Πάντας τούς πένητας καί δεομένους ἐπικουρίας, μετά δοκιμασίας ἐπιστολίοις, εἴτουν εἰρηνικοῖς ἐκκλησιαστικοῖς μόνοις, ὁδεύειν ὡρίσαμεν, καί μή συστατικοῖς· διά τό τάς συστατικάς ἐπιστολάς προσήκειν τοῖς οὖσιν ἐν ὑπολήψει μόνοις παρέχεσθαι προσώποις.
Εἰρηνικαί μέν ἐπιστολαί εἰσιν, αἱ λεγόμεναι ἀπολυτικαί, οἷαί εἰσιν αἱ διδόμεναι τοῖς ἐπισκόποις παρά τῶν μητροπολιτῶν, οἷς ὑπόκεινται, καί τοῖς μητροπολίταις, παρά τῶν πατριαρχῶν, ὑφ’ ᾧν προχειρίζονται, ὅτε διά τινα χρείαν ἀναγκαίαν ἀπιᾶσι πρός βασιλέα∙ καί οἷαί εἰσιν αἱ παρεχόμεναι κληρικοῖς παρά τῶν οἰκείων ἐπισκόπων, θέλουσιν εἰς ἑτέραν πόλιν ἀπελθεῖν, καί καταλεγῆναι τῇ ἐκεῖ ἐκκλησίᾳ, κατά τόν ιζ΄ κανόνα τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ τοῦ παλατίου συστάσης συνόδου. Καί ἄλλαι δέ τοιαῦταί εἰσιν∙ εἰρηνικαί δέ λέγονται, ὡς εἰρήνην βραβεύουσαι. Εἰ γάρ τις ἐξ ἑτέρας πόλεως εἰς ἑτέραν ἀπέλθῃ κληρικός ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου αὑτοῦ, ὑπό ἐπιτίμιόν ἐστι κᾀκεῖνος, καί ὁ δεξάμενος αὐτόν∙ ὁ μέν γάρ κληρικός παύεται τῆς λειτουργίας∙ ὁ δέ ἐπίσκοπος, ὁ τοῦτον δεξάμενος, ἀφορίζεται, κατά τόν ιε΄ καί ιστ΄ ἀποστολικόν κανόνα. Οἱ δέ πρός βασιλέα ἀπιόντες ἐπίσκοποι ἄνευ γραμμάτων τοῦ μητροπολίτου καί τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων, ἐκπίπτουσιν οὐ μόνον τῆς κοινωνίας, ἀλλά καί τῆς ἀξίας τῆς ἱερατικῆς, κατά τόν ια΄ κανόνα τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου. Συστατικαί δέ ἐπιστολαί λέγονται, αἱ ἐγχειριζόμεναι κληρικοῖς, ἤ λαϊκοῖς ἀφωρισμένοις, ἤ ἀγνώστοις παντάπασιν, ἐν ἑτέρᾳ πόλει ἀπιοῦσι, καί συνιστῶσαι τῷ ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ ἐπισκόπῳ τούς ἄνδρας, ὡς λυθέντας τῶν ἐπιτιμίων, ἤ πιστούς ὄντας, κατά τόν ιβ΄ ἀποστολικόν κανόνα, καί τόν λγ΄, ἤ ὅταν κατηγορία κατά τινος γένηται, καί φανῇ ἀθῶος ὁ κατηγορηθείς, καί δοθῇ αὐτῷ ἐπιστολή συνιστῶσα αὐτόν τῷ πρός ὅν ἀπεστάλη, καί διδάσκουσα συκοφαντικῶς αὐτόν κατηγορηθῆναι. Οὕτως ἐχουσῶν τῶν ἐπιστολῶν τούτων, φησίν ὁ κανών, τοῖς πένησι καί δεομένοις βοηθείας, καί διά τοῦτο προσερχομένοις τῇ ἐκκλησίᾳ εἰρηνικάς δεῖν δίδοσθαι ἐπιστολάς ἐκ τῆς ἐκκλησίας, καί μή συστατικάς∙ χρέος γάρ εἶχον οἱ ἀρχιερεῖς ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν προσφευγόντων τῇ ἐκκλησίᾳ πενήτων, ἤ ὀρφανῶν καί χηρῶν, ὡς καταδυναστευομένων ἴσως, ἤ ἀδικουμένων, ἤ ἀποστερουμένων τῶν ἀνηκόντων αὐτοῖς∙ καί τοσοῦτον, ὥστε κωλυόμενοι οἱ ἐπίσκοποι ἀπιέναι πρός βασιλέα διά δεήσεις οἰκείας, καί ἐνοχλεῖν, ἐπιτρέπονται τοῦτο ποιεῖν διά τούς τῇ ἐκκλησίᾳ προσφεύγοντας, ἤ στέλλειν διακόνους ἰδίους εἰς ἐπικουρίαν τῶν δεομένων, καί εἰς καταλλαγήν τῶν διά πταίσματα καταδικασθέντων κολασθῆναι, ἤ περιορισθῆναι, ὡς ὁ ζ΄ καί ὁ η΄ κανών τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου διαλαμβάνει. Τοῖς γοῦν καθ’ οἱονδήτινα τρόπον ἐπικουρίας δεομένοις ἐνεχείριζον ἐπιστολάς οἱ ἐπίσκοποι, βοηθούσας αὐτοῖς, ἐφ’ οἷς ἐδέοντο∙ κἀκεῖναι δέ εἰρηνικαί ἐκαλοῦντο, ὡς εἰρήνην βραβεύουσαι τοῖς δι’ ὀργήν ἀρχόντων, ἤ δυναστευόντων, ἄδικον γνώμην πάσχουσι. Παρέχειν δέ ταύτας αὐτοῖς ὁ κανών διατάττεται μετά δοκιμασίας∙ οὐ γάρ ἁπλῶς καί ἀδοκιμάστως παντί προσερχομένῳ δεῖ βοηθεῖν, ἀλλά τῷ ἀδικουμένῳ∙ εἰ γάρ τις ἀδικῶν προσέλθῃ τῇ ἐκκλησίᾳ, ἤ κακουργῶν, οὐ χρή τοῖς τοιούτοις ἐπικουρεῖν. Μή ἐλεήσῃς γάρ, φησί, πτωχόν ἐν κρίσει∙ ἐπεί γάρ ἡ πενία πρός οἶκτόν ἐστιν εὐκατάφορος. Ἀδικοῦντα, φησίν ἡ γραφή, μή ἐλεήσῃς ἐν κρίσει, κᾂν πτωχός ἐστιν. Εἰ γοῦν χρεωστῶν τις προσρυῇ τῇ ἐκκλησίᾳ, μή ἀδίκως μέν ἀπαιτηθῆναί τι αὐτόν, δεῖ διά φροντίδος ποιεῖσθαι τόν ἐπίσκοπον∙ ὅ δέ δικαίως χρεωστεῖ, ἀποδώσει, πρός τοῦτο τοῦ ἐπισκόπου μή κωλύοντος∙ ὁμοίως καί ἐπί τῶν λοιπῶν. Συστατικαί γραφαί λέγονται αἱ διδόμεναι κληρικοῖς παρά τῶν χειροτονησάντων αὐτούς ἐπισκόπων, καί συνιστῶσαι, ἤτοι δηλοποιοῦσαι τήν χειροτονίαν τούτων, καθώς παρίσταται ἀπό τοῦ ιγ΄ κανόνος τῆς παρούσης συνόδου. Συστατικαί γραφαί λέγονται καί αἱ διδόμεναι ἐπισκόποις, ἤ κληρικοῖς, ἤ καί λαϊκοῖς ἀφορισθεῖσι, καί ἄλλως γενομένοις ἐν ὑπολήψει οὐκ ἀγαθῇ∙ καθώς τοῦτο παρίσταται ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος. Αἱ μέν τοι ἀπολυτικαί γραφαί, αἱ καί εἰρηνικαί λεγόμεναι, ἕτεραί εἰσι∙ λέγονται δέ ἀπολυτικαί μέν, ὡς παριστῶσαι κατά γνώμην καί ἀπόλυσιν ἀρχιερατικήν, τόν κληρικόν, ἤ τόν ἐπίσκοπον μεταπεσεῖν∙ εἰρηνικαί δέ, ὅτι, τοιαύτης προκομιζομένης γραφῆς παρά τοῦ χειροτονηθέντος, εἰρήνη ἔσται μέσον τῶν ἀρχιερέων. Οὔτε γάρ ὁ δεχόμενος τόν ἀλλότριον κληρικόν, τόν συνάδελφον αὐτοῦ θλίψει καί προκριματισθήσεται, οὔτε ὁ κληρικός βλαβήσεται, ὡς ὑβρίζων τόν χειροτονήσαντα αὐτόν. Φησίν οὖν ὁ κανών, ὅτι τούς μή δεομένους συστατικῶν ἐπιστολῶν, ἤτοι τούς μή διά τινα πρόφασιν οὐκ ἀγαθήν ἀφορισθέντας, ἤ ὑπόπτους ὄντας, (περί γάρ τῶν δεομένων συστατικῶν γραφῶν οὐκ ἔστι λόγος ἐνταῦθα), διά μόνων εἰρηνικῶν γραφῶν ὀφείλομεν ἐφοδιάζειν. Ὥρισε, δέ ταῦτα περί πενήτων καί δεομένων ἐπικουρίας, οὐχ ὡς τῶν λοιπῶν, τῶν ὑπό τόν ἐπίσκοπον, μή ὀφειλόντων οὕτως ἐφοδιάζεσθαι∙ ἀλλ’ ὅτι ἐπί πλέον οἱ πενητεύοντες τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐπικουρίας δέονται. Καλῶς δέ προσετέθη, ταῦτα δίδοσθαι μετά δοκιμασίας∙ εἴ γάρ ἄδικόν ἐστι τό τοῦ δεομένου ζήτημα, κᾂν πένης ἐστίν, οὐ δοθήσεται αὐτῷ ἐπιστολή. Ζήτει τόν ιβ΄, ιε΄, ιστ΄ καί λγ΄ ἀποστολικόν κανόνα, τόν ιζ΄ τῆς ἐν τῷ Τρούλλῳ συνόδου, καί τόν ια΄ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ, καθαιροῦντα τόν ἐπίσκοπον τόν ἄνευ ἐπιστολῆς εἰρηνικῆς τοῦ μητροπολίτου ἀπελθόντα εἰς βασιλέα. Ὅτι δέ ἀναγκάζονται οἱ ἐπίσκοποι πᾶσι τοῖς ὑπ’ αὐτούς βοηθεῖν διά γραμμάτων, εἴπερ δι’ ἑαυτῶν οὐ δύνανται παρουσιάζειν, δηλοῦται ἀπό τοῦ ζ΄ καί η΄ κανόνος τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου. Σημείωσαι οὖν, ὅτι οἱ θέλοντες ἱερουργεῖν εἰς ἀλλοτρίας ἐνορίας, ὀφείλουσι μή μόνον συστατικάς ἐπιστολάς προκομίζειν, ἀλλά καί εἰρηνικάς. Οἱ δεόμενοι ἐπικουρίας πένητες, ἐπιστολαῖς εἱρηνικαῖς ἀλλά μή συστατικαῖς ὁδευέτωσαν∙ αἱ γάρ συστατικαί τοῖς ἐν ὑπολήψει μόνοις παρέχονται. Εἰρηνική ἐπιστολή ἐστιν, ἤ ἄνευ σκανδάλου τινός ἐπικομιζομένῳ ἐγχειριζομένη∙ συστατική δέ, ἡ τό ἀνεπίληπτον τοῦ βίου καί τῆς θρησκείας τῷ ἐπιφερομένῳ προσμαρτυροῦσα∙ οἱ γοῦν δεόμενοι βοηθείας πένητες, μετά εἰρηνικῶν ἐπιστολῶν τῶν ἐπισκόπων ὁδεύειν ὀφείλουσιν, ἵν’ ἑλεῶνται ὑπό τῶν δυναμένων βοηθεῖν αὐτοῖς∙ συστατικῶν δέ ἐπιστολῶν χρείαν οὐκ ἔχουσιν∙ αὗται γάρ πρεσβυτέροις, καί διακόνοις, καί τοῖς λοιποῖς τοῖς ἐν κλήρῳ παρέχονται. Ὅλοι οἱ πένητες, καί χρῄζοντες βοηθείας, ὁρίζει ὁ παρών κανών, νά δοκιμάζωνται πρῶτον, εἰ τῇ ἀληθείᾳ χρειάζονται βοήθειαν, καί οὕτω νά λαμβάνουσιν ἀπό τούς Ἐπισκόπους μικράς ἐπιστολάς, εἰρηνικάς ὀνομαζομένας, διά τί ἐπροξενοῦσαν εἰρήνην εἰς ἐκείνους ὁποῦ ἔπασχον ἀπό ὀργήν, καί ἄδικον γνώμην τῶν ἀρχόντων, καί δυναστῶν (αὐταί δέ αἱ ἐπιστολαί ὠνομάζοντο καί ἀπολυτικαί). Ὄχι δέ νά λαμβάνουσι καί συστατικάς. Διά τί αἱ συστατικαί ὡς ἐπιτοπλεῖστον πρέπει νά δίδωνται εἰς ἐκεῖνα τά πρόσωπα, τῶν ὁποίων ἡ ὑπόληψις ἐδυσφημήθη μέν πρότερον, διά τῶν συστατικῶν δέ ἐπιστολῶν συνίσταται καί ἀθωόνεται.1 Ἀνάγνωθι τήν ἑρμηνείαν, καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ ιβ΄ Ἀποστολικοῦ. 1Ἔτυχε νά εὕρῳ εἰς ἕνα μέρος ὅτι τά εἰς τούς πένητας διδόμενα ἐπιστόλια ἦτον εἰς τοιοῦτον χαρακτῆρα, καί μέ τέτοια λόγια ἐπεγεγραμμένα τά ἐπιστόλια ταῦτα, ὁ μέν Σωζομενός βιβλ. ε΄, κεφ. ιστ΄ συνθήματα ἐπισκοπικῶν γραμμάτων ὀνομάζει, ὁ δέ Θεολόγος κατά Ἰουλιανοῦ ἐπιστολιμαῖα συνθήματα, λέγων∙ «Τοῖς ἐπιστολιμαίοις συνθήμασιν, οἷς ἡμεῖς ἐξ ἔθνους εἰς ἔθνος τούς χρῄζοντας παραπέμπομεν. Πῶς δέ νῦν γίνονται ταῦτα, ὅρα ἐν τῷ τέλει τῆς βίβλου.
