Ὁμοίως ἤρεσεν, ἵνα ὅπερ εἶπεν ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Ἀπόστολος· Ἐάν εἴπωμεν, ὅτι ἁμαρτίαν οὐκ ἔχομεν, ἑαυτούς ἀπατῶμεν, καί ἀλήθεια ἐν ἡμῖν οὐκ ἔστιν, ὁστισδήποτε οὕτω παραληπτέον νομίσῃ, ὡς εἰπεῖν διά ταπεινοφροσύνην μή ὀφείλειν λέγεσθαι ἡμᾶς μή ἔχειν ἁμαρτίαν, οὐχ ὅτι ἀληθῶς οὕτως ἐστίν, ἀνάθεμα εἴη· Ἐάν δέ ὁμολογήσωμεν τάς ἁμαρτίας ἡμῶν, πιστός ἐστι καί δίκαιος, ὅστις ἀφήσει ἡμῖν τάς ἁμαρτίας, καί καθαρίσει ἡμᾶς ἀπό πάσης ἀδικίας· ἔνθα πάνυ δεδήλωται τοῦτο μή μόνον ταπεινοφρόνως, ἀλλ᾽ ἔτι μήν ἀληθῶς λέγεσθαι. Ἠδύνατο γάρ ὁ Ἀπόστολος εἰπεῖν, ἐάν εἴπωμεν, οὐκ ἔχομεν ἁμαρτίαν, ἑαυτούς ἐξυψοῦμεν, καί ταπεινοφροσύνη ἐν ἡμῖν οὐκ ἔστιν· ἀλλ᾽ εἰπών, ὅτι ἑαυτούς ἀπατῶμεν, καί ἀλήθεια ἐν ἡμῖν οὐκ ἔστι, πάνυ ἀπέδειξε τόν λέγοντα ἑαυτόν μή ἔχειν ἁμαρτίαν, μή ἀληθεύειν, ἀλλά ψεύδεσθαι.
Τινές τό ἀποστολικόν ῥητόν τό λέγον, Ἐάν εἴπωμεν, ἁμαρτίαν οὐκ ἔχομεν, ἑαυτούς ἀπατῶμεν, οὕτως ἐξελαμβάνοντο, ὅτι διά ταπεινοφροσύνην δεῖ τοῦτο λέγειν, καί οὐ πρός ἀλήθειαν∙ τούς οὖν οὕτως ἑρμηνεύοντας τά εἰρημένα τῷ Ἀποστόλῳ ἀναθέματι καταδικάζουσιν οἱ Πατέρες, λέγοντες, ὅτι ἐκ τῶν ἑξῆς ῥημάτων τῆς ἐπιστολῆς δείκνυται προδήλως τοῦ Ἀποστόλου ἡ ἔννοια, ἐπάγοντος∙ Ἐάν δέ ὁμολογήσωμεν τάς ἁμαρτίας ἡμῶν, καί ὅσα ἐφεξῆς. Καί ὁ Δαβίδ δέ λέγει∙ Ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου εἰ μή γάρ ὁ νόμος ἐπεκούρει τῷ γάμῳ, ἁμαρτία ἂν ἐλογίζετο ἡ μίξις, φιλοσαρκίαν καί ὄρεξιν σαρκικήν ἔχουσα κινοῦσαν εἰς αὐτήν, κᾂν διά παιδοποιΐαν γίνηται. Διό καί ἐν ἁμαρτίαις, εἶπεν ὁ Δαβίδ, ἐκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου∙ εἰ γάρ αἰτίαν ἔχει τήν τῆς σαρκός ἐπιθυμίαν τῶν σωμάτων ἡ γένεσις, τοιαῦτα πάντως καί τά ἐξ αὐτῶν γεννώμενα. Τινές τό ἀποστολικόν ῥητόν τό λέγον, Ἐάν εἴπωμεν, ἁμαρτίαν οὐκ ἔχομεν, ἑαυτούς ἀπατῶμεν, οὕτως ἐξελαμβάνοντο, ὅτι διά ταπεινοφροσύνην δεῖ τοῦτο λέγειν, καί οὐ πρός ἀλήθειαν∙ τούς οὖν οὕτως ἑρμηνεύοντας τά εἰρημένα τῷ Ἀποστόλῳ ἀναθέματι καταδικάζουσιν οἱ Πατέρες, λέγοντες, ὅτι ἐκ τῶν ἑξῆς ῥημάτων τῆς ἐπιστολῆς δείκνυται προδήλως τοῦ Ἀποστόλου ἡ ἔννοια, ἐπάγοντος∙ Ἐάν δέ ὁμολογήσωμεν τάς ἁμαρτίας ἡμῶν, καί ὅσα ἐφεξῆς. Καί ὁ Δαβίδ δέ λέγει∙ Ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου εἰ μή γάρ ὁ νόμος ἐπεκούρει τῷ γάμῳ, ἁμαρτία ἂν ἐλογίζετο ἡ μίξις, φιλοσαρκίαν καί ὄρεξιν σαρκικήν ἔχουσα κινοῦσαν εἰς αὐτήν, κᾂν διά παιδοποιΐαν γίνηται. Διό καί ἐν ἁμαρτίαις, εἶπεν ὁ Δαβίδ, ἐκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου∙ εἰ γάρ αἰτίαν ἔχει τήν τῆς σαρκός ἐπιθυμίαν τῶν σωμάτων ἡ γένεσις, τοιαῦτα πάντως καί τά ἐξ αὐτῶν γεννώμενα. Ὁ τοῦ Θεολόγου λέγοντος, Ἐάν εἴπωμεν, ὅτι ἁμαρτία ἐν ἡμῖν οὐκ ἔστιν, ἑαυτούς ἀπατῶμεν, παρερμηνεύων, ὅτι οὐκ ἀληθῶς, ἀλλά ταπεινοφρόνως εἴρηκε τοῦτο, ἀνάθεμα. Ἐπειδή πάντες ἐν ἁμαρτίαις ἐσμέν, καί οὐδείς καθαρός ἀπό ῥύπου, οὐδ’ ἂν μία ἡμέρα ὅλος ὁ βίος αὐτοῦ ἐστιν, ἀναθέματι ἔσται ἔνοχος ὁ λέγων, ταπεινοφρόνως, καί μή ἀληθῶς παρά τοῦ Ἀποστόλου εἰρῆσθαι τό, Ἐάν εἴπωμεν, ὅτι ἁμαρτία ἐν ἡμῖν οὐκ ἔστιν, ἑαυτούς ἀπατῶμεν. Ἐάν γάρ διά ταπεινοφροσύνην τοῦτο εἴρηκεν, οὐκ ἂν εἶπεν, ὅτι ἑαυτούς ἀπατῶμεν, ἀλλά ὑψοῦμεν∙ ἐκεῖνος γάρ ἀπατᾷ ἑαυτόν ὁ πλανώμενος καί ψευδομένος, οὐ μήν ὁ τήν ἀλήθειαν λέγων. *Στο Πηδάλιο, ο 114ος κανόνας αντιστοιχεί στον 125ο (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Ἐπειδή τά δόγματα τῶν Πελαγιανῶν ἐσυμφώνουν τρόπον τινά μέ τά τῶν Μασσαλιανῶν,1 καθ’ ὅ καί ἐκεῖνοι, καί τοῦτοι, τήν ἀρχήν τῆς σωτηρίας ἔθετον, ὄχι προηγουμένως εἰς τήν θείαν χάριν, ἀλλ’ εἰς τήν ἀνθρωπίνην δύναμιν. Ἀκολούθως, ἐπειδή καί οἱ Μασσαλιανοί κακῶς ἐφρόνουν, ὅτι ὅταν ἔλθῃ τό Πνεῦμα τό ἅγιον εἰς τόν ἄνθρωπον αἰσθητῶς καί ὀρατῶς, ἐλευθερώνει αὐτόν ἀπό τά πάθη, καί πλέον δέν χρειάζεται νά κάμῃ αὐτός νηστείας, ἤ ἄλλους ἀγῶνας θεοφιλεῖς. Τοιουτοτρόπως φρονοῦντες καί οἱ Πελαγιανοί, ἴσως ἔλεγον, ὅτι ἐκεῖνο ὁποῦ λέγει ὁ Ἰωάννης, τό, ἀνίσως εἰποῦμεν ὅτι δέν ἔχομεν ἁμαρτίαν, πλανοῦμεν τόν ἑαυτόν μας, καί δέν λέγομεν τήν ἀλήθειαν: τοῦτο δέν λέγεται κατά ἀλήθειαν ἀπό τούς ἁγίους (καθ’ ὅτι δηλ. ἐλευθερωθέντες ἀπό τά πάθη διά τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἁμαρτίας εἰς τό ἑξῆς δέν ἔχουν, οὔτε νά κάμουν ἠμποροῦν), ἀλλά μόνον λέγεται διά ταπεινοφροσύνην. Ὅθεν τούς τοῦτο λέγοντας ἀναθεματίζει ὁ παρών κανών, ὡς παρεξηγοῦντας αὐτό. Λέγει γάρ ἀκολούθως ὁ ἴδιος Ἰωάννης, ἀνίσως δέ ὁμολογοῦμεν τάς ἁμαρτίας μας, πιστός καί δίκαιος εἶναι ὁ Κύριος, ὅστις θέλει συγχωρήσει τάς ἁμαρτίας μας, καί θέλει μᾶς καθαρίσει ἀπό κάθε ἀδικίαν. Ἀπό τά ὁποῖα λόγια γίνεται φανερόν, ὅτι, ὄχι διά ταπείνωσιν, ἀλλά κατά ἀλήθειαν ἀπό τούς ἁγίους λέγεται τό ἄνωθεν ῥητόν. Ἐπειδή ἠμποροῦσε νά εἰπῇ ὁ Ἀπόστολος, ἀνίσως εἰποῦμεν ὅτι δέν ἔχομεν ἁμαρτίαν, ὑπερηφανευόμεθα, καί ταπεινοφροσύνη δέν εἶναι εἰς ἡμᾶς. Ὅθεν τοῦτο οὐ λέγων, ἀποδεικνύει, ὅτι ἐκεῖνος ὁποῦ λέγει, ὅτι δέν ἔχομεν ἁμαρτίαν, δέν ἀληθεύει, ἀλλά ψεύδεται.2 1Δι’ ὅ καί ἡ γ΄ σύνοδος ὁμοῦ μέ τούς Κελεστιανούς τούτους, ἤ Πελαγιανούς, καθεῖλον καί τούς Ἐνθουσιαστάς καί Εὐχίτας, ἤτοι Μασσαλιανούς. Ὅρα Δοσίθεον σελ. 278 καί εἰς τά ἐκείνης πρακτικά.2Σημείωσαι ὅτι ἁμαρτίας ἐννοεῖ ἐδῶ ὁ κανών, ὄχι τάς θανασίμους (διά τί αὐτάς κάμνοντες οἱ ἅγιοι, δέν μένουσι πλέον ἅγιοι), ἀλλά τάς συγγνωστάς, αἱ ὁποῖαι, οὔτε τήν πρός Θεόν, καί τήν πρός τόν πλησίον ἀγάπην φθείρουν, οὔτε κάμνουν τόν ἄνθρωπον ἐχθρόν τοῦ Θεοῦ, καί ἔνοχον εἰς τόν αἰώνιον θάνατον, εἰς τάς ὁποίας εἶναι ὑποκείμενοι καί αὐτοί οἱ ἅγιοι, καί μένουσι πάλιν ἅγιοι (πλήν μόνον τοῦ Χριστοῦ καί τῆς Θεοτόκου), αὗται δέ εἶναι, κατά τόν Καρέσσιον, καί τόν Χρύσανθον, ὁ ἀργός λόγος, ἡ πρώτη κίνησις τοῦ θυμοῦ, ἤ τῆς ἐπιθυμίας, τό παιγνιῶδες ψεῦδος, καί τά ὅμοια. Μόνος γάρ ὁ Θεός εἶναι πάντῃ ἀκίνητος εἰς τό κακόν, Ἄγγελοι δέ καί ἅγιοι, ἂν ᾖναι τέλειοι, ἀκίνητοι μέν τελείως δέν εἶναι εἰς τό κακόν, ἀλλά δυσκολοκίνητοι. Καί πολλῷ μᾶλλον οἱ ἅγιοι, ὡς σῶμα φοροῦντες, καί ὡς ὑπό τοῦ ἐχθροῦ πολεμούμενοι, εὐκολώτερα ἀπό τούς Ἀγγέλους δύνανται εἰς τό κακόν νά τραποῦν.
