ’ ᾧ δηλονότι μέχρι τοῦ νῦν οὐκ ἐδόθη τούτοις διάγνωσις παρά τῶν κατά χώραν ἀναγραφέων, τό τοῦ δημοσίου μέρος ἐπί τούτῳ προσδικαιοῦσα, ἔχειν τάς ῥηθείσας μονάς κατά διηνεκῆ δεσποτείαν, ὡς δῶρον καί φιλοτίμημα τῆς βασιλείας μου, καί δεσπόζειν αὐτῶν εἰς τούς ἑξῆς ἅπαντας καί διηνεκεῖς χρόνους, κᾂν εὐλόγως, κᾂν παραλόγως τούτων τινά, ἤ τά ὅλα ἴσως ἕως τοῦ νῦν κατεῖχον, κᾂν δίχα τινός δικαιώματος, ἤ ἀπό δικαιωμάτων μέν, κακῶς δέ ἐχόντων ἤ ψευδῶς συντεθέντων. Πάντα γάρ τά παρ’ αὐτῶν κατεχόμενα ἐν οἱῳδήτινι θέματι κατά τε δύσιν καί ἀνατολήν, κᾂν ἐξ αὐτῶν τῶν εἰς ἐνδιαίτημα ὄντων τῶν κατά τήν ἡμέραν βασιλέων, κᾂν ἀπό κλασμάτων ὦσι, κᾂν ἀπό συμπαθειῶν, ἤ ἀποκεκινημένων, ἤ ὁλοπτώτων, ἤ ἀπό ταπεινῶν τελουμένων διαρίων, ἤ ἀπό ταπεινῶν κλασματισθέντων,ἤ καί δυνατοῖς διαπραθέντων, ἤ τοὐναντίον, ἤ ἐξ ὀρθώσεων κακῶς γεγονυιῶν διαπράσεων, κᾂν ἐν ἄλλοις τόποις ὁρισθέντων δωρηθῆναι, ἐν ἄλλοις παρεδόθησαν, ἤ δωρηθέντα οὐ παρεδόθησαν, ἤ παραδοθέντα οὐκ ἐδωρήθησαν, ἤ καθ’ ἕτερόν τινα λόγον κακῶς παρ’ αὐτῶν κατέχωνται, ἀδιασείστως καί ἁπολυπραγμονήτως κατέχεσθαι παρά τῶν ῥηθεισῶν πασῶν μηνῶν, ἡ βασιλεία μου βούλεται εἰς τόν αἰῶνα τόν ἅπαντα, ὡς δῶρον τῆς βασιλείας μου, καί καθαρόν φιλοτίμημα∙ μόνης γάρ τῆς παρ’ αὐτοῖς εὑρισκομένης νῦν κατοχῆς τῶν ἀκινήτων ὀφειλούσης ἀρκεῖν αὐτοῖς ἀντί παντός δικαιώματος, περιττόν ἐστι τό πολυπραγμονεῖν περί ἑτέρων. Ἐπεί πᾶσι γάρ οἷς κατέχουσι σήμερον, (ἄνευ μέντοι τῶν ἐφ’ οἷς ἐδόθησαν αὐτοῖς διαγνώσεις παρά τῶν κατά χώραν ἀναγραφέων, τόν δημόσιον δικαιοῦσαι, ὡς εἴρηται), ὀφείλει ἀρκεῖν ἡ παροῦσα χρυσόβουλλος γραφή τῆς βασιλείας μου, καί ἀντί δωρεᾶς, καί ἀντί πράσεως, καί ἀνθ’ ἑτέρου παντός δικαιώματος, κᾂν οἱονδηποτοῦν σέκρετον ἐπ’ αὐτῷ δικαιοῖτο∙ οὐδέ ἀναγκασθήσονται αἱ μοναί, ἐφ’ οἷς κατέχουσι νῦν ἀκινήτοις, προκομίζειν ἕτερα παλαιγενῆ προσόντα αὐταῖς δικαιώματα∙ ἀλλά τῇ παρούσῃ χρυσοβούλλῳ γραφῇ τῆς βασιλείας μου ἀντί παντός δικαιώματος χρώμεναι, ἀρκεσθήσονται ταύτῃ καί μόνῃ, ὀφειλούσῃ ἀρκεῖν αὐταῖς, ὡς προεγράφη, καί ἀντί δωρεᾶς, καί ἀντί παραδόσεως, καί ἀντί παντός ἑτέρου δικαιώματος. Εἰ δ’ ἴσως καιροῦ καλοῦντος, θελήσει οἱονδηποτοῦν μοναστήριον χρήσασθαι καί τοῖς προσοῦσιν αὐτῷ δικαιώμασιν, ὑπέρ ἑαυτοῦ ταῦτα προκομίζον, παρ’ οἱουδήτινος πρός τοῦτο οὐ κωλυθήσεται∙ ἀναγκαστικῶς γάρ τοῦτο οὐ ποιήσει. Εἰ δέ οἰκείῳ θελήματι αὐτό αἱρετίσεται, οὐδείς ὁ ἐμποδίζων ἐσεῖται. Οὐ μόνον δέ ἐπί τῇ δικαιώσει τῆς γῆς συμβαλεῖται τοῖς μοναστηρίοις ἡ παροῦσα χρυσόβουλλος γραφή, ἀλλά καί ἐπί τοῖς παροίκοις, τοῖς νῦν παρ’ αὐτῶν κατεχομένοις, καί τοῖς αὐτουργίοις, φόροις, πανηγύρεσι, διαβατοῖς, λίμναις, ποταμοῖς, θαλασσίοις δικαίοις, καί ἑτέρῳ οἱῳδήτινι δικαίῳ παρ’ αὐτῶν κατεχομένῳ, ἄνευ μέντοι τῶν ἐφ’ οἷς ἔλαβον διαγνώσεις ὑπέρ τοῦ δημοσίου, ὡς πολλάκις ἀνωτέρω διείληπται. Εἰ δέ καί προσετάχθησαν λογισθῆναι, ἤ ἐκκοπῆναί τινα τελέσματα, ἤ πάκτα, ἤ στρατεῖαι, ἤ δημόσια, ἤ λιβελλικά, ἤ ἕτερόν τι τῷ δημοσίῳ ἀνῆκον, καί οὐ γέγονε τό λελογισμένον, ἤ ἕτερόν τι ἔχει ἐπιλήψιμον τό δικαίωμα, οὐδέν τι ἐκ τούτου βλαβήσεται τά μοναστήρια. Τί δέ χρή τά πολλά καταλέγειν, καί ἀπαριθμεῖσθαι, καί χάριν παραδείγματος ἀπογράφεσθαι; τήν πολυλογίαν ἡ βασιλεία μου παρατρέχουσα, ἵνα μή τις τῶν περί ταῦτα δεινῶν, τινῶν μέν ἐκφωνηθέντων ἐκ τῶν τά ἀκίνητα κατασειόντων αἰτίων, τινῶν δέ παρασιωπηθέντων, ἐπιδράττοιτο τῶν ῥημάτων, καί κατ’ Ἰουδαίους τῷ γράμματι ἐπικάθηται, καί ἐπιχειρεῖ ἐπί τοῖς μή ἑκφωνηθεῖσι διασείειν, καί παρενοχλεῖν ταῖς μοναῖς∙ καθολικῷ λόγῳ καί περιεκτικῷ τοῦτο ἡ βασιλεία μου βούλεταί τε καί διορίζεται, ὡς ἄν πᾶν ὅπερ ἐπί τοῖς σήμερον παρά τῶν μοναστηρίων κατεχομένοις, ἤ ἐπ’ αὐταῖς ταῖς καθέδραις τῶν μοναστηρίων νοηθῇ ὑπέρ τοῦ δημοσίου, παρά τινος, ἤ νῦν, ἤ ὁτεδήποτε, αὐτό τοῦτο δεδωρημένον λογίζεσθαι τῇ μονῇ. Καί ἅμα τις τοῦτο διανοήσεταί τε καί φθέγξεται, καί εὐθύς ἀντιλήψεται αὐτοῦ ἡ μονή, ὡς σήμερον δεδωρημένον ταύτῃ παρά τῆς βασιλείας μου. Ὅσον γάρ ἐφ’ οἷς κατέχουσι νῦν ἀκινήτοις, περί ὧν διαγνώσεις ὑπέρ τοῦ δημοσίου οὐκ ἔλαβον τά προγραφέντα μοναστήρια, δημόσιον βούλεται ἡ βασιλεία μου λογίζεσθαι ἕν ἕκαστον τούτων, κατά μόνον τό ἔχειν τό ἀδιάσειστον, καί μή ὑπ’ οὐδένός ἀνακρίνεσθαι. Καί ὅν τρόπον ὁ δημόσιος οὐ πολυπραγμονεῖται ὑφ’ ἑαυτοῦ, οὕτως οὐδέ τά ἱερά σεμνεῖα, ἤ ἡσυχαστήρια, μοναστήριά τε, καί λοιπά, ὑπό τινος τῶν τοῦ δημοσίου φροντιστῶν ἀνακριθήσεται∙ κᾂν τι εὔλογον δικαιολογῆταί τις, κᾂν παράλογον, κᾂν ὁποῖον ἄν εἴη τό λαληθησόμενον∙ πᾶς γάρ ὁ τοιοῦτόν τι ἐπιχειρήσων ποιῆσαι, ἀνίσχυρα δόξει λέγων, καί τῳόντι ἀβέβαια∙ καί ἀσυμπαθῶς ἡ τούτου περιουσία τῷ δημοσίῳ καθοσιωθήσεται, καί αὐτός ἄτιμος ἐσεῖται, παντάπασιν, ὡς ἀντιπίπτων βασιλεῖ, εὐσεβῶς τε καί φιλοθέως τό ἀνενόχλητον ταῖς μοναῖς ἀποχαριζομένῳ, ἐπί τοῖς δεδωρημένοις αὐταῖς διά τοῦ παρόντος χρυσοβούλλου λόγου, καί δι’ αὐτοῦ βραχύ τι δῶρον προσάγοντι τῷ Θεῷ ἀνθ’ ὧν μυρίων εὐεργεσιῶν παρά τῆς πλουσιοπαρόχου δεξιᾶς αὐτοῦ παραπήλαυσεν. Οὐκ ἐξέσται οὖν οὔτε ἀναγραφῇ, ἤ προκαθημένου οἱουδήτινος σεκρέτου, ἤ ἐξισωτῆ, ἤ ἑτέρῳ τινί ἐνεργοῦντι προσώπῳ τοῦ δημοσίου, τά τῶν μοναστηρίων ἀκίνητα ἀναγράφεσθαι, ἤ καπνολογεῖν, ἤ ἀναζητεῖν μέτρα γῆς, ἤ ποσότητας, ἤ γῆς τό ὑπέρπλεον, ἤ ὑπέρτιμον, ἤ τό ἀδίκως κατεχόμενον ἐξετάζειν. Ἀλλ’ ἐπεί ἐκ προστάξεως τῆς βασιλείας μου μέλλουσι γενέσθαι πρακτικά τῶν σήμερον κατεχομένων παρά τῶν μονῶν ἀκινήτων καί παροίκων, τότε μόνον ὀχληθήσεται ἡ μονή, καί τό ἀδίκως κατεχόμενον ἀφαιρεθήσεται, ὅτε ὁ ἀναγραφεύς δεικνύει, ὡς ἐπέκεινα τοῦ περιορισμοῦ κατέχει ἡ μονή τόπια, ἤ παροίκους, ἤ ἕτερα δίκαια. Οὐδέ γάρ ἐπ’ ἀδείας ἕξουσιν αἱ μοναί τά σήμερον παρ’ αὐτῶν κατεχόμενα, εἴτε πάροικοι εἶεν, εἴτε τόποι, εἴτε αὐτούργια, ἐπαύξειν, καί εἰς πληθυσμόν ἄγειν πλείονα∙ πλήν τῇ τοιαύτῃ προφάσει οὐκ ἔξεσται πράκτορι, ἤ ἀναγραφεῖ οἱῳδήτινι, ἤ καπνικόν, ἤ μετρητίκιον, ἤ ἕτερόν τι ἀναγραφικόν, ἤ πρακτορικόν φορολόγημα ἀπό τῶν ὑποκειμένων ταῖς δηλωθείσαις μοναῖς ἀκινήτων ἀναλαμβάνεσθαι. Εἰ δέναι γάρ ὀφείλει ὁ τοῦτο τολμήσων, ὡς οὐ μόνον ἐπί τό πολλαπλοῦν ἀντιστρέψει, ὅπερ ἄν ἀναλάβηται, ἀλλά καί τελείᾳ δημεύσει ὑποβληθήσεται, καί ἄτιμος ἔσται, καί ἀπολίτευτος. Οὕτω γάρ θέλει ἠ βασιλεία μου, τά τῶν δηλωθεισῶν μονῶν ἀκίνητα πάντα λογίζεσθαι ὑφ’ ἑκάστου τῶν πρακτόρων, ὡς μή ὄντα ὑπό τήν ἑαυτοῦ ἀρχήν τε καί ἐξουσίαν∙ καί ὅν τρόπον οἱ πράκτορες ἐπί τοῖς μή ὑποκειμένοις αὐτοῖς θέμασιν οὐδέν τι δίκαιον ἔχουσιν ἐνεργεῖν, ἤ ὅλως ποιεῖν τι ἐπ’ αὐτοῖς∙ οὕτως οὐδέ ἐπί τοῖς τῶν μοναστηρίων ἀκινήτοις οἱ πράκτορες τῶν θεμάτων, ὑφ’ οὕς τελοῦσι τά τοιαῦτα ἀκίνητα πράκτορες λογισθήσονται. Τά μέντοι γενησόμενα πρακτικά, καί οἱ περιορισμοί, παρ’ ὧν ἄν ὁρίσει ἡ βασιλεία μου εἰς παράστασιν τῶν σήμερον παρά τῶν μοναστηρίων νεμομένων τοῖς προσφόροις σεκρέτοις δι’ εἴδησιν ἐγκαταστρωθήσονται. Ὀφείλουσι δέ εἰδέναι πάντα τά μοναστήρια, ὡς, οἷον ἄν ἐξ αὐτῶν εὑρεθῇ ῥᾳδιουργίαν τινά ποιησάμενον ἐπί τοῖς σήμερον παρ’ αὐτῶν κατεχομένοις ἀκινήτοις, ἤ συμπαιγνίαν, ἤ δόλον πλημμελῆσάν τινα, οὐ μόνον ἀπό τῆς παρά τοῦ παρόντος χρυσοβούλλου λόγου τῆς βασιλείας μου ὡφελείας οὐκ εὐμοιρήσει τό σύνολον, ἀλλά καί τοῦ προφιλοτιμηθέντος αὐτῷ ἐκπεσεῖται δικαίου, διά τοῦ προγεγονότος πᾶσι ταῖς δηλωθείσαις μοναῖς ἑτέρου χρυσοβούλλου λόγου τῆς βασιλείας μου. Ἐφεξῆς δέ ἀνεῖλε τό τοιοῦτον χρυσόβουλλον, καί πᾶσαν πρόσταξιν ἐναντιουμένην∙ τούτῳ γεγονυῖαν δηλονότι, ἤ καί γενησομένην, καί διωρίσατο χρῆσθαι τάς μονάς καί τοῖς παλαιγενέσιν αὐτῶν δικαιώμασιν. Ἐπεί δέ ἐκ προσαγγελίας χαιρεκάκων τινῶν ἀπελύθη κατά τόν Ἰούνιον μῆνα τῆς θ΄ ἰνδικτιῶνος τοῦ ιστχπδ΄ ἔτους πρόσταγμα βασιλικόν, ἀνατρέπον σχεδόν τό τοιοῦτον εὐσεβέστατον καί εὐεργετικώτατον χρυσόβουλλον, καί διά τοῦτο πάντα τά μοναστηριακά ἀκίνητα ὑπό τῶν ἀναγραφέων ἡρπάζοντο, ἀπελύθη κατά τόν Ἰούλιον μῆνα τῆς δ΄ Ἰνδικτιῶνος τοῦ ιστχπθ΄ λύσις προσκυνητή τῶν θεοστέπτων, κρατίστων, καί ἁγίων ἡμῶν βασιλέων, ἐπί ὑπομνήσει τῶν μοναστηρίων, ἐκκόπτουσα τήν πραιτωρικήν χρείαν καί τήν κατεπανικήν, καί διοριζομένη ἔχειν τό ἐνεργόν τά προγεγονότα χρυσόβουλλα, χάριν τοῦ μή ἀναγράφεσθαι τά τῶν μοναστηρίων ἀκίνητα, κατά ῥῆμα οὕτω διαλαμβάνουσα∙ Ἡ βασιλεία μου τῆς ἐκ τῶν ἡμετέρων εὐχῶν συνάρσεως χρῄζουσα, καί ἐν πᾶσι κατ’ ἴχνος βαίνειν τοῦ ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει βασιλέως αὐθέντου καί πατρός αὐτῆς θέλουσα, καί τό περί τούς ἀνατεθειμένους ὑμᾶς τῷ Θεῷ εὐεργετικόν ἐκείνου μιμεῖσθαι προείρηται∙ ταύτῃ τοι καί διά μιᾶς ταύτης τῆς ἐφ’ ὑμῖν ἀγαθοποιΐας, καί τῷ βασιλεύσαντι ταύτην Θεῷ χαρίζεται, καί τῇ τοῦ αὐθέντου καί πατρός τῆς βασιλείας μου ἁγίᾳ ψυχῇ, καί τῷ ἡμετέρῳ δέ κράτει τῆς εἰς τό ἀγαθόν προκοπῆς ὑποβάθρα καί θεμέλιος τίθεται∙ καί ἐπικλινής τῇ ὑμῶν γενομένη αἰτήσει, τό ἐνεργόν ἔχειν καί ἀπαράθραυστον, καί ἀμετακίνητον, τούς ἐπ’ εὐεργεσίᾳ τῶν καθ’ ἡμᾶς μονῶν ἀπολυθέντας τρεῖς χρυσοβούλλους λόγους παρά τῆς ἁγίας ἐκείνου βασιλείας διορίζεται, καί ἐπί τῆς αὐτῆς ἀμετακινήτως μένειν δυνάμεως, ἐφ’ οἷς κατά τήν ἀρχήν ἐξετέθησαν, καί τά ἀκολούθως δέ τούτοις συμβάντα τῆς παραδόσεως πρακτικά τό ἀσφαλές ἀποφέρεσθαι∙ κᾂν μετά διετίαν γεγόνασι, κᾂν ἴσως τινά τούτων τοῖς προσφόροις σεκρέτοις καταστρωθῆναι οὐκ ἔφθασαν, τῶν εἰς ἑρμηνείαν ἤ ἀνατροπήν τῆς τῶν χρυσοβούλλων δυνάμεως μερικήν ἤ καθόλου ἀπολυθέντων παντοίων προσταγμάτων, τῶν καί ἐν τῇ ὑπομνήσει ἡμῶν δηλουμένων, κᾂν ὅπως ἄρα καί ἀπελύθησαν, τό ἄπρακτον καί ἀνίσχυρον ἀποφερομένων διά τῆς παρούσης λύσεως, καί, ὥσπερ εἰ μηδέ ὅλως γεγόνασι, λογιζομένων. Ἀργήσει δέ καί ἡ μέχρι τοῦ νῦν ἐπεισκωμάσασα τοῖς ὑπό τάς καθ’ ὑμᾶς μονάς ἀκινήτοις, τοῖς κατά τό θέμα Θρᾴκης καί Μακεδονίας διακειμένοις, ἀπαίτησις τῆς τε πρακτορικῆς καί κατεπανικῆς γύρας καί χρείας, καί ἡ τοῦ στυππίου καί ἀξουγγίου ἐξώνησις, ἤ ἀπαίτησις, ὡς διά τῆς παρούσης λύσεως ἐκκοπτόμεναι, καί ῥιζοτομούμεναι, καί εἰς τό ἀνύπαρκτον καί ἀνονόμαστον ἀποκαθιστάμεναι∙ τῶν πραιτώρων καί πρακτόρων καί κατεπάνων, καί τῶν τήν ἐξώνησιν, ἤ ἀπαίτησιν τοῦ στυππίου καί τοῦ ἀξουγγίου κατά καιρούς ποιουμένων, καί τῶν ἐξυπηρετούντων αὐτοῖς, οὕτω παρατρέχειν τά τοιαῦτα ἀκίνητα ὀφειλόντων, ὡς εἰ μηδέ ὅλως ἐν τοῖς ὑπ’ αὐτούς θέμασι ταῦτα διέκειντο∙ ἅτε καί αὐτῶν ἀκαταζητήτων μελλόντων διατηρεῖσθαι ἀπό τοῦ δημοσίου, ἐπί πᾶσι τοῖς τοιουτοτρόπως ἐπιγνωσθεῖσιν αὐτῷ, ἀπ’ ἀρχῆς τῆς σήμερον ἀπαιτουμένης ἐγχρονίας, καί εἰς τούς ἑξῆς ἅπαντας καί διηνεκεῖς χρόνους, δεχομένοις ἀναντιῤῥήτως, καί ὡς μηδέ ἐν δημοσιακοῖς πρακτικοῖς καταγραφεῖναι λογιζομένοις. Κᾂν μή κατεγράφησαν δέ ἐν πρακτικοῖς, ἄλλως δέ πως ἐπεγνώσθησαν, δεχομένοις καί οὕτω τοῦ κατατολμήσαντος ἕτερόν τι παρά τά διωρισμένα τοῖς τοιούτοις χρυσοβούλλοις, καί τῇ παρούσῃ λύσει τῆς βασιλείας μου, ἐπί ταῖς ὑπό τάς καθ’ ὑμᾶς μονάς παντοίαις ἀκινήτοις κτήσεσι διαπράξασθαι, σύν τῷ καί καθοσιώσει ὑποπίπτειν, (καθώς διά τῶν τοιούτων χρυσοβούλλων διωρίσθη), καί παρά τοῦ κατά τήν ἡμέραν μεγαλεπιφανεστάτου Μυστικοῦ, καταναγκαζομένου εἰς τήν ἐπενεχθεῖσάν τινι τῶν ὑφ’ ὑμᾶς κτήσεων βλάβην ἀποθεραπεύειν αὐτῇ. Μελήσει μέν τοι καί τῷ μέρει τῶν μονῶν πασῶν, τῶν τε ἐντός τῆς μεγαλοπόλεως καί ἐκτός, ὑπό τούς ἐμπεριειλημμένους μέντοι ὅρους τοῖς τοιούτοις χρυσοβούλλοις διακειμένων, τοῦ ἐν τοῖς μνημοσύνοις τοῦ ἐν βασιλεῦσιν ἀοιδίμου αὐθέντου καί πατρός τῆς βασιλείας μου, ἐκτελεῖν ὅσα ἐν τῇ ὑπομνήσει ὑμῶν δεδήλωται, εἰ μή βούλονται τῆς τοιαύτης ἐξκουσείας διαπεσεῖν, ἐκ τοῦ ἅπαξ τούτων καταμελῆσαι. Ἀλλά καί τῇ ἁγιωτάτῃ τοῦ Θεοῦ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ ἐπωρέχθη χρυσόβουλλον τοῦ κραταιοῦ καί ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, ταῦτα κατά ῥῆμα διαλαμβάνον∙ Καί τῷ παλαιῷ μέν ἐκείνῳ καί περιπύστῳ τῆς τοῦ Σολομῶντος Σοφίας ναῷ τό κατά δύναμιν προσέφερον ξύμπαντες. Καί τῷ ἱερῷ δέ τούτῳ καί παμμεγίστῳ τεμένει, τῷ ἐπ’ ὀνόματι τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας, τοῦ καί ἐκ Σολομῶντος κατηγμένου καί ἐκ Δαβίδ, κατά τό ἀνθρώπινον, φιλοτίμως ὅντως ἐνιδρυμένῳ καί τῷ ὄντι βασιλικῶς, οὗ κᾀκεῖνος ἦν ὁ Σολομώντειος προεκτύπωμα, τῇ νέᾳ λέγω Σιών, τῇ τοῦ ἁγιάσματος Κιβωτῷ, τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐκκλησίᾳ, ἥν τῇ πέτρᾳ ἐπῳκοδόμησε τῶν ἀποστολικῶν διατάξεων τό Πνεῦμα τό ἅγιον οὕτως ἀῤῥαγῆ καί ἀκλόνητον, διάφορα πολλοί προσήγαγον ἀναθήματα, ἐν ἀκινήτοις θεωρούμενα κτήσεσι, κατά τε τήν ἕω διακειμέναις, καί πρός δυσμάς, ἀλλά δή καί κατά τῶν νήσων τινάς. Εἰσί δ’ ἅ περιῆλθον τούτῳ καί κατ’ ἐξώνησιν∙ τούτων πολλά (ἵνα μή λέγω τά πλείω) ἐκ διαφόρων αἰτιαμάτων τῷ δημοσίῳ προσαρμόττειν διεγινώσκοντο παρά τε τῶν ἑκασταχοῦ ἀναγραφέων, καί τῶν ἄλλως περί ταῦτα δεινῶν. Ἐπεί δέ τοῦτο ταῖς ἀκοαῖς ἐνηχήθη τῆς βασιλείας μου, ἐξ ἀναφορᾶς τῶν κατά τόν μέγιστον τοῦτον καί θεῖον οἰκονομούντων ναόν, αὐτίκα μηδέν μελῆσαν τό ἡμέτερον κράτος, τόν παρόντα χρυσόβουλλον λόγον τῷ πανσέπτῳ τούτῳ σηκῷ ἐπεβράβευσε, δι’ οὗ καθαρῶς αὐτῷ δωρεῖταί τε καί ἀποχαρίζεται ἡ ἡμετέρα εὐσέβεια ἅπαντα τά τῷ δημοσίῳ ὁπωσδήποτε διαφέροντα, ἀπό τε τῶν ἐν τῇ ἀνατολῇ καί τῇ δύσει καί ταῖς ὅλαις νήσοις κατεχομένων παρ’ αὐτοῖς παντοίων ἀκινήτων ἐπικτήσεων, ὡς δῶρον ταύτης καί ἱερόν τι ἀνάθημα, κᾂν πάροικοι ὦσι, κᾂν γῆ, ἀρόσιμος, τυχόν, ἤ λιβαδιαία, ἤ ὑπάμπελος, ἤ κηπεύσιμος, κᾂν αὐτούργια οἱαδήτινα, κᾂν ἔνοικοι πραγματευταί, ἤ ἐργαστηριακοί, κᾂν κάστρα ἔν τισι τούτων ᾠκοδομήθησαν, κᾂν ἕτερόν τι ὁποιονδηποτοῦν τῷ δημοσίῳ διαφέρον ἐν τούτοις ἐξεύρηται. Ἐπανορθοῖ δέ ἡ βασιλεία μου, διά τοῦ παρόντος εὐσεβοῦς χρυσοβούλλου λόγου, καί ὅσα που χωλεύοντα εὑρίσκονται ἐπί τοῖς προσοῦσι τῇ διαληφθείσῃ τοῦ Θεοῦ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ δικαιώμασιν, ἐν πᾶσι τοῖς τοιούτοις ἀκινήτοις, ὁποῖα ἄν καί ὦσι∙ καί πάντα τά προσόντα αὐτῇ κατά τε δύσιν καί ἀνατολήν, καί τάς ὅλας νήσους, ὡς νῦν παρά τῆς βασιλείας μου δωρούμενα καί παραδιδόμενα, ταύτῃ λογίζεσθαι διά τῆς παρούσης εὐσεβοῦς χρυσοβούλλου γραφῆς ἡ γαληνότης ἡμῶν θεσπίζει καί διορίζεται∙ διά γάρ τοῦτο καί περιορισμούς προβῆναι λεπτομερεῖς, παντοίων ἀκινήτων δηλωτικούς, καί τῶν ἐν αὐτοῖς προσκαθημένων παροίκων τε καί ἐνοίκων∙ ἔτι δέ καί τῶν ἐν τούτοις εὑρισκομένων παντοίων αὐτουργίων, παρά τῶν κατά τόπους ἀναγραφέων, καί ταῖς ἐκείνων πιστωθῆναι ὑπογραφαῖς, καί τῷ μέρει τῆς ἁγιωτάτης Μεγάλης Ἐκκλησίας ἐπιδοθῆναι εἰς ἀσφάλειαν αἰωνίζουσαν, τό κράτος ἡμῶν ἐγκελεύεται∙ ὡς ἄν ὦσι δῆλα καί ἀναμφίλεκτα ξύμπαντα, καί μηδέποτε τῶν καιρῶν ὑπ’ ἀνάκρισιν ἄγοιντο παρ’ οὑτινοσοῦν τῶν κατά καιρούς ἀναγραφέων, ἤ ἐποπτῶν, ἤ ἐξισωτῶν καί τῶν ἄλλως ἀνερευνώντων τά δημοσιακά, τῶν δηλωθέντων περιορισμῶν ἐγκαταστρωθῆναι ὀφειλόντων τοῖς προσφόροις σεκρέτοις δι’ εἴδησιν. Οὐδέ γάρ ἐξέσται τινί τούτων ἐν οἱῳδήποτε χρόνῳ καθ’ οἱονδήτινα τρόπον ἐν τοῖς τοιούτοις πᾶσιν ἀκινήτοις εἰσέρχεσθαι ὁπωσδήποτε, ἤ ταῦθ’ ὑπό ζήτησιν ἄγειν καί ἐξέτασιν οἱανδήτινα. Ἀλλ’ οὐδέ δικαιώματα ἐπί τούτοις ἐπιζητητέον, οὐ καπνικόν ἀναλαμβάνεσθαι, οὐ μετρητίκιον, οὐχ ἕτερόν τι οἱονδηποτοῦν φορολόγημα, εἰς κέρδος τοῖς ἀναγραφεῦσιν ἐπινοούμενον, ἀποτρεπομένοις τῇ ἐμφανείᾳ καί μόνῃ τοῦ παρόντος χρυσοβούλλου λόγου τῆς βασιλείας μου, καί τῶν προβησομένων περιορισμῶν, ὡς διείληπται. Πᾶσα δέ πρόσταξις γεγονυῖα, εἴτε περί προαφωρισμένων, εἴτε περί κλασμάτων, εἴτε περί συμπαθειῶν, εἴτε περί τῶν ἀπό ταπεινῶν στίχων, εἴτε περί τῶν ὑποκειμένων ταῖς χαραγαῖς, εἴτε περί στρατειῶν συμπεπαθημένων, κᾂν μή ἀντισήκωσις τούτων ἐγένετο, εἴτε περί τοῦ τάς ἀπόσους μή στέργειν δωρεάς, εἴτε περί οἱουδήτινος ἑτέρου κεφαλαίου ἐξεφωνήθη, καί κατά τι ἐναντιοῦται τῷ παρόντι χρυσοβούλλῳ λόγῳ τῆς βασιλείας μου, ὅσον ἐπ’ αὐτῷ, ἀποίσεται τό ἀνίσχυρον, κᾂν τό μή ἀνατρέπεσθαι ἔχῃ ἐγκείμενον ἐν αὐτῇ, εἰ μή ῥητῶς ἐκφωνηθῇ. Ἐν εἰδήσει γάρ πασῶν τῶν γεγενημένων προστάξεων ἡ ἡμετέρα τυγχάνουσα θεοσέβεια, τό κατά μέρος ταύτας ἀπαριθμήσασθαι παρέλκον ἡγήσατο, καί ὡς ἰδιαιτάτως ἀριθμηθείσας, καί ἀνατραπείσας, ὅσον ἐπί τῷ παρόντι χρυσοβούλλῳ λόγῳ, λογίζεσθαι ταύτας θεσπίζει ἡ βασιλεία μου. Ἀλλ’ οὐδέ γενησομένη οἱαδήτις ἑτέρα πρόσταξις τῆς παρούσης εὐσεβοῦς κατισχύσει χρυσοβούλλου γραφῆς∙ ἀλλά κἀκείνη, ἐφ’ οἷς ἐναντιοῦται τῷ παρόντι τῆς βασιλείας μου ὁρισμῷ, ὅσον ἐπ’ αὐτῷ, τό ἀνίσχυρον ἀποίσεται καί ἄκυρον, κᾂν τό μή ἀνατρέπεσθαι ἔχῃ ἐγκείμενον ἐν αὐτῇ, (εἰ μή ῥητῶς ἐκφωνηθῇ), κᾂν ἑτέραν διάστιξιν οἱανδήτινα. Ἵν’ οὖν δῆλα εἵη τά προσόντα τῇ ἁγιωτάτῃ τοῦ Θεοῦ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ ἀκίνητα ἅπαντα, ἐν τῷ παρόντι χρυσοβούλλῳ λόγῳ ῥητῶς ἐνεγράφησαν, ἅ καί ἔχουσιν οὕτω πρός ὄνομα. Ἐν, τῷ θέματι Θρᾴκης καί Μακεδονίας, τό δεῖνα καί δεῖνα καί ἐφεξῆς καταλέγει τά ἀκίνητα πάντα∙ καί μετά τήν τούτων ἀπαρίθμησιν, φησιν∙ οἱ πανταχοῦ εὑρισκόμενοι Στροβιλιῶται Ἰουδαῑοι, καί ἐξκουσεία πλοίων χωρήσεως χιλιάδων τριάκοντα. Ἐπί τούτοις πᾶσι τό ἀπερικλόνητον ἔχειν πάντῃ καί ἀδιάσειστον τήν ἁγιωτάτην Μεγάλην Ἐκκλησίαν, καί τό μέρος ἅπαν αὐτῆς, θεσπίζει τό κράτος ἡμῶν∙ περιορισμῶν ὀφειλόντων προβῆναι λεπτομερῶν παρά τῶν κατά τόπους ἀναγραφέων, ὡς πολλάκις διείληπται. Πλήν τῆ τοιαύτῃ προφάσει οὐκ ἐξέσται τοῖς δηλωθεῖσιν ἀναγραφεῦσιν ἤ καπνικόν ἀπαιτῆσαι, ἤ μετρητικόν, ἤ χρειῶν δόσιν, ἤ ἑτέραν ὁποιανδήτινα εἴσπραξιν, ἀπό τῶν ὁπουδήποτε ἀκινήτων αὐτοῖς∙ ἀλλ’ ἄνευ τῆς οἱασοῦν συνεισφορᾶς τε καί ἀπαιτήσεως τούς δηλωθέντας περιορισμούς συντελέσουσι∙ τοῦ κατατολμήσοντος ἀθετῆσαί τι τῶν διωρισμένων τῷ παρόντι χρυσοβούλλῳ λόγῳ τῆς βασιλείας μου, πρός τῷ τήν βασιλικήν ὑποστήσεσθαι ἀγανάκτησιν, ὑποστῆναι ὑφορωμένου καί δόσιν προστίμου λιτρῶν ὑπερπύρων τριάκοντα, ἀπαιτηθησομένων ἀσυμπαθῶς ἐξ αὐτοῦ παρά τοῦ σεκρέτου τῶν οἰκειακῶν, ἐκ προσελεύσεως τῆς ἁγιωτάτης Μεγάλης Ἐκκλησίας, ὡς βεβαίου καί ἀσφαλοῦς τοῦ παρόντος χρυοβούλλου λόγου τυγχάνοντος, γεγενημένου κατά τόν Αὔγουστον μῆνα, τῆς α΄ Ἰνδικτιῶνος, τοῦ ιστχξα΄ ἔτους, ἐν ᾧ καί τό ἡμέτερον εὐσεβές καί θεοπρόβλητον ὑπεσημήνατο κράτος. Προσέτι τούτοις ἀπελύθη καί ἕτερος χρυσόβουλλος λόγος τοῦ αὐτοῦ κραταιοῦ ἁγίου ἡμῶν βασιλέως, κατά μῆνα Φεβρουάριον, Ἰνδικτιῶνος ια΄, τοῦ ιστχνστ΄ ἔτους, ὁ καί ἰατήρ λεγόμενος, ὡς ἰώμενος τά χωλεύοντα ἴσως δικαιώματα τῶν ἁπανταχοῦ ἐκκλησιῶν, ἐπισκοπῶν δηλονότι, καί μητροπόλεων, καί αὐτῆς τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, ὅς καί κατά ῥῆμα οὑτωσί διαλαμβάνει∙ Ὁ μέν μετά Μωσέα τοῦ ἐκλεκτοῦ λαοῦ ἐκεῖνος στρατηγός Ἰησοῦς, τά Ἱεριχούντεια καθελεῖν ἐπειγόμενος ὀχυρώματα, τοῖς ἱερεῦσι κύκλῳ σαλπίζειν ἐκέλευε, καί οὕτω παραδόξως τάς τῶν τειχῶν ἐπάλξεις κατέῤῥιπτε. Τῇ δέ τοῦ νέου τῷ Θεῷ ἐκλεκτοῦ καθηγουμένῃ τούτου λαοῦ βασιλείᾳ μου, μετά τόν ἐν βασιλεῦσιν ἐκεῖνον ἄλλον Μωσέα, τοῦ λαοῦ σωτῆρα καί ὁδηγόν, τόν ἀοίδιμον λέγω αὐθέντην τῆς βασιλείας μου καί γεννήτορα, ὥσπερ τινά τείχη καθελεῖν ἐπειγομένῃ Ἱεριχούντεια, τάς τοῦ κοινοῦ τῶν Χριστιανῶν ἐχθροῦ ὀχυρώσεις (τοῦ δυτικοῦ λέγω δράκοντος, τοῦ τῆς Σικελικῆς κατατυραννοῦντος γῆς, κἀκεῖθεν κατά τῆς τῶν ‘Ρωμαίων ἐπικρατείας λάθρᾳ ἑρπύσαντος), ἀναλόγως, οἷα πνευματικάς τινας σάλπιγγας, τάς τῶν τόν Θεόν ἐξιλεουμένων καθ’ ἑκάστην ὑπέρ ἡμῶν ἀρχιερέων εὐχάς, πρός ἐκείνου καθαίρεσιν συνεργούσας ἐδέησεν. Ἀλλά καί αὐτός ὁ θεόπτης Μωσῆς, ὁπηνίκα τῷ Ἀμαλήκ συνεκρότει μάχην, ἱερεῦσιν ἑκατέρωθεν στηριζόμενος, οὕτω τοῦτον κατετροποῦτο, καί ὑπερίσχυε. Κατ’ ἐκεῖνον οὖν καί ἡ βασιλεία μου τοῦ ἀρχιερατικοῦ δεομένη ὑποστηρίγματος, εἰς τήν κατά τοῦ νέου τούτου Ἀμαλήκ προκειμένην ἀντιπαράταξιν, καί ὥσπερ τινά στύλον φωτός τοῦ νέου Ἰσραήλ προηγούμενον, καί τά τούτου κατευθύνοντα διαβήματα, τάς τούτων ἔχειν εὐχάς ἐθέλουσα, τόν παρόντα χρυσόβουλλον λόγον τῇ μητρί πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν, τῇ νέᾳ Σιών, τῷ τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας ἐνδιαιτήματι, καί τοῖς κατά τάς νήσους πάσας, καί τήν ἀνατολήν, καί τήν δύσιν, ἀρχιερεῦσιν ἐβράβευσε, τάς ὑπέρ τῆς βασιλείας μου τούτων εὐχάς ἐπί πλέον ἀναῤῥωννύουσα. Ἀκριβῶς γάρ οἶδέν ἡ βασιλεία μου, ὡς, οὐ σώζεται βασιλεύς διά πολλήν δύναμιν, καἰ ὡς, γίγας οὐ σωθήσεται ἐν πλήθει ἰσχύος αὐτοῦ∙ ψευδής δέ ἵππος εἰς σωτηρίαν, κατά τόν θεῖον φάναι προφήτην, καί ψαλμογράφον, καί θεοπάτορα. Τοιγάρτοι καί τό ἀπερικλόνητον πάντῃ παραφυλάττεσθαι θέλουσα, τῇ τε πασῶν προκαθημένῃ ἐκκλησιῶν, καί τοῖς μνημονευθεῖσι πᾶσιν ἀρχιερεῦσι τῶν ὁπουδήποτε ἁγίων ἐκκλησιῶν, καί τό ἀσφαλές τῶν προσόντων ταύταις δικαιωμάτων, ἐπί τῇ κατοχῇ τῶν ἀκινήτων αὐτῶν βεβαιότερον καθιστῶσα∙ προσεπανορθοῦσα δέ καί εἴτι που χωλεῦον ἴσως ἐστίν ἐν τοῖς αὐτῶν δικαιώμασι, καί τῆς ἀκριβείας λειπόμενον∙ καί οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλά καί εἴτι που ὀφεῖλον ἐπακολουθῆσαι δικαίωμα, πρός τήν ἀσφαλῆ τῶν τοιούτων ἀκινήτων δεσποτείαν, κατοχήν τε καί κυριότητα, γενέσθαι ἴσως οὐκ ἔφθασεν. Αὐτόν δή τόν παρόντα χρυσόβουλλον λόγον, ἰατῆρα ἡ βασιλεία μου τούτου δή τοῦ ἐλλείποντος αὐτοῖς ἐπιδέδωκεν, οἷον ἄρτιον καί ὁλομελές δεικνύντα τό ἐπί τούτοις δίκαιον, καί εἰς τό παντελές ἀδιάσειστον. Δι’ οὗ καί βεβαιοῖ μέν, καί ἀσφαλέστερον τίθησι πᾶν προσόν ταῖς κατ’ αὐτούς ἁγιωτάταις τοῦ Θεοῡ ἐκκλησίαις, καί αὐτῇ τῇ τούτων προκαθημένῃ, δικαίωμα ἐπί τοῖς αὐτῶν ἀκινήτοις, ὁποῖον ἄν καθέστηκε, κᾂν ὁπουδήποτε ταῦτα διάκεινται, καί τό καλόν κάλλιον τίθησι τῇ ἐπικρίσει τε, καί ψήφῳ τῆς βασιλείαις μου. Πᾶν δέ ἐν αὐτοῖς, ἐν ὁποίοις εἴποι τις, θεωρούμενον, εἴτε ἐν χρυσοβούλλοις λόγοις διαφόρων βασιλέων, εἴτε ἐν σιγιλλίοις, εἴτε ἐν ἁπλαῖς προστάξεσιν, εἴτε ἐν λύσεσιν, εἴτε ἐν πρακτικοῖς ὑποσκάζον, καί, κατά τι τοῦ ἀκριβοῦς καί τῆς ὀφειλομένης ἀκολουθίας λειπόμενον, ἀπό τε βασιλικῶν προσταγμάτων καί νόμων, ἐπανορθοῖ, καί διορίζεται, μή κατά τι πρόκριμα ἐκ τούτων εἶναι ταῖς δηλωθείσαις πάσαις ἁγιωτάταις ἐκκλησίαις εἰς τόν αἰῶνα τόν ἅπαντα∙ ἀλλά τό ὑπόσαθρον ἐκείνων καί ἀσθενές, εὐτονώτατον εἶναι καί ἀνάλωτον πάσῃ δικαιολογίᾳ τοῦ βουλομένου λέγειν τι ὑπέρ τοῦ δημοσίου, τῷ παρόντι χρυσοβούλλῳ λόγῳ τῆς βασιλείας μου ῥωννύμενον, καί σφόδρα ἑνδυναμούμενον∙ καί ἵνα ἀπό τῶν πολλῶν, ὧν ἄν τις ἐννοήσειεν, ὀλίγων τινῶν ἡ βασιλεία μου ἐπιμνησθείη, ἐάν τυχόν δωρεά αὐτοῖς παροίκων ἄποσος εἴη, ἤ μέτρων γῆς, ἤ αὐτούργιά τινα ἐκαίνισαν ἐν τοῖς τοιούτοις κτήμασι, τυχόν μή δεδωρημένα αὐτοῖς∙ ἤ ἐδωρήθησαν μέν, οὐκ ἀνετράπησαν δέ αἱ περί τούτων προστάξεις∙ ἤ ἐπί προαφωρισμένοις δεδωρημένοις αὐτοῖς, αἱ περί προαφωρισμένων προστάξεις οὐκ ἀνετράπησαν∙ ἤ τινα τῶν πορισθέντων αὐτοῖς βασιλικῶν προσταγμάτων οὐδόλως κατεστρώθησαν∙ ἤ κατεστρώθησαν μέν εἴς τινα τῶν σεκρέτων, οὐ μήν γε καί ἐπί τοῖς προσφόροις σεκρέτοις∙ ἤ καταστρωθέντα ἀπώλοντο, ἴσα δέ τούτων πεπιστωμένα εὑρίσκονται∙ ἤ πρακτικά ὀφείλοντα προβῆναι, οὐ προέβησαν∙ ἤ προβάντα, οὐ κατεστρώθησαν∙ ἤ ὁρισθέντα γενέσθαι λογίσιμα, οὐκ ἐγένοντο∙ ἤ κατά τινα ἴσως ἄλλην, ὁποίαν ἄν τις εἴποι, αἰτίαν, εἴτε κατά μέρος, εἴτε καί καθ’ ὁλόκληρον, τά προσόντα ταῖς πολλάκις διαληφθείσαις ἁγίαις τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαις, καί τῇ μητρί πασῶν, χωλεύουσι δικαιώματα, κἀντεῦθεν οὐκ ἔχουσι τό ἀπερικλόνητον∙ κᾂν μή ῤητῶς ἐνταῦθα πᾶσα ὁποιαδήτις αἰτία, ὑποσκάζειν ποιοῦσα τά δικαιώματα, ἐκπεφώνηται, ἤ ὤφειλον, τυχόν, καί ἕτερα δικαιώματα προσεπορεχθῆναι αὐταῖς ἐπί τοῖς τοιούτοις ἀκινήτοις, ὥς τινων πάντως προβάντων ἐν αὐταῖς∙ (εἰ γάρ μηδόλως τι δικαίωμα ἐπί τινι τῶν προσόντων αὐταῖς ἀκινήτων κέκτηνται, οὐδέν τι ἀπό τοῦ παρόντος χρυσοβούλλου λόγου ὠφεληθήσονται), κατά μηδέν τι ταῦτα πάντα, καί ὅσα ἄν τις ἄλλα εἰς νοῦν λάβῃ ποτέ ὑπέρ τοῦ δημοσίου ἀγωνιζόμενος, καταβλάψαι ποτέ τάς τοῦ Θεοῦ ἁγιωτάτας ἐκκλησίας, τόν τε τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας οἶκον, καί τάς λοιπάς μητροπόλεις, ἀρχιεπισκοπάς, καί ἐπισκοπάς, δυνήσεται ἐπί τοῖς, ὡς εἴρηται, διαφέρουσιν αὐταῖς ἀκινήτοις ἀφ’ οἱωνδήποτε δικαιωμάτων. Εἰ γάρ μηδέν τι μηδαμῶς δικαίωμα ἐκτήσαντο ἐπί τισιν ἴσως τῶν προσόντων αὐταῖς ἀκινήτων, οὐδεμίαν ἀπό τοῦ παρόντος χρυσοβούλλου λόγου ὠφέλειαν ἔξουσιν∙ ὥσπερ οὐδέ ἐφ’ οἷς ἔσχε τήν κατοχήν ὁ δημόσιος, ἀφ’ οἱασδήτινος εὐλόγου αἰτίας μέχρι τῆς σήμερον∙ ἐπί τούτοις γάρ πᾶσι τό ἀκριβές παραφυλαχθήσεται. Εἴ τις οὖν θελήσει διά φιλοχρηματίαν, ἤ δι’ ἑτέραν αἰτίαν τινά, καταφρονῆσαι τῶν ἐν τῷ παρόντι χρυσοβούλλῳ λόγῳ τῆς βασιλείας μου διωρισμένων, πρῶτα μέν τό τῆς ἁγίας Τριάδος φέγγος, ὅτε παριστάμεθα τῷ φοβερῷ βήματι, μή θεάσαιτο∙ ἐκπέσοι δέ καί τῆς τῶν Χριστιανῶν μερίδος, ὡς ὁ Ἰούδας τῆς δωδεκάδος∙ προσεπιτούτοις καί τήν ἀράν ἐπισπάσαιτο τῶν ἀπ’ αἰῶνος προκεκοιμημένων πρωτοτόκων ἁγίων, δικαίων, καί Θεοφόρων Πατέρων. Κατά τό δόξαν τοῖς ἁγίοις Ἀποστόλοις, τό ἐκποιηθέν παρά ἐπισκόπου, ἤ ἡγουμένου, πρᾶγμα τῆς ἐπισκοπῆς, ἤ τοῦ μοναστηρίου, ἄκυρον ἔστω∙ καί ὁ τοῦτο ποιῶν ἐπίσκοπος, ἤ ἡγούμενος, ἐκδιωκέσθω. Τά τῶν ἐκκλησιῶν πράγματα ἀνεκποίητα εἶναι ὀφείλουσι, καί μάλιστα τά αὐτούργια. Ὅσα δέ τῶν ἀκινήτων εἰσίν ἀκερδῆ, καί ζημίαν τῇ ἐκκλησίᾳ ἐπάγοντα, οὐ τοῖς κατά τόπον ἄρχουσιν ἐκδοθήσονται, ἀλλά κληρικοῖς, ἤ γεωργοῖς∙ ὁ δέ παραβαίνων τά ὁριθέντα, εἰ μέν ἐπίσκοπός ἐστιν, ἐκδιωχθήσεται τοῦ ἐπισκοπείου∙ εἰ δέ ἡγούμενος, τοῦ μοναστηρίου∙ ὡς διασκορπίζοντες κακῶς ἅ οὐ συνήγαγον. Αὐτούργια ὀνομάζονται ὅλα ἐκεῖνα τά πράγματα ὁποῦ κάμνουσιν εἰσοδήματα, καί μάλιστα τά ἀκίνητα∙ οἷον χωράφια, ἀμπέλια, ἐλαιῶνες καί ἄλλα∙ περί τούτων λοιπόν διορίζεται ὁ παρών Κανών, λέγων, ὅτι ὅποιος ταῦτα ἤθελεν ἀποξενώσῃ, Ἐπίσκοπος μέν ἀπό τήν Ἐπισκοπήν, Ἡγούμενος δέ ἀπό τό Μοναστήριον, καί τά δώσῃ εἰς ἄρχοντας, ἤ μέ πωλησίαν, ἤ μέ ἀλλαξίαν, νά μένῃ ἄκυρος ἡ τοιαύτη δόσις, καί τά πράγματα νά ἐπιστρέφωνται εἰς τήν Ἐπισκοπήν, ἤ τό Μοναστήριον, καθὼς ὁ λη΄ κανὼν τῶν Ἀποστόλων διορίζεται. Ὃν καί ἐκθέτει αὐτολεξεί∙ εἰ δέ τυχόν ὁ Ἀρχιερεύς, ἤ ὁ Ἡγούμενος, προφασίζωνται, ὅτι τό τάδε χωράφι, ἤ τό ἀμπέλι δέν κάμνει εἰσόδημα καί κέρδος, ἀλλά μᾶλλον ζημίαν, ἂς πωλοῦν αὐτό, ὄχι εἰς ἄρχοντας καί δυνάστας, ἀλλ’ εἰς Κληρικούς, ἤ γεωργούς ἀνθρώπους, δηλ. ταπεινούς καί εὐτελεῖς. Εἰ δέ μέ πανουργίαν ἤθελαν δώσουν πρῶτον αὐτό εἰς αὐτούς, μέ σκοπόν διά νά τό πάρῃ μετά ταῦτα ὁ ἄρχων ἀπό αὐτούς∙ ἡ μέν πώλησις αὕτη νά ᾖναι ἄκυρος, ὁ δέ τοιουτοτρόπως πωλήσας αὐτό Ἐπίσκοπος, νά διώκεται ἀπό τήν Ἐπισκοπήν∙ ὁ δέ Ἡγούμενος νά διώκεται ἀπό τό Μοναστήριον, ὅτι τά ἀφιερώματα ἐκεῖνα ὁποῦ ἄλλοι ἀφιέρωσαν, καί συνήγαγον καλῶς, αὐτοί κακῶς διεσκόρπισαν, καί ἐπώλησαν. Ὅρα καί τήν ἑρμηνείαν τοῦ λη΄ Ἀποστολ. Αὐτούργια ὀνομάζονται ὅλα ἐκεῖνα τά πράγματα ὁποῦ κάμνουσιν εἰσοδήματα, καί μάλιστα τά ἀκίνητα∙ οἷον χωράφια, ἀμπέλια, ἐλαιῶνες καί ἄλλα∙ περί τούτων λοιπόν διορίζεται ὁ παρών Κανών, λέγων, ὅτι ὅποιος ταῦτα ἤθελεν ἀποξενώσῃ, Ἐπίσκοπος μέν ἀπό τήν Ἐπισκοπήν, Ἡγούμενος δέ ἀπό τό Μοναστήριον, καί τά δώσῃ εἰς ἄρχοντας, ἤ μέ πωλησίαν, ἤ μέ ἀλλαξίαν, νά μένῃ ἄκυρος ἡ τοιαύτη δόσις, καί τά πράγματα νά ἐπιστρέφωνται εἰς τήν Ἐπισκοπήν, ἤ τό Μοναστήριον, καθὼς ὁ λη΄ κανὼν τῶν Ἀποστόλων διορίζεται. Ὃν καί ἐκθέτει αὐτολεξεί∙ εἰ δέ τυχόν ὁ Ἀρχιερεύς, ἤ ὁ Ἡγούμενος, προφασίζωνται, ὅτι τό τάδε χωράφι, ἤ τό ἀμπέλι δέν κάμνει εἰσόδημα καί κέρδος, ἀλλά μᾶλλον ζημίαν, ἂς πωλοῦν αὐτό, ὄχι εἰς ἄρχοντας καί δυνάστας, ἀλλ’ εἰς Κληρικούς, ἤ γεωργούς2 ἀνθρώπους, δηλ. ταπεινούς καί εὐτελεῖς. Εἰ δέ μέ πανουργίαν ἤθελαν δώσουν πρῶτον αὐτό εἰς αὐτούς, μέ σκοπόν διά νά τό πάρῃ μετά ταῦτα ὁ ἄρχων ἀπό αὐτούς∙ ἡ μέν πώλησις αὕτη νά ᾖναι ἄκυρος, ὁ δέ τοιουτοτρόπως πωλήσας αὐτό Ἐπίσκοπος, νά διώκεται ἀπό τήν Ἐπισκοπήν∙ ὁ δέ Ἡγούμενος νά διώκεται ἀπό τό Μοναστήριον, ὅτι τά ἀφιερώματα ἐκεῖνα ὁποῦ ἄλλοι ἀφιέρωσαν, καί συνήγαγον καλῶς, αὐτοί κακῶς διεσκόρπισαν, καί ἐπώλησαν. Ὅρα καί τήν ἑρμηνείαν τοῦ λη΄ Ἀποστολ. 1Τά τοῦ Θεοῦ, ὡς ἐν ἄλλοις εὑρίσκεται.2Ἡ αἰτία ὁποῦ δέν θέλει ὁ κανὼν νά πωλοῦνται τά πράγματα τῶν Ἐκκλησιῶν ἤ τῶν Μοναστηρίων εἰς ἄρχοντας, ἀλλά ἤ εἰς Κληρικούς ἤ εἰς γεωργούς, ὡς ἐμοί δοκεῖ, εἶναι αὕτη∙ τά πράγματα ταῦτα εἶναι ἀφιερωμένα τῷ Θεῷ, τά δέ ἀφιερωμένα καί ἱερά ὀνομάζονται καί πτωχικά. Καθ’ ὅ μέν οὖν ἱερά, εἰς ἱερούς καί ἀφιερωμένους τῷ Θεῷ πρέπει νά δίδωνται, ὁποῖοί εἰσιν οἱ Κληρικοί. Καθ’ ὅ δέ πτωχικά, εἰς πτωχούς, ὁποῖοί εἰσιν οἱ γεωργοί. Ὅθεν ἡ τοιαύτη δόσις ἀνάλογος εἶναί μέ τούς λαμβάνοντας, καθὼς τοῦ ἐναντίου, ἂν ἐδίδοντο εἰς ἄρχοντας, πάντῃ ἀνοίκειος ἤθελεν εἶναι, καί ὡς μή ἱερούς καί ὡς μή πτωχούς. Ἴσως δέ λέγει ὁ κανὼν νά πωλῶνται ταῦτα εἰς γεωργούς καί πτωχούς, διά νά ἠμπορῇ νά τά ἀγοράσῃ πάλιν ἐξ αὐτῶν, ἂν λάβῃ τόν τρόπον μετά ταῦτα ἡ ἐκκλησία ἐκείνη, τό ὁποῖον δέν ἠμπορεῖ εὐκόλως νά κάμῃ ἂν τά πωλήσῃ εἰς πλουσίους. Σημείωσαι δέ ὅτι κατά τούς νόμους, καί τόν Βλάσταριν. Κυρίως μέν ἐκποίησις λέγεται, ἡ μετάθεσις εἰς ἄλλον δεσπότην καί οἰκοκύριον ἑνός ἀκινήτου, ἤ κινητοῦ πράγματος, ἡ γινομένη ἤ μέ δωρεάν, ἤ μέ πώλησιν, ἤ μέ ἐμφύτευσιν, ἤ μέ ἀλλαγήν, ἤ μέ ἄλλον ὅμοιον τρόπον. Ταὐτόν εἰπεῖν, ὅταν ἀποξενωθῇ τελείως τό πρᾶγμα καί δοθῇ εἰς ἄλλον. Ἔκδοσις δέ εἶναι ὅταν δοθῇ ἕνα πρᾶγμα ὄχι τελείως καί πάντοτε, ἀλλά πρός καιρόν εἴς τινας. Καταχρηστικῶς ὅμως καί ἡ ἔκδοσις ἐκποίησις λέγεται, καί ἀντιστρόφως ἡ ἐκποίησις λέγεται ἔκδοσις∙ καθὼς καί ὁ Κανὼν οὗτος κατά τόν δεύτερον τρόπον ἐξέλαβε καταχρηστικῶς τό ὄνομα τῆς ἐκδόσεως καί ἐκποιήσεως, ἀγκαλά ὅμως καί ὁ παρών Κανών λέγει νά μή ἀποξενόνωνται τά πράγματα τῶν μοναστηρίων καί ἐκκλησιῶν, πλήν ἡ ρκ΄. Νεαρά τοῦ Ἰουστινιανοῦ διορίζει νά πωλοῦνται καί αὐτά τά καρποφόρα ἀκίνητα ὑποστατικά τῶν ἐκκλησιῶν καί μοναστηρίων, ὅταν τύχῃ ἀνάγκη διά νά δοθοῦν τά χρήματα εἰς ἐλευθερίαν ὀρθοδόξων αἰχμαλώτων. Ὅρα καί τάς ὑποσημειώσεις τοῦ οβ΄ Ἀποστολικοῦ καί τοῦ κδ΄ τῆς δ΄.
