Οἱ δέ προσκληθέντες μέν ὑπό τῆς χάριτος, καί τήν πρώτην ὁρμήν ἐνδειξάμενοι, καί ἀποθέμενοι τάς ζώνας, μετά δέ ταῦτα ἐπί τόν οἰκεῖον ἔμετον ἀναδραμόντες, ὡς κύνες, ὡς τινάς καί ἀργύρια προέσθαι, καί βενεφικίοις κατορθῶσαι τό ἀναστρατεύσασθαι· οὗτοι δέκα ἔτη ὑποπιπτέτωσαν, μετά τόν τῆς τριετοῦς ἀκροάσεως χρόνον. Ἐφ᾿ ἅπασι δέ τούτοις, προσήκει ἐξετάζειν τήν προαίρεσιν καί τό εἶδος τῆς μετανοίας. Ὅσοι μέν γάρ φόβῳ, καί δάκρυσι, καί ὑπομονῇ, καί ἀγαθοεργίαις, τήν ἐπιστροφήν ἔργῳ, καί οὐ σχήματι, ἐπιδείκνυνται, οὗτοι πληρώσαντες τόν χρόνον τόν ὡρισμένον τῆς ἀκροάσεως, εἰκότως τῶν εὐχῶν κοινωνήσουσι, μετά τοῦ ἐξεῖναι τῷ ἐπισκόπῳ καί φιλανθρωπότερόν τι περί αὐτῶν βουλεύσασθαι. Ὅσοι δέ ἀδιαφόρως ἤνεγκαν, καί τό σχῆμα τοῦ εἰσιέναι εἰς τήν ἐκκλησίαν ἀρκεῖν ἑαυτοῖς ἡγήσαντο πρός τήν ἐπιστροφήν, ἐξ ἅπαντος πληρούτωσαν τόν χρόνον.
Περί στρατευομένων ὁ κανών διελέγεται, καί ἀποῤῥιψάντων μέν τάς ζώνας, ἤγουν τά τῆς στρατείας παράσημα, ὅρμημα δέ πρός μαρτύριον ἐνδειξαμένων∙ οὕς καί ὑπό τῆς θείας χάριτος κληθῆναί φησιν, ὡς δι’ ἐκείνης ἐπιῤῥώσθέντας πρός τήν ἔνστασιν τῆς ὁμολογίας τῆς πίστεως∙ εἶτα ἐν μεταμελείᾳ γενομένων, καί αὖθις εἰς τήν προτέραν ἐπανελθόντων στρατείαν, καί ταύτην ἀργυρίοις ἀνακτησαμένων, ἤ βενεφικίοις∙ διά μέν γάρ τῶν ἀργυρίων δηλοῦται τά χρήματα, διά δέ τῶν βενεφικίων ἅπαν εἶδος χάριτός τε, καί δεξιώσεως. Τῆς γάρ Λατίνων διαλέκτου οὖσα ἡ λέξις, εὐεργεσίαν δηλοῖ, προς ἑλληνίδα μεθερμηνευομένη διάλεκτον∙ εὐεργετεῖ δέ τις, ἤ χρήματα παρέχων, ἤ ἄλλως θέλημα υἱονδήποτε πληρῶν τινος∙ δῆλον δέ πάντως, ὅτι οὐδείς τοιοῦτος ἀναστρατεύσασθαι ἠδυνήθη, ἄν, εἰ μή τῇ πλάνῃ συνέθετο. Τούς γοῦν τοιούτους μετά τήν τριετῆ ἀκρόασιν, ἐπί δεκαετίαν ὑποπίπτειν ὁ κανών διατάττεται, καί ἐξιέναι μετά τῶν κατηχουμένων. Δίδωσι δέ, τῇ κρίσει τοῦ ἐπισκόπου καί μειοῦν τά ἐπιτίμια, εἰ εὕροι τόν μετανοοῦντα θερμότητα ἐν τῇ μετανοίᾳ ἐπιδεικνύμενον, καί δάκρυσι τόν Θεόν ἱλεούμενον, καί τῷ φόβῳ αὐτοῦ στοιχειούμενον, καί τήν ἐκ τῶν ἐπιτιμίων κάκωσιν ὑπομένοντα, καί ἁγαθοεργίαις, ἤγουν ἀρετῶν ἀσκήσει, καί μεταδόσει τῇ πρός τούς δεομένους, εἰ εὐπορείη ἡ χείρ αὐτοῦ, προσκείμενον∙ καί τό ὅλον εἰπεῖν, ἐν ἀληθείᾳ, καί οὐκ ἐν σχήματι τήν μετάνοιαν ἐνδεικνύμενον. Εἰ δέ ἀδιαφόρως καί ἀνειμένως ὁρᾷ τόν ἑπιτιμηθέντα πρός τήν ἐπιτίμησιν διακείμενον, καί ὅτι ὅλως παραχωρεῖται εἰσιέναι εἰς τήν ἐκκλησίαν ἀρκούμενον, καί οὐ δακνόμενον καί λυπούμενον, ὅτι οὐ συνίσταται τοῖς πιστοῖς∙ ἀλλά καί τό ὄπισθεν τοῦ ἄμβωνος ἵστασθαι, καί ἐξιέναι μετά τῶν κατηχουμένων, (τοῦτο γάρ δηλοῖ τό σχῆμα τοῦ εἰσιέναι, οὐ γάρ ἀληθῶς εἴσεισιν ὁ οὕτως εἰσιών), ἀρκοῦν αὐτῷ λογιζόμενος, τόν ὅλον τῆς δεκαετίας χρόνον ἐν τῷ ἐπιτιμίῳ τῆς ὑποπτώσεως πληροῦν αὐτόν διακελεύεται ὁ κανών. Βενεφίκιον λέγεται, κατά Λατίνους, πᾶν δώρημα καί εὐεργέτημα. Ἐπεί οὖν τινες στρατιῶται, ἐν καιρῷ διωγμοῦ, ζήλῳ θείῳ κινηθέντες, τάς ζώνας τῶν στρατειῶν αὐτῶν ἀπέθεντο, καί πρός μαρτύριον ὥρμησαν∙ ὕστερον δέ ὑπό δαιμονιώδους μεταμελείας συνωθηθέντες, ἀπέστησαν τοῦ μαρτυρίου, καί τοῖς ἀπίστοις διώκταις ἠκολούθησαν, καί χρήμασιν, ἤ ἄλλοις δωρήμασι, τοῦτο γάρ ἐστι τό βενεφίκιον, ὡς εἴρηται, τάς προτέρας αὐτῶν στρατείας ἔλαβον, καί εἰς τόν οἰκεῖον ἔμετον ἀνέδραμον, φησίν ὁ κανών, ὡς εἴπερ καί οὗτοι μετά εἰλικρινοῦς κατανύξεως προσέλθωσι τῇ ἐκκλησίᾳ, δεχθήσονται, ὀφείλοντες τρία μέν ἔτη ἔξωθεν τῆς ἐκκλησίας ἵστασθαι, καί ἀκροᾶσθαι τῶν θείων γραφῶν, δέκα δέ ἔτη ὑποπίπτειν, ἤτοι ἵστασθαι ὄπισθεν τοῦ ἄμβωνος, καί ἐξέρχεσθαι μετά τῶν κατηχουμένων, μετά δέ ταῦτα συνεύχεσθαι μετά τῶν πιστῶν∙ πάντως δέ τῶν ἁγιασμάτων οὐκ ἀξιωθῶσιν, εἰ μή διετία παρέλθῃ, καθώς καί ἄνωθεν εἴπομεν∙ ὅτι καί οὗτοι ἐκ τῶν ἑκουσίως παραπιπτόντων εἰσίν. Ἐνέδωκε δέ ὁ κανών τῷ ἑπισκόπῳ μειοῦν τά ἐπιτίμια κατά τήν τοῦ ἐπιτιμηθέντος ἐπιστροφήν. Οἱ βιαζόμενοι, καί δόξαντες ἀντιστῆναι, εἶτα καταθέμενοι τῇ ἀσεβείᾳ, καί ἀναστρατευσάμενοι, δεκαετίαν ἀφοριζέσθωσαν. Σκοπητέον δέ ἐφ’ ἅπασι τό εἶδος τῆς μετανοίας∙ καί θερμοτέρως μέν μεταμελομένου τοῦ δεξαμένου τό ἐπιτίμιον, φιλανθρωπότερον ὁ ἐπίσκοπος διατιθέσθω∙ ψυχροτέρως δέ, δραστικώτερον. Ὅσοι ὑπό τῆς θείας χάριτος προσκληθέντες, κατά μέν τήν πρώτην ὁρμήν βιασθέντες συνθέσθαι τῇ ἀσεβείᾳ, ἀντέστησαν, ὥστε καί τήν στρατιωτικήν ἀποθέσθαι ζώνην, εἶτα ὑπείξαντες, κατέθεντο φρονεῖν τά τῶν ἀσεβῶν, ὥστε εἰς τήν προτέραν αὐτούς καταστῆναι τιμήν, καί τήν στρατείαν αὖθις ἐπαναλαβεῖν, ἐπί τριετίαν ἔστωσαν ἀκροώμενοι, ἐπί δεκαετίαν ὑποπίπτοντες, καί οὕτω τῆς τελειώσεως ἀξιούσθωσαν∙ ἐξέστω δέ τοῖς ἐπισκόποις καί μειοῦν, καί αὔξειν τά ἐπιτίμια, πρός τήν μετάνοιαν ἀφορῶσι τῶν ἐπιστρεφόντων, εἴτε σύν φόβῳ, καί ὑπομονῆ, καί δάκρυσι γίνεται, εἴτε καταφρονητικῶς, καί ἀδιαφόρως. Καί οὗτος ὁ Κανὼν περί τῶν στρατιωτῶν Χριστιανῶν φαίνεται νά λέγῃ τῶν εὑρισκομένων εἰς τούς χρόνους τοῦ Λικινίου. Οὕτω δέ διορίζεται. Ὅσοι χριστιανοί στρατιῶται, καλεσθέντες, καί ἐνδυναμωθέντες ὑπό τῆς θείας χάριτος, ἔδειξαν μέν τό πρῶτον γενναιότητα καί ὁρμήν εἰς τό μαρτύριον, καί τάς ζώνας ἐπέῤῥιψαν, αἱ ὁποῖαι ἦσαν παράσημα τῆς στρατείας των. Μετά ταῦτα δέ ἐγύρισαν ὡς Κύνες εἰς τό ἴδιόν τους ἐξερατόν. Ταὐτόν εἰπεῖν, ἐμετανόησαν, καί ἠρνήθησαν τήν πίστιν. Ὥστε ὁποῦ καί μερικοί ἀπό αὐτούς ἔδωκαν ἄσπρα, καί μέ βενεφίκια, ἤτοι μέ διάφορα δωρήματα, καί εὐεργεσίας (διότι τοῦτο σημαίνει ἡ Λατινική λέξις αὐτή) ἀπόκτησαν πάλιν τήν προτέραν στρατείαν. Οὗτοι, λέγω, ἀφ’ οὗ κάμωσι τρεῖς χρόνους εἰς τόν τόπον τῶν ἀκροωμένων, ἂς κάμωσι, καί δέκα χρόνους ἀκόμη εἰς τόν τόπον τῶν ὑποπιπτώντων. Ταὐτόν εἰπεῖν, ἂς ἐμβαίνουσι μέν εἰς τήν ἐκκλησίαν, ἂς ἐξέρχωνται δέ μαζύ μέ τούς κατηχουμένους. Πλήν ἐπάνω εἰς ὅλα ταῦτα, πρέπει ὁ Ἀρχιερεύς, καί ὁ πνευματικός πατήρ, νά ἐξετάζῃ τήν προαίρεσιν τῶν τοιούτων ἀρνουμένων, καί τό εἶδος καί τήν διάθεσιν τῆς μετανοίας των.1 Διότι, ὅσοι μέ φόβον Θεοῦ μετανοοῦν, καί μέ δάκρυα, καί κατάνυξιν τόν Θεόν ἱλεώνουσι, καί ὑπομένουσι κακουχίας, καί ἀγαθοεργίας κάμνουσιν, ἐλεημοσύνας θετέον, καί ἄλλας ἀρετάς. Καί ἁπλῶς εἰπεῖν, ἀληθῶς καί γνησίως, καί ὄχι ἐπιπλάστως, καί κατά τό φαινόμενον μόνον, μετανοοῦν. Οὗτοι, ἀφ’ οὗ πληρώσωσι τούς ῥηθέντας τρεῖς χρόνους μετά τῶν ἀκροωμένων, δικαίως ἂς συμπροσεύχωνται μέ τούς πιστούς, καί τῆς ἐκκλησίας ἂς μήν ἐξέρχωνται. Κοντά δέ εἰς τήν συγκατάβασιν ταύτην, εἶναι ἄδεια εἰς τόν ἀρχιερέα νά δείξῃ εἰς αὐτούς ἀκόμη περισσοτέραν φιλανθρωπίαν, καί ἔλεος. Ὅσοι δέ ἀδιαφόρως καί ἀμελῶς μετανοοῦν, καί νομίζουν πῶς εἶναι ἀρκετόν εἰς μετάνοιαν τό νά ἐμβαίνουσι μέν κατά τό φαινόμενον εἰς τήν ἐκκλησίαν μετά τῶν ὑποπιπτόντων, νά ἐξέρχωνται δέ πάλιν μέ τούς κατηχουμένους. Οὗτοι, λέγω, ἂς πληροῦσι καί τούς τρεῖς χρόνους τῆς ἀκροάσεως, καί τούς δέκα χρόνους τῆς ὑποπτώσεως ὁλοκλήρους.2 1Ὅθεν ὁ θεῖος Χρυσόστομος (λόγῳ β΄ περί ἱερωσ.) ταῦτά φησι. Δέν πρέπει κατά τό μέτρον τῶν ἁμαρτιῶν νά ἐπιφέρῃ ὁ ποιμήν καί τά ἐπιτίμια. Ἀλλά νά στοχάζεται, καί τήν προαίρεσιν τῶν ἁμαρτανόντων, μήπως θέλοντας νά ῥάψη τό ἐσχισμένον, τό σχίσῃ χειρότερα, καί σπουδάζωντας νά ἀναρθώσῃ τόν πεσμένον, περισσότερον τόν ἐγκρημνίσῃ. Οἱ γάρ ἀσθενεῖς κατά τήν προαίρεσιν.…Ἐάν μέν ἀπό ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐπιτιμῶνται, ἠμποροῦν, ἂν ὄχι τελείως, ἀλλά κᾂν μερικῶς νά ἐλευθερωθῶσιν ἀπό τάς ἁμαρτίας καί πάθη των. Ἐάν δέ διά μιᾶς δώσῃ τινάς εἰς αὐτούς ὅλα τά πρέποντα ἐπιτίμια, θέλει τούς ἀποστερήσει καί ἐκείνης τῆς ὀλίγης διορθώσεως, ὁποῦ ἠδύναντο νά λάβουν.…Καί πάλιν. Διά τοῦτο λοιπόν πολλήν σύνεσιν χρειάζεται νά ἔχῃ ὁ ποιμήν, καί μυρία ὀμμάτια, διά νά βλέπῃ πανταχόθεν τήν ἕξιν τῆς ψυχῆς. Διά τί καθώς τινές μή δυνάμενοι νά ὑπομείνουν τόν αὐστηρόν κανόνα, γίνονται σκληροτράχηλοι, καί ἀποσκιρτῶντες πίπτουσιν εἰς ἀπόγνωσιν. Ἔτζι ἐκ τοῦ ἐναντίου πάλιν εἶναί τινες, οἱ ὁποῖοι μέ τό νά μήν λάβουν κανόνα ἴσον μέ τάς ἁμαρτίας των, ἀμελοῦσι, καί χειρότεροι γίνονται, καί παρακινοῦνται εἰς τό νά ἁμαρτάνουσι περισσότερον. Διά τοῦτο καί εἰς τόν καιρόν τοῦ Πατριάρχου Λουκᾶ ἕνας ἐπίσκοπος κανονίσας εἰς πολλά ὀλίγον καιρόν ἕνα στρατιώτην, ὁποῦ ἔκαμε φόνον θεληματικόν, καί δούς ἔγγραφον τήν ἀθώωσιν εἰς αὐτόν, ἐγκαλέσθη ἀπό τήν σύνοδον διά τήν ὑπερβάλλουσαν αὐτήν συγκατάβασιν, ὁποῦ ἔκαμεν. Ὁ δέ Ἐπίσκοπος, ἔφερεν εἰς μαρτυρίαν τόν παρόντα τῆς συνόδου κανόνα. Ἤκουσεν ὅμως ἀπό τήν σύνοδον, ὅτι καί εἰς τούς ἀρχιερεῖς ἐδόθη ἄδεια νά αὐξάνουν, καί νά ὀλιγοστεύουν τά τῶν Κανόνων ἐπιτίμια, ὄχι ὅμως καί νά μεταχειρίζωνται ὑπερβολικήν, καί ἀνεξέταστον συγκατάβασιν. Ὅθεν τόν μέν φονέα στρατιώτην εἰς τά ἐπιτίμια τῶν κανόνων ἡ σύνοδος ὑπέβαλε, τόν Ἐπίσκοπον δέ ἐπαίδευσε μέ ἀργία τῆς ἀρχιερωσύνης του εἰς τόσον διωρισμένον καιρόν.2Σημείωσαι ὅτι εἰς τόν παρόντα Κανόνα φυλάττονται ἐκεῖνα τά δύω ὁποῦ ἀναφέρει ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ γ΄ Κανόνι αὐτοῦ. Δηλαδή ἡ συνήθεια καί τύπος, καί ἡ ἀκρίβεια, καί ἀκρότης. Ἡ συνήθεια μέν καί ὁ τύπος, ὅς τις εἶναι οἱ τρεῖς χρόνοι τῆς ἀκροάσεως, καί οἱ δέκα χρόνοι τῆς ὑποπτώσεως. Ἡ ἀκρίβεια δέ καί ἀκρότης, ἥτις εἶναι τά δάκρυα, καί ἡ ὑπομονή τῶν κακουχιῶν, ἡ ἀγαθοεργία, καί ἁπλῶς ἡ γνησία, καί ἀληθής μετάνοια. Καί εἰς ἐκείνους μέν ὁποῦ ἔστερξαν τήν ἀκρίβειαν, ἔγινε συγκατάβασις νά μή φυλάξουν τούς χρόνους τῆς ὑποπτώσεως. Εἰς ἐκείνους δέ ὁποῦ ταύτην δέν ἔστερξαν, οὐδεμία συγκατάβασις ἔγινεν, ἀλλ’ ἐπροστάχθησαν νά φυλάξουν ὅλους τούς χρόνους. Διά τοῦτο καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος (ὁμιλία ιδ΄ τῆς β΄ πρός Κορινθ.) λέγει, ἐγὼ δέν ζητῶ πλῆθος χρόνων, ἀλλά ψυχῆς διόρθωσιν. Λοιπόν τοῦτο δεῖξον, ἂν οἱ ἁμαρτάνοντες ἐκατανύχθησαν, ἂν ἐμετάβαλαν τήν ζωήν των, καί ἔγινε τό πᾶν. Ἐν ὅσῳ δέ τοῦτο δέν εἶναι, κᾀμμία ὠφέλεια δέν γεννᾶται ἀπό τήν πολυκαιρίαν τοῦ ἐπιτιμίου. Διότι καί εἰς τάς σωματικάς πληγάς, δέν ζητοῦμεν ἀνίσως ἐδέθη πολλαῖς φοραῖς ἡ πληγή, ἀλλ’ ἀνίσως τήν ὠφέλησε τό δέσιμον αὐτό. Λοιπόν ἀνίσως καί τήν ὠφέλησεν εἰς ὀλίγον καιρόν, ἂς μή δένεται πλέον. Ὄχι καί δέν ὠφέλησεν, ἂς δένεται ἀκόμη καί ὑπέρ τούς δέκα χρόνους. Καί ἕως τότε νά λύεται, ἕως ὁποῦ νά ὠφεληθῇ ἀπό τό δέσιμον ὁ πληγωμένος. Καί πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ ὁμιλ. τήν ἀληθινήν μετάνοιαν ἠξεύρει νά χαρακτηρίζῃ, ὄχι τό πλῆθος τοῦ χρόνου, ἀλλά μᾶλλον ἡ μεταβολή τῆς γνώμης τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Διότι (κατ’ αὐτόν τόν ἅγιον ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ἑρμηνείας τοῦ κατά Ἰωάννην) εἶναι δυνατόν εἰς μίαν στιγμήν καιροῦ, ἂν μετανοήσῃ τινάς, καί μεταβάλῃ τήν ζωήν του, νά ἐπιτύχῃ τήν φιλανθρωπίαν καί τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Ὁ δέ Θεολόγος Γρηγόριος, ἐν τῷ εἰς τά φῶτα λόγῳ φησίν, ἐκείνους μέν ὁποῦ δέν μετανοοῦν μηδέ ταπεινώνονται, δέν πρέπει νά δεχώμεθα. Ἐκείνους δέ ὁποῦ δέν μετανοοῦν καθὼς πρέπει, μήτε δείχνουσιν ἴσην τήν μετάνοιαν μέ τό κακόν ὁποῦ ἔκαμαν, πρέπει νά δεχώμεθα, καί νά διορίζωμεν αὐτούς νά φυλάττουν τούς πρέποντας εἰς τά ἁμαρτήματά των τόπους τῆς μετονοίας. Ἐκείνους δέ τελευταῖον ὁποῦ ἀληθῶς μετανοοῦν τόσον, ὥστε ὁποῦ καταξηραίνονται ἀπό τά δάκρυα, πρέπει νά δεχώμεθα εἰς κοινωνίαν. Ἀπό τά εἰρημένα δέ ταῦτα εὔκολος γίνεται ἡ λύσις τῆς ἀπορίας ἐκείνης, διατί ἄλλοι μέν κανόνες εἰς περισσοτέρους χρόνους ἐπιτιμῶσι τόν μοιχόν, τόν κτηνοβάτην, τόν ἀρσενοκοίτην, τόν φαρμακόν, καί μάγον, καί ἄλλους, ἄλλοι δέ εἰς ὀλιγωτέρους; ἐπειδή δηλ. ἡ μετάνοια τῶν τοιούτων δέν κρίνεται εἰς τήν ποσότητα τῶν χρόνων, ἀλλά εἰς τήν διάθεσιν τῆς ψυχῆς, καί κατά τήν περισσοτέραν, ἤ ὀλιγωτέραν μετάνοιαν αὐτῶν, ἔτζι διορίζονται καί οἱ χρόνοι τῶν ἐπιτιμίων ὀλιγώτεροι, ἤ περισσότεροι. Ὅθεν καί Ἰωάννης ὁ Νηστευτής κατά τήν νηστείαν, καί γονυκλισίαν, καί ἄλλας σκληραγωγάς ὁποῦ στέρξῃ νά κάμῃ ὁ μετανοῶν, ἔτζι ὀλιγοστεύει καί τούς χρόνους τοῦ ἐπιτιμίου ὁποῦ τοῦ πρέπει.
