Ὅσιος Ἐπίσκοπος πόλεως Κορδούης εἶπεν· Οὐ τοσοῦτον ἡ φαύλη συνήθεια, ὅσον ἡ βλαβερωτάτη τῶν πραγμάτων διαφθορά, ἐξ αὐτῶν τῶν θεμελίων ἐστίν ἐκριζωτέα, ἵνα μηδενί τῶν ἐπισκόπων ἐξῇ ἀπό πόλεως μικρᾶς εἰς ἑτέραν πόλιν μεθίστασθαι. Ἡ γάρ τῆς αἰτίας ταύτης πρόφασις φανερά, δι᾽ ἣν τά τοιαῦτα ἐπιχειρεῖται. Οὐδείς γάρ πώποτε εὑρεθῆναι ἐπισκόπων δεδύνηται, ὃς ἀπό μείζονος πόλεως εἰς ἐλαχιστοτέραν πόλιν ἐσπούδασε μεταστῆναι· ὅθεν συνέστηκε διαπύρῳ πλεοναξίας τρόπῳ ὑπεκκαίεσθαι τούς τοιούτους, καί μᾶλλον τῇ ἀλαζονείᾳ δουλεύειν, ὅπως ἐξουσίαν δοκοῖεν μείζονα κεκτῆσθαι. Εἰ πᾶσι τοίνυν τοῦτο ἀρέσκει, ὥστε τήν τοιαύτην σκαιότητα αὐστηρότερον ἐκδικηθῆναι, ἡγοῦμαι γάρ μηδέ λαϊκῶν ἔχειν τούς τοιούτους χρῆναι κοινωνίαν. Ἅπαντες οἱ ἐπίσκοποι εἶπον· Ἀρέσκει πᾶσιν.
Ἕκαστος τῶν ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ προεχόντων ἐν λόγῳ καί γνώσει, γνώμας εἰσῆγε περί τινων ὑποθέσεων, καί εἰ καί τοῖς ἄλλοις ἤρεσκον ἐπισκόποις, ἐκυροῦντο, καί εἰς κανόνας ἐξεφωνοῦντο. Ὁ γοῦν ἐπίσκοπος Κουρδούβης Ὅσιος κεκλημένος, πρῶτος εἰσήγαγε γνώμην περί τῶν ἐκ πόλεως εἰς ἑτέραν πόλιν μεταβαινόντων ἀρχιερέων. Εἰ γάρ καί ἀποστολικοί κανόνες καί συνόδων τοῦτο ἐκώλυον, ἀλλ’ ἔτι ἐγίνετο. Τό γοῦν τοῦ κανόνος τούτου προοίμιον, τοιαύτης ἐστίν ἐννοίαςˑ ὅτι πᾶσαν δεῖ φαύλην συνήθειαν ἀνατρέπειν, εἰ δέ καί εἰς πραγμάτων εἴη διαφθοράν, ἐξ αὐτῶν τῶν θεμελίων χρή αὐτήν ἐκριζοῦν, διά τῆς ἐκριζώσεως καί τῶν θεμελίων τήν παντελῆ καθαίρεσιν καί ἀνατροπήν ἐνδεικνυμένου τοῦ λόγου. Ὁ δέ κανὼν διορίζεται, μηδένα ἐπίσκοπον καταλιμπάνειν τήν πόλιν, ἐν ᾗ ἐχειροτονήθη καί μεταβαίνειν εἰς ἑτέρανˑ φανεράν γάρ εἶναι τήν αἰτίαν τῆς μεταστάσεως, ἣν πλεονεξίαν ὀνομάζει καί ἀλαζονείανˑ καί πλεονεξίαν μέν, ὡς πλέον ἔχειν τι τούς μεταβαίνοντος ἐκ πόλεως εἰς πόλιν ἐφιεμένου, ἴσως δαψιλεστέρας ἐχούσης προσόδους τῆς ἐφ’ ἥν μέτεισινˑ ἀλαζονείαν δέ, ὡς δι’ ἔπαρσιν καί δόξης ἔρωτα μείζονος τήν μετάβασιν ποιουμένουˑ οὐ γάρ τις, φησίν, εὑρέθη ποτέ ἐκ μείζονος πόλεως εἰς μικροτέραν μεταχωρήσας, ἀλλ’ ἐκ μικρᾶς καί ἀφανεστέρας εἰς μείζω καί ἐπιφανεστέρανˑ ὅπερ κατηγορεῖ τῶν τοῦτο ποιούντων ἀλαζονείαν καί πλεονεξίαν, θελόντων μείζονος δράξασθαι ἐξουσίας. Ταύτην τήν γνώμην ὁ Ὅσιος ἐπί τοῦ συνεδρίου τῶν ἐπισκόπων εἰσαγαγών, ἠρώτησεν, εἰ πᾶσιν ἀρέσκει αὐστηρότερον ἐκδικηθῆναι τήν τοιαύτην κακίαν. Εἶτα καί τό ἐπιτίμιον ἐπήγαγεν, εἰπών, ὅτι ἐκπίπτειν χρή τοῦτον τῆς τῶν πιστῶν ὁμηγύρεως, ὥστε μηδέ ὡς λαϊκόν ἔχειν τοῦτον μετά τῶν πιστῶν κοινωνίαν. Πρός ὃ οἱ τῆς συνόδου ἀπεκρίναντο, ὅτι πᾶσιν ἀρέσκει. Περί τῶν μεταβαινόντων ἀρχιερέων ἀπό πόλεως εἰς πόλιν ἀλλοτρίαν, ἤγουν διοίκησιν, εἴρηται ἐν τῷ ιδ΄ κανόνι τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, ἐν τῷ πεντεκαιδεκάτῳ τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου, καί ἐν τῷ κα΄ καί ἐν τῷ κβ΄ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ, καί ἐν ἑτέροις. Καταφρονουμένων δέ τῶν ἐν αὐτοῖς περιεχομένων, ὁ ἐπίσκοπος πόλεως Κουρδούβης, ὁ καί Ὅσιος κεκλημένος διά τήν προσοῦσαν αὐτῷ ἀρετήν, προοιμιασάμενος ὀφείλειν πᾶσαν φαύλην συνήθειαν ἐκριζοῦσθαι, πολλῷ δέ πλέον τήν ἀφορῶσαν καί εἰς πραγμάτων ἐκκλησιαστικῶν διαφθοράν, ἐπήγαγε, μή ἔχειν ἐπ’ ἀδείας ἐπίσκοπον οἱονδήτινα ἀπό πόλεως εἰς πόλιν μεθίστασθαι. Ὡς δέ τινος εἰπόντος, συγγνωστέον εἶναι τόν ἴσως τοῦτο ποιήσαντα διά τρόπον ἀγαθόν, καί διά τό διδάξαι καί στηρίξαι λαόν πλείονα, προσέθετο, παρά τῶν ἐπισκόπων τοῦτο τολμᾶσθαι, μή διά τρόπον ἀγαθόν, ἀλλά διά πλεονεξίαν, ἤ δι’ ἀλαζονείαν, καί ὥστε ἔχειν ἐξουσίαν μείζονα καί κερδαίνειν πλείονα. Οὐδείς γάρ, φησίν, ἐπίσκοπος εὑρέθη ἀπό πόλεως μείζονος μεταβάς εἰς ἐλαχιστοτέρανˑ ὥστε ἐκ τούτου περιαιρεθῆναι τήν ὑποψίαν τῆς πλεονεξίας καί τῆς φιλοδοξίας. Τοίνυν καί ἠρώτησε τήν σύνοδον, εἰ πᾶσιν ἀρέσκει αὐστηρότερον ἐκδικηθῆναι τήν τοιαύτην τολμᾶν, δηλονότι, μή μόνον καθαιρεῖσθαι τόν τοιοῦτόν τι ποιήσαντα, ἀλλά ἐκπίπτειν καί τῆς τῶν πιστῶν ὁμηγύρεως, καί μηδ’ ὡς λαϊκόν κοινωνεῖν μετ’ αὐτῶν. Πρός ὃ οἱ τῆς συνόδου ἀπεκρίναντο, ὅτι πᾶσιν ἀρέσκει. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐρωτήσει τις, ὡς τοῦ ιε΄ κανόνος τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου διοριζομένου τόν ἀπό πόλεως εἰς πόλιν μεταβάντα ἐπίσκοπον μή καθαιρεῖσθαι, ἀλλ’ ἀποκαθίστασθαι εἰς τήν προτέραν αὐτοῦ ἐκκλησίαν, καί τοῦ παρόντος κανόνος παντελῆ ἀκοινωνησίαν τούτου καταψηφιζομένου, τίνι προσέχειν ὀφείλομεν; Λύσις. Καί ἀμφοτέροιςˑ οὐδέ γάρ ἐπικοινωνοῦσιν ἀλλήλοις. Ἀνάγνωθι τόν ῥηθέντα ιε΄ κανόναˑ εἰ δέ τις ἀνθυποφέρει τόν κ΄ κανόνα τῆς στ΄ συνόδου, λέγοντα ταῦτα ῥητῶςˑ Μή ἐξέστω ἐπισκόπῳ εἰς ἑτέραν τήν μή αὐτῷ προσήκουσαν πόλιν δημοσίᾳ διδάσκεινˑ εἰ δέ τις φωραθείη τοῦτο ποιῶν, τῆς ἐπισκοπῆς παυέσθω, τά δέ τοῦ πρεσβυτέρου ἐνεργείτωˑ καί λέγει ὀφείλειν τό λοιπόν τά τοῦ τοιούτου μᾶλλον κανόνος κρατεῖν, ὡς μεταγενεστέρου κατά πολύ, καί καθαίρεσιν μόνον ἐπάγοντοςˑ ἀκουσάτω μεγάλην εἶναι τήν διαφοράν τῶν κανόνωνˑ ἐνταῦθα μέν γάρ ἀλλοτρίου θρόνου ἐπέβη ὁ ἐπίσκοπος, καί κατεῖχεν αὐτόν αὐθεντικῶςˑ διό σύν τῇ καθαιρέσει καί ἀποκηρύσσεται ὡς ἀναιδέστατοςˑ ὁ δέ ἐν τῷ ῥηθέντι κανόνι τῆς στ΄ συνόδου δηλούμενος ἐπίσκοπος, οὐδέν τι ἕτερον ἐνήργησεν εἰς ἑτέραν ἐνορίαν, ἀλλά μόνον ἐδίδαξε δημοσίᾳ, καί διά τοῦτο καθαιρεῖται μόνονˑ ὅπερ καί ἡ ἐν Ἀντιοχείᾳ σύνοδος γίνεσθαι διωρίσατο εἰς τόν παρ’ ἐνορίαν χεροτονήσαντα, ἐν τῷ ιγ΄ κανόνι αὐτῆς. Ἀκούων δέ τοῦ κανόνος λέγοντος, ἵνα μηδενί τῶν ἐπισκόπων ἐξῇ ἀπό πόλεως μικρᾶς εἰς ἑτέραν πόλιν μεθίστασθαι, μή εἴπῃς ἐξ ἀντιδιαστολῆς δύνασθαι ἐπίσκοπον μεταβαίνειν ἀπό πόλεως μεγάλης εἰς μικράν, ὡς τάχα περιαιρουμένων καί τῶν αἰτίων τῶν ἐν τῷ κανόνι δηλωθεισῶνˑ καί τοῦτο γάρ ὑπό τῶν κανόνων παρομοίως κολάζεται, ἀδιαφόρως διοριζομένων καθαιρεῖσθαι μή μόνους τούς ἀπό πόλεως οἱασδήτινος εἰς ἑτέραν μεταπίπτοντας, ἀλλά καί τούς παρ’ ἐνορίαν ἱερατικόν τι ἐνεργοῦντας, καί εἰς τάς λαχούσας αὐτοῖς ὑποστρέφοντας. Καί ταῦτα μέν οὕτως. Σύ δέ εἰ θέλεις ἀκριβῶς Εἰ δέναι τά περί τῆς μεταθέσεως, μεταβάσεως, καί ἐπιβασίας, ἀνάγνωθι τό σχόλιον τοῦ ιε΄ κανόνος τῆς α΄ συνόδου. Ἀνεύρετόν ἐστιν ἐπίσκοπον ἐκ μείζονος εἰς μείονα πόλιν μετελθεῖν. Ὁ τοίνυν ἐκ ταπεινῆς ἐφ’ ὑψηλοτέραν μεταπηδῶν, ὡς ὁ ἀλαζὼν καί πλεονέκτης ὑποβλεπόμενος, διά βίου παντός ἀκοινώνητος. Ὁ παρὼν κανὼν τάς μεταθέσεις τῶν ἐπισκόπων ὅλως οὐ συγχωρεῖ γίνεσθαιˑ ἀλλά κᾂν γένωνται, αὐστηρῶς τούς μετατιθεμένους κολάζει. Καταλαβόντες γάρ οἱ Πατέρες ἐξ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, ὡς οὐδείς τῶν ἐπισκόπων ἀπό πόλεως μείζονος εἰς ἐλαχιστοτέραν πόλιν μετατεθῆναι σπουδάζει, ἀλλ’ ἀπό μικρᾶς πόλεως ἐφ’ ὑψηλοτέραν πόλιν ἐθέλει μεταπηδᾷν, διά ἀλαζονείαν καί πλεονεξίαν, ὥρισαν τόν τοιοῦτον μηδέ λαϊκοῦ κοινωνίαν ἔχειν, ἀλλά σύν τῷ καθαιρεῖσθαι, καί ἀφωρισμένον εἶναι. Προοιμιάζωντας ὁ παρών Κανών, λέγει, ὅτι καί κάθε μέν κακή συνήθεια1 πρέπει νά ἀνατρέπεται. Ὅταν δέ αὐτή καί τά τῆς ἐκκλησίας πράγματα, καί τήν εὐταξίαν διαφθείρῃ, τότε πρέπει καί ἀπό αὐτά τά θεμέλια νά ἐκριζώνεται, καί παντελῶς νά ἀφανίζεται. Ἀκολούθως δέ διορίζει, ὅτι δέν εἶναι ἄδεια εἰς κᾀνένα Ἐπίσκοπον νά ἀφίνῃ τήν μικράν ἐπαρχίαν του, καί νά παίρνῃ ἄλλην μεγαλητέραν. Ἐπειδή ἡ αἰτία, διά τήν ὁποίαν τοῦτο κάμνει, εἶναι ἡ πλεονεξία, καί ἡ ὑπερηφανία, καθὼς εἶναι εἰς ὅλους φανερόν. Πλεονεξία μέν, ἵνα ἐκ τῆς μεγαλητέρας ἐπαρχίας ἔχῃ καί μεγαλήτερον, καί περισσότερον κέρδος. Ὑπερηφανία δέ, ἵνα ἔχων τήν μεγαλητέραν ἐπαρχίαν, ἑπομένως ἔχῃ καί δόξαν, καί ἐξουσίαν μεγαλητέραν. Διά τοῦτο πρέπει τό τοιοῦτο κακόν αὐστηρότερα ἀπό τά ἄλλα νά παιδευθῇ, καί οἱ τοῦτο τολμήσαντες ποιῆσαι Ἀρχιερεῖς, νά χωρίζωνται ἀπό τήν ὁμήγυριν τῶν Χριστιανῶν, καί οὔτε ὡς Λαϊκοί νά ἔχουν τήν μετά τῶν πιστῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ κοινωνίαν.2 Ἀνάγνωθι καί τόν ιδ΄ Ἀποστολ. 1Σημείωσαι ἀπό τοῦ παρόντος κανόνος, ὅτι πρέπει νά ἀνατρέπεται μέν κάθε κακή καί ψυχοβλαβής συνήθεια, καί ἀπό τά θεμέλια αὐτά νά ἐκριζώνεται. Νά στερεώνεται δέ καί νά φυλάττεται κάθε συνήθεια καλή, καί ὠφέλιμος. Ὅθεν ἀκολούθως καί οἱ θεῖοι πατέρες τοῦτο τό ἴδιον λέγουσιν, ὅ,τε γάρ θεῖος Χρυσόστομος (ὁμιλ. ι΄ καί νστ΄ εἰς τήν γένεσιν) λέγει. «Μή ζητῇς, παρακαλῶ, εἰς κᾀνένα πρᾶγμα τήν συνήθειαν, ἀλλά τό χρήσιμον, καί ὄχι τό ψυχοβλαβές∙ καί ἂν μέν ᾖναι τό πρᾶγμα καλόν, καί ὠφέλιμον, ἂς γίνεται ἀπό λόγου μας, κᾂν καί συνήθεια δέν ᾖναι νά γίνεται τοῦτο∙ ἂν δέ ᾖναι τό πρᾶγμα ψυχοβλαβές, ἂς τό μισῶμεν, καί ἂς τό ἀποστρεφώμεθα, κᾂν δέ καί ᾖναι συνήθεια νά ἐνεργῆται τοῦτο, ἂς κόπτεται ἡ κακή αὕτη συνήθεια». Καί πάλιν, (λόγῳ εἰς τό Ἀποστολικόν, διά δέ τάς πορνείας ἕκαστος). «Ἄς μή μοῦ λέγῃ τινάς ὅτι εἶναι συνήθεια. Διατί ὅπου γίνεται ἁμαρτία, ἐκεῖ ἡ συνήθεια δέν πρέπει νά ἐνεργῇ. Ἀλλ’ εἰ μέν τά γινόμενα πράγματα εἶναι κακά, κᾂν καί παλαιά συνήθεια ᾖναι, κατάργησον αὐτήν. Εἰ δέ κακά δέν εἶναι, κᾂν συνήθεια δέν ἐπεκράτησεν, ἐνέργησον τήν συνήθειαν ταύτην, καί καταφύτευσον». Καί πάλιν (ὁμιλ. ιβ΄, τῆς α΄ πρός Κορινθ). «Μή μοῦ λέγῃς, φησί, τήν συνήθειαν. Διά τί εἰ μέν πονηρόν εἶναι τό πρᾶγμα, οὔτε μίαν φοράν ἂς γίνεται, εἰ δέ πονηρόν δέν εἶναι, ἂς γίνεται πάντοτε. Καί πάλιν (ἐν τῷ τέλει τοῦ περί συνεισάκτου λόγου) καταφρόνησον συνηθείας πονηράς. Καί αὔθις (ὁμιλ. νβ΄, τοῦ κατά Ματθ.) οὐ γάρ δή νόμος τό ὑπό τῶν ἀνθρώπων παραδοθέν. Ὁ δέ Μέγας Βασίλειος (Ὅρῳ κατά πλάτ. μ΄) λέγει, ὅτι δέν πρέπει νά ἀκολουθοῦμεν εἰς τάς διεφθαρμένας προλήψεις τῶν πολλῶν, καί νά βεβαιοῦμεν τά ἄτοπα μέ τήν συγκοινωνίαν τοῦ πράγματος. Ὁ δέ Θεολόγος Γρηγόριος (λόγῳ α΄ εἰρην.) λέγει, «Περιφρονητέον τόν ἀνθρώπινον νόμον, διά τόν νόμον τοῦ πνεύματος. Καί ὁ Χριστός ἐν Εὐαγγελίοις λέγει πρός τούς Γραμματεῖς, διά τί ὑμεῖς παραβαίνετε τήν ἐντολήν τοῦ Θεοῦ, διά τήν παράδοσιν ὑμῶν;» (Ματθ. ιε΄ 3.)∙ ὁ δέ Βασίλειος λέγει ἐν τῷ πζ΄ κανόνι. Ὅτι τό ἔθος νόμου δύναμιν ἔχει, τό ὑπό τῶν ἁγίων ἀνδρῶν παραδοθέν, καί ἡ συνήθεια ὡς ἔγγραφος νόμος ἰσχύει, κατά τό δεύτερον βιβλ. τῶν Βασιλικ., τίτλ. α΄, κεφ. μα΄ (παρά Φωτί. τίτλ. α΄, κεφ. γ΄) ἀλλ’ οὐχ ἁπλῶς, καί ἀορίστως, καί πάντοτε, ἀλλ’ ὅταν ἡ συνήθεια αὕτη στηριχθῇ καί βεβαιωθῇ ἐν δικαστηρίῳ εἰς ἐκεῖνα ὁποῦ εἶναι ἔγγραφος νόμος, καί ὅταν δέν ἐναντιώνεται εἰς ἔγγραφον νόμον, κατά τό αὐτό βιβλ. τῶν Βασιλικῶν. Καί ὅταν αὕτη ᾖναι εὔλογος, καί ἔννομος, καί δικαία, καί μέ καλόν λογαριασμόν ἐπεκράτησε, καί παρά ἀξιολόγων ἐδοκιμάσθη ἀνδρῶν, κατά τόν Ἀρμενόπουλ. (βιβλ. α΄, τίτλ. α΄). Ὅσαι δέ συνήθειαι εἶναι ἀσυλλόγιστοι, καί παρά τό πρέπον, δέν πρέπει νά φυλάττωνται κατά τόν αὐτόν (Αὐτόθι).2Τοῦτο δέ ὁποῦ λέγει ὁ κανὼν ὅτι κᾀνένας ποτέ δέν εὑρέθη νά μεταβῇ ἀπό μεγαλητέραν ἐπαρχίαν εἰς μικροτέραν, διά τό πολλά σπάνιον λέγει, εὑρίσκεται γάρ καί τοιαύτη μετάθεσις, καί ὅρα τήν β΄ ὑποσημείωσιν τοῦ ιδ΄ Ἀποστολικοῦ.
