Ὅθεν οὐκ ἔστιν εὔλογον, οὐδέ τούς ἀπό κλήρου αὐτομολήσαντας, ἐκπεπτωκότας τε καί ἀναπαλαίσαντας, ἔτι ἐν τῇ λειτουργίᾳ εἶναι, ἅτε δή καταλείψαντας τό ποίμνιον τοῦ Κυρίου καί μωμησαμένους ἑαυτούς, ὅπερ οὐδείς τῶν ἀποστόλων πεποίηκε. Καί γάρ ο πολλούς διωγμούς ἐξανύσας, πολλά τε ἆθλα ἀγωνισμάτων ἐνδειξάμενος, ὁ μακάριος ἀπόστολος Παῦλος, ἐγνωκὼς ὅτι κάλλιόν ἐστιν ἀναλύσαι καί σύν Χριστῷ εἶναι, ἐπιφέρει καί λέγει· Τό δέ ἐπιμεῖναι τῇ σαρκί, ἀναγκαιότερον δι᾿ ὑμᾶς. Σκοπῶν γάρ οὐ τό ἑαυτοῦ συμφέρον, ἀλλά τό τῶν πολλῶν, ἵνα σωθῶσιν, ἀναγκαιότερον τῆς ἑαυτοῦ ἀναπαύσεως ἡγήσατο τό παραμένειν τοῖς ἀδελφοῖς καί ἐπιμελεῖσθαι αὐτῶν. Ὅς καί τόν διδάσκοντα θέλει εἶναι ἐν τῇ διδασκαλίᾳ, τύπον γινόμενον τῶν πιστῶν. Ὅθεν οἱ ἐν τῇ εἱρκτῇ ἐπιδικαζόμενοι, τῆς λειτουργίας ἐκπεπτωκότες καί ἀναπαλαίσαντες, πάνυ ἀναισθητοῦσι· πῶς γάρ αἰτοῦσιν ὃ κατέλειψαν, δυνάμενοι τοῖς ἀδελφοῖς εὔχρηστοι εἶναι ἐν καιρῷ τοιούτῳ; Ἕως μέν οὖν ἄπταιστοι ἦσαν, συγγνώμην εἶχον ἐπί τῇ παραλόγῳ αὐτῶν πράξει, ὅτε δέ ἔπταισαν, ὡς ἂν περπερευσάμενοι καί ἑαυτούς μωμησάμενοι, οὐκέτι δύνανται λειτουργεῖν. Διό φροντιζέτωσαν μᾶλλον ἐν ταπεινοφροσύνῃ, πῶς ἐκτελέσουσι παυσάμενοι τῆς κενοδοξίας. Ἀρκεῖ γάρ αὐτοῖς ἡ κοινωνία μετ᾿ ἐπιστάσεως1 (ΠΗΔΑΛΙΟΝ) καί ἀκριβείας πρός ἀμφότερα γινομένη·2 (ΠΗΔΑΛΙΟΝ) καί ἵνα μή δόξωσι λυπεῖσθαι, μετά βίας περιδρασσόμενοι τῆς ἐντεῦθεν ἀναλύσεως, καί ἵνα μή τινες ἐκπεσόντες προφασίσωνται, ὡς ἂν διά τήν ἀφορμήν τῆς ἐπιτιμίας ὑπεκλελυμένοι, οἵτινες πλέον ἁπάντων αἰσχύνην καί ὄνειδος ἕξουσι, κατ᾿ ἐκεῖνον τόν τεθεικότα θεμέλιον καί μή ἰσχύσαντα ἐκτελέσαι. Ἄρξονται γάρ, φησί, πάντες οἱ παραπορευόμενοι ἐμπαίζειν αὐτόν, λέγοντες· Οὗτος ὁ ἄνθρωπος θεμέλιον ἔθηκε καί οὐκ ἴσχυσεν ἐκτελέσαι.
Περί αὐτομολησάντων εἰς τόν τοῦ μαρτυρίου ἀγῶνα διαλεχθείς ὁ Πατήρ, νῦν καί περί κληρικῶν τοιούτων τόν λόγον ποιείται∙ καί φησιν, ὡς εἰ κληρικός ηὐτομόλησεν, εἶτα μή στέγων τάς τιμωρίας ἐκπέπτωκε, καί αὖθις εἰς ἑαυτόν γενόμενος ἀνεπάλαισε τήν οἰκείαν πτῶσιν, καί Χριστιανόν ἑαυτόν ὡμολόγησεν ἐνώπιον τῶν τυράννων, ὁ τοιοῦτος οὐκέτι ἐν τῇ λειτουργίᾳ ἔσται, καί τήν αἰτίαν ἐπάγει∙ ἡ δέ ἐστιν, ὅτι ἑκὼν κατέλιπε τό ποίμνιον τοῦ Κυρίου, καί διά τό αὐτομολῆσαι καί μή ἐγκαρτερῆσαι τάς βασάνους, μῶμον προσήνεγκεν ἑαυτῷ∙ τό δέ καταφρονῆσαι τῆς διδασκαλίας τοῦ λαοῦ, καί προτιμήσασθαι τό ἑαυτοῖς συμφέρον, οὐδέ οἱ Ἀπόστολοι πεποιήκασιν. Ὁ γάρ μέγας Παῦλος μετά τό πολλάς βασάνους ὑπομεῖναι, κατανοήσας κρεῖττον εἶναι τόν βίον ἀπολιπεῖν, προετιμήσατο ζῇν καί βασανίζεσθαι διά τήν σωτηρίαν τοῦ λαοῦ, οὕς καί πάνυ ἀναισθήτους ἀποφαίνεται, αἰτοῦντας τήν λειτουργίαν ἧς ἐθελονταί ἐκπεπτώκασι. Πῶς γάρ, φησίν, αἰτοῦσιν ὅ κατέλιπον, δυνἀμενοι τοῖς ἀδελφοῖς εὔχρηστοι εἴναι ἐν καιρῷ τοιούτῳ, διωγμοῦ δηλαδή; Ἕως μέν οὖν ἄπταιστοι ἦσαν, συγγνώμην εἶχον ἐπί τῇ παραλόγῳ αὐτῶν πράξει, τῇ αὐτομολήσει δηλαδή, ἤ τῇ περί τό διδάσκειν τούς ἀδελφούς ῥαθυμίᾳ∙ ὅτε δέ ἔπταισαν, ὡς ἂν περπερευσάμενοι, καί ἑαυτούς μωμησάμενοι, οὐκέτι δύνανται λειτουργεῖν. Εἰ μέν οὖν οὐ πεπτώκασι, φησίν, εἶχον ἂν συγγνώμην ἐπί τῇ παραλόγῳ αὐτῶν πράξει∙ παράλογον πρᾶξιν, οὐ τό αὐτομολῆσαι μόνον καλῶν, ἀλλά μᾶλλον τό καταλιπεῖν τό ποίμνιον τοῦ Κυρίου, καί μή παραμένειν αὐτῷ καί στηρίζειν τούς άδελφούς κλονουμένους ἐν τῷ καιρῷ τοῦ διωγμοῦ∙ εἰ δέ πεπτώκασιν ἐκ περπερείας, (περπέρειαν δ᾽ ἐνταῦθα τήν οἴησιν, καί τήν ἀλαζονείαν καλεῖ), ὅτι ἐξ ἀλαζονείας ἐθάῤῥησαν ἑαυτοῖς, καί τόν ἀγῶνα ὑπέδυσαν, καί ἑαυτούς ἐμωμήσαντο, ἀντί τοῦ, διά τήν πτῶσιν μῶμον ἐπήνεγκαν ἑαυτοῖς, οὐκέτι δύνανται λειτουργεῖν. Διό φροντιζέτωσαν, λέγει, μᾶλλον ἐν ταπεινοφροσύνῃ, πῶς ἐκτελέσουσι τήν ὁμολογίαν, δηλαδή παυσάμενοι τῆς κενοδοξίας∙ τό γάρ τήν λειτουργίαν ζητεῖν, διά κενοδοξίαν, φησί, γίνεται∙ ἀρκεῖ γάρ αὐτοῖς ἡ κοινωνία, ἤγουν τό συγκοινωνεῖν αὐτοῖς τούς πιστούς, ἤτοι συνεύχεσθαι, ἤ καί τῶν θείων μυστηρίων μεταλαμβάνειν∙ καί ταῦτα μετ᾽ ἐπιστασίας καί ἀκριβείας γινόμενα, καί ἵνα μή δόξωσι λυπεῖσθαι, μετά βίας περιδρασσόμενοι τῆς ἐντεῦθεν ἀναλύσεως, καί ἵνα μή λυπούμενοι, φησίν, ἀπέλθωσιν ἐντεῦθεν ἀναλύοντες ἀπό τοῦ σώματος, δηλονότι ἐξερχόμενοι μετά βίας τῆς ἐκ τῶν κολάσεων καί τῆς ἐν ταῖς εἱρκταῖς κακοπαθείας∙ καί ἵνα μή τινες πρόφασιν σχῶσι τοῦ ἐκλυθῆναι καί χαυνωθῆναι πρός τόν ἀγῶνα τῆς ὁμολογίας, καί διά τοῦτο ἐκπεσεῖν τήν ἐπιτίμησιν∙ οἵτινες μᾶλλον αἰσχυνθήσονται, κατά τό ἐν Εὐαγγελίοις εἰρημένον∙ ὅς θεμέλιον θείς οὐκ ἴσχυσεν ἐκτελέσαι. Περί αὐτομολησάντων εἰς τόν τοῦ μαρτυρίου ἀγῶνα διαλεχθείς ὁ Πατήρ, νῦν καί περί κληρικῶν τοιούτων τόν λόγον ποιεῖται∙ καί φησιν, ὡς εἰ κληρικός ηὐτομόλησεν, εἶτα μή στέγων τάς τιμωρίας ἐκπέπτωκε, καί αὖθις εἰς ἑαυτόν γενόμενος, ἀνεπάλαισε τήν οἰκείαν πτῶσιν, καί Χριστιανόν ἑαυτόν ὡμολόγησεν ἐνώπιον τῶν τυράννων, ὁ τοιοῦτος οὐκέτι ἐν τῇ λειτουργίᾳ ἕσται, διότι καταλέλοιπε τό ποίμνιον τοῦ Κυρίου, καί διά τό αὐτομολῆσαι καί μή καρτερῆσαι τάς βασάνους μῶμον προσήνεγκεν ἑαυτῷ∙ τό δέ καταφρονῆσαι τῆς διδασκαλίας τοῦ λαοῦ, καί προτιμήσασθαι τό ἑαυτῷ συμφέρον, οὐδέ οἱ Ἀπόστολοι πεποιήκασιν∙ ὁ γάρ μέγας Παῦλος, μετά τό πολλάς βασάνους ὑπομεῖναι, κατανοήσας κρεῖττον εἶναι τόν βίον ἀπολιπεῖν, προετιμήσατο ζῇν καί βασανίζεσθαι διά τήν σωτηρίαν καί διδασκαλίαν τοῦ λαοῦ. Ἀναίσθητοι γοῦν εἰσιν οἱ ζητοῦντες τήν λειτουργίαν, ἧς ἐθελονταί ἐκπεπτώκασι. Πῶς γάρ αἰτοῦσιν ὃ κατέλιπον, δυνάμενοι τοῖς ἀδελφοῖς εὔχρηστοι εἶναι ἐν καιρῷ τοιούτῳ, διωγμοῦ δηλαδή; Εἰ μέν οὖν πεπτώκασι, φησίν, εἶχον ἂν συγγνώμην ἐπί τῇ παραλόγῳ αὐτῶν πράξει τῆς αὐτομολήσεως δηλαδή, ἤ τῆς περί τό διδάσκειν καί στηρίζειν τούς ἀδελφούς ῥᾳθυμίας∙ εἰ δέ πεπτώκασιν ἐκ περπερείας, ἤτοι ἀλαζονείας, (τοιοῦτον γάρ ἐστι τό κατατολμῆσαι προπετῶς τῶν βασάνων, καί μή ἐμμεῖναι) καί διά τοῦτο ἐθριαμβεύθησαν, οὐκέτι δύνανται λειτουργεῖν. Διό φροντιζέτωσαν μᾶλλον πῶς ἐκτελέσουσι τήν ὁμολογίαν ἐν ταπεινοφροσύνῃ, παυσἀμενοι τῆς ἀπό τοῦ ζητεῖν τήν λειτουργίαν κενοδοξίας∙ ἀρκεῖ γάρ αὐτοῖς ἡ μετά τῶν πιστῶν κοινωνία διά δύο γινομένη τινά μετά ἐπιστασίας ἀκριβοῦς καί οἰκονομίας. Εἰ γάρ εἴπωμεν μή ἔχειν αὐτούς κοινωνικούς, τούτους τε λυπήσομεν, ὡς ἀποφαινόμενοι μετά βίας, ἤγουν ἐπιτετιμημένους, ἐντεῦθεν ἀναλύσαι αὐτούς, ἤγουν ἀποθανεῖν∙ καί τούς ἄλλους δέ ἐκπεσόντας ἴσως, καί βουλομένους ὑποστρέψαι εἰς τό ἀγαθόν, ἐκλελυμένους πρός τοῦτο καί ἀμελεῖς ποιήσομεν, προφασιζομένους τό μή μέλλειν αὐτούς εἶναι κοινωνικούς τοῖς πιστοῖς, κᾂν ὁμολογήσωσι τήν πίστιν μετά τήν ἔκπτωσιν∙ οἵτινες μή ἐπιστρέφοντες πλέον ἁπάντων ἵνα ὀνειδισθῶσι καί αἰσχυνθῶσι κατά τόν ποιήσαντα μέν θεμέλιον, μή ποιήσαντα δέ οἴκημα∙ τούτῳ γάρ ἐοίκασιν οἱ πρός τάς βασάνους αὐτομολήσαντες μέν διά Χριστόν, καί οἰονεί καλόν θέμενοι θεμέλιον, μή δυνηθέντες δέ τελειῶσαι τό καλόν διά τήν ἔκπτωσιν. Συμείωσαι οὖν, ὅτι οὐδέ ἡ διά Χριστόν ὁμολογία ἀποκαθιστᾷ τόν ἅπαξ ἐκ τοῦ κλήρου ἀποξενωθέντα διά τήν ἔκπτωσιν. Ἐπειδή ἀνωτέρω εἶπεν ὁ ἅγιος διά τούς ἀφ’ ἑαυτῶν τρέχοντας εἰς τό μαρτύριον, τώρα εἰς τόν παρόντα κανόνα, λέγει, περί Κληρικῶν ὁποῦ τοιοῦτό τι πράξουν, διορίζων, ὅτι, ἀνίσως Ἱερωμένοι, καί Κληρικοί ἐπῆγαν μέν ἀφ’ ἑαυτοῦ των εἰς τό μαρτύριον, ἔπειτα δέ μή ὑποφέροντες τά βάσανα ἠρνήθησαν, καί πάλιν μετά τήν ἄρνησιν ὡμολόγησαν δεύτερον τόν Χριστόν, οὗτοι δέν πρέπει πλέον νά εὑρίσκωνται εἰς τήν λειτουργίαν, ἀλλά νά καθῄρωνται. Καί ἡ ἀφορμή εἶναι, ἕνα μέν, διά τί ἀφῆκαν τό ποίμνιον τους, καί ἀνεχώρησαν, εἰς τό ὁποῖον ἐδύναντο νά φανοῦν χρήσιμοι ἐν καιρῷ τοιούτῳ, στηρίζοντες αὐτούς τήν εὐσέβειαν, ὡς κλονούμενον διά τόν διωγμόν. Καί ἄλλο δέ, διά τί, αὐτομολήσαντες, καί ἀρνηθέντες τήν πίστιν, μῶμον καί ἔγκλημα κωλυτικόν τοῦ κλήρου εἰς τόν ἑαυτόν τους ἐπροσκόλλησαν. Τό δέ νά καταφρονήσουν τήν διδασκαλίαν τοῦ λαοῦ των, καί νά προτιμήσουν τό ἐδικόν τους συμφέρον, τοῦτο κᾀνένας ἀπό τούς Ἀποστόλους δέν ἔκαμε. Διότι ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, ὁ πολλούς διωγμούς ὑπομείνας, καί ἆθλα, καί μ’ ὅλον ὁποῦ ἐγνώριζεν ὅτι εἶναι καλήτερον, καί ἀναπαυτικώτερον εἰς αὐτόν νά τελευτήσῃ, διά νά ᾖναι μαζή μέ τόν Χριστόν, ὅμως μή θέλωντας τό ἐδικόν του συμφέρον, ἀλλά τό συμφέρον τῶν πολλῶν Χριστιανῶν, ἀναγκαιότερον στοχαζόμενος ἀπό τήν ἐδικήν του ἀνάπαυσιν, εἶπεν, ὅτι, τό νά μένῃ ἀκόμη εἰς τήν ζωήν αὐτήν, καί νά ταλαιπωρῆται, καί νά βασανίζεται διά τήν σωτηρίαν, καί διδασκαλίαν τοῦ λαοῦ, τοῦτο εἶναι ἀναγκαιότερον εἰς τόν λαόν. Οὐ μόνον δέ αὐτός ὑπέμεινε τοῦτο, καί ἐποίει, ἀλλά καί παραγγέλλει, ὅτι οἱ διδάσκαλοι, καί ποιμένες, πρέπει νά μένουν εἰς τήν διδασκαλίαν τοῦ ποιμνίου των, καί νά γίνωνται καλόν παράδειγμα εἰς αὐτούς. Διά ταῦτα οὖν πάντα οἱ αὐτομολήσαντες, καί ἔπειτα ἀρνηθέντες Ἱερωμένοι, ἀναίσθητοι εἶναι, ἐάν ζητοῦν νά ἔχουν ἐκεῖνο ὁποῦ θεληματικῶς παρῄτησαν. Διότι, εἰ μέν δέν ἤθελαν ἀρνηθοῦν, εἶχον συγχώρησιν διά τό παράλογον κίνημα ὁποῦ ἔπραξαν, οὐ μόνον νά αὐτομολήσουν θεληματικῶς εἰς τό μαρτύριον, ἀλλά πολλῷ μᾶλλον νά ἀφήσουν τό τοῦ Κυρίου ποίμνιον, καί νά μή στηρίζουν αὐτό μέ τάς διδασκαλίας. Ἐπειδή δέ ἠρνήθησαν, καθαιροῦνται ἀπό τήν ἱερωσύνην, διά τί ἀπό περπέρειαν, ἤτοι ἀπό οἴησιν, καί ἀλαζονίαν, θαῤῥήσαντες εἰς τόν ἑαυτόν τους, ὥρμησαν εἰς τόν ἀγῶνα, ἔπειτα ἀρνηθέντες, μῶμον εἰς τόν ἑαυτόν τους προσεκόλλησαν. Λοιπόν ἂς παύσουν ἀπό τό νά ζητοῦν πάλιν ἐκ κενοδοξίας τῆς ἱερωσύνης τό ἀξίωμα, καί ἂς σπουδάζουν μόνον πῶς νά τελειώσουν τήν δευτέραν ὁμολογίαν, καί τόν ὑπέρ τῆς πίστεως ἀγῶνα. Ἀρκετόν γάρ εἶναι εἰς αὐτούς, καί αὐτό τό νά συγκοινωνοῦν μέ τούς ἄλλους πιστούς εἰς τάς προσευχάς, ἤ καί εἰς τήν θείαν μετάληψιν τῶν μυστηρίων. Καί τοῦτο διά δύο αἴτια. Πρῶτον μέν, ἵνα μή ὡς ἀκοινώνητοι ὄντες, λυπῶνται, καί μάλιστα τοιοῦτον βίαιον τέλος ἐν τῷ μαρτυρίῳ ὑπέρ πίστεως λαμβάνοντες. Δεύτερον δέ, ἵνα μή τινες βασανιζόμενοι, καί ἀρνηθέντες δεύτερον τόν Χριστόν, προφασίζωνται, ὅτι διά τό ἐπιτίμιον τῆς ἀκοινωνησίας ἐμικροψύχησαν εἰς τόν ἀγῶνα, καί δέν ἐστάθησαν στερεοί, καί ἐκ τούτου ἵνα μή αἰσχύνην καί ὄνειδος λάβωσι περισσότερον ἀπό τό τῆς πρώτης ἀρνήσεως, καί ἐδῶ, καί εἰς τήν μέλλουσαν κρίσιν, κατ’ ἐκεῖνον τόν ἄνθρωπον, ὁποῦ ἔβαλε μέν θεμέλιον, μή δυνηθείς δέ νά τελειώσῃ, ἐπεριπαίζετο ἀπό τούς διαβάτας, ὡς λέγει τό ἱερόν Εὐαγγέλιον, ὅρα καί τόν ξβ΄ Ἀποστολικόν. 1Ἐν ἄλλοις, μετ’ ἐπιτάσεως.2Ἐν ἄλλοις, γινομένης.
