Ἤρεσεν, ἵνα, ὁστισδήποτε πρός τό κομιτάτον πορευθῆναι θελήσοι, ἐν τῇ ἀπολυτικῇ τῇ ἐπί τήν ἐκκλησίαν Ῥώμης πεμπομένην κατάδηλος γένηται, καί ἵνα ἐκεῖθεν ἔτι μήν ἀπολυτικήν λάβῃ ἐπί τό κομιτάτον. Διό, ἐάν ὁ λαβὼν ἀπολυτικήν πρός τήν Ῥώμην μόνον, σιωπήσας τήν ἀνάγκην, δι᾽ ἣν εἰς τό κομιτάτον αὐτόν χρή πορευθῆναι, θελήσῃ εὐθέως εἰς τό κομιτάτον βαδίσαι, ἀποκινηθῇ τῆς κοινωνίας. Ἐάν δέ ἐκεῖσε ἐν τῇ Ῥώμῃ αἰφνηδία ἀνάγκη ἀναφυῇ τοῦ ἀπελθεῖν εἰς τό κομιτάτον, ἐμφανίσῃ αὐτήν τήν ἀνάγκην τῷ ἐπισκόπῳ Ῥώμης, καί παρακομίσῃ ἀντίγραφον τοῦ αὐτοῦ τῆς Ῥώμης ἐπισκόπου. Αἱ ἀπολυτικαί δέ αἱ ἀπό τῶν πρωτευόντων, ἤ τῶν οἱωνδήποτε ἐπισκόπων, τοῖς ἰδίοις κληρικοῖς διδόμεναι, σχῶσι τήν ἡμέραν τοῦ Πάσχα· ἐάν δέ ἀκμήν ἡμέρα τοῦ Πάσχα τοῦ αὐτοῦ ἐνιαυτοῦ κατάδηλος οὐκ ἔστιν, ἡ τοῦ προηγησαμένου προσζευχθείη, ὃν τρόπον εἴωθε μετά τήν ὑπατείαν γράφεσθαι ἐν τοῖς δημοσίοις πεπραγμένοις. Ἤρεσε δέ κᾀκεῖνο, ὥστε κατά τῶν Δονατιστῶν, καί τῶν ἑλλήνων, καί τῶν θρησκειῶν αὐτῶν, τούς πεμφθέντας τοποτηρητάς ἐκ τῆς τίμιας ταύτης συνόδου πανοτιοῦν χρήσιμον συνίδωσιν, ἐκ τῶν ἐνδοξοτάτων αἰτήσασθαι βασιλέων. Ἤρεσεν ἔτι μήν τῇ αἰτήσει πάντων τῶν ἐπισκόπων, ἵνα πάσαις ταῖς ὀφειλούσαις δοθῆναι ἐκ τῆς συνόδου ἐπιστολαῖς, ἡ σή ἁγιωσύνη μόνη ὑπογράψῃ. Καί ὑπέγραψαν. Αὐρήλιος ἐπίσκοπος τῆς ἐν Καρχηδόνι ἐκκλησίας τῷ παρόντι ψηφίσματι συνῄνεσα, καί παραναγνωσθέντι ὑπέγραψα. Ὁμοίως καί οἱ λοιποί ἐπίσκοποι ὑπέγραψαν.
Καί ἄλλοι κανόνες διάφοροι, περί τοῦ μή ἐξεῖναι τοῖς ἐπισκόποις χωρίς ἐπιστολῶν ἀπολυτικῶν τῶν πρωτευόντων αὐτῶν καί τῆς συνόδου τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἀπιέναι πρός βασιλέα ὁρίζουσιν. Αὕτη δέ καί τι πλέον ὁρίζει, τό τάς ἀπολυτικάς ἐπιστολάς καί τῷ πάπᾳ Ῥώμης ἐμφανίζεσθαι∙ καί ἔοικε τοῦτο τοῖς ἐν Ἀφρικῇ ἐπιτάττεσθαι, ἵνα ἐμφανιζομένων τῷ πάπᾳ τῶν ἀπολυτικῶν, καί ἐξ ἐκείνου λάβῃ ἀπολυτικήν ἐπί τό κομιτάτον. Ἐάν οὖν ὁ λαβών, φησιν, ἀπολυτικήν ἀπό τῆς οἰκείας συνόδου, καί ἀπελθὼν εἰς τήν Ῥώμην, οὐκ εἴπῃ κἀκεῖ τήν αἰτίαν δι’ ἣν ἄπεισι πρός τόν βασιλέα, ἀλλά σιωπήσας ἀπέλθῃ, ἀφορισθήσεται. Ἐάν δέ τις τῇ Ῥώμῃ ἐνδημῶν σχῇ ἀνάγκην, ἀναφυείσης ἀθρόον αἰτίας, ἀπελθεῖν εἰς τό κομιτάτον, ἵνα τῷ Ῥώμης ἀρχιερεῖ δηλώσῃ τήν αἰτίαν, καί λάβῃ γραφήν τοῦ Ῥώμης ἀπολυτικήν. Αἱ δέ ἀπό τῶν πρωτευόντων, φησί, γινόμεναι ἀπολυτικαί τοῖς ἐπισκόποις, ἤ ἐκ τῶν οἱωνδήποτε ἐπισκόπων τοῖς κληρικοῖς αὐτῶν, ἐχέτωσαν τήν ἡμέραν τοῦ Πάσχα∙ ἐάν δέ ἔτι ἄδηλός ἐστιν ἡ ἡμέρα τοῦ Πάσχα τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, γραφέσθω ἡ τοῦ παρελθόντος Πάσχα ἡμέρα. Τοῦτο δέ, οἶμαι, ἔδοξεν οὕτω γίνεσθαι, ἵνα κηρύττοιτο ἡ ἡμέρα τοῦ Πάσχα τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, (ἤδη γάρ καί ἐν προλαβοῦσι κανόσιν ἀπῄτησεν ἡ σύνοδος, δήλην γίνεσθαι τήν ἡμέραν τοῦ Πάσχα ἑκάστου ἐνιαυτοῦ), ἤ καί ἵνα ὁ χρόνος καθ’ ὃν ἄπεισιν ὁ ἀπιὼν πρός τόν βασιλέα δῆλος ᾖ, ὅπερ, φησίν, εἴωθε γίνεσθαι καί ἐπί τῶν δημοσίων πράξεων. Ἐν γάρ βιβλίῳ τῶν βασιλικῶν κβ΄, τιτ. ι΄, γέγραπται, τά ἀγοραῖα συμβόλαια πρωτοκόλλα ἔχειν, καί ἐν αὐτοῖς γεγράφθαι τά τῶν κρατούντων ἑκάστοτε βασιλέων ὀνόματα, καί τάς ὑπατείας, καί ὅσα ἐκεῖ ἀπαιτεῖται∙ ἃ ἐφ’ ἡμῶν, ἐν μέν τοῖς ἄλλοις κατεπεφρόνητο, ἐν δέ τοῖς ἐμφυτευτικοῖς ἐγγράφοις ἔτι ἐσώζετο. Ἐνεδόθη δέ τοῖς στελλομένοις πρός τόν βασιλέα, ὃ ἂν νοήσωσι χρήσιμον, ἤτοι ὠφέλιμον τοῖς πιστοῖς κατά τῶν Δονατιστῶν καί τῶν ἑλλήνων, αἰτεῖσθαι τοῦτο ἐκ τοῦ κρατοῦντος. Ἔδοξε δέ καί τά μέλλοντα γενέσθαι γράμματα ἐκ τῆς συνόδου ὑπογραφῆναι παρά τοῦ ἐπισκόπου Αὐρηλίου. Ὁ παρὼν κανὼν θεσπίζει, μετά ἀπολυτικῆς γραφῆς τοῦ πρωτεύοντος, ἤτοι τοῦ μητροπολίτου, ἀποδημεῖν τούς ἐπισκόπους εἰς τό κομιτάτον, ἤγουν ἔνθα ἐστίν ὁ κόμης, ἤτοι ὁ βασιλεύς∙ καί ἄλλα δέ τινα ὁρίζει ἰδικῶς καί μή κοινῇ χρησιμεύοντα, καί διά τοῦτο οὐδέ ἡρμηνεύθησαν. Ὁ δι’ ἀνάγκην τινά πρός τό κομιτάτον ἀπελευσόμενος, ἐμφανῆ ταύτην ποιείτω τῷ Καρχηδόνος ἱερεῖ, καί τῷ Ῥώμης, καί ἀπολυτικήν ἐπιστολήν λαμβανέτω, ἤ ἀκοινώνητος ἔστω. Πᾶν ὁτιοῦν τοῖς τοποτηρηταῖς δόξαν χρήσιμον κατά Δονατιστῶν, καί ἑλλήνων, καί τῶν θρησκειῶν αὐτῶν, αἰτείσθω ἐκ βασιλέως. Ὁ ἀπό Ἀφρικῆς δι’ ἀνάγκην τινά μέλλων ἀπελθεῖν ἐν τῷ κομιτάτῳ, Τοὐτέστιν, ἔνθα ὁ βασιλεύς ἐστι, κᾂν κληρικός ἐστι, κᾂν ἐπίσκοπος, κατάδηλον τήν αἰτίαν ποιείτω τῷ τῆς Καρχηδόνος ἐπισκόπῳ, κἀκεῖθεν γράμματα λαμβάνων, καί πρός τόν Ῥώμης παραγινόμενος, ἐμφανιζέτω ἑαυτόν τῷ ἐπισκόπῳ Ῥώμης, καί τήν αἰτίαν λεγέτω δι’ ἣν εἰς τόν βασιλέα πορεύεται∙ καί τοῦ Ῥώμης δοκιμάσαντος ταύτην, καί εὔλογον εἶναι κρίναντος, λαμβανέτω καί ἐξ ἐκείνου γράμματα, προστασίαν αὐτοῦ πρός τόν βασιλέα παρέχοντα∙ ὅστις δέ ἤ τῶν ἐπισκόπων, ἤ τῶν κληρικῶν, ἄλλως πρός τό κομιτάτον ἀπέλθῃ, ἀκοινώνητος ἔσται∙ καί ζήτει κανόνα ια΄ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου, καί τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου κανόνα θ΄. Πρέσβεις ἐκ τῆς συνόδου πρός τόν βασιλέα σταλέντες ἐπίσκοποι κατά τῶν ἑλλήνων, καί τῶν αἱρετικῶν, ἄδειαν ἔλαβον, πᾶν ὅ,τι ἂν συμφέρον τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ συνίδωσι, κατά τῆς θρησκείας τῶν ἑλλήνων, καί τῶν Δονατιστῶν, τοῦτο αἰτῆσαι ἐκ βασιλέως, κᾂν μή ἰδικῶς αὐτό εἶχον ἐντεταλμένον. *Στο Πηδάλιο, ο 106ος κανόνας και ειδικότερα οι πργφ. α΄ – δ΄ αυτού: «Ἤρεσεν, ἵνα, ὁστισδήποτε πρός τό κομιτάτον πορευθῆναι θελήσοι, ἐν τῇ ἀπολυτικῇ τῇ ἐπί τήν ἐκκλησίαν Ῥώμης πεμπομένην κατάδηλος γένηται, καί ἵνα ἐκεῖθεν ἔτι μήν ἀπολυτικήν λάβῃ ἐπί τό κομιτάτον. Διό, ἐάν ὁ λαβὼν ἀπολυτικήν πρός τήν Ῥώμην μόνον, σιωπήσας τήν ἀνάγκην, δι᾽ ἣν εἰς τό κομιτάτον αὐτόν χρή πορευθῆναι, θελήσῃ εὐθέως εἰς τό κομιτάτον βαδίσαι, ἀποκινηθῇ τῆς κοινωνίας. Ἐάν δέ ἐκεῖσε ἐν τῇ Ῥώμῃ αἰφνηδία ἀνάγκη ἀναφυῇ τοῦ ἀπελθεῖν εἰς τό κομιτάτον, ἐμφανίσῃ αὐτήν τήν ἀνάγκην τῷ ἐπισκόπῳ Ῥώμης, καί παρακομίσῃ ἀντίγραφον τοῦ αὐτοῦ τῆς Ῥώμης ἐπισκόπου. Αἱ ἀπολυτικαί δέ αἱ ἀπό τῶν πρωτευόντων, ἤ τῶν οἱωνδήποτε ἐπισκόπων, τοῖς ἰδίοις κληρικοῖς διδόμεναι, σχῶσι τήν ἡμέραν τοῦ Πάσχα· ἐάν δέ ἀκμήν ἡμέρα τοῦ Πάσχα τοῦ αὐτοῦ ἐνιαυτοῦ κατάδηλος οὐκ ἔστιν, ἡ τοῦ προηγησαμένου προσζευχθείη, ὃν τρόπον εἴωθε μετά τήν ὑπατείαν γράφεσθαι ἐν τοῖς δημοσίοις πεπραγμένοις» αντιστοιχούν στον 117ο (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Ὁ παρών κανών διορίζει, ὅτι ὅποιος Ἐπίσκοπος θέλει νά ὑπάγῃ εἰς τό Βασιλικόν Παλάτιον, πρέπει νά λαμβάνῃ μέν ἀπό τόν Μητροπολίτην, ἤ τήν σύνοδον τῆς ἐπαρχίας, ἐπιστολήν πρός τόν Βασιλέα, καί πρός τόν Ῥώμης ἀπολυτικήν, εἰς τήν ὁποίαν νά φανερώνεται ἡ ἐκεῖσε ἀποδημία του, νά λαμβάνῃ δέ καί ἄλλην ἀπολυτικήν ἐπιστολήν ἀπό τόν Ῥώμης πρός τό Παλάτιον. Ἐάν δέ ὁ λαβών μόνο τήν πρός τόν Ῥώμης ἀπολυτικήν, σιωπήσῃ, καί δέν εἰπῇ εἰς αὐτόν τήν αἰτίαν, διά τήν ὁποίαν ἔχει νά ὑπάγῃ εἰς τό Παλάτιον, ἀλλά ἄνευ γνώμης ἐκείνου ὑπάγῃ, οὗτος νά ἀφορίζεται. Ἐάν δέ, εὑρισκομένου τινός ἐν τῇ Ῥώμῃ, ἀκολουθήσῃ ἐκεῖ κᾀμμία ἀνάγκη διά νά ὑπάγῃ εἰς τό Παλάτιον, τό ὁποῖον δέν ἐμελέτα πρό τοῦ, νά φανερώνῃ τήν ἀνάγκην ταύτην εἰς τόν Ῥώμης, καί νά λαμβάνῃ γράμματα παρ’ αὐτοῦ, καί νά ὑπάγῃ. Αἱ ἀπολυτικαί δέ αὗται ἐπιστολαί αἱ διδόμεναι, ἤ ἀπό τούς Μητροπολίτας εἰς τούς Ἐπισκόπους, ἤ ἀπό τούς Ἐπισκόπους εἰς τούς Κληρικούς, νά ἔχουν ἀντί τοῦ ἔτους, ὁποῦ συνειθίσομεν νά γράφωμεν, τήν ἡμέραν τοῦ Πάσχα ὁποῦ μέλλει νά ἔλθῃ. Ἂν δέ ἀκόμη δέν ᾖναι φανερά ἡ τοῦ ἐρχομένου Πάσχα ἡμέρα, νά γράφεται ἡ ἡμέρα τοῦ ἀπερασμένου. Ἕνα μέν, διά νά γίνεται εἰς ὅλους φανερά αὕτη, καί ἄλλο δέ, διά νά γνωρίζεται ἀπό τήν ἡμέραν ταύτην ὁ χρόνος, εἰς τόν ὁποῖον ἐγράφησαν, καθὼς καί εἰς τά πολιτικά γράμματα, γράφεται καί ἡ ὑπατεία τοῦ κάθε Ὑπάτου, καί διά τῆς ὑπατείας φανεροῦται ὁ χρόνος κατά τόν ὁποῖον ἐγράφησαν. Ὅρα καί τόν ια΄ Ἀντιοχείας, τήν ὑποσημείωσιν τοῦ ιβ΄ Ἀποστολικοῦ, καί τόν ζ΄ Ἀποστολικόν.1 1Ὅρα καί τήν ὑποσημείωσιν τοῦ ξ΄ τῆς παρούσης.
