Προσφώνησις, τῶν Ἁγίων θεοφανείων ἐπιστάντων ἐν Κυριακῆ.
Καί τό ἔθος καί τό πρέπον ἡμᾶς ἀπαιτεῖ πᾶσαν Κυριακήν τιμᾶν καί ἐν ταύτῃ πανηγυρίζειν, ἐπειδήπερ ἐν ταύτῃ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός τήν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἡμῖν ἐπρυτάνευσε. Διό ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς καί πρώτη κέκληται, ὡς ἀρχή τῆς ζωῆς ἡμῖν ὑπάρχουσα, καί ὀγδόη, ἅτε δή ὑπεραναβεβηκυΐα τῶν Ἰουδαίων σαββατισμόν. Ἐπεί οὖν συνέβη τήν τῶν ἁγίων Θεοφανείων νήστιμον ἡμέραν εἶναι, ταύτην οἰκονομήσωμεν καί πρός ἑκάτερον ἐπιστημόνως χωρήσομεν, ἵνα, μεταλαμβάνοντες ὀλίγων φοινίκων, ἐκκλίνωμεν ἅμα καί τάς αἱρέσεις τάς μή τιμώσας τήν ἀναστάσιμον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡμέραν, καί τό ὀφειλόμενον τῇ νηστίμῳ ἡμέρᾳ ἀποδῶμεν, περιμένοντες τήν ἑσπερινήν σύναξιν, ἥτις ἐνταῦθα, Θεοῦ θέλοντος, τελεῖται. Συναχθῶμεν τοίνυν ἀπό ὥρας ἐνάτης ἐνταῦθα.
Ἡ Κυριακή ἡμέρα τιμᾶται καί πανηγυρίζεται διά τήν ἐκ νεκρῶν τοῦ Σωτῆρος Ἀνάστασιν, καί πρώτη κέκληται, ὡς ἀρχή ζωῆς, καί ὀγδόη, ὡς ὑπεραναβᾶσα τόν τῶν Ἰουδαίων σαββατισμόν. Ἐπεί δέ ταύτῃ συνέδραμεν ἡ τῶν Θεοφανείων νήστιμος, οἰκονομήσωμεν ἐπιστημόνως, καί μεταλαβόντες ὁλίγων φοινίκων εἰς τιμήν τῆς ἀναστασίμου, περιμείνωμεν τήν ἐσπερινήν σύναξιν, καί περί ὥραν ἐννάτην συναχθῶμεν. Ἐπειδή ἡ νήστιμος ἡμέρα, ἤτοι ἡ παραμονή, τῶν Θεοφανείων,1 ἠκολούθησε νά τύχῃ εἰς ἡμέραν καταλύσιμον, τήν Κυριακήν, διά τοῦτο ὁ παρών κανών διορίζει, ὅτι πρέπει νά οἰκονομήσωμεν μέ σοφίαν καί διάκρισιν καί τά δύω ἐναντία ταῦτα, τρώγοντες μέν ὀλίγους φοίνικας (ἤ καί σῦκα καί σταφίδας) καί μέ τήν λύσιν τῆς νηστείας ταύτην, νά τιμήσωμεν τήν ἀναστάσιμον καί καταλύσιμον ἡμέραν τῆς Κυριακῆς, καί νά ἀποφύγωμεν τάς αἱρέσεις ὁποῦ τήν Κυριακήν δέν τιμοῦν μέ τήν τελείαν ἀσιτίαν ὁποῦ εἰς αὐτήν κάμνουσι (καί ὅρα τόν ιη΄ τῆς ἐν Γάγγρ.). Διότι, καί τό πρέπον, καί ἡ ἀρχαία συνήθεια καί παράδοσις τῆς ἐκκλησίας, χρεωστικῶς ζητοῦν νά τιμῶμεν ἡμεῖς οἱ ὀρθόδοξοι κάθε Κυριακήν, καί νά πανηγυρίζωμεν εἰς αὐτήν, χαίροντες διά τήν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ὁποῦ ἐχάρισεν εἰς ἡμᾶς ὁ Κύριος κατ’ αὐτήν τήν ἡμέραν, ὡσάν ὁποῦ ἡ ἡμέρα αὕτη ὀνομάζεται εἰς τάς θείας γραφάς, καί πρώτη, διά τί εἶναι ἀρχή τῆς ζωῆς ἡμῶν. Καί ὀγδόη, διά τί ὑπερέβη τήν ἑβδόμην, τό Σάββατον δηλ. τῶν Ἰουδαίων, ὡς μετά τήν Ἑβδόμην ἀριθμουμένη (Καί ὅρα τόν Ϟα΄ Βασιλείου). Νά τιμήσωμεν δέ πάλιν καί τήν νήστιμον ἡμέραν τῆς παραμονῆς μέ τήν ἰδίαν αὐτήν λύσιν, μέ τό νά μήν λύωμεν αὐτήν ἤ νά καταλύωμεν, εἰς ἄλλα παχύτερα καί λιπαρώτερα φαγητά, προσμένοντες τήν ὥραν τοῦ ἐσπερινοῦ, ὅστις ἔχει νά γένῃ σύν Θεῶ μετά τήν ἐννάτην ὥραν. Ὅρα καί τόν ξδ΄ Ἀποστολικόν. 1Ἔτζι ἐνόησε τόν κανόνα τοῦτον καί ὁ Κίτρους Ἰωάννης. Τήν γάρ νήστιμον ἡμέραν τῶν ἁγίων Θεοφανείων, ἐξήγησεν εἰς τόν ιστ΄ αὐτοῦ κανόνα, τήν πρό τῶν ἁγίων Θεοφανείων ἡμέραν. Ἔτζι παρομοίως ἐνόησαν αὐτόν καί οἱ τόν κανόνα τοῦτον ἐν τῷ τυπικῷ τῷ περί τῶν ἁγίων Θεοφανείων γράψαντες. Ἔτζι ἐνόησεν αὐτόν καί ὁ ἅγιος Μάρκος ὁ Ἐφέσου, ἀναφερόμενος ἐν τῷ περί τῆς ἑορτῆς τῶν Θεοφανείων τυπικῷ (καί πρό τούτων ἁπάντων, καί πρό τοῦ Θεοφίλου αὐτοῦ. Ἔτζι καί ὁ Ἀλεξανδρείας Τιμόθεος θέλει νά ᾖναι νήστιμος ἡ παραμονή τῶν Φώτων (αὐτόθι, παρά τῷ τυπικῷ τῶν Θεοφανείων)∙ σημείωσαι ὅμως, ὅτι ὁ μέν ῥηθείς Κίτρους εἰς τόν αὐτόν κανόνα λέγει ὅτι ὁ Θεοφίλος ἐδῶ θέλει νά μή καταλύωμεν εἰς ἔλαιον καί οἶνον μετά τόν ἐσπερινόν τῆς παραμονῆς τῶν Θεοφανείων (ὡς καί ὁ Τιμόθεος Ἀλεξανδρείας εἰς ὕδωρ μόνον συγχωρεῖ νά λύεται ἡ νηστεία τῶν Φώτων, κᾂν ἐν Σαββάτῳ, κᾂν ἐν Κυριακῇ. Καί νήστιμον φαίνεται νά θέλῃ ταύτην καί ὁ Ἐφέσου Μάρκος (αὐτόθι)∙ Νεῖλος δέ τις (δέν ἠξεύρω, εἴτε μοναχός εἶναι, εἴτε ἱερομόναχος) σχολιάζων, ἀντιλέγει εἰς τήν ἑρμηνείαν ταύτην τοῦ Κίτρους. Καί φησιν ὅτι ὁ Θεοφίλος ἐδῶ δέν λέγει διά τήν μετά τόν ἐσπερινόν τροφήν, ἀλλά διά τήν τροφήν ὁποῦ γίνεται μετά τήν λειτουργίαν τοῦ Χρυσοστόμου, ἥτις τελεῖται τό πρωί, ὅταν τύχῃ ἐν Κυριακῇ ἡ τῶν Θεοφανείων παραμονή. Ἐπειδή μετά τόν ἐσπερινόν τῆς παραμονῆς, τόσον τῶν Θεοφανείων, ὅσον καί τῶν Χριστοῦ γεννῶν, ἐν ὁποίᾳ ἡμέρᾳ τύχῃ, καταλύουσιν ἐν τοῖς Μοναστηρίοις ἔλαιον καί οἶνον κατά τήν διάταξιν τῶν τυπικῶν. Δέν ἠξεύρω ἂν ὁ Νεῖλος οὗτος ᾖναι ὁ ἴδιος ὁποῦ γράφει ἐν τῷ τυπικῷ τῆς παραμονῆς τῶν Θεοφανείων, ὅτι καταλύεται αὕτη εἰς ἔλαιον καί οἶνον, τυχοῦσα ἐν Σαββάτῳ, ἤ Κυριακῇ.
