Ὥρισαν οἱ ἐν Κωνσταντινούπολει συνελθόντες ἅγιοι Πατέρες, μή ἀθετεῖσθαι τήν πίστιν τῶν Πατέρων τῶν τριακοσίων δέκα ὀκτώ, τῶν ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας συνελθόντων· ἀλλά μένειν ἐκείνην κυρίαν, καί ἀναθεματισθῆναι πᾶσαν αἵρεσιν· καί εἰδικῶς τήν τῶν Εὐνομιανῶν, εἴτ᾿ οὖν Εὐδοξιανῶν, καί τήν τῶν Ἡμιαρείων, εἴτ᾿ οὖν Πνευματομάχων, καί τήν τῶν Σαβελλιανῶν, καί τήν τῶν Μαρκελλιανῶν, καί τήν τῶν Φωτεινιανῶν, καί τήν τῶν Ἀπολλιναριστῶν.
Κατά Μακεδονίου καί τῶν ὁμοδόξων ἐκείνῳ, ἡ δευτέρα σύνοδος συγκεκρότηται, κτίσμα τό ἅγιον Πνεῦμα δογματιζόντων, καί οὐ Θεόν, οὐδ’ ὁμοούσιον Πατρί, καί Υίῷ, οὕς ὁ παρών κανών Ἡμιαρείους καλεῖ, ὡς κατά τό ἥμισυ μετέχοντας τῆς τῶν Ἀρειανῶν αἱρέσεως. Οἱ μέν γάρ, τόν Υἱόν τε καί τό Πνεῦμα, ἑτερούσια τῷ Πατρί, καί κτίσματα ἐδογμάτιζον∙ οἱ δέ Πνευματομάχοι, περί μέν τοῦ Υἱοῦ ὑγιῶς ἐφρόνουν, τό δέ ἅγιον ὁμοιούσιον δέ τῷ Πατρί, τόν Λόγον, καί τό Πνεῦμα ἐδογμάτιζον. Ἐκύρωσε δέ ἡ δευτέρα αὕτη σύνοδος διά τοῦ παρόντος κανόνος καί την παρά τῶν ἐν Νικαίᾳ Πατέρων κηρυχθεῖσαν ὀρθόδοξον πίστιν, καί πᾶσαν αἵρεσιν ἐθέσπισεν ἀναθεματίζεσθαι, ἐξαιρέτως δέ τήν τῶν Εὐνομιανῶν. Ὁ δέ Εὐνόμιος Γαλάτης ὤν, Κυζίκου ἐπίσκοπος ἐχρημάτισε, τά αὐτά φρονῶν τῷ Ἀρείῳ, μᾱλλον μέντοι καί πλείω, καί χείρονα τρεπτόν γάρ καί δοῦλον, καί πάντῃ ἀνόμοιον τῷ Πατρί τόν Υἱόν ἐδογμάτιζεν∙ ὅς καί τούς τῇ δόξῃ αὐτοῦ προστιθεμένους ἀνεβάπτιζε, κατά κεφαλῆς αὐτούς καταδύων, καί ἄνω στρέφων τούς πόδας αὐτῶν, καί μίαν κατάδυσιν βαπτίζων ἐποίει. Καί τήν κόλασιν δέ τήν μέλλουσαν, καί τήν γέενναν, ἐφλυάρει μή ἀληθῶς εἶναι, δι’ ἐκφόβισιν δέ μόνην ἀπειληθῆναι. Ἐκαλοῦντο δέ οἱ αὐτοί καί Εὐδοξιανοί, ἀπό Εὐδοξίου τινός συναιρεσιώτου τῷ Εὐνομίῳ, ὅς Κωνσταντινουπόλεως γεγονώς ἐπίσκοπος, τόν Εὐνόμιον Κυζίκου ἀρχιερέα κατέστησεν∙ οἵ καί Ἀνόμοιοι ὠνομάζοντο, διά τό λέγειν τόν Υἰόν, καί τό Πνεῦμα, μηδεμίαν ὁμοιότητα κατ’ οὐσίαν ἔχειν πρός τόν Πατέρα. Ἀναθεματίζεσθαι δέ θεσπίζει καί τούς Σαβελλιανούς, οἵτινες ἀπό Σαβελλίου τοῦ Λίβυος ὠνομάσθησαν∙ ὅς Πτολεμαΐδος τῆς Πενταπόλεως ἐπίσκοπος γέγονε, συναλοιφήν δογματίζων καί σύγχυσιν, τάς τρεῖς ὑποστάσεις τῆς μιᾶς οὐσίας καί θεότητος εἰς ἕν πρόσωπον συναιρῶν, καί συγχέων, καί ἕν πρεσβεύων ἐπί τῆς ἁγίας Τριάδος τριώνυμον πρόσωπον∙ λέγων, τόν αὐτόν ποτέ μέν ὡς Πατέρα φανῆναι, ποτέ δέ ὡς Υἱόν, ποτέ δέ ὡς ἅγιον Πνεῦμα, μεταμορφούμενον, καί ἄλλοτε ἄλλως μετασχηματιζόμενον. Ὁμοίως δέ ὑπό ἀνάθεμα τίθησι καί τήν τῶν Μαρκελλιανῶν αἵρεσιν, ἥτις ὑπό Μαρκέλλου αἱρεσιάρχου καλεῖται∙ ὅς ἐξ Ἀγκύρας μέν ὥρμητο τῆς Γαλατικῆς, καί αὐτῆς ἐπί- σκοπος γέγονεν∙ ἐπίσης δέ τῷ Σαβελλίῳ ἐδογμάτιζεν. Ἀλλά καί τήν τῶν Φωτεινιανῶν αἵρεσιν ἀναθέματι ὑποβάλλει. Οἱ δέ ἀπό Φωτεινοῦ ἔσχον τήν κλῆσιν, ἐκ Σιρμίου μέν ὁρμωμένου, κἀκεῖσε ἐπισκοπήσαντος, τά αὐτά δέ Παύλῳ τῷ Σαμοσατεῖ φρονήσαντος, καί μήτε τήν ἁγίαν Τριάδα ὁμολογοῦντος, καί Πνεῦμα μόνον ὀνομάζοντος τόν Θεόν, δημιουργόν ἁπάντων∙ τόν δέ, Λόγον προφορικόν φρονοῦντος, καί θεῖόν τι πρόσταγμα, ὑπουργοῦντα τῷ Θεῷ εἰς τήν παραγωγήν τοῦ παντός, ὡς ὄργανόν τι μηχανικόν∙ τόν δέ Χριστόν, ψιλόν κηρύττοντος ἄνθρωπον, τόν τοῦ Θεοῦ Λόγον ὑποδεξάμενον, οὐχ ὡς οὐσιώδη, ἀλλ’ ὡς προφορικόν, καί ἀπό Μαρίας τήν ἀρχήν εἰληφέναι τῆς ὑπάρξεως, αὐτόν δογματίζοντος. Καί ἄλλα δέ πλείονα ὁ Σαμοσατεύς ἑληρώδει Παῦλος, ὅν καθεῖλεν ἡ ἐν Ἀντιοχείᾳ σύνοδος∙ τοῖς λοιποῖς δέ καί τήν τοῦ Ἀπολλιναρίου ἀναθέματι συγκαταδικάζει αἵρεσιν. Ὁ δέ Ἀπολλινάριος τῆς ἐν Συρίᾳ Λαοδικείας ἐπίσκοπος ἦν, περί τήν οἰκονομίαν φανερῶς βλασφημῶν∙ ἔλεγε γάρ τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ σῶμα μέν ἔμψυχον ἐκ τῆς ἁγίας Θεοτόκου ἀναλαβεῖν, ἄνουν δέ, ὡς τῆς Θεότητος ἀρκούσης ἀντί νοός, καί ἄλογον ὥσπερ τήν ψυχήν τοῦ Κυρίου ἐφρόνει∙ καί οὕτω καί οὐδέ τέλειον ἄνθρωπον αὐτόν ἔλεγε∙ καί μίαν φύσιν ἐπί τοῦ Σωτῆρος ἐδίδασκεν. Ἡ κατά Νίκαιαν πίστις κρατείτω∙ τά δέ τῶν αἱρέσεων ἀνάθεμα ἐχέτω. Ὁ πρῶτος οὗτος τῆς παρούσης συνόδου Κανών διαγορεύει ὅτι οἱ ρν΄ ἅγιοι πατέρες, ὁποῦ ἐσυνάχθησαν εἰς τήν Κωνσταντινούπολιν, ὥρισαν, ὅτι, ἡ μέν ὀρθόδοξος πίστις, ταὐτόν εἰπεῖν τό τῆς πίστεως Σύμβολον τῶν Τριακοσίων Δεκαοκτώ Πατέρων τῶν συναχθέντων εἰς τήν Νίκαιαν τῆς Βιθυνίας, νά μήν ἀθετῆται, ἀλλά νά μένῃ στερεά, καί ἀπαραχάρακτος. Πᾶσα δέ αἵρεσις νά ἀναθεματισθῇ. Ἰδιαιτέρως δέ νά ἀναθεματισθῇ ἡ αἵρεσις τῶν Εὐνομιανῶν1 ἤτοι τῶν καλουμένων Εὐδοξιανῶν. Ἡ αἵρεσις τῶν Ἠμιαρείων2 ἤγουν τῶν Πνευματομάχων. Ἡ αἵρεσις τῶν ἀκολούθων τοῦ Σαββελλίου.3 Ἡ αἵρεσις τῶν τοῦ Μαρκέλλου ὀπαδῶν.4 Ἡ αἵρεσις τῶν τοῦ Φωτεινοῦ μαθητῶν.5 Καί ἡ αἵρεσις τῶν τοῦ Ἀπολιναρίου.6 1Σημείωσαι ὅτι οἱ τοῦ Ἀρείου ὀπαδοί ὕστερα ἀπό τήν ἐν Νικαίᾳ α΄ σύνοδον εἰς τρεῖς τάξεις διῃρέθησαν, κατά τόν Ἐπιφ. αἱρέσ. ογ΄ καί οδ΄. Καί ἄλλοι ὠνομάζοντο Ἀνόμοιοι, διά τί ἔλεγον τόν υἱόν κατά πάντα ἀνόμοιον τοῦ πατρός, ἀρχηγός τῶν ὁποίων ἐστάθη ὅ,τε Εὐνόμοιος ὁ Γαλάτης, ὁ καί Κυζίκου χρηματίσας Ἐπίσκοπος, ὅστις καί ἀνεβάπτιζε τούς ἐρχομένους εἰς τήν κακοδοξίαν του εἰς μίαν μόνην κατάδυσιν, ἄνω μέν ἔχοντας τούς πόδας, κάτω δέ τήν κεφαλήν. Ἐφλυάρει δέ, καί ὅτι κόλασις καί γέεννα ἀληθῶς οὐκ ἔστιν, ἀλλά μόνον διά φόβον ἀπειλήθη, καί σύν τούτῳ ὁ Ἀέτιος. Ὠνομάζοντο δέ οἱ Εὐνομιακοί, καί Εὐδοξιανοί, ἀπό Εὐδοξίου ὁμόφρονος τοῦ Εὐνομίου, τοῦ χρηματίσαντος Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, καί τόν Εὐνόμιον Κυζίκου χειροτονήσαντος.2Ἄλλοι δέ ὠνομάζοντο Ἠμιάρειοι. Ἐπειδή κατά τό ἥμισυ ἐμέτεχαν ἀπό τοῦ Ἀρείου τήν αἵρεσιν. Οἵτινες τόν Υἱόν μέν ἔλεγον ὅμοιον κατά πάντα, καί ὁμοούσιον μέ τόν Πατέρα, τήν λέξιν δέ τοῦ ὁμοουσίου δέν ἤθελαν νά παραδεχθοῦν, ὡς ἀνωτέραν, καί μ’ ὅλον ὁποῦ αὐτή ἦτον ἐν χρήσει καί παρά τοῖς ἀρχαίοις πατράσι πρό τῆς α΄ συνόδου (ὅρα εἰς τά προλεγόμενα τῆς α΄ συνόδου) τούτων δέ ἀρχηγός ἔγινεν ὁ ἐκ τῆς Ἀγκύρας Βασίλειος. Ἀπό τήν φατρίαν δέ ταύτην τῶν Ἠμιαρείων ὁ Μακεδόνιος ὤν, καί κατά τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος θεότητος πόλεμον ἤγειρεν, ὃν καί ἡ παροῦσα β΄ σύνοδος κατεδίκασεν, ἀφ’ οὗ καί οἱ ὀπαδοί αὐτοῦ Πνευματομάχοι ἐκλήθησαν. Οἱ δέ τρίτοι, οὔτε ὅμοιον ἔλεγον τόν υἱόν οὔτε ἀνόμοιον, μέσον βαίνοντες τῶν Ἀρειανῶν, καί Ἠμιαρείων.3Σαβέλλιος ὁ ἀπό Λυδίας, καί Πτολεμαΐδος τῆς Πενταπόλεως χρηματίσας Ἐπίσκοπος, τήν αἵρεσιν τοῦ Νοητοῦ, Σμυρναίου μέν κατά Θεόδωρ. καί Ἐπιφάνιον. Ἐφεσίου δέ κατά Αὐγουστ. διαδεξάμενος, τοσοῦτον αὐτήν διέσπειρεν, ὥστε οἱ ταύτην ληροῦντες νά μήν ὀνομάζωνται Νοητιανοί, ἀλλά Σαβελλιανοί ἐξ αὐτοῦ. Ἔλεγε δέ οὗτος τόν Πατέρα, καί τόν Υἱόν καί τό ἅγιον Πνεῦμα, τρεῖς ὀνομασίας ἑνός καί τοῦ αὐτοῦ προσώπου, καί κατά τάς διαφοράς τῶν ἐνεργειῶν, ποτέ μέν νά ὀνομάζεται Πατήρ, ποτέ δέ υἱός, ποτέ δέ Πνεῦμα.4 Μάρκελλος ἐξ Ἀγκύρας ἦτον, ἐνηγκαλίσθη δέ τήν αἵρεσιν τοῦ Σαβελλίου. Καί οὐ μόνον ψιλόν ἄνθρωπον ἔλεγε τόν Χριστόν. Ἀλλά καί ἐφλυάρει ὅτι μετά τήν δευτέραν κρίσιν ἔχει νά ἀπορριφθῇ τό σῶμα τοῦ Κυρίου, καί νά ὑπάγῃ εἰς τό μή ὄν, κατά τόν Εὐσέβ. ἐκκλ. ἱστορ. βιβλ. γ΄ καί ἀκολούθως ἡ Βασιλεία αὐτοῦ νά ἔχει τέλος.5Φωτεινός ὁ ἀπό Σίρμιον καταγόμενος, καί Σιρμίου Ἐπίσκοπος χρηματίσας, τά αὐτά ἐφρόνησεν μέ τόν Σαμοσατέα Παῦλον. Οὔτε γάρ τήν ἁγίαν Τριάδα ὡμολόγει τόν Θεόν, Πνεῦμα μόνον δημιουργόν ὀνομάζων τοῦ παντός, τόν δέ λόγον προφορικόν μόνον, ὡς ὄργανόν τι μηχανικόν, οὔτε τόν Χριστόν Θεόν ἔλεγεν, ἀλλά ψιλόν ἄνθρωπον, τοῦ θεοῦ λόγον, τόν προφορικόν ἐκεῖνον, ὑποδεξάμενον, καί ἀπό τῆς Μαρίας τήν ὕπαρξιν λαβόντα. Κατά τόν Σωζομενόν ἐκκλησιαστ. ἱστορ. βιβλ. δ΄, κεφ. στ΄ περί τούτου ὅρα καί τόν ζ΄ Λαοδικ.6Ἀπολινάριος ὁ ἐν Λαοδικείᾳ τῆς Συρίας γεγονὼς Ἐπίσκοπος, τήν αἵρεσιν τοῦ Ἀρείου διαδεξάμενος τοῦ λέγοντος πρός τοῖς ἄλλοις, καί ὅτι ὁ λόγος ἀντί ψυχῆς ἦτον εἰς τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Κατά τε Ἀθαν. καί Ἐπιφαν. Ποτέ μέν ἔλεγεν, ὅτι ὁ λόγος ἔλαβε σῶμα χωρίς ψυχῆς. Ποτέ δέ αἰσχυνόμενος τήν ἀγνωσίαν του, ἔλεγεν, ὅτι ἔλαβε ψυχήν, ἄνουν ὅμως, καί ἄλογον, χωρίζων, κατά τούς Πλατωνικούς, τήν ψυχήν ἀπό τόν νοῦν. Ὅστις ἔλεγεν, ὅτι δέν πρέπει νά προσκυνοῦμεν ἄνθρωπον θεοφόρον. Πρός τόν ὁποῖον ἀντιστρέφων∙ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἔλεγεν. Ὅτι πρέπει νά προσκυνοῦμεν ὄχι σάρκα Θεοφόρον, ἀλλά θέον ἀνθρωποφόρον. Γρηγόριος ἐπιστ. β΄ πρός Κληδόνιον. Οὗτος ἐφλυάρει ἀκόμη καί ὅτι τήν σάρκα εἶχεν ὁ Χριστός ἀπ’ αἰῶνος, κακῶς ἐννοῶν τό, ὁ δεύτερος ἄνθρωπος ἐξ οὐρανοῦ, καί ἀκολούθως ὅτι νά μήν ἔλαβε σάρκα ἐκ τῆς Παρθένου, ὡς μαρτυρεῖ ὁ Βασίλειος ἐν μιᾷ ἐπιστολῇ.
