Ὁμοίως ἤρεσεν, ἵνα, ὁστισδήποτε εἴποι, διά τοῦτο τήν χάριν ἡμῖν τῆς δικαιοσύνης δεδόσθαι, ἵνα, ὅπερ ποιεῖν διά τοῦ αὐτεξουσίου δυνάμεθα, εὐχερεστέρως πληρῶμεν διά τῆς χάριτος, ὡς ἂν εἰ καί ἡ χάρις μή ἐδίδοτο, οὐκ εὐχερῶς μέν, ἀλλ᾽ ὅμως ἐδυνάμεθα καί δίχα ἐκείνης ἔτι μήν πληρῶσαι τάς θείας ἐντολάς, ἀνάθεμα εἴη. Περί γάρ τῶν καρπῶν τῶν ἐντολῶν ὁ Κύριος ἐλάλει, ὅπου οὐκ εἶπε, Χωρίς ἐμοῦ δυσχερῶς δύνασθε ποιεῖν· ἀλλ᾽ εἶπε, Χωρίς ἐμοῦ, οὐδέν δύνασθε ποιεῖν.
Μυρίαι δόξαι διεστραμμέναι ἦσαν, ὧν μία καί αὕτη ἡ λέγουσα, ὅτι αὐτεξουσίους ἡμᾶς ἐποίησεν ὁ Θεός, ἵνα δυνώμεθα καί τῆς θείας χάριτος ἄνευ πληροῦν τάς ἐντολάς, ἡ δέ θεία χάρις εἰς τό εὐχερέστερον αὐτάς πληροῦσθαι παρ’ ἡμῶν συνεργεῖ∙ ἠδυνάμεθα γάρ καί τῆς θείας χάριτος μή συνεργούσης πληροῦν ταύτας, δυσχερέστερον δέ. Τοῖς οὖν ταῦτα λέγουσιν, ἀνάθεμα ἐπάγει ἡ σύνοδος, λέγουσα τό πᾶν τῆς θείας χάριτος εἶναι, καί ἄνευ ἐκείνης μηδέν ἡμᾶς κατορθοῦν. Φέρει δέ καί μαρτυρίαν ἐκ τοῦ Κυρίου, λέγοντος∙ Χωρίς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν∙ καί οὐκ εἶπέ, φησιν, Οὐ δύνασθε εὐχερῶς ποιεῖν, ἀλλ’, Οὐδέν δύνασθε ποιεῖν. Μύριαι δόξαι διεστραμμέναι ἦσαν, ὧν μία καί αὕτη ἡ λέγουσα, ὅτι αὐτεξουσίους ἡμᾶς ἐποίησεν ὁ Θεός, ἵνα δυνώμεθα καί τῆς θείας χάριτος ἄνευ πληροῦν τάς ἐντολάς, ἡ δέ θεία χάρις εἰς τό εὐχερέστερον αὐτάς πληροῦσθαι παρ’ ἡμῶν ποιεῖ∙ ἠδυνάμεθα γάρ καί τῆς θείας χάριτος μή συνεργούσης πληροῦν ταύτας, δυσχερέστερον δέ∙ τοῖς οὖν ταῦτα λέγουσιν ἀνάθεμα ἐπάγει ἡ σύνοδος. Ὁ κηρύττων, ὅτι καί δίχα τῆς χάριτος δυσχερεστέρως, ἀλλ’ οὖν ἐκπληροῦμεν τάς ἐντολάς, τρισκατάρατος∙ χωρίς γάρ ἐμοῦ, φησίν ὁ Κύριος, οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν. Τοῦ Πελαγίου, καί Κελεστίνου, καί Νεστορίου τοῦ ματαιόφρονος, ὁμοφρόνων γεγονότων, ἀλλά καί τά τῶν δυσεβῶν Μανιχαίων φρονούντων καί δογματιζόντων, καί ταῦτα ἅπερ ἡ σύνοδος ἀναθεματίζει, οὔ ποτέ τις ταῦτα φρονήσας τοῖς Χριστιανοῖς συνταχθήσεται, ἀλλά τῆς ἐκκλησίας ἐξοστρακισθήσεται ὡς ἀλλότριος, καί χωρισμόν ἀπό ταύτης καί τοῦ Θεοῦ κληρώσεται. Φασί δέ τινες τούς ἀνοσίους τούτους, τόν Κελεστῖνον δηλαδή, καί Πελάγιον, μήτε ἐπισκόπους, μήτε πρεσβυτέρους, μήτε ὅλως τοῦ ἱερατικοῦ γενέσθαι τάγματος, ἀλλ’ ὡσανεί μονάζοντας ὄντας, καί διερχομένους τάς πόλεις, καί συμφωνοῦντας κατά τῆς ἀληθείας, ἐπαναστάντας δέ τῇ ἐκκλησίᾳ ἐπί Θεοφίλου τοῦ ἐπισκόπου Ἀλεξανδρείας, καί Ἰννοκεντίου τοῦ Ῥώμης, καί μετά πολλούς ἀγῶνας ὑπ’ αὐτῶν δή τῶν ἐπισκόπων ἐγγράφως κατακριθέντας∙ ὅστις γοῦν ἤ τόν Ἀδάμ θνητόν ἐξ ἀρχῆς ἀπό Θεοῦ γενέσθαι δογματίζει, καί διά ἀνάγκην τῆς φύσεως τεθνηξόμενον, κᾂν τε ἥμαρτε κᾂν τε μή∙ ἤ τά νήπια λέγει μή εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν βαπτίζεσθαι, ὡς μηδέν ἐκ τῆς τοῦ Ἀδάμ προγονικῆς ἁμαρτίας ἕλκοντα, καί ταῦτα τοῦ Ἀποστόλου βοῶντος, ὡς δι’ ἑνός ἀνθρώπου ἡ ἁμαρτία εἰς τόν κόσμον εἰσῆλθε, καί διά τῆς ἁμαρτίας ὁ θάνατος∙ ἤ πάλιν φρονεῖ τό βάπτισμα τῶν μέν ἤδη ἡμαρτημένων δωρεῖσθαι ἄφεσιν, μή παρέχειν δέ βοήθειαν καί εἰς τό μηκέτι ἁμαρτῆσαι, ἀλλ’ ἐξ ἡμετέρας μόνης σπουδῆς τοῦτο κατορθοῦσθαι∙ ἤ καί τοῦτο μέν παραδέχεται, καί τήν τοῦ Θεοῦ χάριν δοξάζει ἐνισχύειν ἡμᾶς εἰς τό τάς ἐντολάς ἐκπληροῦν∙ διδάσκει δέ, ὡς καί δίχα τῆς χάριτος κατορθοῦν αὐτάς ἠδυνάμεθα, πλήν μετά δυσχερείας, ἤτω ἀνάθεμα∙ οὐδέ γάρ εἶπεν ὁ Κύριος∙ ὡς, Χωρίς ἐμοῦ δυσχερῶς δύνασθε ποιεῖν αὐτάς, ἀλλ’ ὅτι, Χωρίς ἐμοῦ οὐδέν δύνασθε ποιεῖν. *Στο Πηδάλιο, ο 113ος κανόνας αντιστοιχεί στον 124ο (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Καί οὗτος ὁ κανὼν ἀναθεματίζει τούς Πελαγιανούς, καί Κελεστιανούς, ὅτι, ἐπειδή ἔκαμεν ἡμᾶς αὐτεξουσίους1 ὁ Θεός ἠμποροῦμεν ναί καί χωρίς τήν θείαν χάριν νά τελειώσωμεν τάς ἐντολάς, ἂν καί ὄχι μέ εὐκολίαν, ἀλλά μέ δυσκολίαν διά δέ τῆς θείας χάριτος εὐκολώτερα δυνάμεθα νά κατορθώσωμεν ταύτας.2 Ἐπειδή καί ὁ Κύριος ὁμιλῶντας διά τάς θείας ἐντολάς, δέν εἶπε χωρίς ἑμοῦ δύνασθε νά κάμετε ταύτας μέ δυσκολίαν, ἀλλ’ ἁπλῶς εἶπε, χωρίς ἑμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν. Οὔτε μέ εὐκολίαν, οὔτε μέ δυσκολίαν δηλ. ὥστε, τό πᾶν εἶναι τῆς θείας χάριτος, καί χωρίς αὐτῆς, οὐδέν κατωρθῶσαι δυνάμεθα.3 1Πολλοί τούς ἰδικούς μας νεωτέρους Θεολόγους καί μεταφυσικούς, δέν ἠξεύρω πῶς, καί ἀπό ποίαν αἰτίαν, δέν ἠκριβολόγησαν τόν περί τοῦ αὐτεξουσίου λόγον, ἀλλά, ἄλλοι μέν ἀπό αὐτούς ὥρισαν, πῶς αὐτό εἶναι μία λογική δύναμις, καθ’ ἥν αὐτεξουσίως ἡ ψυχή κινεῖται εἰς τό ἀγαθόν, καί εἰς τό κακόν. Ἄλλοι δέ, πῶς εἶναι μία ἐλευθεριότης τῆς ψυχῆς, καθ’ ἥν αὕτη θέλει ἐπίσης τό ἀγαθόν, καί ἐπίσης τό κακόν. Ὅτι δέ οἱ ὁρισμοί οὗτοι δέν εἶναι ὀρθοί, δῆλόν ἐστιν. Εἰ μέν γάρ αὐτό εἶναι δύναμις, κατά τήν ὁποίαν κινεῖται ὁ ἄνθρωπος εἰς τό καλόν, καί εἰς τό κακόν, πρῶτον μέν ἡ δύναμις αὕτη ἡ εἰς τό κακόν, οὔτε εἶναι, οὔτε λέγεται κυρίως δύναμις, ἀλλά μᾶλλον ἀδυναμία, ἀσθένεια, καί ἔλλειψις (κατά τόν Ἀρεοπαγίτην Διονύσιον, περί θείων ὀνομάτων, κεφ. δ΄), ἐπειδή οὐκ ἔλαβε δύναμιν ἡ ψυχή εἰς τό κακόν, ἀλλά ἐξ ἀδυναμίας, καί ἀσθενείας, καί ἐλλείψεως, τοῦ νά μή δύναται νά μένῃ ἐν τῷ ἀγαθῷ, πίπτει εἰς τό κακόν. Ἀλλ’ οὔτε λογική ἠμπορεῖ νά λέγεται ἡ τοιαύτη εἰς τό κακόν δύναμις, ἀλλά μᾶλλον, ἄλογος καί ἀσυλλόγιστος. Ἐξ ἀλογίας γάρ τό κακόν γίνεται, κατά τόν αὐτόν Ἀρεοπαγίτην (αὐτόθι). Δεύτερον ὅτι, ἂν ὁ ἄνθρωπος ἔλαβε τοιαύτην δύναμιν εἰς τό κακόν, ἕπεται νά ᾖναι αἴτιος ὁ Θεός τοῦ κακοῦ, ὁ τήν τοιαύτην δύναμιν δούς, ὁ δέ ἄνθρωπος νά ᾖναι ἀναίτιος ὁ τήν τοιαύτην δύναμιν μεταχειριζόμενος. Καί πῶς ὁ μέν αἴτιος τούτου Θεός κολάζει, ὁ δέ ἀναίτιος ἄνθρωπος ὁ προαιρούμενος τό κακόν, κολάζεται; ἀδικία γάρ τούτου ἐστί. Τρίτον, ὅτι, ἂν ἡ τοιαύτη εἰς τό κακόν δύναμις ἦτον φύσει τῇ ψυχῇ δεδομένη, ἔπρεπε νά συνιστᾷ μᾶλλον, καί ὄχι νά φθείρῃ τήν μεταχειριζομένην ταύτην ψυχήν. Τέταρτον, διά τί ὑποτίθεται καί τό κακόν ὡς ὄν παρομοίως μέ τό καλόν, ὅπερ ἐστίν ἄτοπον. Καί Ε΄. ὅτι καί αὐτό τό κακόν, τό ὁποῖον ὑποτίθεται ὡς ἀντικείμενον τῆς προαιρετικῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς, ἔπρεπε παρομοίως μέ τό ἀντικείμενον ἀγαθόν, ὄχι νά φθείρῃ, ἀλλά νά τελειοῖ τήν εἰς τοῦτο κινουμένην ψυχήν. Ἀλλά μήν ταῦτα ὅλα εἶναι ἄτοπα, καί βλάσφημα, καί αἱρετικά. Λοιπόν οἱ ἀνωτέρω ὁρισμοί, ἀπό τούς ὁποίους ταῦτα ἕπονται, δέν εἶναι ὀρθοί. Ταῦτα τά ἴδια ἄτοπα ἀκολουθοῦν, καί εἰς ἐκείνους ὁποῦ λέγουν, πῶς τό αὐτεξούσιον εἶναι ἐλευθεριότης τῆς ψυχῆς, καθ’ ἥν αὕτη ἐπίσης θέλει τό καλόν, καί ἐπίσης τό κακόν. Μή γένοιτο γάρ ποτε νά ἔδωκεν ὁ Θεός ὁ αὐτάγαθος, τοιαύτην ἐλευθερίαν εἰς τόν ἄνθρωπον νά κινῆται εἰς τό κακόν. Ἄπαγε! φησί γάρ τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Οὐκ ἐνετείλατο οὐδένί ἀσεβεῖν, καί οὐκ ἔδωκεν ἄνεσιν οὐδένί ἁμαρτάνειν (Σειράχ, ιε΄, 20). Ἡ ἀλήθεια λοιπόν εἶναι αὐτή. Ὅτι ὁ Θεός μόνος ἀγαθός ὤν, μᾶλλον δέ αὐτοαγαθότης, ἐποίησε καί τόν ἄνθρωπον ἀγαθόν. Δέν ἠθέλησεν ὅμως καί νά τόν ἀναγκάσῃ εἰς τό ἀγαθόν (ἐπειδή τοῦτο δέν εἶναι τοῦ ἀγαθοῦ ἴδιον), ἀλλά ἐποίησεν αὐτόν αὐτεξούσιον, καθ’ ὁμοίωσιν ἰδικήν του (καί αὐτός γάρ ἐστιν αὐτεξούσιος) ἤτοι, τοῦ ἔδωκε μίαν φυσικήν δύναμιν μετά λόγου ὀρεκτικήν (ὡς λέγει ὁ θεῖος Μάξιμος, διαλέξει πρός Πύῤῥον), μέ τήν ὁποίαν νά κινῆται εἰς τό καλόν, ὄχι ἀναγκασμένως καί βιαίως, ἀλλ’ αὐτεξουσίως, καί θεληματικῶς, φερόμενος εἰς αὐτό, τόσον ἀπό τόν ἔμφυτον λόγον, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀντικείμενόν του τήν ἀλήθειαν, ὅσον καί ἀπό τήν ἔμφυτον θέλησιν, ἥτις ἔχει ἀντικείμενόν της τό ἀγαθόν, ὡς λέγει ὁ Ἀριστοτέλης «Ἀγαθόν ἐστιν, οὗ πάντα ἐφίεται». Καί τοῦτο ἴσως ἐφανέρωσεν ὁ Σειράχ λέγων, «Αὐτός ἐξ ἀρχῆς ἐποίησε τόν ἄνθρωπον, καί ἀφῆκεν αὐτόν ἐν χειρί διαβουλίου αὐτοῦ» (κεφ. ιε΄), ἤγουν τόν ἀφῆκε νά θελήσῃ καί αὐτός αὐτεξουσίως τό ἀγαθόν ἀπό λόγου του, διά νά ἔχῃ καί μισθόν περισσότερον, καί τό ἀγαθόν νά λογίζεται ὡς ἐδικόν του, κατά τόν Θεολόγον Γρηγόριον «ἵν’ ᾖ τοῦ ἑλομένου τό ἀγαθόν οὐχ ἧττον, ἤ τοῦ παρασχόντος τά σπέρματα». Τοσοῦτον δέ εἶναι μακράν ὁ Θεός ἀπό τοῦ νά δώσῃ δύναμίν τινα αὐτεξούσιον, ἤ ἐλευθερίαν, εἰς τό νά κινηθῇ ὁ ἄνθρωπος εἰς τό κακόν, ὥστε ὁποῦ, καί ἐντολήν τοῦ ἔδωσε προφυλακτικήν τοῦ νά μή κινηθῇ εἰς αὐτό, καί ἀπειλήν θανάτου, ἂν εἰς αὐτό κινηθῇ. Τούτων οὕτως εἰρημένων, συνάγεται, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐκτίσθη παρά Θεοῦ καί εἶναι αὐτεξούσιος, ἀλλά διά νά κινῆται εἰς μόνον τό καλόν, καί ὄχι καί εἰς τό κακόν. Καί ἔχει δύναμιν καί ἐλευθερίαν εἰς τό νά κάμνῃ μόνα τά καλά ἔργα, καί ὄχι τά κακά. Καί τοῦτο δηλῶν ὁ Ἀπόστολος ἔλεγε «Κτισθέντες ἐπί ἔργοις ἀγαθοῖς, (ἀλλ’ ὄχι καί ἐπί κακοῖς), ἵνα ἐν αὐτοῖς περιπατήσωμεν». (Ἐφ. β΄, 10). Εἰ δέ προτείνοι τινάς τά ῥητά τοῦ Σειράχ (ἤ καί ἄλλων πατέρων τινῶν), τό, παρέθηκέ σοι πῦρ καί ὕδωρ, οὗ ἐάν θέλῃς ἐκτενεῖς τήν χεῖρά σου∙ καί τό, ἔναντι ἀνθρώπων ἡ ζωή καί ὁ θάνατος∙ καί ὅ ἐάν εὐδοκήσῃ δοθήσεται αὐτῷ (κεφ. ιε΄), μέ τά ὁποῖα φαίνεται πῶς δοξάζει ὁ σοφός μέσην τινά δύναμιν τῆς θελήσεως, καθ’ ἥν νεύει ὁ ἄνθρωπος εἰς τό καλόν, καί εἰς τό κακόν. Ἀποκρινόμεθα, πρῶτον, ὅτι ταῦτα τά λέγει καθὼς ἐκατέστησεν ὁ ἄνθρωπος τόν ἑαυτόν του μετά τήν παράβασιν, ποτέ μέν θέλων τό καλόν, ποτέ δέ τό κακόν, καί ὄχι καθὼς τό ἔκαμε, καί καθὼς τόν θέλει ὁ Θεός. Καί δεύτερον, ὅτι αὐτός οὗτος ὁ Σειράχ ὁποῦ λέγει ταῦτα ἀνωτέρω, εἰς τό τέλος τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου, ὥσπερ διορθόνωντας τά εἰρημένα, συγκλείει τήν θέλησιν εἰς μόνον τό καλόν, καί ὄχι εἰς τό κακόν, καί λέγει, πῶς ὁ Θεός δέν ἔδωκεν ἐντολήν εἰς κᾀνένα νά ἀσεβῇ, οὐδέ ἔδωκεν ἄνεσιν, καί ἐλευθερίαν εἰς κᾀνένα νά ἁμαρτάνῃ∙ Καί οὐκ ἐνετείλατο οὐδενί ἀσεβεῖν, καί οὐκ ἔδωκεν ἄνεσιν οὐδενί ἁμαρτάνειν».2Τοῦτο τό ἴδιον φρόνημα εἶχον καί οἱ Ἡμιπελαγιανοί, οἵτινες κατά τοῦτο διέφερον ἀπό τούς Πελαγιανούς, καθ’ ὅτι, ἐκεῖνοι μέν ἔλεγον, ὅτι ἐκ τοῦ αὐτεξουσίου ἡμῶν κρέμεται ὅλη ἡ σωτηρία ἡμῶν. Οὗτοι δέ ἔλεγον, ὅτι ἡ μέν ἀρχή τῆς σωτηρίας εἶναι ἀπό τό αὐτεξούσιον, χρειάζεται ὅμως νά ἀκολουθῇ καί ἡ χάρις, ὄχι καί νά προηγῆται, εἰμή κᾂποτε. Ἀνατρέπεται ὅμως καί αὐτή ἡ δόξα, καί διά τοῦ παρόντος κανόνος, καί διά τῶν γραφῶν. Ὁ γάρ Ἀπόστολος λέγει, «αὐτός ἐστιν ὁ ἐνεργῶν ἡμῖν, καί τό θέλειν καί τό ἐνεργεῖν». (Φιλιππησίους, κεφ. β΄)∙ καί πάλιν «οὐχ ὅτι ἱκανοί ἐσμεν ἀφ’ ἑαυτῶν λογίσασθαί τι, καί ἐξ ἑαυτῶν, ἀλλ’ ἡ ἱκανότης ἡμῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ» (β΄ Κόριν. γ΄), τό ὁποῖον τοῦτο ῥητόν προβάλλων ὁ Αὐγουστῖνος κατά τῶν Ἡμιπελαγιανῶν (βιβλ. περί προορισμοῦ τῶν ἁγίων, κεφ. β΄). λέγει, «ἂς ζυγιάσουν καλά τά λόγια ταῦτα οἱ νομίζοντες ὅτι ἀπό λόγου μας εἶναι τῆς πίστεως ἡ ἀρχή, ἐκ δέ τοῦ Θεοῦ ἡ τῆς πίστεως παραπλήρωσις. Διότι, ποῖος δέν ἠξεύρει, ὅτι πρῶτον εἶναι τό λογίσασθαι καί ὕστερον τό πιστεῦσαι; ὥστε κατά τόν αὐτόν (βιβλ. εἰς τόν Ἰωάννην) τῷ ἐν αὐτῷ ἐνεργοῦντι Χριστῷ, συνεργεῖ ὁ ἄνθρωπος εἰς σωτηρίαν αἰώνιον, καί εἰς δικαιοσύνην. Ἔφη δέ καί ὁ Σολομών, καί ἑτοιμάζεται θέλησις παρά Κυρίου.3Ἐπειδή διαφόρους χάριτας ἀνέφερον οἱ προλαβόντες κανόνες, ἐστοχάσθημεν νά δώσωμεν μίαν καθολικήν εἴδησιν περί αὐτῶν. Ὅθεν ἀφίνοντες τάς περί χάριτος διαφόρους διαιρέσεις τῶν σχολαστικῶν, λέγομεν τάς κοινάς, καί ὁμολογουμένας παρά πάντων τῶν θεολόγων ταύτας. Ἡ χάρις, ἄλλη μέν λέγεται προκαταρκτική, καί φωτιστική. Ἥτις πᾶσιν ἀνθρώποις δίδοται, χωρίς συνεργείας τοῦ αὐτεξουσίου, προηγεῖται γάρ αὐτοῦ. Ἵνα γνωρίσῃ ὁ ἄνθρωπος τήν ἀλήθειαν τῶν θείων προσταγμάτων, καί ἐλευθέρως συγκατατεθῇ (Περί ταύτης τῆς χάριτος τῆς προκαταρκτικῆς λέγει ὁ Θεοφύλακτος Βουλγαρίας ἑρμηνεύων τό «Οὐμή διδάξωσιν ἕκαστος τόν πλησίον αὐτοῦ, λέγων∙ Γνῶθι τόν Κύριον» (ἐν Κεφ. η΄ τῆς πρός Ἑβρ.). Τοῦ Θεοῦ τήν φύσιν ἡμῶν τῇ προλήψει θεώσαντος, ἔλαμψεν ἐν ταῖς πάντων ψυχαῖς τό τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας φῶς, καί οἷόν τις ἐπιτηδειότης ἐνετέθη τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ὑπό τῆς χάριτος πρός τό τόν ὄντως εἰδέναι Θεόν»)∙ ἄλλη δέ λέγεται χάρις ἐνδυναμοῦσα, ἥτις ἐνισχύει τήν ἀνθρωπίνην θέλησιν εἰς τό νά ἀγαπήσῃ τό ἀγαθόν, οὐκ ἀναγκάζουσα, ἀλλά μεθ’ ἡδονῆς αὐτήν πείθουσα∙ ἄλλη συνεργοῦσα, ἥτις μετά τοῦ ἐνεργοῦντος τό ἀγαθόν συνεργεῖ, ἵνα εἰς ἔκβασιν καί τέλος φέρῃ τήν πρᾶξιν τοῦ ἀγαθοῦ∙ ἄλλη λέγεται διαμένουσα, καί δικαιοῦσα, ἥτις κάμνει τόν ἄνθρωπον νά διαμένῃ ἐν τῷ ἀγαθῷ μέχρι τέλους, μόνοις κληρουμένη τοῖς προωρισμένοις∙ ἄλλη λέγεται ἑκτική, καί καθ’ ἕξιν. Ἥτις εἰς βάθος εἶναι ἐγκεκολαμμένη τῷ ἀνθρώπῳ καί μένουσα, τόσον ὅταν ἐνεργῇ τό ἀγαθόν, ὅσον καί ὅταν δέν τό ἐνεργῇ∙ καί αὕτη μόνον τοῖς προωρισμένοις δίδοται, Θεοῦ ἀγάπη, καί ἀῤῥαβών, καί χάρισμα ἐν ταῖς ἁγίαις γραφαῖς ὀνομαζομένη, παρά δέ τοῦ Βασιλείου ἐν τοῖς περί τοῦ ἁγίου Πνεύματος (κεφ. κστ΄) καί παρά τοῦ Ἀλεξανδρείας Κυρίλλου (βιβλ. δ΄ εἰς τόν Ἡσαΐαν) μέ τήν τέχνην παρομοιαζομένη. Ἥτις ἀεί μέν εὑρίσκεται καθ’ ἕξιν ἐν τῷ τεχνίτῃ, οὐκ ἀεί δέ, οὐδέ ἀδιαλείπτως τάς ἐνεργείας προβάλλει. Αἱ μέν οὖν τρεῖς πρῶται χάριτες, ἡ προκαταρκτική, λέγω, ἡ ἐνδυναμοῦσα, καί ἡ συνεργοῦσα, δίδονται καί πρός ἐκείνους, οἵτινες πρός καιρόν εὑρίσκονται ἐν τῇ ἀρετῇ, καί χάριτι, ὕστερον δέ ἐκπίπτοντες κολάζονται. Αἱ δέ δύω, ἡ διαμένουσα, καί ἡ ἑκτική, εἰς μόνους τούς προωρισμένους, ὧν τό αὐτεξούσιον μένει ἑδραῖον εἰς τό ἀγαθόν, καί τήν ἀρετήν, δι’ ὃ καί μόναι αὗται ἐπισφραγίζουσι τόν προορισμόν, καί τά τοῦ προορισμοῦ ἔργα, καί ἀποτελέσματα κυρίως λέγονται. Αἱ δέ τρεῖς ἀνωτέρω, καταχρηστικῶς ἔργα τοῦ προορισμοῦ ὀνομάζονται, καθ’ ὃ τήν σωτηρίαν εἰς τόν σωζόμενον εὐκολύνουσιν (παρά τῷ θεολογικῷ τοῦ Κορεσσίου).
