Ἐάν νοσῶν τις φωτισθῇ, εἰς πρεσβυτέριον ἄγεσθαι οὐ δύναται· οὐκ ἐκ προαιρέσεως γάρ ἡ πίστις αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἐξ ἀνάγκης· εἰμή τάχα διά τήν μετά ταῦτα αὐτοῦ σπουδήν καί πίστιν, καί διά σπάνιν ἀνθρώπων.
Ὃς ὑγιαίνων μέν ὑπερετίθετο βαπτισθῆναι, νοσήσας δέ, καί κίνδυνον περί τήν ζωήν ὑφορώμενος ἑβαπτίσθη, οὗτος εἰς ἱερωσύνην οὐ προαχθήσεται, δοκεῖ γάρ ἀναβάλλεσθαι τό φώτισμα διά τό φιλήδονον καί φιλόσαρκον, καί τό θέλειν ἀνέτως ζῆν, καί μή ὑπαχθῆναι τῷ ζυγῷ τοῦ Εὐαγγελίου, καί ἐξ ἀνάγκης ἡ πίστις αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐκ ἐκ προαιρέσεως γενέσθαι φαίνεται. Εἰ δέ σπουδαῖος μετά τό βάπτισμα φανῇ περί τῶν θείων ἐντολῶν φυλακήν, καί περί τήν πιστήν βέβαιος, καί σπάνις εἴη ἀνθρώπων πρός ἱερωσύνην ἐπιτηδείων, τότε γενήσεται. Ἄπιστός τις ὑγιαίνων μέν, οὐκ ἐπέσπευδε τό βάπτισμα, νοσήσας δέ ἐφωτίσθη. Φασίν οὖν οἱ ἅγιοι Πατέρες, ὡς, ἐπεί οὐκ ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως οὗτος ἐβαπτίσθη, ἀλλ’ οἷον ὑπό τῆς ἀνάγκης τῆς νόσου νυττόμενος, ὡς μέν πιστός μετά τήν ὑγείαν δεχθήσεται, εἰς ἱερωσύνης δέ βαθμόν οὐ προαναβιβασθήσεται∙ εἰ μήπου σπουδαῖός ἐστι περί τήν ἀρετήν καί τήν φυλακήν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, καί σπάνις εἴη ἀνθρώπων πρός ἱερωσύνην ἐπιτηδείων∙ τότε γάρ ἱερωθήσεται. Σημείωσαι οὖν, ὅτι καί ἀμφότερα ὀφείλουσι συνδραμεῖν, ἡ περί τήν ἀρετήν σπουδή, καί ἡ σπάνις τῶν ἀνθρώπων∙ ἑνός γάρ λείποντος ἐξ αὐτῶν, οὐ παραβαθήσεται ὁ κανών. Ἔτι σημείωσαι ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι ὥσπερ ἐπί τοῦ βαπτίσματος, οὕτω καί ἐπί τῆς ἀποκάρσεως, ὁ ἐν ταῖς τελευταίαις ἀναπνοαῖς, ἀποκαρείς, εἰς τί μέν ὡς μοναχός λογισθήσεται, εἰς τί δέ οὐ παραδεχθήσεται κατά μονάσαντας, ὅτι καί ἡ ἀπόκαρσις δεύτερον λογίζεται βάπτισμα. Εἰ μέν γάρ ἐπιζήσει ὁ οὕτως ἀποκαρείς, καί ἀξίαν ἐπιδείξεται μετάνοιαν καί δουλείαν τῆς ἀποκάρσεως, οὐ λογισθήσεται ὡς ἀκουσίως ἀποκαρείς∙ εἰ δ’ ἅμα τῇ ἀποκάρσει, τό κοινόν τοῦ θανάτου πίῃ ποτήριον, παρά μέν τῷ Θεῷ, ὡς ἐγὼ τέως νομίζω, ὡς ἐν ὑγείᾳ μονάσας δεχθήσεται∙ ἀσπάζονται γάρ οἱ ἅγιοι Πατέρες καί τάς περιστατικάς ἀποκάρσεις, καί ὡς ἐκ θείας φασί φωνῆς. Ἐν ᾧ σε εὕρω, κρινῶ σε∙ παρά δέ τοῖς ἀνθρώποις, οὐδέ δόξει ἀποκαρῆναι. Ὥστε ἐάν ὑπό αἵρεσιν ἀποκάρσεως κατελείφθη αὐτῷ τόδε τι, καί ἐν ζωῇ ὢν οὐκ ἀπεκάρη, ἀλλ’ ἐν ταῖς τελευταίαις ἀναπνοαῖς τόν μονήρη βίον εἵλετο, καί εὐθύς ἀπέθανεν, οὐ λήψεται ὁ κληρονόμος αὐτοῦ τά καταλειφθέντα, διά τό πληρωθῆναι τάχα τήν αἵρεσιν, ἀλλά καταδικασθήσεται, ὡς μηδέ δόξαντος ἀποκαρῆναι τοῦ τελευτήσαντος κἀντεῦθεν ἀτονησάσης καί τῆς αἱρέσεως. Ἀνάγνωθι καί τοῦ α΄ τίτλου, τοῦ δ΄ βιβλίου, κεφ. ε΄, ὅπερ συνωψίσθη περί τά μέσα τοῦ α΄ κεφ., τοῦ ια΄ τίτλου, τοῦ παρόντος συντάγματος, καί τά περί τό τέλος τοῦ α΄ κεφ., τοῦ β΄ τίτλου τοῦ παρόντος συντάγματος, καί κατά τήν παροῦσαν ἑρμηνείαν ἑρμήνευσον καί ἐκεῖνο τό κεφάλαιον, καί εἰπέ, ὅτι, εἰ μέν ὁ ἐπί αἱρέσει παιδοποιΐας λαβὼν πρᾶγμα βεβαρημένον, ἐν ὑγείᾳ ἀποκαρῇ ἀγαθῇ χάριτι, καλῶς ἵνα καταλείψῃ αὐτό εἰς εὐσεβεῖς αἰτίας, καί ἡ ὑποκατάστασις ἀπρακτήσει. Εἰ δέ ἐν τῷ καιρῷ τῆς τελευταίας αὐτοῦ ἀναπνοῆς, οὐ παραπέμψει τοῦτο εἰς εὐσεβεῖς αἰτίας, διά τό ἀτονῆσαι τήν αἵρεσιν, καί ἕξουσι χώραν τά τῆς ὑποκαταστάσεως. Ὁ διά νόσον βαπτισθείς, μή γινέσθω πρεσβύτερος, εἰ μή διά τόν ἀγῶνα τόν ἑξῆς, καί σπάνιν ἀνθρώπων. Ὁ μέν μή τινος ἀνάγκης κατεπειγούσης ἐπιζητήσας τό βάπτισμα, ἐπειδή πάντα ῥύπον ψυχικόν ἱκανόν ἐστιν ἀποπλῦναι αὐτό, καί εἰς πρεσβύτερον, καί εἰς ἐπίσκοπον προαχθήσεται, καθὼς ὁ ὀγδοηκοστός κανὼν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, ὁ δεύτερος τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου, ὁ τρίτος τῆς ἐν Λαοδικείᾳ, καί ὁ δέκατος τῆς ἐν Σαρδικῇ διαγορεύει. Ὁ δέ διά νόσον βαπτισθείς, ὡς μή ἐκ προαιρέσεως, ἀλλ’ ἐξ ἀνάγκης προσελθὼν τῷ φωτίσματι, οὐκ ἄλλως εἰς ἱερωσύνην παραδεχθήσεται, εἰ μή συνδράμωσι καί ἀμφότερα, τό σπάνιν τε ἀξιολόγων ἀνθρώπων εἶναι, καί τό ἀγωνίσασθαι αὐτόν μετά τό βάπτισμα. Διορίζει ὁ παρών Κανών, ὅτι ὅποιος κατηχούμενος, ὅταν μέν ἦτον ὑγιής, ἀνέβαλε τό ἅγιον βάπτισμα. Ὅταν δέ εἰς κίνδυνον θανάτου ἐξ ἀσθενείας περιέπεσε, καί φοβηθείς ἐβαπτίσθη, οὗτος νά μή γίνεται ἱερεύς. Ἐπειδή φαίνεται ὅτι δέν ἐβαπτίσθη ἐκ προαιρέσεως ἐδικῆς του, ἀλλά ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀσθενείας, (τό ὁποῖον δέν πρέπει. Ἕκαστος γάρ πρέπει ἐλευθέρᾳ προαιρέσει νά δέχεται τήν ἄσκησιν τοῦ χριστιανισμοῦ κατά τόν ριθ΄ τῆς ἐν Καρθαγ.), καί ὅτι πρό τοῦ δέν ἤθελε νά βαπτισθῇ, διά νά ζῇ βίον ἐλεύθερον καί φιλήδονον, καί ὄχι Εὐαγγελικόν καί χριστιανικόν.1 Ἐάν ὅμως αὐτός φανῇ μετά τό βάπτισμα σπουδαῖος μέν εἰς τήν ἐργασίαν τῶν θείων ἐντολῶν, βέβαιος δέ καί στερεός εἰς τήν πίστιν, εἶναι δέ κοντά εἰς αὐτά καί σπανιότης ἀνθρώπων ἀξίων πρός ἱερωσύνην, τότε γενήσεται Ἱερεύς. 1Δι’ ὃ καί ὁ αἱρετικός Ναυάτος δι’ ἀνάγκην θανατηφόρου ἀσθενείας, κλινήρης λαβών τό βάπτισμα, καί μετά ταῦτα παρανόμως πρεσβύτερος χειροτονηθείς, θηρίον κατά τῆς ἐκκλησίας ἐγένετο. Καί ὅρα τόν Εὐσέβ. ἐκκλησ. ἱστορ. βιβλ. στ΄, κεφ. μγ΄.
