Ὁμοίως ἤρεσεν, ἵνα, ἐάν τις μετά τούς νόμους, τόπον τινά πρός τήν καθολικήν ἑνότητα μεταστρέψῃ, καί τοῦτον ἐπί τριετίαν μηδενός ἀναζητοῦντος κατάσχῃ, τοῦ λοιποῦ παρ᾽ αὐτοῦ μή ἀναζητηθῇ, ἐάν μέντοι ἐντός τῆς αὐτῆς τριετίας ὑπῆρχεν ἐπίσκοπος ὁ ὀφείλων ἀναζητῆσαι, καί ἡσύχασεν· εἰ δέ μή ἦν, μή προκριματισθῇ ἐν τῇ μάτρικι· ἀλλ᾽ ὅτε ὁ χηρεύων τόπος λάβῃ ἐπίσκοπον, ἐξόν εἴη αὐτῷ ἀπ᾽ αὐτῆς τῆς ἡμέρας ἐντός τριετίας ἀναζητῆσαι. Ὁμοίως δέ, καί ἐάν ἐπίσκοπος ἐκ τῶν τοῦ Δονάτου μερῶν πρός τήν καθολικήν ἐπιστρέψῃ, μή προκριματισθῇ ἐν τῇ μάτρικι περί τοῦ ὁρισθέντος χρόνου, ἀλλ᾽ ἐξ ἧς ἡμέρας ἐπέστρεψεν, ἐχέτω ἐξουσίαν ἀναζητεῖν ἐντός τριετίας τούς τόπους τούς τῇ αὐτοῦ ἀνήκοντας καθέδρᾳ.
Ἐξ ἀναφορῶν τῶν τῆς συνόδου ταύτης Πατέρων νόμοι ἐτέθησαν, οἶμαι, παρά Ὁνωρίου τοῦ βασιλέως∙ ἐκεῖνος γάρ ἦρχε τότε τῶν Ἑσπερίων. Φησίν οὖν ὁ κανών, ὡς, εἰ μετά τούς νόμους ἐπιστρέψει τόπον τινά, ἤγουν ἐνορίαν, ἤ παροικίαν, ἤτοι τόν ἐν αὐτῇ λαόν, ἐπίσκοπος πρός τήν ἑνότητα τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας, καί τήν ἐνορίαν κατάσχῃ ἐν τριετίᾳ, μηδένός ἀντιποιουμένου αὐτῆς, ἔκτοτε αὐτοῦ ἔσται, Τοὐτέστιν οὐδένί ἐξέσται αὐτήν ἐκνικᾷν. Ἐάν δέ ἐν τῇ ἐπισκοπῇ, ᾗ λέγεται διαφέρειν ὁ τόπος, οὐκ ἦν ἐπίσκοπος κατά τήν τριετίαν ἐκείνην, ὅστις ἔμελλεν ἐκνικῆσαι αὐτόν, ἀλλ’ ἐχήρευεν ἡ ἐπισκοπή προεστῶτος, οὐ προκριματισθήσεται ἐν τῇ μάτρικι, ἀντί τοῦ, οὐ βλαβήσεται ἐκ τοῦ καταγραφῆναι ἐν τῇ ἀπογραφῇ τῶν διαφερόντων τῇ ἐκκλησίᾳ, ἤ ἐπί τριετίαν ἐνεμήθη αὐτόν∙ ἀλλ’ ἐξέσται τῷ χειροτονηθησομένῳ ἐπισκόπῳ ζητῆσαι καί ἐκνικῆσαι αὐτόν ἐντός τριετίας ψηφιζομένης ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐγένετο. Τοῦτο δέ κρατεῖν καί ἐπί τῶν Δονατιστῶν, ὥστε, ἐάν ἐπίσκοπος αὐτῶν ἐπιστρέψῃ καί ἑνωθῇ τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ, οὗ τόπον τινά ἕτερος κατεῖχεν ἐπίσκοπος, ἔχειν αὐτόν ἄδειαν, ἐντός τριετίας ψηφιζομένης ἐξ ὅτου ἐπέστρεψεν, ἀναζητεῖν τούς τόπους τούς ἀνήκοντας τῇ ἐκκλησίᾳ αὐτοῦ. Ὡς ἔοικε, νόμοι προεθεσπίθησαν περί τῶν ἐνοριῶν. Ἐπεί δέ καί μετά τό τούτους ἐκφωνηθῆναι ἀμφιβολίαι ἀνέκυπτον, ὥρισαν οἱ Πατέρες, ἵνα, ἐάν ἐπίσκοπός τις μεταστρέψῃ πρός τήν ὀρθόδοξον πίστιν τόπον τινά, ἤγουν παροικίαν ἔχουσαν αἱρετικούς, καί κατέχῃ αὐτήν ἐπί τριετίαν, ζῶντος καί ταῦτα τοῦ δικαιουμένου ἐπ’ αὐτῇ ἐπισκόπου καί ἡσυχάζοντος, μηκέτι περί ταύτης ὀχληθῇ. Ἐάν δέ ἐν τῇ ἐπισκοπῇ, ᾗ λέγεται διαφέρειν ὁ τόπος, οὐκ ἦν ἐπίσκοπος, ἡ παραδρομή τῆς τριετίας οὐκ ἐμποδίσει τόν μετά ταῦτα ψηφισθέντα ἀνακαλεῖσθαι τήν ἐνορίαν∙ τό αὐτό δέ κρατεῖν καί ἐπί τῶν Δονατιστῶν ἐπιστρεφόντων. Καί ὁ μέν κανὼν ἐν τούτοις. Σύ δέ γίνωσκε, ὅτι τά ἐκκλησιαστικά δίκαια, τά περί τῶν ἐνοριῶν δηλαδή καί τῶν ἄλλων, εἰ μέν κατά ἐκκλησίας ἁρμόζουσι, διά τριακονταετίας ἀποκλείονται∙ εἰ δέ κατά προσώπων, διά τεσσαρακονταετίας∙ καί ἀνάγνωθι τόν τρίτον κεφ., τοῦ γ΄ τίτλου, τοῦ ε΄ βιβλίου τῶν βασιλικῶν, καί τό τελευταῖον κεφάλαιον τοῦ δευτέρου τίτλου τοῦ αὐτοῦ βιβλίου, λέγον∙ Πᾶσα ἀγωγή προσήκουσα σεπτῶ οἴκῳ, εἴτε προσωπική, εἴτε ὑποθηκαρία ἐστίν, οὐχ ὑπερβαίνει τά τεσσαράκοντα ἔτη, τῶν ἁρμοζουσῶν ἑκάστῳ οἴκῳ τοιούτῳ εὐαγεῖ προσκαίρων παραγραφῶν φυλαττουσῶν μέντοιγε τούς οἰκείους χρόνους∙ ὥστε τά τοῦ παρόντος κανόνος ἐσχόλασαν ἀπό τῶν τοιούτων κεφαλαίων, ἀπό νεαρῶν Ἰουστινιανείων ὄντων. Ὁ μεταστρέφων εἰς ὀρθοδοξίαν, καί κατέχων ἐπί τριετίαν τήν ἐπιστραφεῖσαν χώραν, ἔστω ἀνέγκλητος∙ καί ὁ μεταστρέφων ἐπίσκοπος ἀπό Δονάτου, εἰ ἐντός τριετίας ἐφ’ ἧς ἐπέστρεψεν ἐνάγει, ἐναγέτω. Πρό μέν τῶν βασιλικῶν νόμων, καθὼς καί ἐν τῷ ριζ΄ κανόνι ἐγράφη, εἴτις ἐπίσκοπος ἀπό αἱρέσεώς τινος εἰς ὀρθοδοξίαν μετέστρεψε παροικίαν τινά, κατεῖχε ταύτην ἀπεντεῦθεν, καί οὐκ ἠδύνατό τις τῶν ἐπισκόπων, ᾧ τινι ἡ τοιαύτη ἀνῆκε διοίκησις, ἀνακαλεῖσθαι αὐτήν∙ μετά δέ τούς περί τούτου νόμους, ἤρεσε τῇ συνόδῳ, τόν μεταστρέψαντα εἰς τήν ὀρθοδοξίαν χώραν τινά, καί ἐπί τριετίαν κατασχόντα αὐτήν, μή παρά τινος ὀχληθέντα ὡς ταύτην ἀναζητήσαντος, μένειν ἀνέγκλητον, καί μηκέτι ταύτην ἀναζητεῖσθαι ἀπ’ αὐτοῦ, εἴπερ ἐντός τῆς τριετίας ὑπῆρχεν ἐπίσκοπος, ὁ μέλλων ἀναζητῆσαι αὐτήν, καί ἡσύχασεν∙ εἰ γάρ ἐχήρευεν ἐπισκόπου ἡ ἐκκλησία, ἡ δικαιουμένη ἐπί τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ τῇ ἀπό τῆς αἱρέσεως μεταστραφείσῃ, ἔκτοτε ἡ παραδρομή τοῦ τριετοῦς χρόνου αὐτόν βλάψει, μεθ’ ὃ γένηται ἐπ’ αὐτῇ ἐπίσκοπος∙ ἀλλά καί παροικία τις ἐπισκόπου τῶν Δονατιστῶν, ἐάν πρός τήν καθολικήν μεταστρέψῃ ἐκκλησίαν, καί κατασχεθῇ ἐπί πολύν χρόνον παρά τοῦ μεταστρέψαντος αὐτήν εἰς τήν ὀρθοδοξίαν, εἶτα προσέλθῃ τῇ ἑνότητι τῆς καθολικῆς πίστεως καί ὁ Δονατιστής ἐπίσκοπος, ἐξέσται αὐτῷ ἐντός τριετίας, ἀφ’ οὗ ὑπέστρεψεν, ἀνακαλεῖσθαι τήν ἀνήκουσαν τῷ θρόνῳ αὐτοῦ παροικίαν. *Στο Πηδάλιον, οΟ 119ος κανόνας αντιστοιχεί στον 129ο (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Καί οὗτος τελευταῖον ὁ κανὼν περί τῶν τόπων τῶν Δονατιστῶν, καί ἁπλῶς τῶν ἀπό αἱρετικῶν ἐπιστραφέντων διορίζει, λέγων, ὅτι ἐάν τινας Ἐπίσκοπος καθολικός, μετά τούς νόμους τούς περί ἑνότητος (κανὼν ρι΄) ἐπιστρέψῃ τόπον αἱρετικῶν πρός τήν ὀρθοδοξίαν, καί κρατήσῃ αὐτόν τρεῖς χρόνους, χωρίς νά τόν ζητῇ τινας, μετά τούς τρεῖς χρόνους νά μήν ἠμπορῇ πλέον νά τόν πάρῃ τινάς ἀπό αὐτόν∙ ἂν δέ ἡ ἐπισκοπή ἐκείνη, τῆς ὁποίας ἦτον ὁ τόπος, δέν εἶχεν Ἐπίσκοπον, καί ἀνάμεσα εἰς τούς τρεῖς χρόνους, χειροτονηθῇ Ἐπίσκοπος εἰς αὐτήν, εἶναι ἄδεια εἰς αὐτόν, νά ζητῇ τόν τόπον αὐτόν, ὡς ἐδικόν του, καί οὐ προκριματισθείη ἐν τῇ Μάτρικι, ἤγουν δέν θέλει βλαβῇ καί χάσει τόν τόπον αὐτόν, μέ τό νά ἐγράφη αὐτός εἰς τόν πρωτότυπον Κώδηκα καί μάναν τῆς νεμηθείσης εἰς αὐτόν ξένης ἐκκλησίας. Ἀλλά θέλει λάβει αὐτόν ὀπίσω, ἐάν μέσα εἰς τρεῖς χρόνους αὐτόν ζητήσῃ,1 ὁμοίως δέ, καί ἐάν τις Ἐπίσκοπος Δονατιστής ἐπιστρέψῃ εἰς τήν ὀρθοδοξίαν, ἠμπορεῖ καί αὐτός νά ζητῇ ἀπό τήν ἡμέραν ὁποῦ ἐπέστρεψε, τόν ἀνήκοντα τόπον του, τόν κρατούμενον μέσα εἰς τρεῖς χρόνους, ἀπό ἄλλον καθολικόν Ἐπίσκοπον. Ὅρα καί τόν νε΄ τῆς παρούσης, καί τόν ιζ΄ τῆς δ΄. 1Τό, οὐ προκριματισθείη ἐν τῇ Μάτρικι, νοεῖται καί οὕτω. Δέν θέλει βλαφθῇ καί χάσει κᾀνένα τόπον ἀπό τούς καταγεγραμμένους εἰς τόν πρωτότυπον Κώδηκα τῆς ἐκκλησίας του ὁ οἰκοκύριος Ἐπίσκοπος μέ τό νά τόν ἐνέμετο ὁ ἄλλος Ἐπίσκοπος ἀνάμεσα εἰς τρεῖς χρόνους. Ὄχι, ἀλλά θέλει τόν πάρει ὀπίσω.
