Ἦλθεν εἰς ἡμᾶς, ὥς τινες παρά τούς ἐκκλησιαστικούς θεσμούς προσδραμόντες δυναστείαις, διά πραγματικῶν τήν μίαν ἐπαρχίαν εἰς δύο κατένεμον, ὡς ἐκ τούτου δύο μητροπολίτας εἶναι ἐν τῇ αὐτῇ ἐπαρχίᾳ. Ὥρισεν τοίνυν ἡ ἁγία σύνοδος, τοῦ λοιποῦ μηδέν τοιοῦτον τολμᾶσθαι παρά ἐπισκόπου· ἐπεί, τόν τοιοῦτο ἐπιχειροῦντα ἐκπίπτειν τοῦ ἰδίου βαθμοῦ. Ὅσαι δέ ἤδη πόλεις διά γραμμάτων βασιλικῶν τῷ τῆς μητροπόλεως ἐτιμήθησαν ὀνόματι, μόνης ἀπολαυέτωσαν τῆς τιμῆς, καί ὁ τήν ἐκκλησίαν ταύτην διοικῶν ἐπίσκοπος, δηλονότι σῳζομένων τῇ κατ᾿ ἀλήθειαν μητροπόλει τῶν οἰκείων δικαίων.
Ἐπίσκοποί τινες, διά φιλοπρωτίαν, καί φιλαρχίαν, προσιόντες τοῖς βασιλεῦσι, διά προσταγμάτων ἐγγράφων, (ταῦτα γάρ εἰσι τά πραγματικά), ᾐτοῦντο τάς οἰκείας ἐπισκοπάς τῇ τῶν μητροπόλεων τιμηθῆναι κλήσει∙ ὡς οὕτω συμβαίνειν εἰς δύο ἐπαρχίας τήν μίαν μερίζεσθαι, καί ἐν τῇ αὐτῇ ἐπαρχίᾳ δύο μητροπολίτας εἶναι, καί οὕτω διαφέρεσθαι ἀλλήλοις τούς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπισκόπους∙ ὅπερ ποτέ καί ἐν τῇ τῶν Καππαδοκῶν ἐπαρχίᾳ συμβέβηκε, τῆς πόλεως τῶν Τυάνων νέας μητροπόλεως γενομένης, ὡς ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τῷ ἐπιταφίῳ τοῦ μεγάλου Βασιλείου φησί. Διά ταῦτα τοίνυν τόν κανόνα τοῦτον ἡ σύνοδος ἔθετο, κωλύοντα μή γίνεσθαι τοιαῦτα, μηδέ ζητεῖν τούς ἐπισκόπους νέας ὀνομάζεσθαι μητροπόλεις∙ τόν δ’ ἐπιχειροῦντα τοιαύτῃ πράξει, καθαιρεῖσθαι καί διά μόνην τήν ἐπιχείρησιν. Οὐ γάρ τόν εἰς πρᾶξιν ἀγαγόντα τήν ἐπιχείρησιν κολάζει μόνον, ἀλλά καί τόν μόνον ἐπιχειροῦντα, κᾂν μή τύχῃ τοῦ ἐφετοῦ. Ἀλλά ταῦτα μέν μετά τόν κανόνα ὥρισε γίνεσθαι∙ τάς δέ πρό τοῦ κανόνος τιμηθεῖσας πόλεις εἰς μητροπόλεις διά γραμμάτων βασιλικῶν, (ἄ γάρ ἄνω ὠνόμασε πραγματικά, ἐνταῦθα, ἐσαφήνισε, καί γράμματα ἔφη βασιλικά), ἀπολαύειν παρεχώρησε τιμῆς μόνης, καί τούς ἐν αὐταῖς ἐπισκόπους∙ μή ἐνοχλεῖν δέ τῇ παλαιᾷ μητροπόλει∙ σώζεσθαι δέ ἐκείνῃ τῇ ὡς ἀληθῶς μητροπόλει, ὡς τῷ χρόνῳ βεβαίως κτησαμένῃ τήν κλῆσιν, τά δίκαια πάντα, μή τινος παρασπωμένου παρά τοῦ νέου μητροπολίτου. Καί οὗτος δέ ὁ κανών οὐ φυλάττεται∙ τινές γάρ ἐπίσκοποι καί ἐφ’ ἡμῶν διά βασιλικῶν προσταγμάτων εἰς τιμήν ἀνήχθησαν μητροπολίτου. Τά βασιλικά προστάγματα, πραγματικοί τύποι λέγονται. Φησί γοῦν ὁ κανών, ὡς, ἐπεί τινες ἐπίσκοποι διά φιλαρχίαν ἐσπούδασαν, κατά πρόσταξιν βασιλικήν, εἰς μητροπολίτας τιμηθῆναι, Κἀντεῦθεν τήν μίαν ἐπαρχίαν διεῖλον εἰς μητροπόλεις δύο, ὀφείλουσι καθαιρεῖσθαι, μή μόνον ὁ πορισόμενος τήν τοιαύτην πρόσταξιν, ἀλλά καί ὁ τολμήσων τοιοῦτόν τι ἐπιχειρῆσαι. Τάς μέν τοι πρό τοῦ παρόντος κανόνος τιμηθείσας ἐκκλησίας ἀπό ἐπισκοπῶν εἰς μητροπόλεις κατά πρόσταξιν βασιλικήν, διορίζεται ἔχειν μόνην τήν τιμήν, ὡς τῶν λοιπῶν δικαίων, τῶν προσόντων ἐπ’ αὐταῖς τῇ κατ’ ἀλήθειαν μητροπόλει, ὀφειλόντων μένειν ἀκαινοτομήτων. Ταῦτα τοῦ κανόνος διοριζομέ- νου, εἴπῃ τις, καί πῶς διάφοροι βασιλεῖς διαφόρους ἐπισκοπάς εἰς μητροπόλεις ἐτίμησαν; Αὐτίκα γάρ ἡ μητρόπολις Λακεδαιμονίας ἐπισκοπή ἦν τῶν Παλαιῶν Πατρῶν∙ τά Μάδιτα, τῆς Ἡρακλείας∙ ἡ Ἄβυδος, τῆς Κυζίκου∙ καί ἄλλαι δέ ἐπισκοπαί ἐτιμήθησαν. Ἔοικεν οὖν μοι ἀπό τοῦ λη΄ κανόνος τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καί τοῦ ιζ΄ κανόνος τῆς παρούσης συνόδου, τούς τοιούτους γίνεσθαι διορισμούς παρά τῶν βασιλέων, κατά τήν δοθεῖσαν αὐτοῖς ἄνωθεν ἐξουσίαν. Διά γάρ τοῦτο καί ἠπράκτησε τό γ΄ κεφ., τοῦ α΄ τίτ., τοῦ γ΄ βιβλ. τῶν βασιλ., ὅπερ κατεστρώθη εἰς τό κ΄ κεφ., τοῦ α΄ τίτλ. τοῦ παρόντος συντάγματος. Τά μέν τοι ὀφείλοντα εἶναι δίκαια παρά τῷ πρώτῳ, ἤγουν τῷ μητροπολίτῃ, κατά τῆς ἐκκλησίας τῆς τιμηθείσης ἀπό ἐπισκοπῆς εἰς μητρόπολιν, ἐζήτησαν τινες μαθεῖν, ὁποῖά εἰσι∙ καί ἤκουσαν, ὅτι, πλήν τοῦ καλεῖσθαι τήν ἐπισκοπήν μητρόπολιν, κατά τά ἄλλα πάντα, ὑποκεῖσθαι αὕτη τῇ παλαιᾷ μητροπόλει ὀφείλει. Ὁ γάρ ταύτης ἐπίσκοπος παρά τοῦ παλαιοῦ μητροπολίτου χειροτονηθήσεται, καί παρ’ αὐτῷ κριθήσεται, καί ἁπλῶς αὐτῷ ὑποκείσεται. Ἀνάγνωθι καί τόν β΄ κανόνα τῆς β΄ συνόδου, καί τόν στ΄ καί ζ΄ κανόνα τῆς πρώτης συνόδου. Ταῦτα δέ διά προστάξεως βασιλικῆς ἄλλως μετατυποῦνται∙ καθώς ἄνωθεν εἴρηται. Ἀνάγνωθι καί τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου κανόνα λη΄ καί τό ἐν τῷ σχολίῳ αὐτοῦ καταστρωθέν βασιλικόν σημείωμα, ἐν μέρει. Ἐπεί δέ κατά τόν Ἀπρίλιον μῆνα τῆς ια΄ Ἰνδίκτου στψα΄ ἔτους ἀπολυθέντος προσκυνητοῦ χρυσοβούλλου, τοῦ θεοστεφοῦς, κρατίστου, καί ἁγίου ἡμῶν αὐτοκράτορος, κυροῦ Ἰσαακίου τοῦ Ἀγγέλου, καί τούς ἀνακαλουμένους μέν μητροπολίτας τάς διαφερούσας τούτοις ἐπισκοπάς, καί εἰς μητροπόλεις ἤ ἀρχιεπισκοπάς τιμηθείσας, ἐπιστομίζοντος, οὐχ ἧττον δέ καί τούς ἐπιχειρήσοντας ὁτεδήποτε τήν βασιλικήν ἀποστερῆσαι περιωπήν τοῦ ἀνάγειν ἐπισκοπάς εἰς μητροπόλεις, ἤ ἀρχιεπισκοπάς, κατά τήν δοθεῖσαν αὐτοῖς ἄνωθεν ἐξουσίαν, ἠρωτήθη παρά τινων, τί ἐστι τό περιεχόμενον τῷ κανόνι, χάριν τοῦ ἔχειν τάς τιμηθείσας μητροπόλεις μόνην τήν τιμήν, ὡς τῶν ἄλλων δικαίων σωζομένων τῇ κατά ἀλήθειαν μητροπόλει; Φαμέν, ὅτι καί τό περί τούτου ἀμφίβολον λύεται ἀπό τοῦ αὐτοῦ βασιλικοῦ σημειώματος. Συνεζητήθη γάρ, καί μετά πολλάς δικαιολογίας διελήφθησαν χάριν τούτου ταῦτα ῥητῶς∙ καί ὅτι μέν καθολικῷ λόγῳ, καί διαγνώσει γενικῶς ἐκτιθεμένῃ τάς εἰς ὐπερβαθμιώτερον θρόνον ἀναβιβαζομένας ἐκκλησίας προστάξει βασιλικῇ, καί τῆς τιμῆς ἀξιοῦσθαι χρεών, καί τάς ψήφους ἐνταῦθα προβαίνειν κατά τόν ἐν τῇ μεγάλῃ ἐκκλησία παρηκολουθηκότα κανονικόν τύπον, τῶν μητροπολιτῶν συνιόντων, καί ἁρχιεπισκόπους, καί μητροπολίτας ψηφιζομένων, ἥ τε βασιλεία μου διαγινώσκει, καί ἡ θεία καί ἱερά σύνοδος τῷ διατάγματι ἕψεται τούτῳ, ὡς τήν ἐκκλησιαστικήν παραφυλαττομένῳ ἀκρίβειαν, καί τῆς κανονικῆς εὐθύτητος μή ἐκπίπτοντι. Ἀνάγνωθι οὖν εἰς πλάτος τό τοιοῦτον σημείωμα, καί εἰπέ πρός τούς λέγοντας, ὡς, εἰ μή ἐν τῷ ἀνάγεσθαι τήν ἐπισκοπήν εἰς μητρόπολιν, ἤ ἀρχιεπισκοπήν, προστεθῇ παρά τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, τό τάς ψήφους τούτων γίνεσθαι κατ’ ἐπιτροπήν πατριαρχικήν, ὁ κατ’ ἀλήθειαν μητροπολίτης ποιήσει τῆν ψῆφον αὐτῶν∙ τοῦτο γάρ φυλάττεται καί μέχρι τοῦ νῦν εἰς τόν οἰκουμενικόν πατριάρχην, χειροτονούμενον παρά τοῦ Ἡρακλείας, διά τό εἶναι τήν Κωνσταντινούπολιν, ἤτοι τό Βυζάντιον, ποτέ τοῦ Ἡρακλείας ἐπισκοπήν∙ ὅτι ἀπό τοῦ τοιούτου σημειώματος, πᾶσα τοιαύτη δικαιολογία περιαιρεῖται∙ καί ὁ Κωνσταντινουπόλεως οὐκ ἐξ ἀνάγκης παρά τοῦ Ἡρακλείας χειροτονεῖται∙ εὕρηται γάρ καί Στέφανος, ὁ ἀδελφός τοῦ βασιλέως κυροῡ Λέοντος τοῦ σοφοῦ, πατριάρχης χειροτονηθείς Κωνσταντινουπόλεως, παρά Θεοφάνους μητροπολίτου Καισαρείας∙ καί πρό ὀλίγων χρόνων ὁ Λεόντιος, παρά Δημητρίου τοῦ Καισαρείας. Εἰς ἐπαρχίας δύο ἐπαρχία μία οὐ τέμνεται∙ ὁ δέ τεμών, ἀνεπίσκοπος. Αἱ δέ, γράμματι βασιλικῷ τιμηθεῖσαι πόλεις, τῆς τιμῆς ἀπολαυέτωσαν μόνης, καί ὁ αὐτόθι ἐπίσκοπος. Τῇ δέ ἀληθῶς μητροπόλει τά οἰκεῖα σωζέσθωσαν. Ὁ προσελθών δυναστείαις ἐπίσκοπος, καί σπουδάσας τιμηθῆναι τήν ἐπισκοπήν αὐτοῦ τῷ τῆς μητροπόλεως ὀνόματι, ὡς ἐκ τούτου τήν μίαν ἐπαρχίαν μερισθῆναι εἰς δύο, τοῦ ἰδίου ἐκπεσεῖται βαθμοῦ∙ ὅσαι δέ τῶν ἐπισκοπῶν, οὐκ ἀπό σπουδῆς τῶν ἐπισκόπων, ἀλλά μᾶλλον δι’ ἀρετήν αὐτῶν, ἤ διά τιμήν τῶν πόλεων, ἔφθασαν διά βασιλικῶν γραμμάτων τιμηθῆναι ὡς μητροπόλεις, ἀπολαύσουσι τῆς τιμῆς, καί μόνης∙ τῇ δέ κατ’ ἀλήθειαν μητροπόλει, ὑφ’ ἥν ἐτέλουν τό πρότερον, τά οἰκεῖα παραφυλαχθήσονται δίκαια∙ ἄνωθεν γάρ καί αὖθις ὁ ταύτης ἐπίσκοπος τοῦ μετά ταῦτα τιμηθέντος ὑπό βασιλέως καθίσει∙ καί αἱ τῆς ἐπαρχίας πᾶσαι ἐπισκοπαί τοῦτον καί μόνον μητροπολίτην ἕξουσι, καί οὐ συμμερισθήσονται καί αὗται κατά τήν τῆς ἐπαρχίας διαίρεσιν∙ καί εἴ τι ἄλλο ἐπισκοπικόν δίκαιον ἐν πάσῃ τῇ ἐπαρχίᾳ εἶχεν, ἀκέραιον αὐτῷ συντηρηθήσεται∙ καί ἁπλῶς οὐδέν τι ἀφαιρεθήσεται τῶν προνομίων αὐτοῦ, καί τῷ τιμηθέντι δοθήσεται. Ἐπειδή μερικοί φίλαρχοι Ἐπίσκοποι, προσερχόμενοι εἰς τούς Βασιλεῖς, διά προσταγμάτων Βασιλικῶν (ταῦτα γάρ εἶναι τά πραγματικά ὁποῦ λέγει ἐδῶ ὁ κανὼν) ἐζήτουν νά τιμῶνται μέ Μητροπόλεως ὄνομα αἱ Ἐπισκοπαί των, καί τήν μίαν ἐπαρχίαν, καί Μητρόπολιν, εἰς δύω ἐμοίραζον. Ὥστε ἐκ τούτου ἠκολούθει νά ᾖναι εἰς μίαν καί τήν αὐτήν Μητρόπολιν δύω Μητροπολῖται (τό ὁποῖον εἶναι ἔξω ἀπό τούς συνοδικούς κανόνας, καί μάλιστα τόν η΄ τῆς α΄), καί νά διαφέρωνται ἐντεῦθεν ἀναμεταξύ τους οἱ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης Ἐπίσκοποι.1 Διά τοῦτο ὥρισεν ἡ ἁγία Σύνοδος αὕτη, εἰς τό ἑξῆς νά μήν τολμήσῃ νά κάμῃ τοῦτο κᾀνένας Ἐπίσκοπος. Ὅποιος δέ, ἂν μόνον ἐπιχειρισθῇ τοιοῦτό τι, κᾂν καί δέν τό κατορθώσῃ, νά καθῄρεται. Ὅσαι δέ πόλεις καί Ἐπισκοπαί, ἕως τώρα ἔφθασαν νά τιμηθοῦν διά βασιλικῶν γραμμάτων μέ ὄνομα Μητροπόλεως, ἂς ἔχωσι μόνον τήν ἐκ τοῦ ὀνόματος τούτου τιμήν καί αὐταί, καί ὁ ταύτας ἔχων Ἐπίσκοπος. Τά δίκαια ὅμως, καί ἡ ἐξουσία τῶν τῆς Μητροπόλεως πραγμάτων, νά σώζωνται εἰς τήν ἀληθῶς, καί ἄνωθεν καί ἐξ ἀρχῆς λεγομένην, καί οὖσαν Μητρόπολιν,2 χωρίς νά δύναται ὁ νέος καί κατά τήν τιμήν μόνην λεγόμενος Μητροπολίτης, νά σφετερίζῃ τι ἀπ’ αὐτά. Δίκαιον δέ κυρίως τῆς ἀληθοῦς Μητροπόλεως, τό νά χειροτονῇ ὁ Μητροπολίτης αὐτῆς τόν τῆς τιμηθείσης Μητροπόλεως Ἐπίσκοπον, κατά τόν στ΄ τῆς α΄ λέγοντα, ὅτι, δέν εἶναι Ἐπίσκοπος ὁ μή κατά γνώμην τοῦ Μητροπολίτου γεγονώς. Ἀνάγνωθι καί τόν λδ΄ Ἀποστολικόν. 1Καθὼς ἕνα παρόμοιον διηγεῖται ὁ Θεολόγος Γρηγόριος, ἐν τῷ ἐπιταφίῳ τοῦ Βασιλείου, ὅτι ἔγινεν εἰς τήν Μητρόπολιν τῆς Καππαδοκίας, τῆς Ἐπισκοπῆς τῶν Τυάνων εἰς νέαν Μητρόπολιν τιμηθείσης. 2Τοιουτοτρόπως ἀφ’ οὗ ἡ Χαλκηδὼν ἐτιμήθη εἰς μητρόπολιν ἀπό τόν Μαρκιανόν, καί ἡ Νίκαια ἀπό τόν Οὐαλεντινιανόν, ἐδιωρίσθη ὅτι τά οἰκεῖα δίκαια καί ἀξιώματα νά σώζωνται εἰς τάς παλαιάς καί κατά ἀλήθειαν οὔσας Μητροπόλεις αὐτῶν, ὡς φαίνεται ἐν τῇ δ΄ πράξει τῆς παρούσης Συνόδου. Διά τοῦτο καί τό Βυζάντιον, καί ἡ Αἰλία ἀγκαλά καί ἐτιμήθησαν εἰς Πατριαρχεῖα, μ’ ὅλον τοῦτο περί μέν τῆς Αἰλίας λέγει ὁ ζ΄ τῆς α΄ Κανὼν ὅτι νά σώζεται εἰς τήν Μητρόπολιν αὐτῆς τήν Καισάρειαν τό οἰκεῖον ἀξίωμα, ὡς εἴπομεν. Περί δέ τοῦ Βυζαντίου, ὁ μέν Βαλσαμών, καί Νικηφόρος ὁ Γρηγορᾶς λέγουσιν, ὅτι εἰς τούς καιρούς των ἐχειροτονεῖτο ὁ Κωνσταντινουπόλεως Πατριάρχης ἀπό τόν Ἡρακλείας. Τώρα δέ μόνην τήν Πατερίτζαν λαμβάνει ἀπό αὐτόν, ἐπειδή πρό τοῦ νά γένῃ Πατριάρχης, τό Βυζάντιον ἦτον τοῦ Ἡρακλέους Ἐπισκοπή.
