Οἱ γάρ πρῶτον παραπηδήσαντες ἐν τῷ βράσματι τοῦ διωγμοῦ, περιεστῶτες εἰς τό δικαστήριον καί θεωροῦντες τούς ἁγίους μάρτυρας σπεύδοντας ἐπί τό βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως, ἐν καλῷ τῷ ζήλῳ προθυμούμενοι, ἐπεδίδουν ἑαυτούς εἰς τοῦτο, πολλῇ τῇ παρρησίᾳ χρώμενοι, βλέποντες μάλιστα τούς ὑποσυρομένους καί ἐκπίπτοντας, δι᾿ οὓς ὑποθερμαινόμενοι ἔσωθεν καί ἐνηχούμενοι καταπολεμῆσαι τόν ὑπεραιρόμενον καί ἀντικείμενον, ἔσπευδον εἰς τοῦτο, ἵνα μή καί δοκῇ παρ᾿ ἐαυτῷ φρόνιμος εἶναι, ἐφ᾿ οἷς κατά πανουργίαν ἔδοξε νικᾶν, εἰ καί ἐλάνθανεν ἑαυτόν νικώμενον ὑπό τῶν ἐγκαρτερούντων τάς τῶν ξυστήρων καί μαστίγων βασάνους, τήν τε ὀξύτητα τῆς μαχαίρας καί τάς καταφλέξεις τοῦ πυρός καί τάς τῶν ὑδάτων καταποντώσεις. Καί τοῖς κατά πίστιν ὑπεξιοῦσιν εὐχάς καί δεήσεις γίνεσθαι, ἤτοι ὑπέρ τῶν ἐν φυλακῇ κατατιμωρηθέντων καί προδεδομένων ὑπό λιμοῦ καί δίψης, ἤτοι ὑπέρ τῶν ἔξωθεν τῆς φυλακῆς ἐπί τοῦ δικαστηρίου καταβασανισθέντων διά ξυστήρων καί μαστίγων, ὕστερον δέ ἡττηθέντων ὑπό τῆς ἀσθενείας τῆς σαρκός, ἄξιόν ἐστιν ἐπινεῦσαι. Συμπάσχειν γάρ καί συναλγεῖν τοῖς ὀδυρομένοις καί στενάζουσιν ὑπέρ τῶν ἐν τῷ ἀγῶνι ἡττηθέντων ὑπό τῆς πολλῆς βίας τοῦ κακομηχάνου διαβόλου, ἤτοι ὑπέρ γονέων ἤ ἀδελφῶν ἤ τέκνων, οὐδένα οὐδέν καταβλάπτει. Ἴσμεν γάρ καί δι᾽ ἑτέρων πίστιν ἀπολαύσαντάς τινας τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγαθότητος, ἐπί τε ἀφέσει ἁμαρτιῶν καί ὑγείᾳ σώματος καί ἀναστάσει νεκρῶν. Μεμνημένοι τοίνυν τῶν πολλῶν αὐτῶν καμάτων, ὧν προϋπήνεγκαν ἐν ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ, καί τῶν ταλανισμῶν, οὐ μήν ἀλλά καί μεταγνόντων αὐτῶν καί ἀποδυρομένων τό πεπραγμένον αὐτοῖς κατά προδοσίαν, ἐν ἀτονίᾳ καί νεκρότητι τοῦ σώματος, ἔτι τε καί μεμαρτυρημένων ἀπολιτεύτων γενομένων1 (ΠΗΔΑΛΙΟΝ) ἐν τῷ βίῳ αὐτῶν, συνευχόμεθα καί συμπαρακαλοῦμεν ὑπέρ ἱλασμοῦ αὐτῶν μετά τῶν ἄλλων καθηκόντων, διά τοῦ γενομένου ὑπέρ ἡμῶν παρακλήτου πρός τόν Πατέρα, ἱλασκομένου ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν· Καί ἐάν τις γάρ, φησίν, ἁμάρτῃ, παράκλητον ἔχομεν πρός τόν Πατέρα Ἰησοῦν Χριστόν δίκαιον, καί αὐτός ἱλασμός ἐστιν ὑπέρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν.
Ὁ νοῦς τοῦ παρόντος κανόνος τοιοῦτος ἐστίν∙ οἱ ἐν τῷ βράσματι, φησί, τοῦ διωγμοῦ, ἤγουν ἐν τῇ ἀκμῇ, τῇ ζέσει, ἱστάμενοι, καί ὁρῶντες τά μαρτύρια τῶν ἁγίων, καί ὅπως σπεύδουσι τούς ἐξ οὐρανοῦ στεφάνους λαβεῖν, κατά ζῆλον θεῖον ἐπεδίδουν ἑαυτούς εἰς τά μαρτύρια, μετά παῤῥησίας πολλῆς ὁρμήσαντες εἰς τόν ἀγῶνα, ζηλώσαντες τούς ἁγίους πάσχοντας, καί ἐπιδόντες ἑαυτούς προθύμως τῇ μαρτυρίᾳ, καί μάλιστα, ὅτι ἔβλεπόν τινας ὑποσυρομένους, ἀντί τοῦ, κλεπτομένους, ἀπατωμένους, καί ἀρνουμένους τήν εὐσέβειαν, ὑποθερμαινόμενοι, ἤτοι πυρούμενοι την καρδίαν, ἔσπευδον καταπολεμῆσαι τόν αὐτούς ὑποσύροντα πονηρόν, ἵνα μή καυχᾶται ὡς ἡττῶν τούς εὐσεβεῖς, εἰ καί ἐλάνθανεν ἑαυτόν ἀγνοῶν, ὅτι μᾶλλον ἡττᾶται, πολλῶν μέχρι θανάτου τήν ὑπέρ τῆς πίστεως ἔνστασιν ἐνδειξαμένων∙ ἔσπευδον μέν οὖν, φησιν, οὕτω ποιῆσαι∙ ἡττήθησαν δέ τῶν βασάνων δι’ ἀσθένειαν τῆς σαρκός, οἱ μέν ἐν ταῖς φυλακαῖς κακοπαθοῦντες, οἱ δέ ἐπί δικαστηρίου κολασθέντες, καί μή ἐνεγκόντες τάς τιμωρίας∙ ἄξιον οὖν ἐστι τοῖς ὑπέρ αὐτῶν πενθοῦσι συμπάσχειν. Πενθοῦσι δέ, φησιν, οἱ μέν ὑπέρ γονέων, οἱ δέ ὑπέρ ἀδελφῶν, οἱ δέ ὑπέρ τέκνων παραπεπτωκότων∙ τό γοῦν συμπενθεῖν τοῖς τούς παραπεπτωκότας πενθοῦσιν, οὐδένα καταβλάπτει, καί τό συνδέεσθαι, καί συναλγεῖν τοῖς δεομένοις ὑπέρ αὐτῶν μετά τῶν ἄλλων καθηκόντων, ἤγουν μετά τοῦ ποιεῖν ἐκείνους τούς παραπεπτωκότας, καί τά ἄλλα τά πρέποντα τῇ μετανοίᾳ, ἅπερ εἰσί, νηστεῖαι, καί δάκρυα, ἄλλαι τε κακοπάθειαι, ἐπιτιμίων φυλακαί, εἰ δ᾽ ἂν εὐπορεῖεν, καί δόσεις χρημάτων πρός πένητας, δι᾿ ὧν ὁ γενόμενος παράκλητος ὑπέρ ἡμῶν, ἐξευμενίσεται ἡμῖν τόν Πατέρα∙ εἶτα καί χρήσει κέχρηται γραφικῇ, ἥτις ἐστίν ἐκ τῆς πρώτης ἐπιστολῆς τοῦ ἁγίου Ἀποστόλου καί Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάνννου. Εἰπὼν ἀνωτέρω ὁ ἅγιος, ὅτι οἱ αὐτομολήσαντες καί ἐκπεσόντες μέν, μή μεταμεληθέντες δέ, καί τήν ἔκπτωσιν ἀνακαλεσάμενοι, ἐπί πλέον αἰσχύνην ἕξουσιν, ὡς μή ἐπί τῷ θεμελίῳ καί ὄροφον τεκτηνάμενοι, ἤτοι μή τελειώσαντες τό καλόν, νῦν καί κατασκευήν τούτου τε καί τῶν λοιπῶν ἐπάγει, λέγων∙ Οἱ γάρ ἐν τῷ βράσματι, ἤγουν ἐν τῇ ἀκμῇ τοῦ διωγμοῦ ἱστάμενοι, καί ὁρῶντες τά μαρτύρια τῶν ἁγίων, καί ὅπως σπεύδουσι τούς ἐξ οὐρανοῦ στεφάνους λαβεῖν, κατά ζῆλον θεῖον ἐπεδίδουν ἑαυτούς εἰς τό μαρτύριον μετά παῤῥησίας πολλῆς, καί μάλιστα ὅτι ἔβλεπόν τινας ὑποσυρομένους, ἀντί τοῦ, κλεπτομένους, καί ἀπατωμένους ὑπό τοῦ διαβόλου, καί ἐκπίπτοντας, ἤτοι ἀρνουμένους τήν εὐσέβειαν∙ ὧν χάριν ὑποθερμαινόμενοι ἔσωθεν, ἤτοι τήν καρδίαν πυρούμενοι, ὡς καί ἀκούοντες καταπολεμῆσαι, ἤτοι νικῆσαι διά τούτου τόν ἀλαζόνα καί ἀντικείμενον διάβολον, ἐσπούδασαν ὑποδύναι τό μαρτύριον, ἵνα μή καυχήσηται ὁ διάβολος καί δόξῃ παρ᾽ ἑαυτῷ φρόνιμος εἶναι, ὡς νικήσας κατά πανουργίαν τούς αὐτομολήσαντας∙ εἰ καί ἐλάνθανε μᾶλλον νικᾶσθαι ὑπό τῶν ἀθλητῶν τῶν καρτερησάντων τάς βασάνους. Τοῖς γοῦν πιστοῖς ἄξιόν ἐστιν εὐχομένοις ὑπέρ αὐτῶν τῶν τιμωρηθέντων καί ἡττηθέντων, ἐπινεύειν, ἤτοι συντρέχειν, ὅ,τι καί δέδοκται, καί κατά τι οὐ βλάπτει συμπάσχειν καί λυπεῖσθαι μετά τῶν γονέων ἤ τῶν ἄλλως προσῳκειωμένων μετά τῶν μαρτυρησάντων καί ἐκπεπτωκότων ἀπό μηχανῆς τοῦ διαβόλου∙ γινώσκομεν γάρ ὡς πολλοί ἀπήλαυσαν τῆς ἀγαθότητος καί τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ διά εὐχῆς ἑτέρων∙ διά τοι τοῦτο αὐτοῖς τε δοθῆναι ἄφεσιν παρά τοῦ Θεοῦ ἐξαιτήσομεν, καί τοῖς ἄλλοις τοῖς ἐκπεπτωκόσι, καί μετά ταῦτα τήν πλάνην ἀνακαλεσαμένοις, καί ὁμολογήσασι τήν εὐσέβειαν, συγκοινωνήσομεν, μεμνημένοι τῶν πρό τῆς ἐκπτώσεως ἀγώνων αὐτῶν, ὧν ὑπήνεγκαν διά τόν Θεόν, ἀλλά μήν καί τοῦ μετά ταῦτα ἀγαθοῦ μεταμέλου τούτων, καί ὅτι μεμαρτύρηνται ἀπολιτεύτους λογίζεσθαι ἑαυτούς διά τό ἁμάρτημα∙ καί οὐ μόνον συγκοινωνήσομεν αὐτοῖς, ἀλλά καί συνευξόμεθα ὑπέρ ἱλασμοῦ αὐτῶν μετά τῶν ἄλλων τῶν καθηκόντων, ἤγουν μετά τῶν ὀφειλουσῶν γίνεσθαι εὐποιϊῶν περί τούτων, νηστείας δηλονότι, ἐλεημοσύνης, καἱ μετανοίας, δι’ ὧν ὁ γενόμενος παράκλητος ὑπέρ ἡμῶν ἐξευμενίζεται ἡμῖν τόν Πατέρα∙ εἶτα καί χρήσει κέχρηται γραφικῇ∙ ἡ δέ ἐστιν ἐκ τῆς πρώτης καθολικῆς ἐπιστολῆς τοῦ ἁγίου Ἀποστόλου καί Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου. Τό νόημα τοῦ παρόντος κανόνος εἶναι τοῦτο. Ὅτι πρέπει νά προσευχώμεθα, καί να παρακαλοῦμεν διά ἐκείνους, ὁποῦ ἐπήδησαν μέν ἀσκέπτως, ὄχι ὅμως ὅταν δέν ἦτον ἀνοικτόν τό στάδιον τοῦ μαρτυρίου ἀπό τούς διώκτας, ὡς οἱ ἀνωτέρω, ἀλλ’ ὅταν ἦτον ἐπάνω εἰς τήν ζέσιν καί τήν ἀκμήν του ὁ διωγμός. Θαρσοποιηθέντες εἰς τοῦτο μέ τό νά βλέπουν τούς ἁγίους μάρτυρας νά ἀγωνίζωνται, διά νά λάβουν τούς διά τοῦ μαρτυρίου οὐρανίους στεφάνους. Καί μάλιστα, διά τί ἔβλεπον πολλούς νά ἀπατῶνται καί νά ἀρνοῦνται τήν πίστιν, διά τήν πτῶσιν τῶν ὁποίων ἐθερμαίνοντο, ἵνα νικήσουν τόν διάβολον ὁποῦ τούς ἀπάτησεν, ἀγκαλά καί αὐτός ἐνικᾶτο ἀπό τούς μέχρι τέλους ὑπομένοντας τά διά ξυστήρων, καί μαχαίρας, καί πυρός, καί ὑδάτων μαρτύρια. Διά τούτους λοιπόν, ὁποῦ μέ τοιοῦτον τρόπον ἐπήγαν εἰς τό μαρτύριον, καί ἐφυλακίσθησαν μέν κατ’ ἀρχάς, καί ἐβασανίσθησαν μέ πεῖναν καί δίψαν, καί διαφόρους πληγάς, ὕστερον δέ ἐνικήθησαν ἀπό τήν ἀσθένειαν τῆς σαρκός, καί ἠρνήθησαν, μετά τήν ἄρνησιν δέ μετενόησαν, καί ἐπένθησαν διά τήν πτῶσιν αὐτήν, καί ὑπεξῆλθον, ἤτοι, ἤ ἐν εὐσεβεῖ τῇ πίστει ἀπέθανον, ἤ κρυφίως ἔφυγον ἀπό τούς ἀπίστους, διά νά φυλάξουν τήν πίστιν, καί μάλιστα ὁποῦ οἱ τοιοῦτοι ἐμαρτυρήθησαν, ὅτι ἦτον καί ἄνθρωποι ἄπειροι, καί ἀπράγμονες ἀπό τά τοῦ βίου πράγματα, ἤ καί ἐνάρετοι. Διά τούτους, λέγω, πρέπει νά συμπάσχωμεν, καί νά συλλυπούμεθα, καί μέ τούς ὑπέρ αὐτῶν παρακαλοῦντας, εἴτε γονεῖς αὐτῶν ἦσαν οὗτοι, εἴτε ἀδελφοί, εἴτε τέκνα, πρέπει νά συμπαρακαλοῦμεν τόν Θεόν, καί Πατέρα, διά τοῦ γενομένου Παρακλήτου πρός αὐτόν Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ, ἵνα ἐξιλεωθῇ εἰς αὐτούς. Φησί γάρ ὁ Ἰωάννης, ὅτι ἐάν ἁμαρτήσῃ τινάς, ἔχομεν Παράκλητον πρός τόν Πατέρα, τόν Ἰησοῦν Χριστόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἱλασμός διά τάς ἁμαρτίας ἡμῶν. Πλήν καί αὐτοί οἱ ἀρνηθέντες πρέπει νά κάμνουσι τά πρέποντα εἰς αὐτούς, νηστείας δηλαδή, καί δάκρυα, καί ἐλεημοσύνας, ἂν ἔχουν τόν τρόπον (τοῦτο γάρ δηλοῖ τό, μετά τῶν ἄλλων καθηκόντων), λέγω δέ νά παρακαλοῦμεν δι’ αὐτούς, διά τί μανθάνομεν ἀπό τάς ἱστορίας τῆς θείας γραφῆς, ὅτι πολλοί διά τήν πίστιν, καί παρακάλεσιν τῶν ἄλλων ἀπόλαυσαν τοῦ Θείου ἐλέους. Καί ἄλλοι μέν ἔλαβον συγχώρησιν τῶν ἁμαρτιῶν τους, (ὡς οἱ φίλοι τοῦ Ἰὼβ διά τήν δέησιν αὐτοῦ), ἄλλοι ἔλαβον τήν ὑγείαν τοῦ σώματος, (ὡς ὁ Παραλυτικός διά τήν πίστιν τῶν αἰρόντων αὐτοῦ τόν κράββατον), καί ἄλλοι ἀνεστήθησαν ἀπό τούς νεκρούς, ὡς ὁ Λάζαρος, καί ἡ θυγάτηρ τοῦ Ἰαείρου, καί ὁ υἱός τῆς χήρας διά τήν παρακάλεσιν τῶν γονέων, καί συγγενῶν αὐτῶν. 1Ἐν ἄλλοις, οὐχ εὑρίσκεται τό, ἀπολιτεύτων γενομένων. Ἀλλά μόνον τοῦτο. Ἔτι τε καί μεμαρτυρημένων ἐν τῷ βίῳ αὐτῶν. Ὅπερ δηλοῖ, ὅτι οἱ τοιοῦτοι ἦτον καί ἄνθρωποι θεοφιλοῦς καί ἐναρέτου ζωῆς.
