Σῶμα Χριστοῦ, καί ναόν, τόν κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ κτισθέντα ἄνθρωπον, ὁ θεῖος Ἀπόστολος μεγαλοφώνως ἀποκαλεῖ. Πάσης οὖν αἰσθητῆς κτίσεως ὑπερκείμενος ὁ τῷ σωτηρίῳ πάθει τοῦ οὐρανίου τυχῶν ἀξιώματος, ἐσθίων καί πίνων Χριστόν, πρός ζωήν διά παντός μεθαρμόζεται τήν ἀΐδιον, ψυχήν καί σῶμα τῇ μεθέξει τῆς θείας ἁγιαζόμενος χάριτος· ὥστε, εἴ τις τοῦ ἀχράντου σώματος μετασχεῖν ἐν τῷ τῆς συνάξεως βουληθείη καιρῷ, καί ἓν πρός αὐτό τῇ μετουσίᾳ γενέσθαι, τάς χεῖρας σχηματίζων εἰς τύπον σταυροῦ, οὕτω προσίτω καί δεχέσθω τήν κοινωνίαν τῆς χάριτος. Τούς γάρ ἐκ χρυσοῦ, ἤ ἄλλης ὕλης, ἀντί χειρός, τινά δοχεῖα κατασκευάζοντας πρός τήν τοῦ θείου δώρου ὑποδοχήν, καί δι᾿ αὐτῶν τῆς ἀχράντου κοινωνίας ἀξιουμένους, οὐδαμῶς προσιέμεθα, ὡς προτιμῶντας τῆς τοῦ Θεοῦ εἰκόνος τήν ἄψυχον ὕλην καί ὑποχείριον. Εἰ δέ τις ἁλῷ τῆς ἀχράντου κοινωνίας μεταδιδούς τοῖς τά τοιαῦτα δοχεῖα προσφέρουσι, καί αὐτός ἀφοριζέσθω, καί ὁ ταῦτα ἐπιφερόμενος.
Τινές δι’ εὐλάβειαν τάχα, καί τιμήν τῶν θείων δώρων, δοχεῖά τινα χρύσεα, ἤ ἐξ ἄλλης ὕλης τῶν πολυτίμων ποιοῦντες, ἐν ἐκείνοις ἐδέχοντο τό ἄχραντον σῶμα τοῦ Κυρίου, καί οὕτως αὐτοῦ μετελάμβανον. Ὅπερ ἡ σύνοδος, κᾂν δι’ εὐλάβειαν ἐγίνετο, οὐκ ἐδέξατο· παντός γάρ αἰσθητοῦ πράγματος, τιμιώτερον ἡγεῖται τόν ἄνθρωπον, ὡς Θεοῦ εἰκόνι τετιμημένον, καί σῶμα Χριστοῦ γενόμενον, καί ναόν Θεοῦ, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον Παῦλον. Ἐπεί οὖν, φησίν, ὑπέρκειται πάσης κτίσεως αἰσθητῆς, καί ἐσθίων καί πίνων Χριστόν, διά τῆς κοινωνίας ἁγιάζεται ψυχῇ τε καί σώματι ὁ τῶν ἁγιασμάτων ἀξιούμενος· εἴ τις ἐν καιρῷ συνάξεως βούλεται τοῦ ἀχράντου σώματος μεταλαβεῖν, προσίτω τάς χεῖρας ἐκτείνας, καί σχηματίσας εἰς τύπον σταυροῦ, καί οὕτω δεχέσθω τήν κοινωνίαν τῆς χάριτος, ἥν ἡμῖν ὁ Κύριος εἰς ἁγιασμόν ἐχαρίσατο. Οὐδείς γάρ ἄξιος ἀληθῶς ἐστι τῆς αὐτοῦ μεταλήψεως, ἀλλά πάντες χάριτι αὐτῆς ἀξιούμεθα, καθώς καί χάριτί ἐσμεν σεσωσμένοι, κατά τόν μέγαν Παῦλον. Τούς δέ τοιαῦτα δοχεῖα κομίζοντας, καί δι’ αὐτῶν δέχεσθαι βουλομένους τήν κοινωνίαν, ὡς προτιμῶντας τῆς τοῦ Θεοῦ εἰκόνος τήν ἄψυχον ὕλην, ἀφορίζεσθαι ὁ κανών λέγει, καί τούς τούτου μεταδιδόντας αὐτοῖς. Κατά τούς τότε καιρούς πλούσιοί τινες, τῶν πενεστέρων, ὡς ἔοικε, καταμωκώμενοι, ἐκ χρυσοῦ ἤ ἀργύρου, ἤ ἅλλου τινός εἴδους κατασκευάζοντες δοχεῖα ἐν προσχήματι εὐλαβείας καί φόβου Θεοῦ, ἐχρῶντο τούτοις ὡσεί χερσί, καί τό ἄχραντον σῶμα τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, κατά τόν καιρόν τῆς ἁγίας μεταλήψεως, ἐν αὐτοῖς ὑπεδέχοντο. Καί ἀρχῆθεν μέν ἴσως ἐπενοήθη τοῦτο παρά τινων δι’ εὐλάβειαν, νομιζόντων τάχα μή εἶναι ἀξίαν εἰς ὑποδοχήν τοῦ Κυριακοῦ σώματος τήν χεῖρα τήν ἁπτομένην καί αἰσχρῶν τινων καί ἀναξίων. Καιροῦ δέ προϊόντος, εἰς ψυχικήν ἀπώλειαν μετέπεσεν ἡ εὐλάβεια, ὡς τῶν ποιούντων ταῦτα ζητούντων προτιμᾶσθαι τῶν πενεστέρων, καί ἄλλως ἀλαζονευομένων. Ἐπεί γοῦν ἔδοξε τοῦτο τοῖς Πατράσι παραίτιον σκανδάλων πολλῶν, ἀλλά μήν καί ὑβριστικόν τοῦ ἡμετέρου σώματος, τοῦ κατ’ εἰκόνα Θεοῦ πλασθέντος, εἶπον, ὡς, τοῦ μεγάλου Ἀποστόλου Παύλου ἀποκαλοῦντος τόν ἄνθρωπον σῶμα Χριστοῦ, καί εἰκόνα Θεοῦ, καί παντός κτίσματος τιμιώτερον, ὡς καί ἀξιούμενον τῆς τῶν θείων ἁγιασμάτων μεταλήψεως, κἀντεῦθεν κατά τε ψυχήν καί σῶμα ἁγιαζόμενον, οὐκ ὀφείλουσί τινες προτιμᾶσθαι αὐτοῦ τά ἐκ χρυσοῦ καί τινων ἑτέρων ὑλικῶν ἄψυχα καί ὑποχείρια εἴδη· ἤ μήν τούς παρά ταῦτα ποιοῦντας ἀφορίζεσθαι, δηλαδή αὐτούς τε τούς χρωμένους τοιούτοις τισίν ὁλικοῖς εἰς ὑποδοχήν τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καί τούς μεταδιδόντας τούτου αὐτοῖς. Μή θαυμάσῃς δέ, μηδέ ἐρωτήσῃς τήν αἰτίαν, δι’ ἥν ἐν τίσιν ἐκκλησίαις μεταδίδοται τοῖς λαϊκοῖς τό ἅγιον σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καί οὐκ ἐγχειρίζεται τούτοις κατά τήν τοῦ κανόνος περίληψιν· πίστις γάρ ὀρθή, καί φόνος Θεοῦ, καί εὐλάβεια ἀνύποπτος τοῦτο παρέδωκεν, οὐχί τό τῶν λαϊκῶν ἀνάξιον. Νομίζω δέ ὑπό τοῦ παρόντος κανόνος ἁλίσκεσθαι τούς προβαλλομένους ἀξιώματα καί γένη κατά τόν τῆς ἁγίας μεταλήψεως καιρόν, καί ζητοῦντας προτιμᾶσθαι. Τάς παλάμας εἰς σταυρόν τυποῖ ὁ μεταληψόμενος, καί λαμβάνων τῷ στόματι· ὁ δέ δοχεῖον χρυσοῦν, ἤ ἐξ ἄλλης ὕλης, ἀντί χειρός σκευάζων, ἀφοριστέος. Πάσης τῆς αἰσθητῆς κτίσεως ἐπέκεινα ὁ κατά εἰκόνα Θεοῦ κτισθείς ἄνθρωπος, καί σῶμα Χριστοῦ, καί ναός ἐστι, κατά τόν Ἀπόστολον. Εἴ τις γοῦν τῆς κοινωνίας μετασχεῖν βουληθείη, καί οὐ λάβῃ αὐτήν τῷ στόματι, ὡς ἐν τύπῳ σταυροῦ σχηματίσας τήν χεῖρα αὐτοῦ, ἀλλά δοχεῖόν τι χρυσοῦν, ἤ ἐξ ἄλλης ὕλης κατασκευάσει ἀντί χειρός, ὥστε δι’ αὐτοῦ τό θεῖον δέξασθαι δῶρον, καί τῆς μεταλήψεως ταύτης ἀξιωθῆναι, ἀφορισθήσεται καί αὐτός, καί ὁ μεταδιδούς, ὡς προτιμῶντες τῆς τοῦ Θεοῦ εἰκόνος τήν ἄψυχον ὕλην καί ὑποχείριον. Τῷ τότε καιρῷ, συνήθεια ἐπεκράτει νά κοινωνοῦσι καί οἱ Λαϊκοί, καθὼς καί οἱ Ἱερεῖς, λαμβάνοντες εἰς χεῖρας τόν ἅγιον ἄρτον, ὃν τρόπον λαμβάνουσι νῦν τό ἀντίδωρον. Ἐπειδή δέ μερικοί δι’ εὐλάβειαν τάχα, καί τιμήν περισσοτέραν πρός τά θεῖα δῶρα, κατασκεύαζαν ἀγγεῖα χρυσᾶ, ἤ ἀπό ἄλλην ὕλην πολύτιμον, καί μέσα εἰς ἐκεῖνα δεχόμενοι τό ἄχραντον σῶμα τοῦ Κυρίου, οὕτως αὐτό μετελάμβανον. Διά τοῦτο ὁ παρών Κανών τοῦτο οὐκ ἀποδέχεται, κᾂν δι’ εὐλάβειαν ἐγίνετο∙ διότι ὁ ἄνθρωπος, καί καθ’ ὅ κατ’ εἰκόνα γεγενημένος Θεοῦ, καί καθ’ ὅ ἐσθίει, καί πίνει τό σῶμα, καί αἷμα τοῦ Χριστοῦ, καί δι’ αὐτῶν ἁγιάζεται, καί καθ’ ὅ σῶμα, καί ναός ὤν τοῦ Χριστοῦ, κατά τόν Ἀπόστολον, ὑπερβαίνει ὅλα τά αἰσθητά, καί ἄψυχα κτίσματα, καί ἀκολούθως, αἱ χεῖρες αὐτοῦ εἶναι τιμιώτεραι ἀπό κάθε ἀγγεῖον. Ὅθεν ὅποιος ἤθελε νά μεταλάβῃ τό σῶμα τοῦ Κυρίου, ἂς σχηματίζη εἰς σχῆμα σταυροῦ τάς δύω του χείρας,1 καί ἂς ὑποδέχεται αὐτό ἐν αὐταῖς. Ὅποιος δέ λαϊκός ἤθελεν ὑποδεχθῇ αὐτό εἰς ἀγγεῖον, καί ὅποιος ἱερεύς ἤθελε μεταδώσῃ αὐτό εἰς τόν τοιοῦτον, καί οἱ δύω ἂς ἀφορίζωνται, ἐπειδή προτιμῶσι τό ἄψυχον ἀγγεῖον περισσότερον ἀπό τόν κατ’ εἰκόνα Θεοῦ πλασθέντα ἄνθρωπον. 1Τόν τρόπον, μέ τόν ὁποῖον ἐλάμβανον εἰς τάς χεῖρας τόν ἅγιον ἄρτον οἱ τότε λαϊκοί, καθαρώτερα διδάσκει Κύριλλος ὁ Ἱεροσολύμων κατηχή. μυσταγ. ε΄ λέγων∙ Ὅταν πλησιάζῃς εἰς τά μυστήρια, μή ἅπλωνε τάς παλάμας τῶν χειρῶν σου, μηδέ ἄνοιγε τά δάκτυλά σου, ἀλλά βάλλωντας, τό μέν ἀριστερόν χέρι ὑποκάτω, τό δέ δεξιόν, ἐπάνω, ὡσάν ὁποῦ αὐτό μέλλει νά ὑποδεχθῇ βασιλέα, καί βαθουλώσας τήν παλάμην αὐτοῦ, ἔτζι δέχου τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ, ἐπιλέγων, τό, ἀμήν. Ἀφ’ οὗ δέ τό δεχθῇς, ἁγίαζε τούς ὀφθαλμούς σου μέ τό ἐγγίξιμον αὐτοῦ μετά ἀσφαλείας, καί οὕτω μεταλάμβανε αὐτό, προσέχων, νά μή παραπέσῃ κᾀνένας μαργαρίτης ἀπό αὐτό, καί τά ἑξῆς. Σημείωσαι δέ, ὅτι ἀπό τόν παρόντα κανόνα ἐλέγχονται ἐκεῖνοι, ὁποῦ λέγουσιν, ὅτι ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἐπενόησε τήν λαβίδα∙ ἡ συνήθεια γάρ τοῦ νά λαμβάνουν οἱ Χριστιανοί εἰς χεῖρας τόν ἅγιον ἄρτον, ἐκράτησεν ὕστερα ἀπό τόν Χρυσόστομον, τό ὀλιγώτερον χρόνους τετρακοσίους, ὡς δῆλον γίνεται καί ἀπό τήν παροῦσαν Σύνοδον, καί ἀπό τόν Ἰωάννην τόν Δαμασκηνόν, διηγούμενον ταύτην περί ὀρθοδόξου πίστεως βιβλ. δ΄. κεφ. ιδ΄ ἀλλά καί αὐτός ὁ ἴδιος Χρυσόστομος τήν συνήθειαν ταύτην διηγεῖται εἰς πολλούς λόγους του (ἑρμην. εἰς τόν μθ΄ ψαλμ., λόγῳ κστ΄ εἰς τά Σεραφείμ, λόγ. κα΄ ἀνδριάντων∙ ὅρα καί τόν μεταφραστήν εἰς τόν βίον αὐτοῦ)∙ Εἰδέναι δέ δεῖ, ὅτι εἰς τήν δυτικήν ἐκκλησίαν, οἱ γυναῖκες δέν ἐλάμβανον τόν ἅγιον ἄρτον μέ γυμνά χέρια, ἀλλά ἁπλώνουσαι εἰς τάς χεῖρας των κᾂποια λευκά ὀράρια, ἤγουν ἄσπρα μανδηλάκια, ἐδέχοντο οὕτω τόν ἅγιον ἄρτον. Καθὼς ἡ ἐν τῇ Ἀντισιοδώρῳ τῇ πόλει τοπική σύνοδος διορίζει τοῦτο καν. λστ΄ καί ὁ Αὐγουστῖνος λόγ. σνβ΄ τό μανδηλάκιον δέ αὐτό ὠνομάζετο Δομινεκάλε, ὁποῦ θέλει νά εἰπῇ Λατινικά, Κυριακόν. Ἐπειδή κατά τάς Κυριακάς τό ἔφερον εἰς τήν ἐκκλησίαν διά νά λάβουν τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Τό αἴτιον δέ ὁποῦ ἐπενοήθη ἡ λαβίδα ἦτον, διά τί μερικοί, ἤ ὑποκρινόμενοι πῶς εἶναι Χριστιανοί, ἤ αἱρετικοί, ἤ δεισιδαίμονες ἄνθρωποι, λαμβάνοντες εἰς χεῖρας τόν ἅγιον ἄρτον, ἤ τόν ἔῤῥιπτον, ἤ τόν ἔκρυπταν, ἤ εἰς μαγείας, καί πονηρίας ἄλλας τόν ἐμεταχειρίζοντο. Ὅθεν διά τῆς ἐπινοήσεως τῆς λαβίδος, διδομένης τῆς ἁγίας Κοινωνίας εἰς τό στόμα, ἀσηκώθη ἀπό τό μέσον κάθε αἰτία, καί πρόφασις τῆς τοῦ μυστηρίου τοιαύτης καταφρονήσεως∙ ὅρα καί τόν Εὐστράτιον ἐν τῷ περί χρήσεως τοῦ μυστηρίου, σελ. 301, 302, 303. Τινές δέ καί ἄλλην αἰτίαν ἐστοχάσθηκαν μᾶλλον ἁρμόδιον, ἤγουν τήν τῆς μεταδόσεως εὐκολίαν. Ὅτι τόν παλαιόν καιρόν σχεδόν κάθε ἐκκλησία εἶχε καί τόν Διάκονον της. Ὅθεν κατά τήν Ἀποστολικήν παράδοσιν, ὁ μέν ἱερεύς ἔδιδε τό θεῖον σῶμα, ὁ δέ Διάκονος πλησίον ἱστάμενος μέ τό ἅγιον ποτήριον, διένεμε τό θεῖον αἷμα. Ἀλλ’ ἐπειδή ἔπειτα ἐξέλειπον οἱ Διάκονοι, ἀπό τάς περισσοτέρας ἐκκλησίας, καθὼς καί μέ τήν πεῖραν βλέπομεν, ὁποῦ λείπουσι, καί μάλιστα εἰς τά χωρία, καί εἰς τάς πτωχικάς ἐκκλησίας, καί ἐντεῦθεν συνέβαινε δυσκολία, ὁ αὐτός ἱερεύς νά τά μεταδίδῃ χωριστά καθ’ ἕνα, οἰκονομικώτατα καί λυσιτελέστατα ἐπενοήθη ἡ λαβίς, ἵνα, γενομένης τῆς ἑνώσεως, μεταδίδῃ εὐκόλως, καί μάλιστα εἰς τά νήπια.
