Ἤρεσε καί τοῦτο, ὥστε τάς κεκυρωμένας ἐν τῇ συνόδῳ ἱκεσίας, εἴτε προοίμια, εἴτε παραθέσεις, εἴτε τά τῆς χειρός ἐπιθέσεις, ἀπό πάντων ἐπιτελεῖσθαι, καί παντελῶς ἄλλας κατά τῆς πίστεως μηδέποτε προενεχθῆναι, ἀλλ᾽ αἱτινεσδήποτε ἀπό τῶν συνετωτέρων συνήχθησαν, λεχθήσονται.
Αἱ παρά τῶν ἱερέων λεγόμεναι εὐχαί ἐν ταῖς πρός Θεόν ὑμνῳδίαις, διάφοροι εἰσίν∙ αἱ μέν γάρ προλέγονται, ἃς καί προοίμια εἶπον∙ αἱ δέ ἐπιλέγονται μετά τήν ὑμνῳδίαν, ἃς ὑποθέσεις ἐκάλεσαν, ὡς ὑποτιθεμένας τοῖς ὕμνοις, καί μετ’ αὐτούς λεγομένας∙ τάς δέ παραθέσεις ὠνόμασαν, ὡς παρατιθεμένας τόν λαόν τῷ Κυρίῳ. Τάς οὖν κεκυρωμένας ἐν τῇ συνόδῳ λέγεσθαι ὁρίζει ἡ σύνοδος, ὁποῖαι ἂν εἶεν, καί ὡς ἂν καλοῖντο, καί μή ἑτέρας προσφέρεσθαι, ἀλλά τάς παρά τῶν συνετωτέρων συνταχθείσας λέγεσθαι. Διά δέ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν, τῶν ἐν χειροτονίᾳ εὐχῶν ἐμνημόνευσεν∙ ἐν γάρ ταῖς χειροτονίαις ὁ ἀρχιερεύς ἐπιτιθείς τήν χεῖρα τῇ τοῦ χειροτονουμένου κεφαλῇ, οὕτω τάς εὐχάς ἐπιλέγει. Ἐν πᾶσιν οὖν τοῖς εἰρημένοις, ἐκείνας ὁρίζει λέγεσθαι, τάς ἤδη κυρωθείσας εὐχάς, καί μή νέας παρά τινων εἰσαγομένας κατά τῆς πίστεως∙ ἃ γάρ οὐκ ἐδοκίμασαν οἱ Πατέρες, ἀμφίβολα εἰσί∙ φόβος δ’ ὑποτρέχει ἐν τοῖς τοιούτοις, μή πότε καί ἀσεβῇ ὦσί τινα καί κατά τῆς πίστεως∙ διό καί ἀποβάλλεται τά νέα ἡ σύνοδος. Ὡς ἔοικε, τινές ἐπίσκοποι ἐπεχείρουν λέγειν εὐχές ἀσυνήθεις, ἤ κατά τά προοίμια τῶν θείων δοξολογιῶν, ἤγουν εἰς τάς ἀρχάς, ἤ κατά τάς παραθέσεις, ἤγουν ἐν τῷ μέσῳ, ἤ κατά τόν καιρόν τῶν χειροτονιῶν. Κωλύοντες οὖν τοῦτο οἱ Πατέρες φασί μόνας ἐκείνας τάς εὐχάς λέγεσθαι τάς προκεκυρωμένας, ἤτοι τάς συνήθεις. Καί ὁ μέν κανὼν ταῦτα. Ἐν δέ τῇ συνόδῳ τῆς βασιλευούσης ταύτης τῶν πόλεων, διάφορα γεγόνασι σημειώματα, ἀφορισμῷ ἀλειτουργησίας καθυποβάλλοντα τούς ἐν τοῖς μνημοσύνοις τῶν ἀποιχομένων εὐγενῶν καί μεγιστάνων ἱερουργοῦντας ἀρχιερεῖς, καί λέγοντας ἐπαινετηρίους εὐχάς, μετά ἰαμβείων, ἤ καί λογοειδῶς∙ πολλοί γάρ ἐφωράθησαν ταῦτα ποιοῦντες. Ὡσαύτως ἀφωρίσθησαν διά συνοδικοῦ σημειώματος καί οἱ ἀναγνῶσται, οἱ κατά τά αὐτά μνημόσυνα μουσικά λέγοντες καί ὀργανικά μινυρίσματα, καί ποιοῦντες τόν ἐπιτάφιον ἐπιγάμιον. Καί αὐτοί μέν καλῶς ἀφωρίσθησαν∙ οἱ δέ διά ψαλτῳδημάτων εὐλαβῶν μή παραβιαζομένων τήν φύσιν, καί ἀλληλουϊαρίων ἐξεχομένων τῆς τεχνικῆς καλλιφωνίας, ἤτοι τοῦ θεμελίου, ταῦτα ποιοῦντες, κακῶς ἀφορίζονται∙ οὐδέ γάρ πενθικῶς, ἀλλ’ ἑορταστικῶς καί πανηγυρικῶς τελοῦμεν σήμερον τά τῶν ἀποιχομένων μνημόσυνα, εὐχαριστοῦντες τῷ Θεῷ τῷ εὐδοκήσαντι μετά τῆς ὀρθοδόξου πίστεως ἐκδημῆσαι τόν τελευτήσαντα, καί καταξιώσαντι ἡμᾶς ἀπερικαλύπτως θάπτειν καί μεσά πάσης ἀδείας τούς ἐξ ἡμῶν μεθισταμένους, καί μή ῥίπτειν ἐν γωνίαις αὐτούς ὡς πτώματα, καθά καί τό πρότερον, ὅτε τά μέν τῶν αἱρετικῶν ἀνυψοῦντο, τά δέ ἡμέτερα ἐταπεινοῦντο καί ἐδιώκοντο, καθά φησιν ὁ θεολόγος Γρηγόριος ἐν τοῖς κατά τοῦ Ἱουλιανοῦ στηλιτευτικοῖς λόγοις αὐτοῦ∙ ὃ καί νῦν γίνεται ἐν τοῖς μετά τῶν Μουσουλμάνων οἰκοῦσι Χριστιανοῖς∙ διό καί θυμιάμασι, λαμπάσι τε καί μεγαλοπρεπέσι συνελεύσει τόν ἀποιχόμενον δεξιούμεθα ὡς ἡγιασμένον διά τό βάπτισμα∙ ψάλλομεν δέ καί τόν ἄμωμον ἐπ’ αὐτῷ, λέγοντες προσώπῳ αὐτοῦ∙ Ἐν ὅλῃ καρδίᾳ μου ἐξεζήτησά σε, Κύριε∙ ἐν τῇ καρδίᾳ μου ἔκρυψα τά λόγιά σου∙ ἐν τῇ ὁδῷ τῶν μαρτυρίων σου ἐπορεύθην, καί τά λοιπά, ὅσα λέγουσι πρός τόν Θεόν οἱ ἐκλεκτοί αὐτοῦ. Ἤρεσε τάς κεκυρωμένας ἐν τῇ συνόδῳ ἱκεσίας ἀπό πάντων ἐπιτελεῖσθαι, εἴτε προοίμια, εἴτε παραθέσεις, εἴτε χειρῶν ἐπιθέσεις∙ καί παντελῶς ἄλλας κατά τῆς πίστεως μηδέποτε προενεχθῆναι. Τάς παρά τῶν συνόδων κεκυρωμένας Γραφάς, καί τάς εὐχάς, ἃς ἡ ἐκκλησία παρέλαβε, πάντες ἐπιτελεῖν ὀφείλουσιν, ἤγουν τάς ἄχρι τοῦ Εὐαγγελίου ὑμνῳδίας, καί ἀναγνώσεις τῶν ἱερῶν Γραφῶν, εἴτε παραθέσεις, τοὐτέστι τάς ἐπί τοῖς κατηχουμένοις εὐχάς, δι’ ὧν αὐτούς τῷ Κυρίῳ παρατιθέμεθα, εἴτε ἐπιθέσεις χειρῶν, ἤτοι τάς γινομένας πρός τόν λαόν εὐλογίας τῇ τοῦ ἐπισκόπου χειρί. *Στο Πηδάλιο, ο 103ος κανόνας αντιστοιχεί στον 114ο (αρίθμηση Πηδαλίου). Ερμηνεία. Αἱ παρά τῶν Ἱερέων λεγόμεναι εὐχαί πρός τόν Θεόν εἰς τάς ἐν ἐκκλησίᾳ ἱκεσίας, διάφοροι εἶναι, ἐπειδή, ἄλλαι μέν λέγονται προοίμια καί προλεγόμενα, ὡσάν ὁποῦ πρῶτον καί κατ’ ἀρχάς λέγονται,1 ἄλλαι δέ λέγονται ὑποθέσεις, ἤ καί ἐπιλεγόμενα, ὡσάν ὁποῦ λέγονται μετά τάς καθ’ αὐτό εὐχάς, ἄλλαι δέ ὀνομάζονται παραθέσεις, ὡσάν ὁποῦ παρατίθενται καί ἀφιερώνουν τόν λαό εἰς Θεόν,2 καί ἄλλαι τελευταῖον λέγονται εἰς τάς ἐπιθέσεις τῶν χειρῶν, τόσον δηλ. αἱ εὐχαί ὁποῦ λέγει ὁ Ἀρχιερεύς ἐν ταῖς χειροτονίαις, ἐπιθείς τήν χεῖρα εἰς τήν κεφαλήν τοῦ χειροτονουμένου, ὅσον καί αἱ συγχωρητικαί εὐχαί, τάς ὁποίας πρέπει νά ἀναγινώσκῃ ὁ Ἀρχιερεύς, ἤ κατά ἄδειαν τούτου, ὁ Ἱερεύς, ἐπιθείς τήν χεῖρα ἐπάνω εἰς τήν κεφαλήν τοῦ μετανοοῦντος (περί οὗ ὅρα τόν η΄ τῆς α΄)∙ ταύτας λοιπόν τάς εὐχάς διορίζει ὁ παρών κανών νά λέγουσιν ὅλοι∙ τάς κεκυρωμένας ὅμως ἀπό τήν σύνοδον, καί ἀπό τούς σοφωτέρους, καί ὄχι τάς νέας τάς παρά τινων συνθεμένας κατά τῆς πίστεως, καί μή κεκυρωμένας συνοδικῶς. Ὅρα καί τόν ιη΄ Λαοδικ. 1Καθὼς εἶναι ὁ προοιμιακός ψαλμός ἐν τῷ ἐσπερινῶ, καί πάντα τά πρό τῆς τελειώσεως καί ἁγιασμοῦ ἑκάστου μυστηρίου λεγόμενα. Ἐπιλεγόμενα δέ, τά μετά τόν ἁγιασμόν καί τήν τέλειωσιν τούτων λεγόμενα.2Αἱ παραθέσεις αὗται δηλοῦνται μάλιστα διά τοῦ λόγου ἐκείνου τοῦ λέγοντος, ἑαυτούς καί ἀλλήλους καί πᾶσαν τήν ζωήν ἡμῶν, Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν παραθώμεθα. Ὁ δέ Βαλσαμ. λέγει, ὅτι αἱ παραθέσεις αὗται εἶναι αἱ ἐν τῷ μέσῳ ἑκάστης πρός Θεόν ὑμνῳδίας εὑρισκόμεναι εὐχαί, ἐν μέν οὖν ταῖς ἐκκλησίαις, καί ταῖς κοιναῖς συνάξεσι πρέπει νά ἀναγινώσκωνται αἱ τετυπωμέναι συνήθεις εὐχαί, καί ὄχι ἄλλαι νεώτεραι. Κατ’ ἰδίαν ὅμως δέν εἶναι ἀπηγορευμένον τό νά ἀναγινώσκῃ τινάς καί ἄλλας νεωτέρας εὐχάς, οἷαί εἰσιν οἵ τοῦ Θηκαρᾶ θεολογικοί ὕμνοι, καί εὐχαί∙ αἵ τοῦ ἁγίου Αὐγουστίνου ἐρωτικαί εὐχαί∙ καί ἄλλων πολλῶν. Ὡσάν ὁποῦ αὐταί, κοντά ὁποῦ δέν ἔχουσιν οὐδέν ἐναντίον κατά τῆς πίστεως, καθὼς ὁ κανὼν οὗτος διορίζει τῆς συνόδου, εἶναι πρός τούτοις καί κατανυκτικαί, καί ψυχοσωτήριοι, καί ἀπό συνετούς καί ἁγίους συνειλεγμέναι. Καί ὅρα ἐν σελ. 1041 τῆς φιλοκαλ. διορίζοντα τόν ἅγιον Κάλλιστον νά ἀναγινώσκωμεν τοιαύτας εὐχάς εἰς τόν Χριστόν, καί εἰς τήν Θεοτόκον.
