Οὕτω δηλαδή, ἵνα εἴπερ ἐπίσκοποι ἀπό τῶν Δονατιστῶν πρός τήν καθολικήν ἑνότητα ἐπέστρεψαν, ἐξίσου πρός ἀλλήλους διέλωσι τάς οὕτως εὑρισκομένας διοικήσεις, ἔνθα ἦσαν ἀμφότερα τά μέρη· τοὐτέστιν, ἵνα ἄλλοι τόποι πρός ἐκεῖνον, καί ἄλλοι πρός ἐκεῖνον ἀνήκωσιν οὕτως, ἵνα ὁ παλαιότερος ἐν τῇ ἐπισκοπῇ μερίζῃ, καί ὁ ἥττων ἐπιλέγηται· εἰ δέ τυχόν εἷς ἔσται τόπος, ἐκείνῳ προσχωρήσῃ ᾧ τινι μᾶλλον γειτνιάζων εὑρίσκεται· ἐάν δέ ἀμφοτέροις τοῖς θρόνοις ἴσως γειτνιάζῃ, ἐκείνῳ παραχωρηθῇ, ὃν τό πλῆθος ἐπιλέξηται. Εἰ δέ τυχόν οἱ ἀρχαῖοι καθολικοί τόν ἴδιον θελήσουσι, καί οἱ ἐκ τοῦ μέρους τοῦ Δονάτου μεταστρέψαντες τόν ἴδιον, τῶν πλειόνων ἡ γνώμη προτιμηθῇ τῶν ὀλιγωτέρων· εἰ δέ τά μέρη εἰσίν ἴσα, τῷ παλαιοτέρῳ ἐπισκόπῳ καταλογισθείη. Ἐάν δέ οὕτω πλεῖστοι οἱ τόποι εὑρεθῶσιν, ἐν οἷς ἀμφότερα τά μέρη εἰσίν, ὡς μή δύνασθαι ἐξ ἴσου μερισθῆναι, τοῦ ἀριθμοῦ τῶν αὐτῶν τόπων ἀνίσου ὑπάρχοντος, πρῶτον μερισθῶσιν οἱ ἴσοι ἀριθμοί, καί τῷ ἀπομένοντι τόπῳ τοῦτο φυλαχθῇ, ὅπερ ἀνωτέρῳ λέλεκται, ὅτε περί τοῦ ἑνός ἐζητεῖτο τόπου.
Οἱ τοῦ Δονάτου αἱρεσιῶται πολλοί γενόμενοι, καί εἰς πλήθη συστάντες, ἐν διαφόροις διοικήσεσιν ἥρπασαν ἐκκλησίας, ἀλλά καί ἐνορίας, καί ταύτας κατεῖχον, καί ᾠκειώσαντο. Ἐπιστρεφόντων δέ αὐτῶν πρός τήν ὀρθόδοξον πίστιν, ἀμφιβολίαι ἐγίνοντο περί τῶν ἐνοριῶν τῶν παρ’ ἐκείνων πρώην κατεχομένων, τῶν ἐπισκόπων στασιαζόντων πρός ἀλλήλους, καί ἑκάστων εἰς ἑαυτούς ταύτας μεθελκόντων. Περί τούτου οὖν τοῦ κεφαλαίου καί ἄμφω οἱ κανόνες οὗτοι ἐξεφωνήθησαν, τυποῦντες πῶς χρή παρά τοῖς ἐπισκόποις μερίζεσθαι τούς τόπους, οὓς κατεῖχον οἱ Δονατισταί. Ἐξηγηθῆναι δέ τούς κανόνας κατά μέρος, οὐκ ἀναγκαῖον, ὅτι τε οὐκ ἀσάφειαν ἔχουσιν, καί ὅτι μηδέ εἰς κοινήν ὁρῶσιν οἰκονομίαν, ἀλλά τοῖς ἐν Ἀφρικῇ μόνοις προσήρμοζον, κᾀκεῖνοις κατά τόν τότε καιρόν. Ἐξηγηθῆναι τούς δύο τούτους κανόνας οὐκ ἔστιν ἀναγκαῖον, ὡς μηδέ εἰς κοινήν ἀφορῶντας οἰκονομίαν, ἀλλ’ εἰς τούς ἐν Ἀφρικῇ ἀπό τῶν Δονατιστῶν προσελθόντας ἐπισκόπους τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ. Αἱ ὁτεδήποτε γενόμεναι τῶν Δονατιστῶν ἐπιστροφαί καί ἑνώσεις, ἐκείνῳ τῷ θρόνῳ ἀνηκέτωσαν, ᾧ καί ἡ ἔκπαλαι ἐκεῖσε καθολική. Ἐπειδή πολλαί γεγόνασιν ἀμφιβολίαι περί τῶν Δονατιστῶν ἐπιστρεφόντων, τίνι θρόνῳ οὗτοι προσκυρωθήσονται∙ πρό μέν γάρ τῶν νόμων τῶν βασιλικῶν, τῶν περί τῆς ἑνώσεως τῶν ἐκκλησιῶν διαταττομένων, ἐκείνῳ τῷ ἐπισκόπῳ ὑπέκειντο, δι’ οὗ τῆς πλάνης ὑπέστρεψαν, καί τῇ καθολικῇ ἐκοινώνησαν ἐκκλησίᾳ, μετά δέ τούς νόμους ἐκείνοις τῶν ἐπισκόπων ἦσαν ἀνήκοντες, τοῖς πλησίον οὖσι τῶν τόπων, τῶν παρ’ αὐτῶν δή τῶν Δονατιστῶν κατεχομένων, ὥρισεν ἡ σύνοδος, τάς μεταξύ τῶν ἐπισκόπων ἀναφυομένας ἀμφιβολίας λύουσα, ἐκείνῳ τῷ θρόνῳ τούτους ἀνῄκειν, ᾧ τινι καί ἡ ἔκπαλαι ἐκεῖσε ὑπάρξασα καθολική ἐκκλησία διαφέρει. Οἱ ἐπιστρέψαντες ἀπό Δονάτου, διελέσθωσαν τάς διοικήσεις, καί ὁ μέν παλαιότερος ἐπιμερίζοι, ὁ δέ νέος ἐκλέγοιτο. Ἐάν οἱ τῶν Δονατιστῶν ἐπίσκοποι πρός τήν καθολικήν ἐπιστρέψωσιν ἐκκλησίαν, καί μεταξύ αὐτῶν, ἤ καί ἑτέρων καθολικῶν ἐπισκόπων, παροικίαι τινές ἦσαν, ἐν αἷς καί ἀμφότεροι ἐπισκοπικά δίκαια εἶχον, γενέσθω ἡ διαίρεσις τῶν οὕτως ἀνακεκοινωμένων παροικιῶν καί διοικήσεων μεταξύ αὐτῶν ἐπίσης, πλήν οὕτως, ὥστε τόν μέν παλαιότερον ἐπίσκοπον ποιεῖσθαι τόν μερισμόν, τόν δέ ὑστέρως μετ’ ἐκεῖνον γενόμενον ἔχειν τήν ἐπιλογήν. Εἰ δέ εἷς ἐστι τόπος, εἰς ὃν ἦσαν καί Δονατισταί οἰκοῦντες καί ὀρθόδοξοι, εἰ μέν γειτνιάζει τῷ ἐπισκόπῳ τῷ ἀπό τῶν Δονατιστῶν ἐπιστρέψαντι, ἐκείνῳ κατά τό ἀκέραιον παραχωρηθῇ∙ εἰ δέ μᾶλλον τῷ καθολικῷ ἐπισκόπῳ πλησιάζει, καί οἱ ἐν αὐτῷ ὄντες ἀρχαῖοι ὀρθόδοξοι τόν ἴδιον θελήσουσιν ἔχειν ἐπίσκοπον, οἱ δέ ἐκ τοῦ Δονάτου μεταστρέψαντες πάλιν τόν ἴδιον, τῶν πλειόνων ἡ ψῆφος κρατείτω∙ εἰ δέ τά μέρη ἴσα εἰσί, τῷ ἀρχαιοτέρῳ ἐπισκόπῳ ὁ τόπος ἅπας προσκυρωθήσεται. *Στο Πηδάλιο, ο 118ος κανόνας αντιστοιχεί στο υπόλοιπο του 128ου (αρίθμηση Πηδαλίου) και ειδικότερα στις παραγράφους δ΄ – θ΄. Ερμηνεία. Ἐπειδή πολλαί ἀμφιβολίαι ἐγίνοντο ἀνάμεσα εἰς τούς Ἐπισκόπους, περί τοῦ, ποῖος ἐξ αὐτῶν νά πάρῃ τούς ἀπό Δονατιστῶν ἐπιστρέφοντας, διορίζει ὁ παρών κανών, ὅτι πρό μέν τῶν Βασιλικῶν νόμων τῶν περί ἑνότητος θεσπιζομένων, ἐδιωρίσθη (καν. ρι΄) νά ὑπόκηνται εἰς τόν Ἐπίσκοπον ἐκεῖνον ἀπό τόν ὁποῖον ἐπέστρεψαν. Μετά δέ τούς νόμους νά ὑπόκηνται εἰς τούς πλησιοχώρους ὄντας τῶν Δονατιστῶν, καθολικούς Ἐπισκόπους. Τώρα δέ πάλιν εἰς λύσιν τελείαν τῶν ἀναφυομένων ἀμφιβολιῶν, ὁρίζει ἡ σύνοδος, ὅτι οἱ τόποι τῶν ἐκ τῶν Δονατιστῶν ἐπιστρεψάντων, νά ὑπόκηνται εἰς τόν Ἐπίσκοπον ἐκεῖνον, εἰς τόν ὁποῖον ἦτον ὑποκειμένη ἡ τοῦ τόπου τῶν Δονατιστῶν παλαιόθεν εὑρισκομένη ὀρθόδοξος ἐκκλησία. Μέ τοιοῦτον τρόπον δηλ. ὅτι, ἂν οἱ τόποι εὑρίσκωνται ἀνάμεσα εἰς δύω ἐπιστρέψαντας ἐκ τῶν Δονατιστῶν ἐπισκόπους, καί οἱ δύω ἐξίσου νά μοιράζουν αὐτούς, καί ὁ μέν παλαιότερος νά μοιράζῃ, ὁ δέ νεώτερος νά διαλέγῃ. Εἰ δέ ἕνας τόπος εἶναι, περί τοῦ ὁποίου μάχονται, αὐτός νά ὑπόκηται εἰς τόν περισσότερον γειτονεύοντα. Εἰ δέ καί εἰς τούς δύω θρόνους αὐτῶν ἴσα συνορεύει, νά ὑπόκηται εἰς τόν Ἐπίσκοπον ἐκεῖνον, ὁποῦ θελήσῃ τό πλῆθος. Εἰ δέ καί οἱ δύω ζητοῦσι τόν αὐτόν τόπον ὁλόκληρον, τῶν περισσοτέρων ἡ γνώμη ἂς ὑπερνικᾷ τήν τῶν ὀλιγωτέρων. Εἰ δέ καί τά δύω μέρη εἶναι ἴσα, τόν τόπον νά ἐξουσιάζῃ ὁ παλαιότερος. Ἐάν δέ οἱ τόποι ᾖναι πολλοί, ἂς μοιράζουν μέν ἐξίσου καί οἱ δύω τούς ἴσους, καί ἂν ἀπομείνῃ ἕνας μόνος τόπος, ἂς ὑπόκηται, ἤ εἰς τόν μᾶλλον γειτονεύοντα, ἤ εἰς ἐκεῖνον ὁποῦ θελήσῃ τό πλῆθος, ἂν ἴσα μέν, καί εἰς τούς δύω. Ἀνάγνωθι καί τόν νε΄ τῆς παρούσης.
